장음표시 사용
171쪽
nerit, ut Teod. l. penula. et t. in codictione, quia liber factus hac codictione non tenetur ut T. eo. l. si seruus,quia res subrepta, et eius extimatio ab uno sure praestita socios liberat,ut C. eod. l. i. Socii tamen socio nullo tenentur iudicio, quia maleficiorum ec nulla ec foeda est communio. Directa condictio furtiva soli domino datur,cuius res subrepta est. ergo licet patri nomine subtracti filii detur
furti actio, non tamen condictio, nec enim pater dominus est sili4. Matri neutradatur actio,non domino ut creditori , u tilis datur condictio furtiua, id est incerti condictio, ut T. eod. l. 8c ideo, ec in alijs duobus casibus, id est, ubi quis sine causa obligatus,vel liberatus est,incerti condictio competit, ut T de. condict. si cati . l. h. De hac codictione nusquam titulus legitur, sed de Triticaria, licet in Codice nihil habeatur,in T. tamen titulus inuenitur, ideo dixerim hanc condictionem competere ei,cui res subrepta sit, sed legatarius ab eo uindicat,ia 6 condicit,ut T cod. l. sed nec . Sane haeres eius cui res subrepta est, cum sit alter ipse, meo iudicio condicet. Quid ergo dicemus si commodatario res subripiti irc di cunt quidam, quod solus dominus condicet forte melius est, ut praedicti non dum condicant per condictionem incerti. Datur autem illi condictio furtiua,ci dominus est utrol tempore ,re quo furtum perpetratur, id quo apud iudicem intenditur . ergo datur ita si dominium non amisit: hoc tamen ita, si per seruuitis actum est, puta si procurauerit, tunc enim condictionem habere desinit: si uero alieno facto desierit elladominus , puta si fuerit ad diuisionem prouocatus,condictionem retinebit,ut Teod. l.ec ideo. Datur in furem,& in furis haeredem, in patrem, si filius familias sit btraxerit, in dominum quo ,& nox aliter ec peculioten:is. Quod ergo T. cod. l. U. legitur, nullii alium teneri nisi furem, ec eius haeredem, subauditur in solidum. Non datur in ferentem opem .sisrtiua condictior licet detur furti actiomut Teod. l.vj. In hac condictione uenit res subtracta, si extat si interiit quocunq; modo ante Obligationem, uenit extimatio, uenit& inter ei te ut haereditas deperdita, ut Teod. l. iij. Veniunt fructus, ut st. eod. l. in re
ueniunt di ea, quae facta sunt,siue specificata ex re subrepta, ut ex argento pocula,& ex uiris musta .sub tali enim rasione haec in materiis retro intelligutur fuisse, ec resolui posse. Ergo oc in poculis aestimatio fiet si ut fissi eod. l. ex argento. Inlud constat. luod haec actio ciuilis est, stricti iuris, personalis,perpetua, non farnosa anomala. In summa sciendu est, quod raptoriqui improbili imus fur est, hac condictione tenetur,fur autem man;festus cum a domino postellor apprehendatur,ita demu tenetur si fregerit estuderit, occiderit te,ut Teod. l. sitie. Illud sciendum est, quod si res furtiua fuerit sub conditione legata, pendente conditione poterit condici. Sand si post contestationem condictio contingit, abs lutio fiet, ut T cod. l. si seruus. DE coNDIcTIONE Eπ'LEGE, ET sINE CAvs A. uel iniusta causa. Tit. ix. Post condictionem furtivam , non immerito adnectitur de condictione ex lege,& sine causa, uel ex iniusta causa, sunt enim irregulares. Sed ideo in mite ponuntur sine causa ,ex iniusta caula,quia ut praedictae condictiones competunt,sic hae competunt: sed non conuertitur. Competit condictio ex lege praesertim nec cautum est,eadem lege, sed no dicitur quam ,ut in suffragio ec in donatione. Cui, in quem, in quantu detur haec actio, ec qualis sit ex superioribus colligatur. Condictio sine causa di ex iniusta causa, in tribus casibus c5petunt:
puta ubi iniuste quis Ductus meos percepit,& consumpsit. Sed ec competunt
172쪽
pLAcENTINvs IN LIBRUM ubi cauta ab initio nulla, semper remansit nulla puta siquis spe suturae numera tionis se obligauerit. Sed di competum , ubi ab initio caula iusta, intercedente solutione puta, facta est iniusta: tunc enim re frumenta di pignora poterui co dici,uel possessionis intuitu sed re si non fuerint codicta, tenebunt inania,ut C.
eo. Etiam his competunt,quorum res ad alios sine cauta peruenerat, re eorum haeredibus. In hos condictiones illae ueniunt,quae cum essent aliorum, sine cai se ad alios perueniunt. ueniunt ec naturales accessiones. ueniunt ec usurae , sed post litem contestatam. Illud constat, quod hae conditiones tales sunt,qualis est condictio furtiva. In summa sciendum est, quod si fullo , uel commodatarius conuenti,amissorum uestimen rorum domino extimationem praestiterint,vestimentis postea apud dominum inuentis, poterunt extimationem condicere ues forte si maluerint uestimenta. per quasi publicianam poterunt uindicare, ut T. eod. l. si fullo. multo fortius si uestimenta habuerint, poterunt retinere. Quod autem dixi conuentum posse condicere, sic debet accipi,si no merit condemn tus, uel si fuerit conuentus non iudicio,sed simplici uerbo: ut uos inquam conuenio o Iudaei. Item in summa sciendum est,quod pecunia dotis nomine data, propter matrimonium de facto non de iure contractum, sine cauia condicitur.
nec enim turpis est caula,sed nulla,ut Teod. l. ult. ita tamen cut puto fit quod errauit uel acior soluit.
EXpositis omnibus condictionibus,& caeteris personalibus actionibus, subiiciamus de obligationibus,uerum quia tractatus de actionibus, & de oblifationibus,pertinet etiam ad actiones,de abus dictum est: di actiones, de quiaus dicendum,de actionibus in medio inseramus. Quid stactio ex Instinui num summa mantuana,etqtiam multipliciter distinguatur, plenissime Iicet colligere. Item illud autem sciendit,quia sub hoc titulo generaliter agitur de actionibus,tam directis quam utilibus, praesertim de utilibus Ecce enim prima Iercauetur, quod si pecunia data fuerit, ut actio quaecum mandetur,etia si ma ala fuerit, x mandator postea decesserit sine haerede. haeres enim ut mandaret posset urgeri,antequam is litem contestatus sit,in subsidium is cui actio mandata est,poterit intentare. Ait enim Imperator, quae si ita sunt utilis actio tibi competit. naec autem ita intelligo, ubi numus,uel quid aliud datum est,cotractu imito innominato si uero data pecunia cerea, contractus emptionis eino nomin tus celebratus est,ab initio utilis actio emptori suo nomine copetit. Idem si nomen in dotem datum,ut C. eod. l. h. Idem si in solutum sit datum, ut Co. eo. ec C. quant. sic uel priuatus. l. ult. Ergo nominatus co tractus potentior est, quam innominatus,nam & alias constitutionis missae ad Aufidium Victorinum beneficium inducit contractus nominatus,non innominatus. horum autem utilium nominum fit dominus is ipso iure sine traditione uel quasi . idem in haerede,ec legatario ab adita haereditate. Amplius emptori nominis, Θc in solutu accept ri,ratione accessionis re sequaele pignorum adnexorum,utilis hypothecaria datur,ut C. eod. l. si ita,& l. si a creditore. Et in his utilibus nominibus nec traditionec quasi interuenit. Generaliter de omnibus actionibus cauetur, negantes debitores non oportere armis terreri,sed petitore non efficaciter probante, ut quasi probante,res absolui. Conuictos autem confessione condemnari Sc iuris remediis ad solutionem urgeri conuenit,ut C. eod. l. negantes. Generaliter quo dicitur nomine liberorum hominum ob aes alienum odligatorum,nec retenti
173쪽
nem,nec actionem regulariter copetere,ut C. eod.I. ob aes. Imo nouo iure creditor conscius tres poenas patitur: amittit enim debitum, ac tantunde de suo praehet, homini libero retento uel parentibus,&corporaliter punitur , ut C. eod. l. authen. imo. In summa sciendum est, quod ob debitu conductionis locator conueniendus non est:& econtra,ut C. eod. l . nimia,S l. ob causiam. Sed nec conueniri debet ad quem peruenit pecunia mea,non per me, utpote non cotrahentem secum, sed per contrahentem mecum,ut C. eo. I. bonam. Sed Θc illud sciendum est hodie prius excutiendos, uel pro excussis habendos, omnes debitores re principales ascendentes, quam perueniatur ad pignorum extraneos ponsesseres,ut C. eod. aut hodie. In summa notandum est, quod obligatione persecta, non licet alteri inuito altero regulariter resilire. obligatio enim quae ab initio fuit uoluntaria,postea fit neces laria. Excipitur praeterquam in uino nonda degustato,& praeterquam in negocio gratia tantii accipientis cotracto,&praeterquam in mandanto. haec enim re integra θc reuocare,& reprobare licet. VT Ac TION Es ET AB HAEREDIBUS ET co Nistra haeredes incipiant. Tit. xj. PRisco iure reprobato,cautum est moderno actiones ab haeredibus,& in hae
redes incipere ita tamen si nascuntur ex contractu,uel quasi, aliquando tamen nec hodie dantur in haeredes ut Institui. de perpetuis ec tempor. act. quae ex maleficio, uel quasi nascuntur licet regulariter haeredibus tribuuntur. In haeredes non dantur,nisi quid ad eos peruenerit, uel ubi lis contestata, uel quali. contra decessores fuerit, ut T de obligat. l. constitutionibus. Aliquando tamen haeredibus non dantur,nisi prius lite contestata, puta iniuriarum: etsi agitur de
homine libero occiso . etsi quae similes inueniantur, ut Institui. de perpetuis ed
uel mater pro filio conueniatur. Tit. xij. SUpra in titulo tertio legitur, colonum ex contractu Iocationis conueniri n5
posse, hinc sumpta occasione crederet sorte quis propter nimiam conuentionem .ec adfectionem, matrem pro filio conueniri possie, oc uxorem pro marito, re maritum pro uxore,ideo audiamus in contrarium proditum. Et quidem mater pro filio uiuente conueniri non potest, etiamsi pro eo intercesserit: nisi filius matris creditor lacrit, sed nec pro eo mortuo: nisi ei successerit. Uxor quoin pro Miro uiuente, etiamst pro eo non suo creditore intercesserit,non conuenitur: nisi in dotalibus bonis mariti primipilarii non issicientibus. Sed nec pro uiro mortuo uxor conuenietur, nisi pro eo intercesserit. maritus quoin pro uxore superstite non conuenitur, nisi pro ea intercesserit, sed nec pro ea defuncta: nisi ei hae res extiterit. Quippe certissimum est ex alterius negocio , uel delicto neminem obligari iure ciuili. Iicet aliquando iure ciuili. licet praetorio principaliter. Iicet aliquando secundario directo: nisi in pecunia numerata. licet aliquando utiliter haec ita,quandiu uiuitis, qui contraxit, nempe eo desuncto , eius haeres etiam
immer,& directo experietur di conuenietur.
174쪽
NE FILIUS PRO PATRE,,VEL PATER PRO FILIO emancipato, uel libertus pro patrono comveniatur. Titulus xiij. . iNEq; filius iamilias,uel emancipatus, pro patre superstite conueninar : nin
pro eo intercesserit, neq; pro eo defuncto: nisi quando pro eo intercessierit,uel nisi ei successierit,ut C. de primipil. l. ult. Sed nec pater P filio ematicipato conuenietur: nisi pro eo intercesserit,uel nisi ei successierit. Sed nec pro filiosam. delinquente pater conuenitur, sed nec contrahente e nisi de peculio, sed nec sic in matrimonio contra se celebrato. Pro quasi cotrahente quo* filiosam. ad minus pater conuenitur uel de peculio. Sane pro filio ad munus uocato pater insolidum conuenitur, si exprei sim consensit,si praesens n5 contra dixit: alioquin tantum de peculio tenebitur,uel pro eo nisi expressim fideiusserit, uel nisi ei defuncto successierit,ut Cod. eod. l. patris. Patronus quom pro liberto, uel lia herius pro patrono,secundum superiores distinctiones non conuenitur, ut C. eod. l. ult. In summa notandu est, quod iure nouo siquis alium pro alio uiolenter exeserit, extortum uim passio in quadruplum restituit.& actionem sua amittit,ut Cod. eode. Item illud liciendum est,si proconsulis uxor cli eo proficiscens
in prouincia deliquerit, speciali censura proconsul pro ea stilisfacere debebit,ut T. de ossi procons. l. iiii.
DIximus supci alterum pro alterius contractu non obliuari,eundem ipsum ut seruum factum quondam liberum, ex suo facto quando non polle coueniri. Et quidem distinguitur seruus amiserit negocium, uel perpetrauerit delictum. Si seruus contraxerit,uel quasi,liber factus non conuenitur: nisi in administratione connexa perieuerauerit,uel nisi pecuniam pro libertate promiserit, uel nisi cum gesserit negocia defuncti,ex eius testamento dicto in ossicioso, contra rigorem in libertatem rapiatur,ut ff. de nego gest.& Cod. eod. l. in . ec Co. de pet haere. I. ult. Ubi deliquit subdistinguitur,deliquerit in extraneum, uel in dominum . Si in extraneum directo liber iactus conuenitur: nisi dominus noxaliter primo fuerit exactus. Si deliquit in dominum dominamue, nec liber factus iniquietabitur. Excipi forte potest,nisi statu liber spe libertatis imminentem haereditatem expilauerit, tunc enim actione in factum in duplum urgebitur, ut T. siquis test. liberiussus l. i. In summa notandum est , quod seruum in dominum delinquentem dominus poterit conuenire, non actione superiori, sed uerber tione, criminum delatione,ut C. eodem. l. ult. Haec est secunda iudiciorum,
est ec tertia simplicium uerborum,est oc quarta locorum, est quinta pactorum
QUANDO FIScvs VEL PRIVATVs DEB aTORII sv I DEBITORES conuenire possit. Tit. xv.
DIximus in superioribus quod regulariter ex alterius co tractu, quis nec c5 uenituris nec experitur. Ecce enim si debitor fisci uel priuati condemn tur, nec codem nati bona corporalia sufficiunt, mistus fiscus, priuatusue, in quasi possessionem nominum sui debitoris , utiliter exiget: uel nomen illud proueiudici comodius uidebitur,distrahet, ut T de re iudicata l. diuus. multos ostius
175쪽
si in illa corpora condemnatus fuerit: ita tamen uera sunt quae dicta sunt, si de-hitores principales idonei non appareant,ut C. eod. l. non .ec ita demum, si is uconuenitur non inficietur se esse debitorem debitoris condemnati,ut Cod. codem i. ij.& iij. Idem fiet si maligne inficietur,ut T. de re. iudica. l. vi. a diuo Pio
Latitantis quom debitoris debitor similiter excutitur. In summa notandum est, quod in solutum nomine dato creditor actione utitur, si sibi madetur: alioquin suo nomine utiliter expetitur. ergo aliud est nome dare in solutum,quam mandare,siquidem primum est,ut in solutum detur. secundum est ut mandetur. temtium est ut utiliter intendatur. Oualiter aute dare quo ad uerba sit aliud, quam mandare Qbtiliores explorent.Item in summa sciendum est,quod si sit mandatum,utri datur directa,ec mandatum potest reuocari nisi ut excipiatur, Cod. de noua l. iij.
V Xposuimus supra quod alter ex alterius contractu regulariter nec experi, o tur,nec conuenitur: nunc aud samus iure haereditario in contrarium prodiatum. Ergo distinguitur utrum is ex cuius negocio directo agere uolo uitiat, an obierit: nam si obiit,oc ei successi. directo ec experior, ec conuenior pro parte haereditaria. Excipitur,nisi pignus ab uno ex haeredibus possideatur,ut C. d. l. .ec ij. Idem si res commodata, uel deposita possideatur. idem fit si res indiuidua sit,ut si seruitus petatur, ut T. si seruit. uiridi. l. loci. haereditariae autem actiones proprie dicuntur,quae a defuncto,uel ab haereditate,non ab haerede,coeperunt. Abusive tame haereditarius debitor dicitur,quisquis ideo debitor est . quia haeres, ut Cod. eod. l. sub praetextu. In summa notandum est, quod si creditor Dius successierit debitori,prorsus confunditur actio: si cum aliis ab illis pro parte poterit exigere, nisi prohibitus sit petere,ut C. cod. l. q. ec vj. Sc C. de haered instituen. l. compensandi. Item in summa notandum est, quod hi qui succedunt in ius,id est haeredes,coueniuntur actionibus haereditari js, non qui succedunt in rem,ut donatari j,legatarit,ut Cod. eo. l. ult. Item in summa notandum est,pupilli aetatem non differre exactionem aduersus se competentem, propter deuolutam ad se haereditatem,ut Cod. eod. l. v. Item sciendum est, quod hi qui succedunt in ius unius, id est haeredis conueniuntur actionibus haereditarijs,noqui succedunt in rem,ut donatarii,legatarit,ut C. eod. l. ult. Excipitur,nisi legatarii uenerint dic rerum creditoribus obligatorum praecipua perceperint,ut Co. de iur. deliberand. l. ult. Superiora uera sunt si personalis conuentio sit, quippe omnes possessores: ergo di legatarii, hypothecaria conueniuntur.
DIstinguitur defunctus deliquerit in negocio, uel extra,ut rapiendo. Si tanegocio,haeres etiam si nil ad eum peruenerit, in solidum urgebitur .' non tamen semper in tantum,in quantu defunctus, si uiueret,urgeretur: puta in tutela in quodam casu,ut C. de haered. tutor. l. i. ec Instit. de act. Si extra contracta,
nem, quia putauit sussicere condictionem: sic exaudio, licet praetor no pollictatur,tamen datur,uel nec datur,si per condictionem exigatur.
176쪽
EX posuimus supra,quod alter ex alterius contractu,ciuiliter ec regularitor
non conuenitur,sed nec iure praetorio: nisi dominus paterue , nunc audiamus qualiter hoc uat. Etiam alias ex alterius negocio alius couenitur iure praetorio,& quia hoc sit per constitu tionem pecuniae . de constituta pecunia audia mus. Videamus itam quid sit constituere,qualiter constitutio fiat, quis constia tuat, per quem,cui.quid constituatur, quis sit effectus csistitutionis,cc quae dita ferentia fuerit inter actionem nouam de constituta pecunia,S ueterem recepti clam , di qualis sit haec actio. Constituere est debitore se facere, hoc fit nudo pacto ualido, non stipulatione inutili: tunc enim nec ex stipulatu stipuIator agit,licet uoluit, quia non potuit: nec de constituta pecunia, licet potuit,quia non uoluit, ut Teod. l. ij. Constituit pro debente is qui non debet, non impubes sine tutore,soemina non intercedens , paterfam. filius iam. Constituitur quot pro se quis .ut Teod. pro debente tantum constitutio sit: ita tamen si pecunia iuribus sit debita, id est uel naturaliter tantum,uel utroc, modo, iure quippe si ius praetorium, ut exceptio non numeratae pecuniae,suppetit, constitutio no procedit.
Constituitur debitum ec purum,& conditionale,utrumcν constituitur, & pureta sub conditione,ut C. eod. l. h. Sane conditionalis debiti pure constituti ex actio deperit,si conditio deficit, θc est hoc notabile, inest enim conditio tacita,
ut Teod. l. id quod . Indebita non constituuntur. Constituitur creditori, ec eius Procuratori, tutori,curatori, ac pro filio pater, pro seruo dominus. Hic est ectus est constitutionis ut quae alias peti no poterant, facta costitutione, petivaleant, ut Teode. l. iij. Competit autem exactio per hanc actionem, etiamsi secus sit in stipulatione demum post decem dies, quaecunq; sit ratio,ut T. cod. l. promissor. Olim tres differentiae erant inter actionem de constituta,& actionem de recepticia pecunia,cum actio non nisi pro quantitatibus competebat, receptitia etiam pro speciebus intendebatur. Item pecuniae constitutae actio, quandoq; erat temporalis, receptitia semper erat perpetua. Amplius in receptitiam ueniebat etiaindebita,per actionem de constituta pecunia nec olim exigebantur nisi debita. Verum actione receptitia exulare tuita, hodie tantum de pecunia costituta sem-ser pecuniam,exigunt duntaxat, etiam debita etiam in speciebus consistentia. x praedictis colligere licet quia haec actio est personalis, & tricennalis,di haeredi datur re in haeredem,ut C. eod. l. ij. R iij. Est & praetoria. In summa notandum est,quod personale remedium datur constitutoribus, sicut fideiustbribus, ut C. eod. l. ult. Sed sciendum cst illud, quod constituuntur non tantum quantitates, sed etia species, instrumenta quoq;,ut C. eo facta quoq; restituuntur, quia repente constituit, se fideiussurum,ie pignus daturum, irrepsit enim utilitas pi-xoruna, alium quot pro se fideiussurum constituit, liceat uideatur promitti ia iam alienum, ut T. eod. l . si uero. Item illud sciendum est , quod dicitur procuratori posse constitui,ita debet intelligi,ut si constituatur ita, quod procuratori dabitur,ta mandanti alii, nil agit:& cst utilis , et per quam necessaria ista distinctio. Porro si ita constituatur, quod soluetur tutori, curatori, municipum actori .siue pupillis, siue adultis,sive municipibus,non distinguitur,di de constituta agitur a pupillis, ab adultis,a municipi us,ut Te e. l. m. In summa notandum est quo , quod ita demum hac quis actione tenetur, si per naliter de se pollicetur: alioquin impersonaliter de se loquendo non obligatur, ut C. eodem authent. siquando. DE PRO
177쪽
DE PROBATIONIBUS. TIT.a XIX. Via in causis quae instituuntur per actiones, de quibus dictit. Θc per actiones de quibus dicendum, opus est ut audiamus de probationibus. Videamus ita quid sit probatio, unde dic tur, quis probare debet,quis non, cui probetur, ec qualiter M. quod probatur, multipliciter distinguatur. Probatio est rei dubiae per argumenta ostensio. dicta est probatio a probit adue bio. probe enim agit is,qui probat. Is probare debet qui dicitis. non qui negat factum. Negantis enim factum per rerum naturam,id est a causarum consuetudinem , nulla est probatio, non dico quod no possit probat e,sed dico quod non compellitur probare. Ex quo enim causae fuerunt, instituta est.
ut probationis onus, actoris, non rei sit munus. aliquando tamen reo probare uolenti mos geritur,ut T. eod. l. circa, aliquando quom ex necessitate ab actore in reum probationis primo transfertur molestia, sicut in sequentibus declarabitur. Negans ius ut emancipationem non ritὰ factam , probare debet, ut T. eod. l. iiii . Ouod autem superius dixi incumbere probationem dicenti, non neganti,
ita intelliuo .si par sit utrius ficonditio,id est si ex Atera parte creditum, no praesumatur. Hinc locutio illa similis est. Actor rei forum sequitur, non reus actoris misi pro actore sit contractus uel delictum. Sub compendio regula praedicta
intelligitur,nisi ex altera parte praesumatur,inquit, os aureum hanc regula cx- audio, nullo adhuc credito. ergo comode scriptu est. et incumbit probatio qui
dicit,non ei qui negat: quasi scriptum sitisset,actori incumbit probatio, no reo. Nam reus saepe probare compellitur,no actor puta si reus excipit,ut de pacto. Mel quasi excipit, ut de soluto,uel siquid alias pro actore faciat. Transfertur eiuprobatio ab actore in reum, alias propter delictum, alias propter praesiimptionis adminiculum, alias propter personae priuilegium. propter delictum ita, si actor dicit se indebitum soluisse,a reus negat se suscepisse: conuictus, quia suscepit,probare debebit, quod debitum accepit. Ratione praesumptionis transfer tur probatio si tutor qui no administrauit,uel eius haeres probauerit,collegam qui administrauit, tempore depositi ossici j soluendo fuisse: eo enim probato, periculii in pertinet non ad tutorem,qui non administrauit, sed ad curatorem. Cais qui administrauit modo non sit soluendo, retro non luendo fuisse praesumitur: ec ideo is qui non administrauit, contrarium monstrare compellitur, Ut Co. eod. I. iij. Ratione personae transfertur probatio, si persona actoris priuilegiata dicit se soluisse indebitum, tunc enim is qui accepit ostendere debebit se accepisse debitum hoc ita,si totum qui soluit dicat fuisse indebitum, sin autem
pro parte hoc dicit, etiam minor ad indebiti probationem artatur, ut Teode. l. cum de, Alias etiam in praedictis casibus actori incumbit probatio, non reo,trihus regulis interuenientibus, ubi est emolumentum ibi debet esse onus. actore non probante uel quasi, reus obtinet. Res alienas possidens non nisi intentionem suam implenti restituere cogitur,ut C. de re uin. l. ult. Probandum est iudici,non aduersiario: licet in Dialectica disputatione aduersario probetur, ec ad-
Mersarius quasi iudex sit. Probatur id 'uod legitime in quaesitionem uenit, ecquod probari debet. ideo dixit legitime, quia si quaeratur non de pecunia, non de crimine, iudicium non agitur.Ideo dixi id quod probari debet,quod de re iurata &iudicata regulariter amplius quaerendum non est. ergo duntaxat quaenio legitima, quae est quadripertita, iudicio discutitur,id est quaestio facti,nominis, iuris, fori .argumentis probatur. Horum quaedam sufficiunt, quaedam pro-
sciunt. Suffciunt in numero legitimo non reprobati testes, instrumenta publi. 1 . . A N in
178쪽
ca rite saeia. Instrumenta priuata in proprium praeiudicium emissa,ut apochae, antapochae. Proficiunt priuatae attestationes, α annotationes , quibus quis dieit sibi deberi,uel aliquid esse,uel non esse, hoc enim non sufficit licet a mori ei te dicatur,sed rficit. Excipitur nisi testator iurauerit,se minus reliquisse, quam dixerit: tunc enim praeiudicabitur hoc omnibus, praesertim filiis, non creditoriis bus: id enim quod testator dixit,uel iurauit,haeres dixisse creditur uel iurasse est alter ipse,ut authen. de iureiurando a moriente praesti, ita authent . intelligo haeredes non debere inquirere, si opus sit laboriosa inquisitione, siquid subtractatum sit,ne decessores se ipsos inueniantur de Deriurio arguere. Caeterum cessante agone,& laboriosa inquisitione , siquid subtractum apud cohaeredem in ueniatur, ab alio rectillime partialiter postulatur. Porro etiam post patris tur mentum , filii inquirere poterunt amplius esse apud extraneum , quam a patremit iuratum. Praesumptiones quo p no sussiciunt, sed proficiunt, ut testes unus cum suspicio iusta adest. Quando* scripto,interdum etia cx sola praesumptione nisi ante contrarium probetur, quam sententia detur,ut si chirographum inueniatur cancellatum. Si expresse scriptis se debere quis caucrit. Si post tres scriptas denunciationes cum uxore aliena quis colloquium habere inuentus suerit ut C. de non numerata pecunia. authen. generaliter. Alias uerὰ probatur, alias
quasi probatur: sicut alias excipitur,alias quasi excipitur: & sicut alias quis est
uere praedo,ut C. unde ui l. si quis in tantam, alias quis licet proprie nost praedo,censetur punitur ut praecio, ut CO. unde ui l. non ab re,& l. cum quaerebatur. In summa notandum est,etiam Per quaestiones rem dubiam aliouando probari. Item filius si neget se in patris potestate constitutum, probare debet se ni isse emancipatum, ut ii. eod. l. si filius. Item per pactum de non petendo factum. si debitoris haeres conuentus excieit, non ipse,sed petitor probabit: quod no de debitoris conuenerit haerede, ait Celsus, hoc ideo: quia piae runt tam haeredi-hus nostris, quam nobismetipsis cavemus, ut Teod. l. si pactum. Vt puto melius dici potuit, quia creditor contra haeredem debitoris,qui excipit,replicationem obiicit: sed qui excipit oc dicit se non respondisse,no probat. sed is qui agit
ut T. eod. l. quoties. Hoc ideo quia qui excipit, simpliciter factum negat. Item illud sciendum est, quod sicut legatarius probare debet, deinctu scisse alienam se rem legare,uel quid simile, ut duplicaret uoluisse. ita haeres no legatarius probare debet defunctum uoluntatem mutat se,utis. eod. uerius i. cum . Item illud sciendum,quod propter iustam praesumptionem iudex absoluit, ut ii . l. procula. Sententia ergo datur per probationem ut Per instrumeta, per testes alias per praesumptiones, alias per consentientem famam, propter praesumptione iusta. alias ex eo solo,quia iudici liqueat, pura ut lenoncm repellat, suspectum tutore remoueat. In summa quoq; notandum est, quod probatio uincet praesumptionem,ut is quod mei .cau. l. non est. Praesumptio quoq; per aliam praesumptionem uincetur,ut supra quod mes .cau. l. no est. Siquis ei, qui usq; ad certum modum capere poterat, reliquit deinde ita dicit, multa alia quae mihi pertulit,cide dolego. hoc in casu, is,pro quo ubicunc, praesumitur, succumbit: nisi probauerit praedicta ex ratione sua ad testatorem peruenisse. uidetur enim eo quod ille plus capere non poterat,in fraudem legis hoc in testamento adiecisse, ut supra eo l. qui testamentum. Est autem praesumptio alias legittima, ut C. ad Mace. l. ult.& Co. de pig. act. l. ut . haec infringi non potest,ut is quod .met. causa l. ultata de pignorat. act. l. ult. In summa notandum est,quod haec non sufficiunt,pim
uata ti propria scriptura creditoris, honorum culmina , velut ad fratrem missa epistola, Arbiter petitus pro ancilla,nuda adseueracio , vel ementita professio, uiolenta detrusio, instrumentorum subtractio, ne I liberorum conniventia coniunctis
179쪽
QUARTUM' coDIcis . Ut iunctis necessitudine praeiudicat,ut Cod. eod. l. cum te l. nel 5c l. non 8c I. uis l. siue l. ad probationem. In summa notandum est quoq; illud, quod Zc in accusationibus opus est probationibus luce clarioribus, siue instrumetis indubitatis,
siue testibus uiginti annis non minoribus,ut Cod. d. l. ult. DE TESTIBVS. TITVLVS ππ.EXplicauimus de probationibus in genere, nunc audiamus de ipsis per species: ec quia probationis duae sunt species,testimonia, ct instrumenta: ec dignior est testium uox uiua, quam instrumentorum uox mortua ,de testibus primo loquamur. Videamus ita sit ne priuatum, uel publicu testificandi ossicia Et qui excusentur, ne testificentur,qui renciantur,qui admittantur, qui cogantur, quando debeant iurare,& qualiter, ec quoties produci possint. Et quidem eonstat quod testificandiofficium publicum est. Coguntur enim testes ut testificentur,ec recognoscant signa sua,ut aede tabu .exhi. l. penuit.&Cod. eod. s. parentes oc l. libertorii . nam ec nominatim ad honores tutelae suae extra ordinem pignoribus captis copelluntur. Sane furem indicare nemo cogitur: quippe pretium inuentionis rite quis accipit, ut T de praescriptis uerbis l. solent, re m. de furt. l. falsus, nec enim seruuna fugitiuum celat qui non indicat. Excusantur a testimonio quidam propter morbos, quidam propter ad sinitatem, uel cognationem, socer contra generum,uel econtra excusatur,id est,non cogitur, sed admittitur,ut T. l. lege. N l. inuiti. Sunt multi alit qui renciuntur, alias ipso iure,alias per officium. Ipso iure impuberes, ec in accusationibus xx. an. minores, Scin iudicio publico damnati, oc priuatis quibusdam: oc qui in uinculis publicis
habentur,& qui, ut cum bestiis ut depugnaret,se locauerit: ec qui palam corpore quaestum fecerit.& qui ob testimohia pecuniam acceperit: parentes quo , ecfreminae contra filios etiam emancipatos non audiuntur: nec econtra, nec mu
lieris in testamentis . nec aliqui in re sua uel principaliter uel secundario : exceptis legatariis,nec hi qui in alia causa etiam ciuili, quondam testimonium dixerunt in cum, in quem modice gestiunt. Sed nec hi, qui de domo propria producentis producuntur, rite testificantur, sed necu patroni causarum illis quibus patrocinati sunt, testimonium dicunt forte nec eontra eos, ut is eod. l. h.& l. testis l. nullus i. quae sicum l. ex eo l. ob carmen i produci l. testes i. mandatis. Officio iudicis repellitur effraenata testium multitudo, ut sLeod. l. i. Repellitur amicus ec ualde inimicus,ut Teod. l. iiij. aliquando tum inimicus summae opinionis ad inittitur,ut T. de quaest. l.j.Item officio iudicis repelluntur & hi,qui unu ec eundem sermonem praemeditatu dixerunt, qui salsa uel uaria testimonia dixerunt, Del utrici; parti prodiderunt: quapropter a iudicibus puniuntur, ut T. eod. l. qui salsa. Caetcri coguntur. Episcopi tame iurati testimonium dican t. nec admittuntur, nec coguntur Haeretici ueIIudaei contra catholicum nisi in casi unico , nec apostatae qui sunt plus quam haeretici. Iurare debent testes post litem contestatam,non ante: nisi forte ex causa magna, ut C. eod. authen. sed oc siquis. Iurare
debet prorsus ita esse,id est se uidisse,oc audiuisse , ec sub praesentia sua solutum
fuissie, ut C. eod. l. testium. Iurare quom debent ca parte praesente,uel contum citer absente, contra quam producuntur. Item illud sciendum est, quod seruus non ideo minus iurare debet,si seruus dicatur, qui libertus creditur, instrumento libertatis exhibito,& causa criminis erat coepta,prius finiatur quam iuret. Si Mero ex lite pecuniaria, uel aliter est odiosus testis dicitur, illico testificetur, ut Cod. eod. authen. si testis. In omni iudicio nisi amplior numerus exigatur, sufficiunt duo. Produci possitiit testes ad omne iudicium ab eodem,et in eundem,in
180쪽
m PLAcENTI NVs IN Li BRVM quantum sorte Iicet:& non nisi duplex, re uix duplex dilatio datur. Quippe in una di eadem continuata cognitione, testes ec ijdem di alii saepe possunt produci. Plus quam quatuor quis Producere non potest. Quatuor potest producere ubi nulla data est dilatio siue negata: uel ubi data est, uel una, uel alia sed tamenon semper quis potest producere quater,quia licet quater, no tamen sequitur quod sema quater. Nam si negata est dilatio omnis, uel post prima sectiva, uel post secundam tertia: siue antea nec semel quis produxerit, siue semel,siue plus quam semel,amplius producere testes non potest: nisi appelletur, uel nisi iudici iudex subrogetur. Ergo quando* tantum semel,quando , etiam plus quam semel: uel bis, ter,quater,sed non plus quam quater. In summa notandum est,et nec serui,nisi quando in testamentis,nec infamis, testificantur: nisi sorte in criminibus maximis,nec iudices durante causa, in qua sunt iudices: sed nec mediatores nisi utra , parte uolente. Sed nec testis unicus ut secundum eum iudicetur audiatur, sed per eum quandoin multum Praesumitur,oc est argumentum ,ut T. de iureiuran. l. si duo. Primo testes inuiti ultra dies xv. no sunt detinendi. ut C.
tes iterato produci,nec eorum testationes, ueluti nunc in iudicio factas admittere: hoe ultimum in testibus defuncti necesse habet facere testes tum etiam ino tuos eorum dicta , poterit arguere: nec enim expetit uindictam, sed laborat ad repulsam,ut C. eoa. l. ult. iiij debent testificari quorum fides non uacillat,ut
hoc edictum prohibitorium,sicut de Procuratoribus, ut T. de procurat. l. mutus. In causa criminis,lestiu praesentia no testimoni js utendum est, ut T. eodem l . iiii.& C. de fide instrumen. l. iudices di auuicn. apud. Item in summa notanda est, in causa criminis magistratus si sunI praesentes, testimonium dicere compelluntur. Item si plures ab utraq; parte Producuntur,ilis credendum cst, qui testi-mpnia no proximiora dixerunt,non enim ad multitudinem respici oportet,sed ad paucitatem etiam testium , quibus ueritas adsistit, ut st. eo. ob carmen. Executores quo ut rogati repelluntur,ut T. eod. l. ult. Item illud sciendum est , quod licet non generaliter in confractibus , uel quasi, testes ad contractum oporteat acciri,ubi tamen soluitur debitum in scriptis contractum,opus est,ut testes sint rogati. Idem est, si post solutionem uere celebratam, uel quasi, creditor dicit factam fuit se, testes rogati intersint cpnfessioni creditoris dicentis sibi pecuniam solutam esse. Idem si debitor profiteatur pecuniam a se debitam esse,quippe tuc testes quinc, quando*r rogati exiguntur, ut authen. In summa amplius notandum est, quod examinatio testiuiri, non per leges,sed per Danielem introducta est,i Salomone legatorum repetiti O,cu Susanna ait, Hic filius meus uiuit,tuus autem mortuus est, oc haec alia dicit, imo tuus mortuus est,meus autem uiuit, di postea sententiam tulit, per dominum quot in terra scribentem , forma scribendi sententias introducta est, oc per eundem inductum est, ut iudex non nisi per allegata iudicet, nisi alias nouerit ueritatem. Amplius sciendu est, quod nul
quam legi, quod sictuis aliquid uiderit antepubertatem, possit de eo testificari post pubertatem. Et nusquam legi,quod testes debeant iurare, quod dicent c tra eos,qui produxerint se. Et nusquam ieeti in legibus quod alter testis alteruaudire non debeat. Et nusquam legi, quod seruus olim de eo quod uidit,quod eum seruus esset, possit liber factus testimonium reddere,nisi in testamentis. Et nusquam legi,quod unus testis admitti debeat,uel ad praesumptionem. Et nus. quam legi,quod consobrinus pro consobrino possit,uel non possit, uel uolens uel nolens testificari,uerum legi ne ei inuito, testimonium denuncietur contra
consobrii iam. Si inseratur ergo si uoluerit Pro eo testificabitur respondeo,no