장음표시 사용
141쪽
TERTI UM, ODI cIs. susuris,uel rem cum fructibus, contra in rei uindicatione. Porro bonae fides ponfestar haereditatis uenditorem non conuenit, nisi sit locupletior. Item ueniunt damna data ante litem contestatam contra malae fidei possiestarem. ueniunt etiam impendia disserenter oc uarie ex natura actionis 5c officio iudicis. uenit fructus fructuum. Haec habet communia petitio haereditatis cum rei uindicationeutral punit dolum etiam ante litem contestatam . in utram ueniunt praestationes personales, utrassi datur contra eum qui possidet, uel dolo desiit possidere, in eum qui se petitori obtulit. Multa habent specialia. Petitio haereditatis no datur,nisi haeredi di pro haerede. Rei uindicatio ex 'uacunci causa domino, petitio haereditatis directa non datur nisi contra posset rem sine titulo, rei uindicatio etiam cotra gaudentem titulo. In petitione haereditatis bonae fidei possessor ex sola denunciatione fit malae fidei possestar,in rei uindicatione no nisi lite contestata. In petitione haereditatis uentut fructus Ductuum, in rei uindicatione minime. Haec actio augetur fructibus, rei uindicatio minimi . malae fidei possessor haereditatis sumptus necessarios, etiam utiles per officium iudicis seruat, uoluptuarios interdum tollit, rei possessor necessarios sumptus seruat, utiles abradit uoluptuarios perdit, ut E. eo. l. plane,& C. de rei uindica. l. domum. Item hic tenetur bonae fidei possessor de consumptis si sit Iocupletior. Rei uindica. no nisi duobus casibus. Item petitione haereditatis petitur uniuersitas iuris ,rei uindicatione minime,nisi sit corporalis,ut grex. Petitio haereditatis mixta estrei uindicatio simplex. Petitio haereditatis est bonae fidei, rei uindicatio arbitraria. Item petitio haereditatis competit etiam contra eum qui uendidit, rei uindicatio no nisi casu aliter. Item rerum haereditariarum post simplicem litis motionem regulariter prohibita est alienatio, in rei uindicatione minime. Item petitio haereditatis datur possetari corporis iuris, rei uindicatio non nisi corporis. item petitione haereditatis possessor cogitur dicere titulum Q. e post itionis, rei uindicator minime. Item ubi rem uendidit bonae fidei possessor, nec est factus locupletior, ab emptore non poterit uindicare,uel habito regressu contra bonae
fidei possessorem, ne si hoc fiat bonae fidei pol sessor teneatur in amplius quam sit locupletior. ut T. eod. l. sed si. item si. Sed ec per petitionem haereditatis misi sus in bona respondere uolentis fructus lucratur,per rei uindicat . minime, ut fiex qui .cau. l. Fulcinius F ult. illud costat quod haec actio ciuilis est centumuiralis, mixta,& perpetua. forte ex quasi contractu. Illud praetereundum non puto quod cogitur possessor dicere titulum suae possessionis in ciuile esse praeter eum qui cogitur dicere utrum pro haerede an pro possessore possideat. Non dico ut compellatur dicere alterum uel utrun*, nam si diceret non diceret titulum sed non titulum. Item uelut furiosus contra se loqueretur. Quid erilo philosophica est locutio,hoc est compellitur dicere aliquem titulum , di probare quo probato,aut constabit utrum pro haerede an pro possessore possia eat,uel non sic tene-hitur aut tenebitur. Cogitur autem non per actionem sed per officium non absolute sed causative. Cogitur autem per quemcunc, petitorem, dummodo fuerit cognatus deiuncti, in rei uindicatione minimE: nili fuerit proximus cognatus, uel nisi alias uindicantis mentio fundata est,uel quasi, etiam ab initio , ut Cod eis de probatione lege sitie. Ergo in rei uindicatione sufficit interrogatio una
id est an possideatur,oc responsio una id est si resipodeatur de possessoris substantia. In petitione haereditatis duplex interrogatio exigitur, id est an possideatur.ec qualiter,& duplex responsio, id est an possidet di qualiter possidet. Sed hie dieet quis cogetur dicere titulum qui no habet titulumciespondeo esto, cogitur, inquam, quia si son dixerit petitionem haereditatis subibit. Nam oc fur qui nopotest dare,oc debitor qui no potest soluere.& quide Bluere cogitur: alioquin
142쪽
PLAcENTINUS IN LI DRVΜM in carcerem detrudetur. Siquis autem aphorismum praedictum aliter exponit desipit re insanit. In summa notandum est,quod etiam ab eo qui absensis nomine pol Iidet haereditatem, petitur haereditas: ita tamen si absens ratum non hahet. Siquis dolo haereditatem possidere desiit etiam alius post iudicium pati
paratus fuerit, contra dolosum petitio haereditatis evanescit nisi petentis m- tersit, certe si rem paratus sit restituere, indubitatum erit evanescere. Porro is qui dolo desijt ante conuentus, possessiorem non liberar,ut T. eod. l. nec ullam νpenuit. Item dc illud sciendum eth, quod licet alia haereditaria actio competat, non minus tamen pro haerede competit,secus si propria actio competit, ut is eodem i. si a domino. Sane seruitutes in hanc actionem non ueniunt, quia restitui non possunt,ut T. eod. l. 5c non . Sed ec illud notandum est, i, in hanc actionem cum suo incremento non uenit legis Aquiliae actio, forte etiamsi praecesserit inficiatio, ut Teod. l. item cum praediximus. Item 1 filio si haereditas petitur, Scmaxime si cum paterfam. fuisset primo, postea arrogatus sit, ut st. cod. l. si a domino. Illud notandum est, quod etiam quaestus inhonestos restituere posterior
cogitur, ne honesta interpretatio non honesto quaestu lucrum possessori faciat, ut is eod. l. si polle IIor.
DE REI.VINDIcATIONE. TIT. XXXII.
IN summa quam Mantuae composivi de rei uindicatione, singula capitula umtata quae in principijs titulorum dici solentinus icientissimc cxplicaui. uerum ne titulum talem 5c tam utilem in summis Codicis sub silentio prorsus praeterirem, quaedam capitula utilia sub certis paragraphis ad icienda putaui. Ecce cfirpater illium uindicat adiecta causa quiritum, ut is cod. l. i. mater minime. Sane unico in casu etiam matri datur ad petendum filium utilis in rem actio, ut in. de fideico m. liberi. l. penuit. Item it Iud sciendu est, quod arbor translata si coaluit cum alia sit facta, iudicio meo nec utiliter uindicari poterit. Item si is qui obtulit se uindicationi si damnatus fuerit nihilominus possessor conuenietur, ut T. eod. l. si is. Item si bonae fidei possessor ex necessitate uendidit, ut pretium tantum restituat .couenitur. Sed si seruus petitus uel animal aliud demortuum sit, sine dolo malo θύ culpa possessioris etiam pretium erit praestandii, si tamen petitor fuerat distracturus si accepisset, non enim post istem contestatam uti ec factu possessor praestare debet. Sed oc mortuo homine necessaria est sententia propter fructum ec partum,ctc stipulationem de euictione, ut T cod. I. item dc l. uti Q. sed ocrost acceptum iudicium hominem usu captum possessior uictus debet eum tradere,eoq; nomine de dolo cauere, ut fricod. Lupost. hac in lege tria notari poD sunt, quia post litem contestatam usucapio consummatur uictoria interueniente,res in idem reuertitur,& post usucapionem priori domino adhuc uindicatio datur. Item illud notandu est,quod licet malae fidei possessor simpliciter uictu restituit hominem, non tamen restituet ea quae ex re malae fidei posset lori adquisiuit. Licet enim seruus malae fidei possessori simplici sua opera non quaerit,ex re tamen sua uel ex aequitare adquirit,ut Teod. l. praeterea. Sed oc iudex perer. rorem cui proprietatem fundi adiudicauerit, eodem errore Sc de fructibus condemnabit, ac si aper id diceret si semct peccauit oc adhuc cogitur peccare, ut T. eod. l. et ex diuerso. Item illud sciendum est, quod si in rem iudicium cum desuncto suerit contestatum, quamuis eius haeres si non possideat ab res institutione absoluatur, tamen de eo quod de functus commisit haeres damnabitur. Sed ecpost rei uindicationem contra defunctum contestatam citi a propria re dolus
Iroprius haeredis puniuntur,ut is cod. s. si in rem. Sed oc si si di posses ranietem contestatam dolo sundum Pot sidere' desierit, hae edes quidem eius in rem
143쪽
τERTI ves coDIcII. iis actione non conuenientur, sed in factum tenebuntur,ut restituant quatenus locupletati sunt .utff. eod. l. cum autem. Sed si bonae fidei pol sessor post conuentionem simplicem restituerit hominem de solo dolo cavebit, post contestatione malae fidei pollet sor etiam de culpa, ut T. eod. l. si homo. Sane is qui dolo pollidere desiit praestans aestimationem actiones sibi cedi frustra petit, re tame actor
non cavebit possieisionem eius rei traditum iri, per se non fieri, ut is eod. l. is qui dolo. Item licet religiosa uindicari non possiunt, nec marmora, etiam si remota fuerunt, per in factum tamen actionem petitori subuenitur, ut is qui lapides remouit restituere compellatur, ut T cod. l. quae religiosis. Item illud notandum est,quod in rem actionem nullus pati compellitur, quia licet dicere cuil se non possidere, conuictus tamen de mendacio, possessionis privabitur commodo, ochoc dicit Furius Anthinus,ut T. eo. l. ult. Item illud sciendu est, quod licet grex uindicetur peculium tamen uindicari non poterit,quaecunq; sit ratio, ut ii .eod. I. uindicatio. Sed 5c illud notandu est, quod dicitur res alienas possidentem non debere restituere, nisi suam intentionem implenti,debet intelligi, uel quasi implenti, ut C. eod. l. ult. Hoc autem fit tribus modis alias propter personam ut filius uindicet,alias propter causam ut siquis probet se retro posscd ille, alias propter titulum centumuiralis actionis. Quippe in hac actione non petitor, sed possessor suae possessionis titulum dicere cogitur Zc probare. In summa notandum est, quod mirabili modo exceptio doli datur etiam de dolo. Quid enim siquis sciens a matre coparauerit rem fit 3,ec filius iste postea uelit uindicare doli summouebitur exceptione, ut C. eod. l. cum a matre. DE VIVFRVc TU, Us V ET HABITATIONE, ec ministerio seruorum. Tit. xxxiii.
VSus fructus dominii pars est causalis. Nam dominium habet duas res quodammodo, proprietatem 5c usu fructum quoad causam. Non est pars praedicamentalis, quia non est dominium, nec enim fructuarius rei dominus cst uel dominium habet, ut is de uerb. signifi. recte. fructuarius tamen in quibusdam casibus pro domino habetur, id est in percipiendis fructibus, ut T. eod. l. si Titio. Aucupiorum quoq; Sc uenationis reditus ad fructuarium pertinet, ut m eo. I. item ii. 1ed si paterfam. ligna siluae uendere non solebat, fructuarius uendere poterit. ad modum enim referendum est no ad qualitatem utendi. Regulariter omnis fructus ad fructuarium spectat. Nam di alluvio non tamen insulae natae ut ii .eod. l. item si . Nam ubi latet incrementum fructuario obuenit, ubi apparet
ei non accedit. Quid ergo si ex causa damni infecti in possesso ne uicinarum aedium fructuarius millis iactus sit dominus profecto tale dominium usui ructu finito non restituet proprietario,ut T cod. l. usu fructu. Item illud sciendum est,m licet nomine fructuum a sure perceptorum fructuario detur furti actio, proprietario tamen datur furtiua condictio, ut T. eod. l. arboribus. Item illud sciendum est,quod fructuarius ex eo quia omittit non tenetur Aquilia,secus in contractibus α ubi medicus neglexerit bene sectum, quia culpa praecessit factum, ut T. eod. l. si cuius. Sed ec metallorum uenas Ductuarius inquirere poterit quadoq;. ea tamen quae in aedificauit postea tollere non poterit, ut T. eod. l. sed α si quid. Sed conductor domus poterit T loca. &conduct. l. sed addes si inquilinus. Haec ita tam uarie quia conductor non cogitur reficere,sed fructuarius cogitur uel modicam impensam facere. Sed oc illud notabile est, quod neq; consentiente fiuctuario proprietatius seruitutem imponere potest, nisi eam perquam detelior conditio fructuatij non fiat,ut T. eod. l. nisi. Item siquis legauerit tructus auia A. iiij
144쪽
tis P LAcENTINUS i N MdRVΜnuos landiCorneliant,perinde est ac si eius usumfructum legauerit. ergo sundum sibi traditum legatarius petere poterit,ut T. eod. l. siquis. secus si legauerit sextam partem oleris N porrine,quae iri agro farrario habet, tunc enim no ius. sed pars corporum legata uidebitur,ut ff. eod. l. defuncta. Item si usum fructurnuendidi, licet emptor non utatur,ego tamen usiim fructum retineo . secus si donauero,ut T. eod. l. quod si. Praediorum quot inutilium usus ctus constituit,
ut T. eod. l. statuae. Item si alia usus ctus, alii eiusde rei usus legetur , id solum habebit fructuarius quod usu fiuctuario superfuerit: ergo si nihil supererit nihil habebit,sici in hoc casu usurarius plus potest quam tactuarius. Nam & alias
usuarius ex timatur etiam fructuarius. Ecce enim si cui legatur nudus usu si ructus in longinqua sorte regione positus,suasi usu fructu sibi legato, is poterit ligna caedere ec uendere,quatenus tamen fuisset percepturus,si sylva prore posi ta fuisset: alioquin praedictus usuarius ex praedicto legato nihil esset pcepturus.
utis. eod. l. si alii. Item si infantis ususructus tantu modo legatus sit,etiamsi usus fructus interim nullus sit, tunc uires sortietur cum infans aetatem infantilem excesserit,ut is eod. l. si infantis. Item placuit usum fluctum apud mancipes centa annis perseuerare, ne proprietas semper sit inutilis, ut T. eo de l. an usu fructus. Sed ec si praedium fuerit euictum quod fructuario a domino relictu erat,ut non obfuit quod euenit sic nec profuit, usum seuctum mansiisse integrum ex postiacto apparuit,ut ff. cod. l. dominus. Item illud notandum est,quod si fructuarius uelit domum relinquere non cogitur reficere,etiam post acceptum contra eum iudicium. Sane si proprietatem reddiderit deteriorem,n6 est absoluendus: licet usum fructum relinquere sit paratus, ut T. eod . I. cum fructuarius,& l. sed ec cu. idem in nox alibus. Ergo fiuctuarius potest relinquere usumfructum inuito P-prietatio, sed is qui tenet ex contractu uicarii, minimc. Ex ordine inuito altero alter relinquit usu fructu,ut emptor,coductor,emphileuta,superficiarius, seu- datarius. Ite si usus fructus ciuitati legetur ec ea destruatur,quasi mortua usium- fiuctum amittit. Item usus fructus alternis annis legatus non potest no utendo amitti,ut T. qui. mo. usus fructus amittitur l. si usus fructus. Item illud sciendum est, quod licet nudus usus quodam modo in iudicium communi diuidundo ueniat, tamen quia nudi usus nulla pars est,cius pars legari non potest. . Nam se uino uti P parte possumus,ut T. de usu fruct usuariae autem rei speciem nullo mOdo dominus debet commutare. nam sic faciendo etiam meliorem, uidetur facere deteriorem,ut ff. de usu & habita. l. ult. In summa notandum est , quod Iustinianus uidetur dicere C. eod. l. corruptionem, personalem actionem de usu fru.no utendo superiori decennio tolli,& hoc dixit os aureum quod etia post usum fructus quasi traditionem non obtingat liberatio,quia in talibus uacuae postes sionis nulla est traditio. Sed certe ego puto,quod si usus Ductus nodum ut quasi traditus,ut res alia debita perpetuo petitur per quasi traditionem: utpote soluto eo quod debetur personalis actio tollitur . ergo semel iure ipso sublata amplius tempore non sepitur. Sed Imperator dicit negatiud personalem actionem nHfiniri no utendo,ergo durat perpetuo Illud tamen ubicunm mouet quod C. deseruituti. I. ult. legitur, actionem pro seruitutibus decennio finiri , ergo dicatur aliud esse in seruitutibus rerum quam personaru, uel ibi dicit amitti seruitutem,
ec nihil de actio e dicit. Item illud in summa notandum est,quod quando b usus fructus post mortem fructuarii ec filii apud patrem durabit,quasi cum datur imito detur ec patri, ut C. eod. l. ult. Sed oc si notabile est,morte proprietarii ut silii pater usumfructum amittit in rebus filii. Ex die etiam & in diem ususseu sec nudus usus, di ius tertium quod appellatur habitatio,constitui potest. Si natinisteriorum,mancipiorum relinquitur usustuctus .illa nec poterit manumittere
145쪽
τERTIVM con I cIs. ii nec alienare, ut Co . eod. l.usufructu. Caetera quae desunt in summa Instituti
num poterunt inueniri. DE SERVITUTIBVs ET DE AQSA. TITULVs. παπIIII.
XIT pomum liceat in alieno decerpere,& sipaciari et coenare,seruitus no con
V stituitur. Sand in seruitutibus etiam modus imponitur,puta ut quis utaturhiga non quadriga,& per certa tempora , non ideo erit seruitus temporalis sed Peripetua,ut is eo .l. iiii.&l. . Item itinere legato etiam ut reficiatur uidetur co- celitim. Quid ergo si cui uia simpliciter legatur per certum fundum facultas c-rit haeredi constituendi qua parte eatur,ut T. de seruitvt. Si nolit haeres csistituere, ibit legatarius qua parte uolet, ciuili tamen modo, si alterutrius constitutio captiosa dicatur arbitri officium inuocabitur, ut T. eod. l. certo. Item si tam angusti loci designatio tacta fuit,ut uia esse non possit, actus uel iter no uia debet intelligi,ut st eod. l. si tam . Uerum licet uia ex ordine octo pedes debeat habere in porrectum,& sedecim in anfractum, constituitamen potest oc angustior Sc latior,ut eam latitudinem habeat,qua uehiculum ire potest: alioquin iter erit, nouia,ut is de serui tui. rusti. praed. l. uiae Sc l. tria, ubi nec hominum nec praediora interest seruitus tamen constitui potest. Et tamen fundo quem quis uendit seruitutem imponere potest , ec si tunc non sit utilis, quaedam enim habere possit-mus inutilia, ut Teo. l. quoties ec t. ci. Item seruitutum non fit proprie traditio, uerum usus earum per traditionem accipitur,ideoq; interdicta pollieisoria utiliter etiam pro his redduntur, ut si .eo. l. penult. NU potest prohiberi uicinusqito minus balneum habeat iuxta parietem cGmunem,nisi auiduum humorem immittendo noceat uicino. Item si scriptum sit ne luminibus ossiciatur: etiam de futuris suturorum aedificioru luminibus debet intelligi. Nam 5c siquis dixerit paries uti nunc est, ita sit, aperte significatur parietem in perpetuum esse debere. non tamen dicitur ut idem paries aeternus sit, quod nec fieri quidem posset, sed hoc significatur ut eiusmodi paries in perpetuum esset qui onus sustineret, ma- oxime cum surrogatus paries intelligatur ei se idem: sicut idem publici iuris artiti 'cio, fictione,& interpretatione. Item si domus uenditor in uendendo dixerit ut domus uendita domui recte seruiat,nec in tradendo mentionem faciat, uendita 'ornus libera traditur. Sed dc incerti condictione agitur ut seruitus imponatur, in hoc est quod dicimus C. de condiei ob cau. I. ea ut is de seruitvt. rustic. praed. l. fistulam l. si domus I. eum. Servitute cocessa etiam ea quibus seruitus indigeat debent intelligi concessa ,ut ff. de seruitvt. rustic. praed. l. iii .ecis com . praed. I re sectionis. Qui iumento uehitur iumentum non agit, sed sumentum agere n5 estire. Est autem iter quo quis equos uel pedes ire potest . actus est ubi & iumenta trahere oc uehiculum liceat ducere, ut is de serta itiit. rusti. praed. l. qui. Sc l. item. Si ex pluribus socijs exceyto uel unico omnes seruitutem celserunt nihil agitur ut seruitus obtineatur: nisi Sc nouissimus cesserit,iidem tamen qui cesserunt amplius uetare non poterunt,ut is eod. l. per fundum. A similibus is qui testatore prohibente de facto alienavit emaciter uindicare non poterit. Servitus itineris quaesita uineto sublato remanebit,hoc ideo quia ad solum pertinet no ad super iciem, ut T. d. l. certo. Sane seruitutes urbicae in superficie consistunt,ut aedeseruit ut . urba praed. I .seruitutes. In rusticis praedies medium praedium quod nostiuit seruitutem impedit no adimit,ut is eod. l. qui. secus in urbanis. Siquis ciuin domo sita locum constituerit,qui ei seruiret,ec ita ut in eo nihil positum haberet, etiam si labra di teneras cucumellas Posuerit,agi secum poterit ei non esse
146쪽
iis PLAcENTINUI IN LIBRunius ita habere. Hoc intelligo ut intendatur conlataria. nam 5c qui dicit domina
ius non habere negative ur expressim,per consequentia dicit adfirmatiue uel tacite sibi seruitutem competere, nec enim ei cui semitias debetur negatoria competit,sed confessoria. Hae tamen actiones contra naturam aliarum pene omnia actionum,competunt duntaxat possestaribus iuris,ut ff. deserui. uen. l.& si ec I squando. Servitus aquae ducendae constituta ut ducatur tantum aestate,uel tantum hyeme,uel tantum alternis annis,uel mensibus, duntaxat duplicato tempore constituto amittitur: atqui altemis diebus,uel horis ,uel tantum de die aut nocte, uel econtra constituta, statuto tempore amittitur . idem in itinere custoditur. Is qui per partem itineris it,totu iter uidetur usurpare. nam ec si aqua in partem agri influxerit,etia si non ad ultima loca peruenerit, ab omnibus partibus usurpatur. Item in summa illud sciendum est,quod ratione cosortii maior uiam habens cu pupillo non damnificatur, licet uterq; non utatur. Item nocturnam aquam habens si interdiu tantum duxerit,per constitutum tempus nocturnam seruitutem qua usus non est,amisit,idem si tantum alia aqua usus suerit. Sane siquis deberet certo genere uehiculi uti, alio genere usus fuerit, uel plos oneris Glicuit vexit: quia hic non aliud,sed plus egit, seruitutem non amisit. Item illua sciendum est, quia si partem fundi uendendo mihi cauerim uti per eam partem in reliquum fundum meum aquam ducerem, si riuum statuto tempore non socero nihil iuris amitto. Secus si legatarius uia sibi legata post aditam haereditatem tempore constituto non utitur , tunc enim etiam si nesciuerit etiam si iter aquae non fecerit,uiam non utendo amittit. Haec ita tam uarid, quia ex pacto se
uitus non fit mea, nisi interueniente quasi traditione, sed ubi relinquitur ab aditione. Viam publicam fluminis impetu uel ruina amissam uicinus proximus restaurare debet,uendendo uel donado,ut T. quemad. seruit. amit. l. si sit, ec I. stillicidii oc i. si in partem, oc I si in communem oc l. is cui & l. si locus,& l. siquis ,re . si partem. Caetera quae desunt de seruitutibus in Institui. summa mantvana
Poterunt inueniri. DE LEGE A FILIA. TIT. XXXV.
LEx Aquilia, quae plebiscitum est,omnibus legibus de damno iniuria dato
loquentibus derogauit. huius legis actione etia de occiso tenentur omnes qui percussierunt, ubi non apparet quis occiderit. Licet enim non omnes occiderint tenebuntur: ne dicatur de occiso aut teneri nullum,& sic maleficium remaneat impunitum. aut potius alterum,quod es Iet absurdum. Nam 8c si plures trahem sum puerint,quam singuli ferre non possint, furti omnes tenebuntur, qua- Dis subtili ratione dici posset neminem corum teneri, quia neminem uerum sit trabem sustulisse. quippe aut dicemus nullum teneri, quod est absurdum: aut petius unum quam alium, quod est iniquitum: aut omnes, quod pro utilitate communi contra rationem disputandi est receptum. Sed 5c si ita uulneratus est serui ut eo ictu certum esset Um moriturum, deinde ab alio sit exanimatus. Dieri de occiso tenebitur. Nani uerum est tunc hominem esse occisum cum uulneratus est,quod mortuo eo demum apparuit,ut is cod. I. item,& l. ita uulneriitus,non tantum domino datur Aquilia, sed etiam contra dominum pro homine uulnerato uel occiso usui ructuario ec ei qui pignori accepit,ut T. eod. item i. sed oc si l. dominus. Si seruum mortisere uulneratum dominus liberum oc haeredem esse iusserit, deinde factus liberta haeres decessierit, haeres intersecti liberi Aquilia non agit. Quia in eum casum res peruenit, a quo incipere non potest,
id est si haeres occisi testatoris pretium cosequatur,ut Teo. l. huic ec t. quia . Ma
147쪽
aget, non ratione praedicta,sed alia: quia non damnum sed lucrum propter se Di occisionem habet,ut T. eod. l. inde. Sane si dominus seruum praedictum mortisere uulneratum ex parte tantum haeredem fecerit,cohaeres mortuo eo Aquilia aget, nempe omnia concurrunt quae eam inducunt. Siquidem actio nata noluit quae defuncto competeret,& datum est damnum nec ratione absurditatis praepeditur cohaeres,licet occisi haeres, ut is eod. l. nam. Cum quidam pila luderent, sortiter quis pila percussa in tonsoris manus eandem deiecerit, & sic serui
quem tonsor habebat gula Eraeciditur,in culpa quidem ecth potest lusor siue deiector,tonsor quom si ibi tondebat,ubi frequens transitus erat. is quotv qui tondebatur,quia tonsori in loco periculoso sellam habenti se comiserit, interfectus
de se debebit queri, ut T. eod. l. item. Debebit inquam iudicio meo ut agatur coetra tonsorem culpa compensanda. sorte etiam agi poterit cotra deiectore. Nam etsi tabernarius in semita noctu supra lapidem lucernam posuerat,& quida praeteriens eam sustulerat, tabernarius eum consecutus lucernam reposcebat, ec fugientem retinebat retentus tabernarium percusserat, sic se post tabernarius ei, ocula effoderat, resposum est. si data opera effoderit tenebitur, nec enim debet hunc furem occidere uel exoculare eum quia deprehendit: si no data opera . notenebitur, culpa enim penes eu tantu residet qui prior flagello perculserat .si cui
supra est penes eum qui in loco prohibito se tonsori commiserat. Sed ec si cum multi ludunt pila,quidam ex his seruum,cum pita percipere conaretur, impulerit, seruus ceciderit, occius fregerit, Aquilia non agetur, quia de natura ludi est alterum impellere alterum: sic sorte impulsio etiam ex industria non indu cet Aquiliam, ut is eod. l. si. plagis hoc ult. In summa sciendum est, quod si pcurator, aut tutor, aut curator confitebitur absentem uulnerame, utilis actio confessoria non nomine proprio . sed appellativo in eos dabitur, id est actio legis Aquiliae,quae nascitur excosessione ,si dicatur in eos, id est confitentes uidetur absurdum,si dicatur in eos quoru nomine fit consessio est iniquum. Ergo quod melius est. quod est absurdum, dicamus quod non est iniquum,ut ff. d. l. pr inde. Sed Sc illud notandum est,quod seruus nullius precii dicitur deterior, sed
quia uere damnum uindicatur Aquilia non agitur, sed iniuriarum. Illud notabiliter notandum est,quod si seruus communis,id est, meus et tuus, seruum meum occiderit, Aquilia te conueniam: si tua uoluntate id fecerit. Si uero non uo luntate tua fecit: cessare noxalem actionem, ne sit in potestate serui, ut tibi soIi seruiat. Verum huius damni per actionem diu isdriam, ratio in sim phim duntaxat habebitur,ut st. eod. l. si seruus ij.et T. tam .ercis. l. damno. Item illud notandum est, quod si liber homo iussu alterius damnum iniuria dederit, solus iubens tenebitur, si ius imperandi habuerit,si non habuerit uteris tenebitur, ec qui paruit quia parere non debuit,& qui mandauit. ergo quod is cod. l. liber dicitur,si non habuerit ius imperandi cum eo agendum est qui fecit. subaudiatur etiam cum eo qui iussit. Nam di qui occasionem damni praestat damnum dedisse uidetur. maliciose tamen porrigitur cum cotra aequitatem saepius producitur. Nun
quid enim faber qui Laetitiam fabricauit tenebitur minime. licet regulariter per instantiam disputandi.α per sophisticam garrulitatem, uideatur praestitisse occasionem. ergo legis Aquiliae actio ob ea demum facta competit, per quae non extrinsecus alia causa oblata quidam damnificatur, ut T. locat. l. qui domum. Item in summa illud notandum est,quod siquis aedes uicini interciderit ne istnix exortus ad se perueniret, etiamsi ignis ad se non peruenerit, Aquilia non tenebitur. hoc ita si omnes, aut pene Omnes .concorditer dicebant igne ad se peruenturum,ut is,eod. l.siquis: alioquin tenebiturint T. eo. quod vi aut clam l. si alius.
148쪽
Caetera quae desunt de lege Aquilia in summa Institui. diligens lector adurit
Ertra statis actionibus uindicato ij s , ac iudicijs petitoriis, expedit ut loquamur de diuisoriis: quippe nihil conferret quando it cui esse dominum nisi possideat seorsum , sed ec saepe negligitur quam secunda quae sit per communi diuidundo. Audiamus primo de actione familiae erciscundae. Videamus itaq; quot modis dicatur, & qualiter hic accipiatur,cui competit familiae erciscundae directa, utilis ,in quem,in quantum ex natura actionis,& ossicio iudicis, qualis sit actio ista,an bonae fidei, temporalis an perpetua, ciuilis an praetoria,in rem, an personalis . familiae ciciscundae nomen pro seruitute ponitur. pro cognatione quo , ut cum dicitur , hi sunt de familia Priami. pro potestate quossi ut cum dicitus qui nascentur patris famili 1 sequuntur,haec alias porro dicitur substantia uel haereditas. Erciscundae id est diuidundae in familiae erciscudae,id est substantiae uel haereditatis diuidendae. Haec actio
directa competit haeredi contra cohaeredem, hoc est,ubi uere suntliaeredes iure ciuili. Sane uere haeredi utilis datur contra cohaeredem, ut contra Donorum possessorem. Sed oc inter duos bonorum posessores, duos: fideicommisiarios haeredes utilis competit. Item honorum possessori contra lideicommissarium utilis competit: 5c econtra. Sed ec filio instituto abstento uel exhaeredato ad dotem petendam utilis competit,utis eod. l. si maritus. competit actis,si alter alterum confiteatur cohaeredem: si negeriminime. Sed iudicium centumuirale primo intentabitur,ec si is qui intendit non possidet, se haeredem esse probare ciebebit: si possidet ,non tantum per petitorem, sed uel per utrumcti, uel alias per iudicem inquiri debebit: an is qui agit cohaeres sit, aliter enim aciiudicatioes fieri no possunt, ut T. eod. l. i. ueruntamen qui tam .erciscundae agit,aduersarium sibi cohaeredem esse n6 confitetur,licet confiteri uideatur,utff. eo .l. qui familiae. In hanc actionem ut dividantur ueniunt ea quae in bonis defuncti tempore mortis suerunt,si tamen diuidi possint: si non ,non,ut sepulchrum. Servitutes rusticae: excepto aquaeductu, qui Sc mensura re temporibus diuiditur, nec assignantur a iudice licet a parente. bed nec nomina ueniunt diuidenda,quia sunt diuisa, sed ueniunt assignanda. quod ergo dicitur stipulationibus interpositis diuisioni standum, intelligatur quasi diuisioni,ut T. eod. l. it. Veniunt quo ea, quae fuerant in quasi bonis defuncti,ut ea quae post haereditatem, ec post litem contestatani
accelserunt. ueniunt etiam res apud hostes costitutae ec earum natarum ec ino tuarum accessiones. Praedictae tamen res cu sua causa adiudicabuntur, ut si . .
l. ueniunt Litem l . partum l. re post l. propter i. sed di si . Item uenit id quod se uo haereditatio ab extraneo datum est. Statu liber quin ec res subcoditionei gatae quia interim haereditatis sunt, ueniunt: licet conditione ueniente ex necessitate alienentur. hae enim alienationes quia necessariae sunt, no sunt prohibitae: duntaxat uoluntariae. Nam 8c usucapio quae postea completur alienationem inducit,α rem de hoc iudicio subducit, ut Teo. l. di post l. alienationes t. sed et s. Alluuio quocu uenit,fructus quo ,& damnum datum dolo uel culpa cohaer dum .u t ff. eod. t et puto. Item quod uni ex cohaeredibus statu liberis de peculio
dedit,in hoc iudiciu uenit quasi post legatum,utis. d. l. si filia. Venit inquam damna
149쪽
V TERTivri codicis. id damnum datum, si deteriorauerit,si perdiderit,si homine incerto legato, & de-tuncto legatario aliquis ex haeredibus legatarii non consentiendo impedierit legatum, is qui impedit,hoc iudicio caeteris, quanti intersit eorum, damnabitur. idem erit A econtraicio. Idem fiet, siquis sum ante alios haereditatem adisset seruitutes no utendo amiserit,ut Ueo l. heredes si incerto. ite quia hoc iudicia constat ex rebus et ex personalibus praestationibus, quae sunt personales acti nes,ut ireod. l. item labeo: non tantum percepta, sed etiam impendia ueniunt. Item siquis quid fecerit in bonis,non testatore uiuente sed mortuo, & sic suerit uelut haeres. Σed θc si seruus haereditarius, rem unius haeredis surripuerit, hoc iudicio in simplum agitur. Idem si cohaeres damnum dederit. sorte Sis inficiatus tuerit, ut fi .eod. l. α puto, Sc l. damno. Uenit inquam impendium ec eius usura in hoc iudicium;si negotium non potuit pro parte expediri: si poterit neeociorum gestorum agitur,ut seruus secundum uoluntatem testatoris exportaridus uendatur, ut monumentum extruatur,ut alii soluatur, ut T eod. l. his consequenter. Veniunt quaedam percipienda,ut filijs donata ,&praelestata, dotes uxorum & nurium, A aliis debita patre iubente, ut T. eod. l. si lilia, uel quasiambente,ut Teod. Idem si filius in muneribus publicis,in quibus pater ei conseK- sit, relegatus est,ut Teod. l. si filia 3 idem. Similiter filius praecipiet,si pater filia αγωbonem ν susceptum prosemus est,ciuod notabile est,ut meo. l. eadem Neratius. Ueniunt quaedam comburenda,ut uenena mala,magica uolumina ueniunt instrumenta haereditaria apud digniorem haeredem deponenda, non diuidenda. Sed si de depositione eorum, inter se cohaeredes cotendunt: uel in aedem sacram, uel apud amicum depositio fieri debet. Nam ad licitationem rem deducere, ait philosophissimus Ulpianus non placet, necν mihi, nere Pomponio, ut niueod. l. v.& vj. Item in hoc iudicio collationis Oc cautionis,de debito conditionali sibi uel se habenda est ratio,ut T. eod. fundus. Ex his quae dicta sunt liquet quod si cohaeres unus, quandol plus perceperit quam alius, quandocti minus, quandoin tantundem, quando nihil: eatenus deliquit, quatenus sua portio evicit. Quaestiones necati testatoris, uel necatae uxoris, uel prolis, in hoc iudiacium non ueniunt,ut Teod. l. his consequenter i. sicut nec liberti, nec sepulcs-ra ueniunt. Item si ego dico meum proprium esse id, quod tu dicis esse commune hoc iudicium non competit. Sed nec dolus quem seruus unius haeredis admisit in hoc iudicium non uenit nisi culpa haeredis in hoc intercesserat qui non idoneum struum rei communi applicuerat, ut Teod. I. siquid. Item contra haereditatis debitorem no hoe iudicio, sed centumuirali agi potest. Nam quaedam Meniunt in haereditatis petitionem, quae in tam .erciscundae actionem non deducuntur, ut T. eod. l. fundus. Illud constat, quod haec actio propter sui excellentiam non nisi semel intendi potest. nisi causa cognita .ut Teo. l. si filia ε ultimo. Illud quota constat,quod haec actio bonae fidei est, ut C. eod. l. non est. uocatur uom titulus in eadem lege,quia sicut alias principium libri dicitur minium ita dicitur etiam actio titulus,quia causae dat primordium. Sed Θc alias titulus adpellatur de facto titulus,qui omibus ueris ec iustis inulis adhaeret: sed pro possessore. ut T. de petit. haered. l. nec ullam,illud quo* constat, quod haec actio ci-Dilis est,& mixta. id est realis & personalis. Illud in summa sciendum est, quod cum peculium filii familias militis per constitutiones haereditas efficiatur etiam in eo hoc iudicium locum habet. In hoc iudicio, ae in duobus consequentia hus, in quibus tribus ordinarius iudex uocatur arbiter, sicut alias arbiter iudex Mocatur, unusquis N actor ec reus est,ut Teo. l. q. Item si haeres unus habense monalem cohaeredem,uel apud hostes costitutum, uel in uentre inini sum. expertus uicerit. postea is suo arbitrio, uictoriae emolumentum communicabit
150쪽
p LAcENT IN Us a R LIBRUM uel actionem iudicati pro parte comunicabit. Nec enim his persenis silentium imputari potest,cum ad haereditatem post Luctor rei cohaeredis peruenerint,ut Teod. l. vii. Item si pater inter filios bona diuiserit ec onera aeris alieni pro modo possessionum distribuit: non est simplex donatio , sed quasi supremi iudicii diuisio. Ex hoc loco sumitur, quod inter quandocp donat i illo,cogitando de ultimo arbitrio,ut Teod. l. si filia M si pater. Item illud notabiliter notandum est.
quod si filius cum patrem defenderet,condemnatus Q luerit, uel uiuo , uel post mortem, hoc iudicio agitur,ut Teod. l. haeredes & l. antepenuit. hoc intelligo. maxime si fuerit emancipatus,& iubente patre defendit. ubi adiudicatio fit, uel per consensum diuisio, ae euictione interponenda est cautio: si pater diuiserit, minime. Item illud notandum est, quod si pecunia quae domi relicta no est, per praeceptionem legata est, de communi serenda est sicq; iubebit iudex haereditariam rem uenire, ec pecuniam redactam cohaeredi numerari, cum sit praelegata Nam ec si res creditori pignori data per praeceptionem fuerit legata, officio iudicis continetur,ut ex communi luatur pecunia, ut niueo . haeredes , ultimo 8cl. officio,& l. rem. Item dc illud notabile est,quod ei, qui no est cohaeres, haec actio utiliter datur,oc fideicommissario contra institutum, ut T. d. l. si ex asse. Item ill ud sciendum est, quod unus ex pluribus haeredibus potest etiam caeteris praesentibus,& inuitis arbitrium poscere,ut ii. eod. l. arbitriit. Item illud notandum est,quod quae pater filio emancipato in scholis studenti subministrauerit,in partem successionis non imputabuntur,ut is eod. l. quae pater filio. Idem intelliso de suo,puta si succedere uoluerit. In summa notandum, quod famosa lege C. cod. l. filius dicitur,quod extrinsecus ei datur, in quartam imputari. Sosorte ideo hoc dicitur,quia contra rigorem in fundo retineat quartam,& sic sentiat grande comodum, ne per inimicitias habeat bonoluet subsidiu. Non absurde patitur inco modum,hoc est, ut iis,quod extrinsecus conditionis implendae calasa sibi tribuitur, in quarta debeat imputare. uel quod melius existimo, ita legeridum puto, ut sibi primo filius deducat quartam in fundo, di praeterea id, quoa extrinsecus sibi relictuna est, in eodem fundo accipiat,et omne rcliquum, siqui afuerit supra quartam, habens filius reddere compellatur. Sed & illud notanda est, quod imperfecta uoluntas parentis qualis qualis,inter quales quales filios: non econtra, nihil valebit,cum fuerit scripta, nisi fuerit etiam subscripta. Estri hoc uerum, etiam siparens testamentum periectu ni facere coepit,sed non perfecit, ut C. eod. l. ult. Porro testamentum a parente scriptum, per consequentiam literarum,etiam sine subscriptione,habet et icctum, ut C. de testamen. authen.
A diuimus de samiliae erciscundae iudicio, nunc agamus decommuni dividundo. Videamus itaq; quae diuersitas sit inter hanc actionem,& superio rem pio socio,& cui competat haec actio directa, utilis in quem,quid in ea ueniat,& qualis sit actio ista Potuit haec actio genitive nuncliperari, sicut superior. i sed & superior ablatiue,sicut ista potuit nuncupari. Sed secus iactum est ut uitetur cacophonia. Disitat haec actio a superiori,quia in illam directam ueniunt etiatura,in hanc tantum corpora. Item superior datur contra haeredem,haec etia co-tra ab haerede emente. Item per stipenore diuiditur tantum uniuersitas, per hac
tantum singularia corpora. Differt ab actione pro socio,quia illa copetit tanta socijs, tractatu enim habito: haec etiam non soms . Item pru socio est tantum