장음표시 사용
161쪽
- ωARTVM co D IcIs. 133 licite iuratur,ut Teod. l. qui per salutem. Porro per superstitione, ut per Iouem
iurandum non est ergo iurandum est regulariter sicut delatum est, nisi improhato more delatum est. Iurare debet mox ut delatum est, uel referri, si lucus sit relationi,vel recusari, nisi uel soluatur,uel a causa discedatur, uel nisi sacramentum remittatur,tantum enim ualet remissium,quantum pretestitum. Deserre potest iusiurandum dominus rerum suarum administrationem habens, non dominus quoq; qui habetur pro domino,ut tutor,curator. oeconomus municipum,
actor,seruus quom,ec filius iam. in peculiaribus,si liberam habeant administrationem,in dominicis minimὰ. Sane seruus delato uel relato iureiurado tenetur si iurauerit, econtrario autem sacramentum filii ueI serui prodest domino uel patri, si eius rem esse,uel sibi dari oportere,uel eum dare non oportere, uel quid simile iurauerint, ut T. eod. l. seruus & l. quanto magis oci. sed re si seruus. Procurator quot interdum ritὰ desert iusiurandum, puta si nominatim id mandatum fuerit.Si generale re Iiberum mandatum habuerit, si procurator in rem sitam factus fuerit, alias minime, pupillus, re prodigus, similest,non reeia referunt, nec pupillo,nec prodigo,nec legato , qui ius habet reuocandi domu, iusiurandum recte defertur. Sea nec procuratori rectὰ desertiir, licet quandoq; recte deferat. sufficit enim ei ad plenam defensionem, si paratus sit suscipere iudicium.
ut T. eo. l. iusiurandum. praedicti tamen omnes si fuerint Iompotes mentis, pro derunt sibi ex delatione uel relatione iurantes. De facto iurator non de iure,liacet Teod. rursum ultimum uideatur dicere,etiam de iureiurari, fortassis tamen quis poterit ita descire,si iuraueris legitime paratus sum ad dandum. Iuratur in causis, quae aguntur per actiones quascunta, iuratur de quocunc, quaeratu de proprietate,de possessione,de utro*,de rebus,depecunqs.deq; operis debitis, de crimine,de conditione personae,iuratur inquam de praedictis omnibus,ut lites terminentur causae finiantur,iurgia sepiantur, siquidem in usum uenit maximum remedium dirimendarum litium iusiurandum,ut Teo. l. i. praestito enim sacramento,ab omni controuersia disceditur,ut st. eo de. l. antepenuit. Apostolus quot ait,quod iuramentum Omnis controuersiae finis est. Iuratur uerbot nus,iuratur etiam solenniter,id est tactis euangelijs. Quantum ad substantiam iurandi pertinet,non differt qualiter iuretur. Sane in eo est dimerentia, quia contra iuramentum uerbo tenus praestitum,minor quandoc, restituitur : si iurauerit corporaliter,minime. Iuratur de causa, et ut finiatur caula. alias extra iudicium, alias in iudicio. Iusiurandum extra iudicium a parte parti delatum, conuentionale dicitur.5c uoluntarium:& hoc necessitatem non habet,id est, ut uel praestetur,uel reseratur. Iusiurandum iudicio non praestitum uel remissum, delatum relatum te adseret emolumentum. Hoc iuramentum no refertur, nec retractatur,
nisi lege aliqua excipiatur, id est iure uel pactione,ut C. eo. l. i. ec ult. In iudicio
desertur iuramentum,quando* a parte parti, hoc necessarium appellatur, uel sorte iudiciale a iudice hoc iudice approbante delatum relatum refertur. Excia' pitur in amotione,in furto, similibus p deserentes enim non esse amotum, si eis referatur, iurare non debent, nec potest esse amotu ut Teo. l. Marcellus M ult. eci.non magis. Sc fisside iniur. l .lex. hoc iusiurandum, licet reseratur, non retractatur. Est tertium iusiurandum,quod in iudicio desertur a iudice actori,uel reo obprobationum inopiam. Ergo uel modicum pro eo oportet esse uel facere,cui a iudice desertur sacramentum ut C. eod. l. iij. Hoc sacramentum iudiciale, adiudicem a quibusdam nuncupatur: a quibusdam necessarium,quia no est resereniadum. hoc iusiurandum non refertur, sed retractatur,ut T. eod. l. admonendi. Ex
hoe sacramento ultimo actionem oriri me legiisse non memini. Ex duobus prioribus,ec actio nascitur re exceptio,ut Teo duobus 3 ult. Si fuerit iuratum,in faiam
162쪽
istum actio tribuiturint C. eo. I. actori,& T. eo. Sed Θc datur inquam actio quatido est j. ut propter necessitatem. Ecce enim siquis iurauerit se uendidisse, G aduersarius eius,id est,emptor poterit agere, ut st. eod. datur alij : excipitur, nisi ille alius iuris interpositione, alias interpretatione, sit quasi idem ipse qui iurauit. ut haeres, legatarius,pater, dominus,filius. Item in popularibus bona fide exactum iuramentum,etiam contra alios praebet exceptionem, ut T. eod. idem fit propter contiguitatem,ecce enim fideiusso iis iuramentum debitori proderit et econtra,ut T. eod. l. in duobus. Item delatum sacramentrum ab uno reo credendi,etiam alteri nocebit,& praestitum ab uno reo debendi ctiam alteri proderit, ut T. d. l. in duobus. item si actore deferente, defensor rei absentis uel praesentis uel fideiussoris iurauerit, ei cuius nomine iuratur, prospicitur, & econtra, at Teod. l. ult. Pt Oderit autem exceptio ista, tiamsi alia actione quis uratur: dummodo eadern quaestio in iudicium dedit catur,ergo siquis Mirauerit seno rapuis se non iurabit, si furti conueniatur. Nec enim omnis qui furatur, rapit: licet ocraptor omnis furetur,ut sLeo. l. in duobus. Sed ec cqua duo compatroni cuent,
libertus altero deserente iurastet,se eius libertum non elle, multum praesumitur ut alterius patroni tantum libertiis credathit .ut Teod. l. si duo. in summa notandum est,quod si per deum iuratur,ec peieratur, regulariter non uindicatur: si stprincipem ,ultio sumittar,ut T. eod. lli duo. Item sacramentum delatum,oc nondum praestitiam,reuocari potest. Sanὰ reliocatum postea deferri non debet,ut
C. eod. l. penult. Iurandum est autem ante sententiam, non postra ut C. eodem
l .ult. Iurandum autem est ut delatum est regulariter,utff. d. l. iij. Si delatum est sacramentum a parte parti in iudicio, aut suscipitur, aut non: susceptum aut aut praestatur, aut refertur. Relatum non refertur. ergo reus ciri desertur, debet uel soluere, uel iurare, uel referre. Actor debet uel iurare, uel desistere. Sed per Iustinianum permittitur recusare,quod est quartum membrum. In summa quoque sciendum est, quod iurisiurandi delator non appellabit: licet relator possit appellare, ut C. eoa. l. Ult. Debet autem referri iusiurandum, quale est delatum nisi ratio personae uel causae uatietatem inducat,ec ideo si de qualitate iuramenti fuerit inter partes dubitatum per iudicem iuramentum formabitur , ut st. eodem i. iusiurandum. Persona uarietatem inducit, ut si libertus patrono deserat, quod iuret se uim non fecisse atrocem . Causa uarietatem inducit,ut inter usu plorem,& quondam dominum. In summa item notandum est , quod iusiurandum comparatur nouationi,delegationi, solutioni, accepti lationi, transactione tamen uincit. Nam post iuramentum cum iuratur quem non fecisse surtum, nec furti agitur,nec condicitur,licet post transactionem condicatur, ut st. eod L l. si duo, ec ii. de condict. surt. l. si pro furto. Item iusiurandum tantam habet autori. tem, quantu ad excepi. quantum res iudicata, sed ec minorem habet. Ecce enim si iuraui, quem meum ellae libertum, non ideo succedo: contra si per sententiam uicero,utis eo l. si iurauero. Maiorem habet autoritatem,qua res iudicata. qui a contra iusiurandum minor non restituitur, licet contra iudicium. item iusiura dum, quod praestat procurator actoris iurando, puta actionem oportere dati, actionem actori parit, ut T. eo nam. secus si procurator stipuletur domino: tune enim, nisi in paucis casibus, nihil agit. Contra iusiurandum etiam proprium . quandol quis licite uenit: alias propter tacitam conditionem, alias propter rei iuratae turpitudinem . alias propter aetatem . Ecce enim si minor sine defensiore detulit,et de iuramento cxcipiatur contra minorem quando minor id replicabitutis. eo. l. nam. Sed etsi ego iuraui defere te te,no iurasse te dari tibi oporiere: eo tra te excipiente rectissime replicabo, ut T. eo. l. quod si. Nec enim qui iurat probat,ut ff. eo. l. eum. item notabiliter notandu est, quod siquis post iusiurandunt
163쪽
QVARTVM co DI cIs. xv iudicio codemnetur,infamabitur: sed quia in hoc casu potentius erit iudicium, quam sacramenta. Illud quom notabilius notandum est, quod si is qui temporali actione mihi obligatus erat,detulerit iusiurandum, ut iurem ea clare oportere,non liberabitur tempore: quia tanquam lite conrestata religione a me praestita,aduersus eum perpetuatur actio,ut is eo. nam , iij. di iiij.
INterposito tractatu iurisiuradi,certa ratione de rebus creditis tractare incipit Iustinianus,hoc est,de personalibus actionibus. Et quia inter psonales actiones digniores sunt condictiones,de his primo dicamus: sed quia codictio, quae
a re nomen adsumpsit,dignior est,quam ea quae ob causam competit,de ea condictione dicamus , quae non causam distinguit. Et quia cum dicitur res incerta, oc certa, dignior est codictio qua res certa petitur: audiamus quid iuris sit si certum petatur. Et certum petitur per certi condictionem,certi , condictio comperit,ubi alia condictio competit. Et quia certu petitur in mutua pecunia, de mu tuo, quod frequentiissime contrahitur,audsamus. Videamus itaq; quando conatrahatur mutuum, in quibus rebus,di quot modis,qualiter distinguatur, quando deficiat,qualiter reconcilietur, cui competat directa oc utilis certi condictio de mutuo,in que, in quantum, ec qualis sit haec certi codictio. In primis tamen dicendum est,quid sit certumidi qualiter certum petatur,& hoc uerbum in hoc titulo debeat intellisi. Certum est quod ex ipsa pronunciatione apparet, quid. quale, luantum sit. Item certum dicitur quod digito uel nomine proprio uelliis quae funguntur uice nominis demonstratur, ut Leod. l. certum. stricto modo dicitur in hoc titulo certum, id est certa quantitas. Sed oc uerbum petitur,signiticat hic petitionem non realem: licet petitio proprie dicatur in rem, ut is de acti. l. actio sed personalem, quidem omnem, sed eam quae fit per condictionem, id est per illam actionem quae expressam formam personalium actionum continet, hoc est,per quam praecise intenditur oportere dari uel fieri. Mutuum
contrahitur cum quantitas datur, ut accipientis efficiatur, eo acto ut est redda turino eadem sed alia tanta aeque bona sub eodem genere. ueramame si quantitas mutuata,oc in arca conseruata fuerit restituta,debitor liberatur. Quippe potuit istud contingere,uel quia debitor expendere noluit,erogare necesse no h huit,atqui hoc ex natura mutui non contingit. Dicitur mutuum nomine con
Posito ex corrupto oc integro,quia quod fuerit meum fit tuum, idem si fuerit ei is cui numero. Ergo mutua no c5trahitur: nisi pecunia proficistatur,nisi quantitas data intelligatur , siccb pecuniae nomen etiam latissime, id est pro omni re: ec strictissime pro pecunia ponitur,ut T. eod. l. ij. Tribus modis contrahitur mutuum, stipulatione,re,chirographo. R.e 5c uere,ut per numerationem, oc intem pretationem,ut si lanx detur uendenda quatenus uenditor redactam pecuniam habeat in mutui causam. Hoc , fit quando ν,ut mox cum fuerit redacta pecunia sit mutua,quandoc, agitur .ut redacta pecunia ad dominum lancis perferatur,oc per eum illa pecunia mutuatur. Per numerationem celebratum mutuum
quandoc, non statim ualet. sed pendet: hoccb duobus modis fit, puta si agatur, ut quantitas accipientis efficiatur, siqua apposita conditio contigerit. alias expost facto quandocj confirmatur,puta si pecuniam in specie Iegatam haeres crediderit, ante aquam tale legatum amittatur uel repudietur,ut Ceod. l. proinde. mutuum contrahitur, puta si quantitatem meam quam numeraui in continenti,stipulatus sum mihi reddi, nec sit nouatio: quia hoc non agitur, imo agitur, ut non ex numeratione,sed ex stipulatione actio nascatur. idem si stipulatio nu
164쪽
us P LAcENTI NVs IN LIBRvΜmerationem praecedit,ut T de noua. l. cum enim. Sane si numerator etiam in
continenti stipuletur extraneo,utilis contractus numerationis non uiciaretur a
sequentem inutissem stipulationem,uidetur tame obstare debere,quod alias docitur. Quod uoluit non potuit quod potuit non uoluit . Item stipulatione contrahitur mutuum nisi quantitas alia pro alia,esias ex causa uetustiore debita nouatione facta promittatur. Chirographo contrahitur mutuum,si spe futurae numerationis scribatur acceptum, quod non fuerit numeratum. Ex praedictis colligitur quod mutuum,aliud est ciuile oc naturale, aliud ciuile tantum: puta per chirographum,hoc fit naturale transacto biennio, siquidem tantum facit hiet nium si non sit in testando paritum, quantum facit natura,id est numerauo. Deficit mutuum,propter personam, si pupillus numerat: propter rem quo P, puta siquis numerat quod non est suum nomine suo uel nomine alieno non accedente cosensu. propter utrum t deficit, puta si pupillus alienam mutuat pecuniam. Nam cum siuam non pomi facere alienam , multo minus tuam faciat alienam. Seruus tamen oc filius,concessa sibi administratione libera, peculiarem pecuniam rectὰ faciunt mutuam,ut Teodem i. q. Deficiens mutuum tribus modis reconciliatur,consumptione, utili stipulatione, usucapione. Nam si pecuniam a non domino sibi creditam biennio detinuit acceptor, titulo pro suo usucepit. oc est hoc nota dignum,ut T de iuridot. l. Proculus. Reconciliatur inquam mutuum per consumptionem bonae malaeue fidei,ubi quis quantitatem aliena numerauit. Similiter consumptorem non distinguimus. ergo ec furi numeranti pecuniam consumptam & alienam stipulanti condictio dabitur, dominus tamen pecuniae,eam nondum cosumptam re in stipulatum deductam, a possessore uindicabit. Sed re is qui numerauit cum stipulatus sit condicere poterit: Si tamen ambo simul uenerint dominus praeferri debebit. item si alteruter acceptor pecuniae soluerit,lite tamen ab altero nondum contestata, contra alterum agentem
ex aequitate exceptione se tuebitur. Quid ergo dicemus, siquis numerauit nomine suo pecuniam non suam, di ea ab accipiente sit usucapta cosumptaue profecto de rigore, pecuniae quonda dominus omni destituitur actione: siquidem fieri potest,quod numerator nec ex negocio nec ex delicto,domino pecuniae inuenitur obligatus. sed nec cotra emptorem habet actionem. Pecuniae quondam dominus utilem habebit condictionem contra pecuniae acceptorem, ad instar
eius, qui pecuniam suam uel Titii nomine numerauit. Quippe Tith nomine reprobato,numeranti utilis condictio datur,ut C. eod. l. iiii .hoc mihi non sedet. imo ex aequitate in subsidium, numerationem pecuniae meae non nomine meo factam ratam habens,nego. gesto experiar contra numerantem, ut mihi cedat
actionem,ut T cod. l. si eum. Item quid dicemus, si ino numeraui pecuniam tua non tuo nomine, nem meo: si alterius nomine . illissi stipulatus mero profecto nec mihi numerati,nec tibi domino, actio quaeritur,nec tertio: licet uolui, quia non potui. Praedicta igitur pecunia,aut erit in stipulatum deducta, aut consur pta. bi consumpta erit,dominus uindicabit, nec numerator, nec dominus equiadem condicet ut dictum est licet T. eode. I. si me legatur,aequum 5c bonum esti, uniam meam quae peruenit ad te milii reddi a te. ergo nec acceptor pecuniaeucratur: utiq; condictio ei dabitur cuius nomine sit numeratum, H numerati nis negocium habuit ratum. Directa certi condictio ei datur , qui quantitatem suam credit nomine suo: ei quom qui alienam credidit nomine suo,si utiliter stihi stipulatus est,si pecunia consumpta est,ei quoq; datur directa, cuius nomine numeraui pecuniam meam,suamse. Datur inquam si uelit, reprobare enim potest, ut C. eod. l. iiij. In susceptorem pecuniae suo nomine di eius haeredem, recta certi codictio de mutuo datur, utilis datur in edec eius haere n. sed secunt, i u datio.
165쪽
dario,cuius nomine susceptio facta est,ut C eod. l. eum. In hac actione tamen non minus,nec amplius uenit, quam profectum est. ergo nec usura ueniet nisi post litem contestatam. Illud constat,quod haec actio ciuilis est,& perpetua,&psonalissima,et iuris strictissimi: nisi fiat arbitraria adiectione loci. In summa notandum est,quod si subiectus praesidi mutuauerit, una cu praeside exulabit: for te oc repetitionem non habebit,ut C. eod. l. quisquis. Illud quoq; sciendum est, quod si ultra libram auri in ciuitate contrahatur, illud chirographum non nisi quinq; testibus ualebit,ut Cod. eodem i. authen. sed nouo. Sed hodie miraritatamen est,quod non sufficiunt testes duo aut tres: cum etia quae graece appellantur sine ullo teste c6secta,legantur ec robur 5c monumentum habere: Mtpote in proprium praeiudicium enixa,ut Cod. qui pol. in pigno l. scripturas. In summa quo notandum est,quod creditor debitum non amittit quando noidoneum pignus accepit,ut Teod. l. creditor. Item illud sciendum est,quod qui recuniam creditam accepturus, spoponderit se redditurum creditori futuro,inliotestate habet, ne se ei obstringat non accipiendo,ut Teode. l. qui. Item illud ciendum est,quia si deposui apud te decem , di postea in continenti, uel Ionge postea,pure permisi tibi uti decem,quasi mutua etiam antequam moneas conis dicere potero a te: hoc enim in casu animo solo ciuiliter possidere coepisti. quia primo corporaliter detinebas. Sane si dixi, si uoles utere pecunia, non fiet
mutua,antequam sit mota,in primo casu potuit non uelle Sc non mouere, ut meod em lege certi ult.& l. quod si. In summa quoq; illud notandum est, quod
sunt quatuor singularia in pecunia credita. Ecce em ex alterius pacto alteri quaeritur uirecta codictio,ut C. per quas perso . nobis ob. l. q. Item Vlpianus tribus in casibus interpretatur pecuniam fuisse meam,di a me numeratam, 5c ideo directam condictionem mihi competere,licet de uero nec pecunia fuerit mea, neci me numerata. Ecce enim si debitorem meum iussero tibi pecuniam numerare, indirecto obligaberis mihi,quia numi mei fuisse intelliguntur, licet tamen nun-Zam Herint. idem forte erit si non debitorem iussero numerare. Idem quoque et, si cum ex causa alia mihi pecuniam deberes,conuenerit mihi tecum , ut ea Irecunia mihi priesens Sc oblata apud te remaneat in causam crediti. ut T. eod. . singularia. forte idem erit in omni quantitate, licet no legatur nisi de pecunia.
SVSagium appellatur patrocinium quod ab aduocatis litigantibus exhibetur. Sed Sc sustragium translative dicitur salarium quod aduocato litiganti tribuitur,liuius suffragii nomine, si fuerit stipulatio facta,praescriptis uerbis agitur,uel condict. ex lege. Quid ergo siquid suffragii nomine fuerit traditum si
fuerit mobile, uel se mouens transit dominium in accipiente: si uero luit immo-hile quod traditum est,ut dominium transferatur , non sufficit traditio sola nisi intercesserit scriptura gemina,id est priuata ec publica speciali censura, ut Cod eodem l . unica. In summa notandum est,quod C. eo testitur, post patrocinium praestitum suffragium,id est salarium esse praestandum. Porro C. de iudic. l. properandum dicitur, honoraria aduocatis esse danda, ne protrahantur causarum
merita.ac si apertὰ diceretur,prius sunt praestanda salaria quam patrocinia.
166쪽
SI pecunia ,uel quantitas alia in genere petitur, non est necesse sequestrare ILcet id pollit fieri ex pacto,& uoluntate. Sed ec si quantitas petitur tanquam
species, uel quaecunq; species, sequestratio cessat necet Iario. Excipitur torte. nisi in quaestionem deducatur, uter possessor censeatur: tunc enim apud sequestrum & necessatio,& utiliter possellio collocabitur.
EXposita certi condictione, quae ideo ponitur in tractam primo, quia in sui
generalitate inuenitur praecipua: ad alias condictiones, quae dantur ob causam, transeamus. Superior enim condictio distinguitur secundum causam: uentquia in C. dicitur ob causam, alias praeteritam,alias futuram: coit atq; quia praestita causa certior est,ec prior, quam futura ,de condictione indebiti,quae resipiacit in praeteritum audiamus. Quaeri potest, quare post condictionem certi, illico adnectitur de condictione indebiti Respondeo, quia is qui accipit indebitum perinde obligatur. ac si accipcret mutuum. Item quaeri solet: quare inter acti nes ex contractu,& no potius ex distractu oriri uideatur Respondeo quod ex quasi cotractu nascitur,quia extra id quod agitur, tacita obligatio oritur. uideamus ital quot modis dicatur quid indebitum, cui detur directa condictio indebiti,cui utilis, in quem, in quantum,& quae causae cam inducant, re quae cetiate faciant ,& qualis actio sit condictio ista. Indebitum dicitur, quod utroq; iure naturali di ciuili:& hoc a soluente repetitur. Excipitur nisi ex ea causa quae crescit per inficiationem soluatur, tunc enim solutum, si uel a quopiam debeatur, non repetitur. Indebitum quom dicitur, quod est indebitum iure naturali tantum, licet iure ciuili sit debitu, puta chirographo spe futurae numerationis cautum . ec hoc repetitur, si sit infra biennium non postea solutum. Sed ec quod antea suerat utrow iure debitum repetitur: post pactum domino petente ciuiliter tantum debitum repetitur,ab ignorante ius factumue solutum, ut Co . de pact. l. creditori. Itern indebitum dicitur, quod est debitum tantum iure naturali. e go indebitum iure ciuili solutum non repetitur. Excipitur, nisi aetate quis iuu tur,uel nisi haeres,& praesertim filius, integra legata no deducta falcidia per e rorem facti soluerit, uel nisi mulier ex intercesso ne soluerit, uel nisi quod promissum ultra licitum, ut in usuris,ultra duplum fuerit impensium, ut n. eodem i. si non. Ex praedictis colligere licet, quod uice uersa debitum tribus modis diciatur, alias utro* iure, hoc regulariter no repetitur, alias naturaliter titi, hoc alias ciuiliter tantum, hoc repetitur. Directa condictio indebiti ei datur, qui soluit indebitum sicut est distinctum & maxime cum erat suum,ec nomine tuo. Datur ec eius successori. Datur de ei cuius nomine solutum est. utilis datur soluenti nomine alieno, illo non habente ratum. Item datur legitimo haeredi: nisi possessor haereditatis 'uid indebitum nomine haereditatis soluerit. Nec enim nouum est repeti per alium, ut per legitimum haeredem,eundem p uictorem id quod alius non haeres, id est possessbr haereditatis indebite soluerit, ut T. code l. nec noua. Datur utral praedicta condictio in suscipientem nomine proprio, in suscipientem nomine alieno, illo non habente ratum,ut is cod. l. si procurator,ec in eum cuius nomine susceptio facta est, datur etiam in haeredes praedictorum. Repetitur quo J corpus quod indebitum solutum est,si extat, quandom etiam cu multis aliis puta cum fructibus, cum incremento alluvionis. Sed ec si usus Ductus nudae proprietatis solutae accessserit, in hanc condictionem uenit, ut T. eodem i. indebiti. Sed di si num os alienos quis soluerit,condictio,ut post ei sor eorti reddatur,competit. Sed etsi salso quis existimans alicuius rei se possessionem debe
167쪽
te, rem illam tradidit, possessionem condicet,etiam post praescriptionem, ut T.
eod. indebiti. Si corpus no extat,eius aestimatio uelut soluta,repetitur. item ius obligationis indebite amissum, puta siquis sine causa obligatus est, hae condictione repetitur licet etiam aliae condictiones competant, ut incerti,sine causa, ob causam,ut C. eod. l. ij. oc iii. oc C. de condict. ob cau. l. sicum. Quando b re Petitur non idem,sed tantundem. Quando prorsus aliud ,ut pecunia, si fabrilis opera indebita fuerit praestita. Duae sunt causae quae hanc condictione inducur, facti error, ec iuris ignorantia.puta si soluatur ex ea exceptione, quae propter rigorem iuris naturalis introducta est. idem si soluatur ex ea exceptioe, quae Propter fauorem,ut Velleiani, prodita est: secus si propter odium , puta creditoris Maccdoniani,exceptio datur, ut ii eo. l. qui exceptionem. idem si soluatur propter uigore rei iudicatae. personae quoque priuilegium repetitionem inducit, ut fissi cod. l. interdum. Plures sunt causae, quae repetitionem dissuadent. Ecce enim non repetitura sciente se non debere,nisi iuuetur pactio uel aetate. Item non repetitur solutum ex ea causa, quae inficiando crescit licet non debeatura soluente,dum modo debeatur ab aliquo. Item siquis putans se debere dotem soluerit, non condicit dicet non debuerit. Relinquitur enim pietatis causa ,ex qua solvisi repeti non poterit, ut T. eod. l. cum is . Item siquis putans se haeredem cum non sit,haereditario nomine de proprio soluit,non condicit, ut T. eod. l. repetitio,acreditore enim qui suum coepit repeti non potest, ut T. de pet. haereditat. Retinebit ergo de haereditate tantum,quantum soluit, uel recuperata,si pactatur solutionem factam a se indebitὰ,quasi a se non proficere, utili negociorum gest rum poterit agere,ut T. de negoc. gesto. l. ult. Et loco tertio,si haereditas uel ha
res non sit soluendo,putanti se haeredem dabitur codictio: alias quamuis is qui accipit sibi debitum, tamen si is,qui dat, nomine suo non debitum dat,repetitio competit, ut fLeod. l. si. Illud constat, quod haec actio ciuilis est origine, licet sit naturalis beneficii collatione ut is eod. l. indebiti, strini iuris, di personalis, ec perpetua. In summa notandum est, quod siquid indebitum per errorem sol uitur, aut ipsum, aut tantundem repetitur, ec aliquando prorsus aliud, sicut dictum est. Item si nomine mariti, qui nihil poterat,quis dotem mulieri soluerit. non repetit: sed nec ipse maritus repetit, ut iLeod . l. quod l. nam ct . nihil poterat intelligatur uel uulgariter dictum. Quippe no loqui dicitur,qui male loquitur,ec nihil agere, qui no plene agit,id quod agere debet. Item debitum sub cite certa uel sub conditione certa, uel sub conditione incerta, ut mortis, pro certo tamen extitura. ante diem uel conditionem solutum, non repetitur: quia natura,
Dei conditio refragatur, ut is cod. l. indebiti ocl. nam si. idem si soluatur plus uin peculio sit, ut istodem i. si is . Sane si quia lex ab initio poenalem statuit actionem, solutum ex causa etiam falsa repetitur,ut ii .eod. l. eleganter,&I. ult. Item in summa notandu est.quod si certum debens, soluerit fundum ducentorum. quasi ducenta debens, totum fundum repetet, oc tota centum debebit, nec emiit confusio partis rei cum pecunia: N nemo inuitus ad communionem compellitur, sicut regulariter nec in communione inuitus detinetur. agcr aute solutus detinebitur,donec centum soluantur,ut ff. eodem l . si non si centum. Item male absolutus, sponte soluens, non repetet,utis. eod. l. iudex. Item siquis emeritrem suam,& nesciens non sciens pretium soluerit, etiam ab ignorante repetit. iat fLeod. l. seruus. Item poenae non repetuntur cum depensae sunt, ut ii .eode. I poenae. Item si is,qui haereditatem uendidit,id quod mortuus sibi debuerat non retinuit .repetere poterit: licet propter confusionem repetere non uoluerit, praeia
sumitur enim sibi soluit se, oc ideo si postea emptori sine deditioe praestitit uel ui suum quid dependit, recuperabit,ut is eodem i. si is qu et T. de legat. i. i. quod.
168쪽
1M PLAcENTI NVs IN LIBRUM Item in summa sciendum est,quod si debitum uero procuratori soluitur, repetitio abest,re liberatio adest. Si indebitum soluitur a mandate repetitur: nisi ubiratum non habet,tunc enim procurator restituer. Porro creditoris falso procuratori soluenti,aduersus falsum procuratorem,quando sicut insta distinguiatur indebiti condictio,ec non liberatio competit, ut C. eod. l. creditoris,non lis heratur inquam qui soluit, si non probabiliter errauerit. si ucro probabiliter e rauerit,soluens ipso iure liberatur,nisi mente bona falsus procurator accepit: si non,per exceptionem. Hoc in casu,si simplex fuerit procurator, eiq; dictum ut ad creditorem perferat,& non pertulit,furtum soluenti fecit,& soluentis pecuania remanet,liberetur aut non,etiam furtiua condictio sibi competit. Sane sunt actio alias soluenti competit,puta si intersit sua, cum cessante probabili aetate. errore liberatus non est. Nam sicat dictum est alias dabitur ei cuius nomine statutum est,licet non ei,sed soluenti furtum factum est. licet pecuniae solutae mera ratione creditor, nec possessionem nec dominium habuerit, ec est notabile hoc Illud quoq; notabile est, quod liberatio contingit soluenti,licet soluentis pecimnia remaneat. Idem tamen contingit in pecunia consignata,& deposita. Quid
in ergo quod Teo. l. si procurator. dicitur c cum falso procuratorem praedicto casu posse ec furti agi oc condici Respondeo turtiua condictione subaudiatur. uel ob causam,posseisionis intuitu. Nam si pecuniam falsus procurator praediactus fecisset suam,cius furtum non secisset,quidquid dicant quidam. Item si est facta sua,quomodo ab eo condicitur intelligatur sicut dictum est) si soluitur dicenti se procuratorem,cum no sit lege dicta: ut de pecunia quidquid uelit. faciat,dummodo soluentem liberet, pecunia equidem falsi procuratoris sit, Sciunum non faciat. licet enim mala conscientia mordeatur, debitoris tamen foruuentis uoluntate sultus excusatur, di in hoc casu condictio ob causam datur. Si
uero soluitur ei qui dicit se procuratorem factum in suam rem, oc soluens id crediderit: siue idiplum falsus procurator crediderit,sive no codictio indebiti co 'peticδε furti iudicium cessat.
OStendimus qualiter condicatur ob causam prieteritam, nuc audiamus obfuturam: alias honesta,& dignior honesta quam inhonesta, audiamus de condictione datorum ob causam, scilicet honestam. Videamus itare cui detur haec condictio directa,cui utilis,in quem,in quid ,in quibus co tractibus locum Mindicet, quae causae eam inducant, quae cessare faciant, ec qualis sit actio isti Recta condictio ob causam etiam utilis,eis datur,ta in eos , oc in tantum, ec in quos, di in quid ,ec in quantum,superior codictio datur. Condictio ob causam
in contractibus in nominatis locum uindicat,in contractibus nominatis nequaxam. Nempe donatio, quae aliquando locum habet,hodie nominatus eontra ius est. Tres sunt causae huius condictionis , defectus cauis expressim dictae. ec mora,& poenitudo. Verum poenitudo in donationis negocio locum non hahet. Causa ob quam datur tribus modis deficit, alias si nec de facto secuta suerit: puta si detur ut tantummodo Capuam eatur, ec non itur,alias si de iure causa non sequitur,licet de facto processerit,puta si detur ut matrimonium contra hatur,ti cum cognata contrahitur. Si pecunia tribuitur, ut manumissio celebretur,ec libera perlona manumittitur. Sed causa deficit quod notabile est siquid detur ut conditioni pareatur, puta ut haereditas percipiatur, ec is qui iussi is est re etiam post dationem uoluit repudiare haereditatem,uel legatum,ut Teo I dem
169쪽
te mora non tamen in donatione: ita tamen si negocium sit contrictum gratia dantis tantum ita tamen si accepisse non intersit accipientis damno deducto,ut Teod. I. si pecuniam. Duae sunt causae quae hanc condictionem faciunt cessare,
scilicet causa secuta,& de facto θc de iure,ec de causa habita pm secuta . id est usteterit per accipientem. Illud patet, quod haec actio talis est, qualis est superior
condictio. In summa notandum est, quod refert utrum detur aliquid, ut manumissio celebretur,uel matrimonium contrahatur: aut detur militi,ut alieno nomine regulariter experiatur. Quippe licet duo prima de facto processerint,tamen quia de iure non procedunt, re iuris effectum exigunt, hanc inducunt,ut Codicis eodem lege prima,ita tamen si uter*, id est acceptor et dator,uel solus dator ius sanguinis ignorauerint: contra est in duobus cottariis casibus. Porro si militi detur, ut procuret ante luem contestatam repulsus, restituit: admissius. non . haec ita tam uati quia militem procurare Iicet, etsi non sit honestum, non
tamen est turpe: 5c magis proprie dici potest nG admissum , quam prohibitum.
Sane matrimonium cum cognata contrahere,vel monacha,re turpe est & uetiatum. Item illud scienda est,quod si parendae coditionis causa tibi aedero , mox mihi relictum repudia uero,condico. Nam re si filius fratri cotulerit, quasi agniturus bonora polsellionem, nec agnouerit: uel quia non uoluit, uel quia no potuit, repetit,ut T. eodem lege. si filius. Sed & sine scelere eius, qui dedit, falsum uel inoniciosum testamentum iudicetur, quod datum cst, ut conditioni pareatur,in praedicto casu ueluti causa non secura, repetitur, ut T. eod. l. ij. Item illud sciendum est,quod is qui accipit ab ignaro non conscio,ut hominem liberum liberet etiam si de facto manu miserit, tam ignarus,quam conscius restituit, ut T. d. l. iij. si liber. Amplius in summa notabiliter notandum est, quod licet nihil dederis, puta si seruum manu miseris, quem distracturus fueras, sed ob manumissionem non distraxeris,de qua manumissione te rogaueram.& Placuerat ut aliquid tibi darem,& nihil dedi,condictio dabitur tibi, non promimae rei,sed tam serui manum illi tanquam dati: licet non dati, quod potuit a te, quia manui,precipi,ut T. eod. l. iij. n. Item illud sciendum cst, quod si inter eas personas, quam altera nondum iustam aetatem habeat, nuptiae de facto factae sint. quod dotis nomine datum sit,interim no repetitur, donec in eodem habitu matrimonium perseuerauerit,& spes matrimonii siubest. Sand repetitur si diuortia de facto intercesserit nec enim de iure fieri diuortium potuit, quia matrimoniude iure non constitit,ut Teod. l. si inter. Item illud nota dignum est, quia condictio ob causam copetit, etiam lege dicta negatiue, ut C. eo. Lea. Sane praescriptauer. non apitur, licet ibi assirmauud lex dicat, alterutra actione, prout maluerit qui dedit, experiatur. Condicit inquam qui donauit lege dicta, ne res alienetur, si contra legem a donatario alienetur,fit aute istud ubi lex fuerit dicta, non absolute,uel non tradendi tempore. Si cGtra legem,dominium in accipientem non transit,donator tamen non uindicat: quia tradendo dominium amisit,sed
nec is qui contra legem de facto alienavit. ergo si dominus esse non desiit, obstante exceptione cum effectu,uindicabit. Item dicitur ubi inuito socio post dia
Milionem constitutam alienantur .
DITeruimus de condictione ob causam honestam, nune loquamur de eonis dictione ob turpem causam. Videamus itaq; qualiter haec condictio cum
170쪽
PLAc Enri Nug.IN LIBRUM superiori conueniat. qualiter ab illa disserat A quando cesset, Ec quado competat cui in quem δε in quantu qualis sit condictio ista Conuenit haec
cum superiori, quia utraq; ob causam datur. Vtracp in futurum contemplatur
differt haec a superiori,quia illa datur ob causam honestam. Illa si causa non sit secuta haec etiam si fuerit secuta turpitudo. Tribus modis distinguitur: alias emcontingit utrunt,puta si tibi dedero pretium, ut maleficium facias, ec tuc quia in pari causa possessis rest potior condictio cessat, alias contingit dantem tantu,
iit siquis dederit meretrici, petitio non competit, ut T. eod. l. iiii. N C. eo L. mercalem, facilius est enim retinere quam petere. Licet enim meretrix sit, tamen noua ratione, id est nouiter excogitata, uel secunda facie non prima inspecta,non turpiter facit, quia accipit cum meretrix sit. Porro si accipientem solum turpitudo contingit,condictio competit. Hoc fiet negatiud, ut si dedero ne hominem occidas adfirmativit ut depositum reddas: hoc ita si antequam redderes tibi dedi, alias reddere non uolenti: secus si post redditionem dedissem , tunc enim mihi imputarem I non repeterem,eis datur haec condictio, di in eosdem δε in tantundem,quibus I in quos I in quid δε in quantum,superiores dantur Itales quales lunt superiores condictiones. In summa notandum est,quod licet maleficium non admittere no sit turpe, tamen hoc ipsum uendere est turpe. Maec illud notandum est,quod si iudici dedero ut pro me in bona causa iudicet,no repeto. Nam si iudex turpiter agit δε ego: licet enim iudicem non corrumpam, corrumpere tamen uideor, oc ideo litem amitto , 8c ueterem dc nouam, scilicet ut nec datum repetam,ut T. eod. l. in . Sed ec illud sciendum est, quod si tibi non
furi, ut fugitiuum meum indices, dedero,non repeto. neuter enim turpiter agitta nemo cogitur indicare. Si uero dedero, ut depositum, di commodatum,hici similem cotractum redderes ,repetere ualeo. Nam & l. naturali teneris ad reddendum. Nec enim obstat ut repetere non ualeam,cum sponte soluerim, nec nim dicendus sum sponte dedisse,cum aliter rem meam non possum recuperare. Sed ec nihil solvi,quia nil debui. Sed di si alias aliquid de meo dedi,ut id mihi restituatur, quod iudicio bonae fidei est mihi debitum: non tamen condicti ne,sed bonae fidei iudicio ago. Si uero aliquid dedero . ut mihi praestetur alia
quid, milii copetit stricti iuris actio ex stipulam,di ex testamento duntaxat condictio,quaecunq; sit uarietatis ratio, ut fissi eod. l. ult. Item in summa illud notandum est. quod legitur T. eod. l. h. mulieri turpiter datum n6 et Ie restituendum, ea ratione subdita: quia possidentis melior fit conditio,ita debet intelligi, ne su- serioribus obviet,ut sit datum no meretrici: tunc enim solus dans turpiter agit,ed meretrici ductrici, quae apud montem Pessulanum dextraria nuncupatur. Item Sc illud sciendum est,quod si deprehensus in adulterio aliquid dederit, ne
prodatur,ne ad curiam ducatur,ne occidatur: licet inspecta origine ciuilis iuris quod originem intuetur,non condicet,ex aequitate tamen, quae praeualet, oco
ius praetorium, quod finem inspicit actio quod metus causa competit. ut u.
DEoco NDIcTIONE FURTIVA. TIT. I. Ondictione ob tui pem causam pertractata,competenter subqcitur de con dictione furtiua, quae actionem sumit a fure licet non oriatur ex furto , t men quia non est ex maleficia. Videamus iram unde nascatur , cui, in quem,inquantum,directa δε utilis condictio furtiua detur qualis sit actio: non enim nascitur ex contractu,uel quasi,quod noxaliter datur,ut Teodem i. iiij in quia in peculium datur,ut st. eod. l. penult. non nascitur ex maleficio,vel quasi,quia non Pra