장음표시 사용
181쪽
ARTVM c ODI cIs. 13 sequitur. Et nusquam Iegi quod coniunx pro coniunge possit, uel non possit temticari Et nusquam legi de testibiis reprobatis quod possint,vel non polsit, te stificari in alio iudicio. Et nusquam legi quod tempus locum semper di co tidie dicant. Et nusquam legi. quod testis productus pro aliquo capitulo, non possit etiam a producente, in eadem causa produci super alio capitulo. Et nusquam legi,quod is contra quem testis productus est, non possit postulare,ut ea ubi liceat, etiam in eadem causa,pro se producere. Et nusquam legi,quod is qui produxit duos pluressie testes, pos Iit iudici dicere quod ad alios producet aut non. Et nusquam legi,quod quis tempore negocij,uel delicti probet, nunc improbet, debeat admitti. Et nusquam legi,quod super uno quot capitulo, qua
terna prod uctio possit fieri.
DE FIDE INsTRUMENTORUM, ET A Missio NE EOR vir.
ta apochis,& antapochis faciendis,& de his, quae sine scriptura fieri polsunt. Tit. xxi. E licito tractatu probationis, quae inducitur per uocem uiuam, subiiciamus de ea probationis specie, quae fit per uocem mortua, id est per scripturam. Uideamus ital qualiter conueniat, es disterat, quid intelligatur hoc nomine instrumenti,unde dicatur instrumentum,quot sint genera in lirumentorum.
ec qualiter instrumetis fides imponatur,re per quos. Regulariter idem pol sunt
uox uiua oc mortua, ut C. eo in exercendis .sotentior est uox uiua in testamentis: sed si testes plures ab eodem producti,uana dixerint, his creditur, qui uerisi miliora protulerint: econtra in chartis contrariis ab eadem parte prolatis, ut C. eo. l. scripturae ,hoc tamen intelligo ad producentis commodum. Potentior est uox mortua quam uiua in multis. Ecce enim in emphiteus, in donationibus ultra quingentos solidos,& C. si minor se maio. dixe . l. iij. et C. de testi. l. testium. ec C. de non nume. pecu. l. generaliter,& C. de suffragiis, Sc in testamento caeci. Et tabellionis instrumentum sufficit, licet eius n6 sufficiat testimonium. nam ec testator rumpit testamentum, si rumpit linum: non ita, si tantu dicit testamentum se nolle ualere. Et censuales proselliones oc acta testibus esse potiora senatus censuit, ut is de probat. l. census. Instrumentum hic appellatur quod scriptis continentur. alias quidquid instruit,utis eod. l. i . Dictum est autem instrumentum ideo, quia per id instruimur. Instrumentorum quaedam sunt publica, quaedam priuata Publicum tribus modis dicitur, alias forma,5 non utilitate, alias utilitate 8c non forma. lectoris diligentia sibi quaerat exempla. Item publica dicuntur instrumenta, non tantum ea,quae per tabellionem conficiuntur , sed ocea, quae acta siue gesta uocantur. Item munimentorum quaedam sant priuata omnino. 8c nullo modo publica,omnino & nullo modo priuata, quaedam priuata de publica sunt. Instrumentis fides imponitur,ut faciant fide,α per testes. re per literarum comparationem. Hii autem comparabunt literas cum literis, qui comparare nouerunt,ec iurabunt,quod sine malicia comparabunt. Fit autem comparatio ex quin generibus instrumentorum. Ex his instrumentis quihus aduersarius tantum utitur,ri id pro te comparatio fit. Item ex charta quae apsertur ex architio publico,& habet testimonium publicum. item ex forensibus instrumentis. item ex publico. Alias item ex chirographis trium testium subscriptiones habentibus: si tamen de his dubitetur,omnibus iurantibus testibus,uel ex duobus chirographa probabutur .ut in authen. de his qui ingred. ad appellis A si uero etiam ex publicis si sorte testes no iurauerint,per collationem aliarumtamen literarum ut coparatio. Quid ergo dicemus,quod testes quando iurant.
182쪽
is PLAcENT IN Us IN LIBRUM an de sola subscriptione aut totali colassione iurant ζ ut iurent de totalitate, tiuidetur quod pol sit procedere uix enim contingit ut testes totaliter instrumenta conscribant, sed A scribunt cum anfractibus. Sed re cum testes sola subscriptione iurant, non uidetur quod recte comparatio fiat. Si tamen contractus in ciuitate fiat soli comparationi non credetur,ut C. eo. l.elsi. Probatur instrumentum falsum per eum contra quem producitur,si apparet in prima figura mec is, qui producit,necesse habet probare quod sit uerum. Porri, si non est in prima figura cum sit iudici suspectum producente probandum est,quod sit uerum,ut C. eod. l. penuit. 8c C. de sal. l. ult. In summa notandum est, quod iudex non debet alligare animum suu ad unicam probationis speciem,ut T. de testi. l. iij. Exceptis ergo casibus, qui excepti sunt, non obest, siue instrumenta non fuerint confecta,sive facta fuerint perdita dummodo fides alias esse possit comperta, liunt enim scripturae non ut pereas ueritas subsistat, sed ut per eas ueritas probetur,ffeod. l. in re,disside pigno. l.contrahitur,& C.eo. l. i. oc l. statum ,&l. instrumentis, S l. cum instrumentis,ec t. emancipatione,& l. non. Item in summa
notandum est,q, licet is qui produxit instrumentum, probauerit aduersario illud esse uerum, tame de calumnia iuranti,& dicenti quod probabit esse falsum, , exhibendum est,caeterum si hoc non fecerit reputabitur falsiim,licet probatum sit uerum illoc ita nisi possit iurare quod non possit exhibere, tunc charta proba ta opitulabitur,licet modo falsa dicatur,nisi torte is qui salsam dicit, testetur,ecu, aliud in instrumento continebatur quam iudici suasit, aut quia alio modo negocium intercesserit. Ex his quae dicia sunt colligetur, v licet quis produxerit instrumentum quod probauerit uerum,aduersarius eius auditur, si uelit probare falsum. Et est hoc notabile. In summa notandum est, si, apochae quae sunt de recepto,& antipochae quae sunt de soluto, ad fidem sussiciunt, licet sint priuatae
scripturae. Tribuit autem apocham creditor debitori, locator conductori, ec uia ce uersa retribuenda est,si petatur antipoclia,si tamen non petitur,uel petita notribuitur,non oberit,ut C. eo. l. plures. Item in summa notandum est,m siquis
ex instrumento c6 uenitur,n5 conueniendus est ex indice, id est exemplo quod sumitur, sed ex authentico exemplati,a quo sumitur, ut T. eod. l. h. PLvs VALERE QyOD AGITVR. - ΑΜ πιο D simulaia concipitur. Tit. xxij. U Egulariter plus ualet quod agitur , quam id quod simulat scribitur. ergo I. ueritate reuelata disceditur a lcriptura simulata. Fit autem simulatio tribus modis,de persona in personam de causa in causam,& de utro . Simul de persona in personam in hunc modum,puta siquis emerit, & alium emisse scribi socerit,de causa in causam siquis uendidit,ec se donasse per scripturam iactauerit de utroq; simul si Titius uendidit,& scriptura perhibet quod Seius donauerit. Interdum tame plus ualet quod scribitur,id est quam quod agitur,ut T. de usi
Duct. legat. l. si alius. Quandoq; neutrum ualet, puta maritus uxori donauit, ecscriptura uenditum dicit,non ualet donatio: licet id agatur,quia de iure non agitur,ne simulata uenditio ecc. Item aliquando falsitas ueritatem uincit,puta sita dicatum iuratum sit. Sed ec si testator dixerit, Titio do lego: quia negocia mea curauit, licet Titius pon curauit, no ideo tamen minus legatum petere poterit. Simulatio quoq; transit in ueritatem,puta siquis spe futurae numerationis se accepisse cauerit,cum non acceperit,ec iugi biennio tacuerit.
183쪽
EX positis personalibus actionibus, uel certis conditionibus ,quibus praecia
se oportere dari intenditur uel fieri transeamus ad incertas,quae ad interense competunt, ec quia hae ex contractibus nastuntur;& eoru quidam rebus contrahuntur, quidam ex consensu cotrahuntur, de his qui rebus c5 trahuntur,primo audiamus. Et quia contractus, qui re contrahuntur, interponuntur interdugratia dantis tantum .ut depositum: interdum gratia accipientis tantu, ut commodatum interdum gratia utrius , ut pignus,de comodato primo loquamur. Videamus itaq; unde commodatum dicamus, qualiter contrahatur,a quo com. modetur,cui quid commodetur , quae actiones ex commodato oriantur,ex quibus, ec in quos,& in quantum dentur,& quales sint. Dictum e sit autem comodatum quasi commodo utentis datum, id est ad usium cociniim: commodo inquam illi ad quod commodatarius sibi commodari petiit: licet aliquando occasione commodati commodatarius damnificetur, ensem puta sibi comodatum in prelio assumpsit ec hominem forte occidit. ergo di pecuniam ec animam perdidit. Recontrahitur commodatum ut mutuum, depositum. Commodatur autem a domino quoi, ut ab homine si possidet. Amplius S mri,di praedoni comodantibus debet commodatum restitui: licet enim nemo quod suum no est, possit pignerare, potest tamen commodare dc uende: e. Commodatur seruo, ochomini libero, siue patrifamilias,sive filio familias, ut puberi, ec impuberi. Impubes tamen licet obliget, non obligatur ex contractu suo. nisi ex dolo suo. uel nisi dolo locupletior inueniatur,ut Teod. l. in . Commodatur res mobilis, semovens, commodantur etiam i mobilia, pecuniae quom ad pompam commodantur,quantitates quo* caeterae sed raris linae,ut Leod. l. iii. 5 iiii. Incorporatia commodari me legille non memini. Ex contractu commodati, tres oriuntur actiones directa, utilis,contraria. Directa competit commodatori, ec eius haeredi: commodadanti in auam rem suam aliena naue. Datur in commodatarium.
ec eius haeredem,utilis datur ubi non uerὰ commodatum est, sed per interpretationem : puta ubi pupillus commodat, ubi quasi commodatum restitii itur. Sed ec meo iudicio amicus qui ex amici stabulo propria autoritate equum accepit, oc est usus eo, utili commodati couenitur. In hac uenit primo ut res commodata restitua tur,& no deterior,nec enim res proprid dicitur res t eddita,quae deterior sit reddita, ut T. eod. l. iij. uenit ec partus oc sectus rei commodatae uenit ec dolus; etiam si in contrarium conuenerit. uenit ec culpa leuissima dum in eo contrarium non conuenerit: Hoc inquam intelligo non regulariter. Contrahitur commodatum interdum gratia accipientis tantum per po u. contrahitur gratia dantis tantum, puta si ita conuenit puta si uxori commodatur, ut cultior ducatur dolus tantum praestatur,ut Teod. l. sivi. Interdum gratia utrius commodatur,puta ubi amicus communis ad coenam inuitatur,& dolus ec culpa de iure communi praestatur,ut T. eod. l. in rebus. Porro nec casus fortuitus, nec nata - ratis praestatur,nisi uicio commodatarii contigerit, uel nisi id conuenerit. Contraria competit ec commodatario,& eius haeredi, in commodantem ec eius haerede, puta siquid utiliter impensum est in re commodata, per contrariam reposcitur. Si intempestiue commodatum reuocatum est, contraria agitur . si per id quod commodatum est, damno commodatarius adficiatur, contrario iudicio experitur: adiuuari quippe nos non decipi beneficio oportet,ut T. eod. l. in commodato ergo si seruus fur a te mihi commodatus furtum mihi fecerit,contra te scientem ad interesse experior, ignarus noxae dedendo uel delinquendo libera- heris,ueniunt ec usurae pecuniatiae in rem comodatam erogatae. Cotratia com
184쪽
us P LAcENTINUS IN LiBRurimodati actio sicut et caeterae, quae dicuntur contrariae,sine principali potest moueri,ut Teod. l. in commodato. ij. Illud constat quia hae actiones personales sunt,ec perpetuae,et bonae fidei, ut Teo. lin cona. iij. Traduntur haeredibus.
ec in haeredes, sed duntaxat pro parte haereditaria: excipitur,nisi sorte unus haeres totius rei restituendae facultatem habeat, nec id faciat,ut ff. eod. l. m. vel nisi ex facto haeredis agatur,tunc em in solidum ipse condemnatur, ut Teo. in commodato M. iij. In summa notandum est, quod pater et dominus non nomine culpat propriae , sed nomine duntaxat doli proprii in re commodata seruo filioue, conueniuntur, ut T. eod. i. iij. Illud quoq; sciendum,nemo commodando possessionem amittit,sed nec proprietatem, ut T. eod. l. rei. nisi forte oblatam litis extimationem susceperit, tunc enim rem offerentis facit, ut T. eod. l. si ut h. Item in .summa sciendum est, utilis actio commodati ratione personae decernitur. Ecce enim si libero homini bona fide mihi seruienti commodauero utili commodati ago,ut T. eod. l. si is Item illud sciendum, quod legi eum, qui carucham,uel lecticam commodauit, de singulis partibus non recte acturu, ut T. cod. l. in commodato M penult. non recte intelligo,id est non directe: cur enim unam partem reposcere, aliam derelinquere quis non poterit In summa quot notandum est Q si rem comodatam perdidi, oc pro ea pretium non condemnatus solui. ec res postea in potestatem comodanzis peruenerit, uel rem uel pretium arbitrio meo mihi praeitare cogitur contrario iudicio,ut T. eod. l. in commodato. Ergo si res ad me peruenerit, uel rem illa potero retinere. Porro per iudicis sententiam extimationem dependi, alias quoniam quae repetere non ualeo, no meum sed commodantis erit arbitrium. Illud quo* sciendum est, quod si rem mihi commodatam commodator surripuerit,ia cum nescirem ab eo mihi esse subreptam: condemnatus eius pretium solui, hocq; propter rei iudicatae autoritatem non repoto,sed contrarium commodati iudicium intendo, ut Teodem i. rem . . DE PIGNORATI cIA Ac TIONE. TIT. V XIIII.
QVoniam ex contractu pignoris qui re contrahitiir, actio pignoraticia na--stitur,de ea audiamus. Nempe etiam consensu solo pignus contrahitur, ut hypothecaria oriatur: hac significatione in viij. de pignoribus agitur. uid amus ital quando actiones istae competant. scilicet directa pignoraticia actio uel contraria,quibus, in quos, in quantum,ec quales sint. Directa pignoraticiaco petit regulariter, soluto debito,inquam, uerὸ de naturaliter,uci creditori,uel eius uoluntate alia cotra eius quoq; quando* uoluntatem. Nam si ego mei creditoris creditori soluero pignori intendo. Idem si alius pro me soluerit, simplici pacto oc iuramento praestito a me debitori,quia nihil debeo, pignoraticia mihi
quaeritur actio. Per iuris interpretatione quot quasi celebrata solutione,pignoraticia competit actio,vel utilis, si debitori sit acceptolatum. Fructus quot perceptos,& quos percipere potuit,ec damnum a creditore in pignore datum, pugnoraticiam inducit. Per iuris sigmentum . nisi aliud conuenerit, ut C. eode. s. i. Uc ii. Sed Θc qui paratus est soluere, pignoraticiam potest intendere,ergo no tantum post solutionem sed ante. pignoraticia competit: puta si pecunia spe numerationis cauta,non fuerit numerata. Huius rei argumentum perhibet, quod I ii debitorem ante solutionem pignoraticia posse agere , si creditor ex industria ebitori aedificanti instrumentum non exhibuit, oc ideo minorem locum aediucauit debicor,ut T. eod. l. ult. j. Ergo regulariter post solutionem, uel post id quod habetur pro solutione, pignoraticia datur. Sed Sc antequam est solutum
sicut est dictum interdum post solutionem, cessiat, puta si chirographatia do beat
185쪽
habuit, ad usuras quo tenebitur puta si id scenerauit, si in litos usus isi tardius superfluum restuuit, ut it . eod. l. quamuis. Contraria pignorzbeatur pecunia,uel si a debitore creditor pignus emerit,ut T. eod.l. aliena. Directa pignoraticia pignoranti rem propriam, alienam quo* domini uoluntate,si Me praecedente, siue sequente, siue debitor soluerit,sive alius pro debitore soluerit,uel uolente uel nolente. Ius quom ipsum pro debitore solutionem celebrat, ueluti si creditor pignoratam ancillam prostituit,ut T eod. l. eleganter ultimo uel utilis pignoraticia datur et,qui pignorauit rem alienam sine domini consensu. Dantur praedictae actiones,id est pignoraticia directa,utilis , debitoribus eccorum haeredibus,tutori quoq; oc cura tori, et procuratori: si tame ei fuerit mandatum, directa pignoraticia competit, si no , pupillo,ci adulto, ut Teo. l. si remee l. solutum M ult. uenit in has actiones utres reuituatur, non facta deteriori ueniunt Si fructus percepti,di qui percipi potuerunt:alias restituendi, alias in dobitum computandi. ueniunt Ex foetus 5c partus. ueniunt ec lucra poenarum a nodebitoribus extorta,ut T. eod. l. si pignore. ueniunt di damna in pignore data. per creditorem,uel per alium, creditoris dolo uel culpa lata,leuiue,ut Teod. l. si cum uenderet ec t. ea. Item si uendito pignore creditor aliquid ultra debitum
. Contraria pignoraticia creditori datur ec eius h. eredi, in debitorem & debitoris haeredem, tribus in cau-bus si in pignore utiliter impenderit, sicut enim debitor delicatus n5 placet, ita onerosus creditor displicet, ut is eod. si seruos. Idem fiet, si a debitore deceptus rem alienam pignori datam, nec ad modicum aeris alieni pignori creditor accepit, ut i f. eo. l. tutor i. siquis. Sed ec contraria competit, si debitor id quod obligauit, aurum et se adfirmauit,creditore imperito cum csset aes, de stellio natu quoque poterit accusari, quia sciuit,ut is eod. l. si rem l . tutor i. siquis. Sed de mirabili oc notabili modo, cotraria pignoraticia creditori datur, quia reddidit pignus debitori,qui fefellit creditorem, non restituenda pecunia cominus, sicut promisit,ut T. eod. l. iij. Illud constat quod priuatae actiones ciuiles sunt, bonae fidei,
Iiersonales,perpetuae. In summa notandum , quod licet conuenerit,ut creditoriiceat pignus uendere,non tamen cogit uendere. Porro idonea cautela sibi a debitore praestita, compellitur debitori uendere ec dare,ut st. eod. l. quam uis. Item si creditor,cui plura mancipia pignorata sunt , quaedam ex illis uendidit, ut euictionem eorum praestaret,oc creditum suum haberet, non uendita loci pignotis retinere poterit,donec de indemnitate ei caueatur, ut is eo. I. si necessarias. Item illud sciendum est,quod omne debitum oportet ei se exolutum, aut eo nomine
satisfactum ut pignoraticia nascatur, id est intendi possit, ut T. eo. Item illud sciendum est,quod si quis pignoraticia non recte egit,id est si nondum obtulit, tamen si postea in iudicio offerat, recte agit ac si aperte diceretur, non aliter, nisi in hoc caseu quia no recte deliquit agendo, ut T. eod. l. si rem . . ult. Sed ec illud sciendum est,quod si creditor, idemcp pignoris uenditor .cum emptore pepigerit, Di debitori liceat pignus recuperare: profecto poterit debitor utiliter uindicare. aut in factum actione aduersus emptorem agere,ut T. eod. I. si cum . creditor cupignus reddit de dolo proprio debet debitori repromittere,ut st . eo. l. creditor. Item illud sciendum est, quod principale debitore coirento uel fideiussere,liberatio non contingit, nec pignoraticia competit: nisi uel nouatio facta fuerit, ut sLeod. l. solutum. Item illud sciendum est,quod reproba pecunia soluta , nec Itheratione,nec pignoraticiam inducit. ergo iterato oportet solui, sed numi sunt reprobi reddendi,ut T. eo. l. eleganter. In summa notandu quos est,q, si pignus perierit,etiam sine creditoris uicto,debitori deperit: nisi conuenerit etiam gens raliter, ut omne periculum creditorPraestebuerum nec omni periculo suscepto
de naturali interitu tenebitur, licet si specialiter promisisset, teneretur. Nam ec
186쪽
PLAcENTINUS IN LIM: VM quaedam specialiter bbligantur,nec tamen in generali obligatione. Sed & simne uicio creditoris pignus deterius iactum sit, creditori non imputabitur, ut T. eodem. l. ultimo. Quid tamen diceremus, si creditor amisso pignore debitum repetit, & accipiat: nisi eius uicio amissum fuerit, debitor qui excipit, ec uicium intercessit se dicit,probare debet secundum quosdam & sic secundum hoc creditori sussicit interim si probat quod amisit, licet no probet qst sine uicio suo perdiderit: aliis placet cotrarium,id est quod debeat utrun* probare, id est,& sese amisisse,& sine uicio amisisse, ut T. locati l. siquis 3 Imperator.
AVdiuimus de praetorijs similiter accessortia de pignoraticia actione ciuili,
sed nunc de exercitoria audiamus. Et quia harum quaedam dantur in solidum, ut exercitoria, institoria,quaedam non .de institoria actione primo loquamur. Et quidem sciendum est, quod contrahenti cum institore gemina actio datur,directa contra institorem, si sit homo liber utilis eo tra praeponentem, quae nomine appellativo non proprio institoria uocatur. Idem erit liquis cum magistro nauis contraxerit. Versa uice S exercitori,& praeponenti, gemina datur actio .directa contra institorem,&nauis conductorem .utilis contra contrahentes cum his,ut fissi eod. l.i. est autem 5c fide Institui. l. i. Ergo actiones istae sem er sunt utiles: hae tamen utiles interdum sunt directe utiles , interdum sunt ut es. Ecce enim si cum uillico alicuius fuerit contractum , ad exemplum institoriae,id est institoria utili agitur contra dominum, ut Tinstito. act. l. sicis. In summa notandum est, quod oc in procuratorem generalem utilis institoria datur,s eo. l. sed &,ec t. ει ideo l.in eum. Item illud sciendum est, u licet praepositus pro institore suo fideiusserit, non minus institoria rencbitur,ui ff. eod. l. in cum.
In summa quoq; sciendum est,quod si fullo peregre proficiscens, rogauit quem ut discipulos suos instrueret.& post eius profectionem. Unus ex discipulis uestimenta acceperit. 5c sugit,i fullone rogatus, fulloni tenebitur si quasi institor relictus fuerit, sed si quasi procurator custos, non tenetur: nisi adfirmauerit discipulis rectὰ credi ut aede insti. l. iiii. M iiij. Caetera quae desunt m summa Institutionum poterunt inueniri. De tributoria actione duplici ratione nihil dico,ec quia de ea nihil in Codice cauetur, ec quia de ea in summa Institutionum satis
Quod cura Eo a Vr IN ALIENA, POTEsTATE EST, NE igocium gestum esse dicetur, di de peculio, ii quod iussu, de de in rem uerso. Tit. XXVj.
ACtio quod stis tu quoci: praetoria est 5c accetaria .in solidum datur,re ideo
de ea statim aliquid dicamus haec inquam actio in patrem dominum , dirigitur iussu paterno, id est permissu domini,eoste directo ad contractus cum imito seruolie siue iubeati ir generaliter siue specialiter,coram, testato,per nunciii, per epistolam. Noli tantum a uiciti sitissio facta est, hac actione agitur , sed ex mandato similiter . ex subscriptione quom , oc rati habitione dominorum oc parcntum .laaec actio oritur, ut is eod. l. i. De in rem uerso actio totics datur,quoties alias mali lati: alias negociorum gestorum agitur. Illud tame sciendum est quod in rem dicitur et se uersunt quod bono domini non accessit: puta siquid ei ad luxuriam,turpesue sumptu uetit subministratum, nam frumentum a ser
187쪽
UARTVM con I cI s. it Usuo comparatum,& in horreo repositum: licet arsit,actionem de In rem uerso inducit,ut Teod. l. iij. Datur di alia actis,quae uocatur infactum, puta in filium
emancipatum ob negocium secum cotractum,cum esset filius iam. hic inquam emancipatus,ex haeredatus,abstentus,ex modico institutus, duntaxat in quantum facere potest couenitur: nisi cum contraheret se patremfamilias esse mentitus est, iste tamen filius si sit locupletior,soluendo,& idoneus, non conuenitur in solidum. Et ubi praefatae actiones competunt, id est Exercitoria, Institoria, Tributoria,quod iussiti,de in rem ueris,in faetiim,ec de peculio agitur si legiti-m 8 contrahitur. Nam ec si seruus intercessierit θc de se emendo mandauerit non agitur. In hac aestione si semel deduxerit dominus,& iterum uelit deducere. diastinguitur, an eandem positionem peculii reliquerit, uel non: si reliquit iterum deducet,si non, minime. sed et ita deducet, si aliunde consequi non possit, ut Teod. l. si noxali. In summa sciendum est,quod in actione de peculio licet in actione pro socio,& similibus, non est locus cautionibus pro incremento futuro,utff. eod. l. quoties, ta est hoc notabile. Caetera quae non scribuntur hic de actione quod iusti,de actione de in rem uerso, de actione in factum, de peculio, in sum ma Institutionum scripta reperies PER As PER IONAs NOB Is AD IRATVR.
Stendimus supta quemadmodum per personas alias oneramur, nunc auis diamus quemadmodum lucramur. Adquiritur nobis per alios quom ut per filios nostros, seruos proprios, dominis,et per seruos alienos,et liberos homines bona fide possessos: di per seruos fructuarios etiam usuario adquiriturre quod facti est ut possciso , re quod iuris est ut dominium, di directa actio
Porro per liberos homines alios, ut Per tutores,curatores , actores, procurato
res nihil nobis adquiritur. Quod iuris est uel iure directo: praeterquam in pecunia credita. Sand ea quae facti sunt,&Per curatores nobis obueni sit. Ecce enim siquis nomine nostro eum qui nobis furtum fecit, adprehenderit, actionem iurti manifesti nobis parat non tamen adquirit. idem in cofimilibus reperitur. Sed cisiquis nomine nostro quid apprehenderit, solam pos Iessionem adquirit nos bis . sed per ea mediam, ius ipsum nobis dominium, uel usucapiendi praebet boneficium,ut T de aquir. re. do. l. traditio. quippe libera persona directam actionem regulariter nobis non quaerit, sed ministerium suum tantummodo nobis
impendit,ut T de constitu. pecu. l. re licet re T de uir. l. qui scit& ff. quod ui. l. iii. In summa illud notandum est, quod ubi quis contrahit, puta si stipulatur Γ-ias stipulatur sibi, alias alij. Vbi stipulatur sibi. alias sibi tantum quaerit directa
actionem, puta si paterfam. stipuletur,non miles. Item ubi quis stipulatur, qua-doq; quaerit tantum alij,ut si seruus filius uestipuletur domino patriue: alias ubi . quis stipulatur alij,nihil agit,nec sibi quaerit: quia non uult nec alii,quia non potest. Excipitur in pecunia credita. hoc em in casu quaeritur alij actio directa. Hecipitur quo*tutor, curator, actor, procurator,oeconomus. duumvir. hi enim
alijs utiles actiones quaeriit,sed differenti modo. quippe procurator ita demum cstiones quaerit, si sibi stipuletur, non si alii. Praeterquam in pecunia eredita id
est deposita,tutor, curator, re similes .etia si stipulentur aliis. quorum negocia gerunt, illis utiles actiones quaerui, ut fide constitu. pecu. l. eum. Item in sumiama notandum est,quod per alterius factum utilis actio alii quaeritur. interdum alias per alterius pactum. Per alterius factum, puta si creditor accipere noluit
188쪽
i PLAcxNNNvs IN Liastvaimeam suam te,& maximi' meam, deposuit, re ut mihi restituatur legem dixit,iat T. depositi t. publia. Quid ergo dicemus, ua extraneo dotante, mulieri actio quaeritum extraneo pro alio soluente debitori pisnoraticia quaeriture respodeo, hoc facit non persona, sed iuris risor,potestas,ix conditio am ct sicut dictaeae per procuratorem sola possessio quaeritur, sed per eum mediante iuris potestate .ec autoritare,dominium adquiritur. Caetera quae desunt in summa Institutionum,di de stipulatione seruorum, lector studiosus inquirat.
Eriposuimus supra qualiter parentes ex contractibus filiorum conuenia
Iur, nunc audiamus quemadmodum non teneantur:& quia hoc fit per Senatusconsultum Macedonianum, de eo loquamur. Videamus itam unde accoperit tale nomen, quare sit proditum, quis eo puniatur,quis eo iuuetur,quando
locum uindicet, in quibus casibus cedet, qualis sit exceptio Macedoniani, ecquando pollit opponi, di de quibus detur haec exceptio. A Macedone consule,
Dei famosissimo foeneratore nomen accepit. Parentum gratia proditum est,ne per filios mutuantes exoluere no ualentes,occidantur. Uunitur Macedoniano omnis qui pecuniam credit filiolam. ergo priuatus. ergo ciuitas,ut T. eod. l. ni
hil . si tamen crediderit sine consensti patris, inquam, in cuius potestate est. Nam si pater eius in sui patris sit potestate .non patris,sed aui co sensus exigitur, ut T. d. l. filium. His occurrentibus Macedonianum oritur, si pecunia fuerit numerata in causa mutui filiosam. domi degenti sine c6sensu patris. ergo si quantitas alia. uel species fuerit data, Macedoniana cessat: nisi colore quaesito in fraudem macedonianum fuerit palliatum,ut Teod. l. ult. Item oportet quo pecuniam numerari,nam si per iuris artificium eatur in mutuum, cessat Macedonianum, ut U. eod l. vii. Sed & oportet numerari filiolam. uel cuilibet descendenti,uel a iij fraude excogitata,ut Macedonianum insurgat. Sine consensu tamen parentis in cuius sit potestate, & filio degenti domi. nam filio degenti alibi, ut in scholis, uel in legatione, iure licito numeratur. Cessat Macedonianum in his casibus si filius familias creditori nescienti adfirmauit se esse patremfam. ut Co .eod .l . Idem si creditor nesciuit, nee scire potuit esse filium iam . cessat quo si adcessi uoluntas patris expressa .cessat si permittente patre. cessat si in rem patris uertit: etiamsi ab initio alia mente accepit. Cessat si paterfamilias faetus soluere coepit. nam ad soluendum in reliquum tenetur. Cessat si pignus dederit med non ten bitur nisi quatenus pignus ualet. cessat si in creditum ierit. cessat si numerauine sine errore uel malicia creditoris .cessat si fideiusserit. cessat si scholaris uel leg tus fuerit,& probabilem modum in accipienda mutua pecunia non excesserit. cedat si miles fuerit. cessat si pater ratum habuerit. In caeteris casibus regularito
senatusconsultum Macedonianum,contra improbos foeneratores apprehendie arma oc scutum .ec praebet exceptionem, sed non tribuit a filonem, ut Co. eod.
ceptio odio creditoris sit inducta, Sc ideo solutum ex ea non repetitur, ut T. de condit'. inde. l. si non . ergo licet faueatur filio. non tamen hoc sit propter cum . sed propter foeneratorem odiosum. Opponi potest haec exceptio etia post condemnationem ante sblutionem, scut etiam ea, quae datur mulieritis summa sciendum est, quod etiam ubi pecunia traditur sine usuris, Macedonsani excocto competit filiis inimitas parentibus eorum haeredibus, mandatoribus oc si de
iussoribus: nisi fideiulietini animo donandi, datur quoq; his qui se Principales
189쪽
A et 1 FARτVMico DI cIS. as reos sederint pro filiis in fraudem senatusconsulti,ut Teode l. item etiam proflijs dignitate summa decoratis : nisi sint milites,ut is eod . l. i. ec n. Quid ergo dicemus, si pendeat an in potestate sit silius, puta quia patrem apud hostes hahebat si pater non redierit, Macedonianum cestabit, si redierit, insurgit,ut T. eod. l. i. Quid ergo dicemus, si filius familias miles non in causas castrenses,sed ut luderet,accepit prosecto iudicio meo tenebitur,quia perleges praesumptionem irrefragabiliter praesumitur,quod in causas castrenses acceperit, nec ueritas debet exquiri,utifco. l. ult. Item quid dicemus, si pater ratam habuerit mutuationem in illium familias factam si no collata eo tempore,quo filius de eius potestate exemptus est ut puto haec ratitudo non sufficit: nec minus exceptio macedoniam competit filio. Item in summa sciendum est, quod licet ex pecunia sumpta mutua, filia familias emit ornamenta, non ad rem, sed ad luxuriam pertinentia, senatusconsulti de caetero non denegabitur exceptio,ut T. eodem i. sed si iij. Item in summa notandum est,quod principes 5c interpretes Macedonianum interpretantur,corrigunt, Producis t. Interpretantur,cum dicunt prohihilum esse mutuum naturale, non ciuile. Corrigunt quia permittunt aliquando filii familias mutuo pecuniam dari,licet senatus inhibuerit praecise. Verbum pecuniae, pertinet ad omnem quantitatem, oc speciem, quae distrahenda fraude excogitata tribuetur. uerbum quoque filii producunt ad ulteriores, ut T. eodem 1. Penuit. 4
DIximus de Macedoniano, nunc audiamus de Velleiatio. uideamus itaque quare sic nuncupetur,quare proditum sit,quis eo puniatur, quis eo tuu tur, quando locum uindicet, in quibus casibus cesset, in quibus petatur, ec in quibus detur exceptio Velleia. & qualis sit, Sc quando possit opponi inspecto iure ueteri, re quomodo hodie locum non habeat. A Velleio Consule Velleianum nomen accepit. Latum est Velleianum gratia mulierum. Velleiano punitur,qui accepit mulierem intercedentem,uel Ruasi . Velleiano iuuatur mulier intercedens,uel quasi, pro suo non creditore, nesciens se tutam: mulieris quoque haeres,& qui pro ea intercedit. Locum uendicat Velleianum, quado mulier inatercessit,uel quasi, siue in se obligationem transferendo puta ne delegare paciendo,siue participando,ut fideiubendo, mandando constituendo. Idem fit, si obis ligauerit pro non io creditore sua,uel obligari permiserit. Idem fit si se princia saliter ream fecerit in fraudem senatusconsulti,ut T. eod. l. iiii. Celitat Velleiana mulier secura fuerit, si creditorem decepit, puta si se matrem esse adfirmauit, cum creditor ueritatem scisse non potuit: si pro dote,si in pubertate intercessit,si ius hypothecarum marito remiserit, si secundo post biennium cauit, si intercensionem suam uendidit,si soluit pro alio . oc in solutum quid dedit, si ut solueret quid uendidit: nisi fraude intercessionis pro creditore fundum uendiderit, ut T. d. l. ult. Cessat quo si donauerit, nec enim mulier facile donat. In caeteris casibus regulariter tenetur, sed iure ueteri exceptio Velleiani seruetur. Datur exceptio ista mulieribus ,oc haeredibus,ta his qui pro ea intercedente intercesserunt. lud constat,quod haec exceptio fauore introducta est, & ex ea sine iudice solutum repetitur. Opponi potest haec exceptio,etiam post donatione ante soluti nem .ut Tad Macedo. l. quia. lim mulier intercedens etiam sine scriptura,mero iure tenebatur, sed non interuenientibus supra exceptis casibus, exceptione
adiuvabitur per Codicem iure medio, ut C. eo.l. antiquae: nisi instrumenta a tri
190쪽
MM PLAcENT INVS IN LIBRuri hiis subsignatoribus intercesserint, nec mero iure tenetur. ergo exceptione iuuatur. Porro hodie iure nouo nec in isto casu,nec in aliquo alio tenebitur: nisi in nisestis probetur pecuniam, pro qua mulier intercesserit, in utilitatem mulieris
fuisse conuersam,ut Cod. eod. authent siqua. ΜuIierem autem intercedentem
hodie aut ipsb iure iuuari intelligo, in casibus illis,in quibus olim tenebas: nec nexceptionem,ut superius paragraphatis casibus, nec hodie ipso iure adiuvabitur. Nam 8c in illis teporalibus exceptionibus minor hodie ipso iure duntaxat
illaesus conseruatur, in quibus olim restituebatur. Huius rei argumentum prinhet consequentia constitutionum. nempe post costitutionem antepenultimam duae constitutiones ponuntur, quarum altera sancitur, mulierem necuperexceptionem iuuari, si pro dote,altera si pro qualitate intercesserit. Dictu eli, quod in rebus uiri uxori obligatis simplex consensus issicit, in donatione propter nuptias, non nisi geminatus cosensus mulieri officit,ut C. eo. authen. siue a me. In fundis dotalibus nee militibus interpositus consensus oberit. Ex his quae die a sunt patet, quod principes,di interpretes ipsius iuris remedium praebentes,
Velleianum corrigunt: interpretantur quoq; ut cum non intercedentem, quasi intercedentem, adiuuant .producut quom,puta cum mulieri, se in Daudem plincipaliter ream facienti,subueniunt. In summa notandum est, quod mulieri si
curritur,si cuius non sui creditoris defensor,uel deserisatrix ex titerit silit, ut C. eod. l.ij. Intercedenti Mooe mulieri condictio competit,puta si debitorem suum delegauit,9uasi soluerit. Quippe solutionem celebrat, qui reum delegat: reum inquam,no ream non debitricem: alias si conuenerit cum debitore,ut daret ex-sromissiorem. 5c dederit mulierem fideiubentem , uidetur dedisse neminem,ut . eod. l. quamuis 3 iij. α vj. Muliere deIegata pro debitore etiam prius accepi latione liberato, in debitorem restitut6ria datur. Idem fit si mulieri post intercessionem accepto tulit creditor,ut Teod. l. quamuis 3 v. 5c vii. Sed & si mulieri intercedenti. ergo sine effectu oblimatae creditor successit oc restitutoria utitur pi ne si mulier ueteri debitori successit sc restitutoria oc actione directa conuenitur ut Teod. I. quamuis . si mulieri. ubi cum muliere in Daudem principaliter contrahitur, actio datur,quae obligationem instituti non restituit, ut T. eod. l. quam vis. 3 sed si. Vbi mulier uere intercedit expedit creditori,ubi principaliter cotrahitur esse diligentem, ut Teod. I. uir uxori. succurritur mulieri ignoranti se securam, si creditor sciuit mulierem esse,& cam intercedere .ut Teoa. I. uir uxori.scienti mulieri non succurritur,sciat,uel nesciat creditor. Item in summa sciendum est,quod etiam in fideiussore restitutoria datur. Integra enim causa pristina croditori restituenda est,fc totam obligationem senatus improbat,ut T. eo. i. si mulier. Item in summa sciendum est,quod si sub coditione, uel in diem mulier pro alio intercesserit: creditori uolenti cum priore debitore expetiti , oc conditione
Pendente,restitutoria dabitur. quod enim expedit coditionem expectare, ut T cod. l. aliquando. Si pro uno reo intercesserit mulier. aduersus utrumq; restitutatur actio creditori,ut Teod. l. si pro uno. Item si mulier id quod soluit ex inter cessione,nolit repetere .mandati poterit agere,ut T. eo. l. si mulier. Nam si malier pro eo,pro quo intercessit,iudicium parata sit acciperet ut n5 in ueterem dehitorem actio detur,si cauerit se exceptione non usuram,auditur,ut Teo. l. ulta I penuit. In summa quom notandum est,quod ex squitate etiam per interpretationem mulieri succurritur. ecce em si intercedendi animo seruum alienum sua esse responderit,quasi intercesserit, iuuatur. Idem fit si per errorem in iure inte
gata se haeredem esse,cum non esset responderit,ut Teod. l. si mulier. Sed tariolabiliter,si mulier delegetur,promisit pecuniam, quasi intercessit, licet nota intercesseritrimo intercessione iuuabitur,ut Teod. I. debitri