장음표시 사용
191쪽
UErtractatis duabus exceptionibus,quarum altera introducta est odio, id est I macedoniam: exceptio, altera introducta est fauore, id est exceptio Velleiani: de exceptione non numeratae pecuniae subqciamus, sici de pecunia, siue de de re alia non numerata dicamus. Videamus ita* qualiter pecuniae non numeratae exceptio distinguatur, i, re in quem uelut actio detur . quando comperat,quando cesset,quae specialia admittat,insea quae tempora detur, ec qualiter cautio distinguatur. Exceptio pecuniae non numeratae primo debitori datur,re eius haeredi h et,qui in bonorum debitoris possessionem missus est, ut C eod. l. penult. Datur inquam proprid exceptio non numeratae pecuniae, ubi de pecunia numerata conuenit, ec debitor futurus spe futurae numerationis se obligauit. Sam' si de re aliena conuenit,sed non per chirographum,puta per stipulationem, in factum excipitur ut Cod. eod. l. cum ultra. Item exceptio non numeratae pecuniae, id est no redditae pecuniae competit creditori,& eius haeredi, & creditori ec in huius creditoris bonorum possessionem misso. Copetit inquam exisceptio,quia replicatio debitori oc eius haeredi datur.Copetit exceptio no numeratae pecuniae insea biennium,ec postea, si iuri in testando sit paritum. Competit Oc his cessantibus minori,ut Co. eod. l. penult. i. Cessat ergo post biennium nisi iuri in testando sit paritum,uel nisi minor sit qui excipit. Exceptio non numeratae pecuniae,id est no solutae pecuniae creditori insta mensem competit: exiscipitur, nisi exactor publicus tributa se recepisse scripserit, uel depositor rem depositam restitutam,uel dotem sibi css. solutam uir consessus fuerit, forte secus si uiua uoce potestatus fuerit. in praefato casu tributorum uidetur quod fisco derogetur. In tribus praedictis casibus, nec exceptio, id est replicatio menstrui potest opponi. Exceptio non numeratae pecuniae, quae datur debitori, duo habet specialia: ecce enim licet excipiat si probat, probationis onus transfert in creditorem, it Cod. eod. l. i. Sed di illud est speciale, quia licet in proprium praeiudiacium debitoris inueniatur emissum chirographum, non adducit condemnationem,si a debitore negatur numeratum. debitor tamen non probat qui adfirmatre solutum esse adseuerat: sicut enim creditor probare debet numerationem itare debitor probare debet etiam intercessisse solutionem,ut C. de probat. l. i. Infra biennium exceptio haec haereditario debitori regulariter datur. Sane causaliter interdum datur annus. ecce enim si matrimonium intra biennium soluatur. dotis exceptio non dabitur,nisi insta annum,ut Co. de dot.caut. authen. quod locum. Sane si post biennium intra decennium soluitur matrimoniti, intra tres menses excipitur. Sed si decennium transcurrerit, exceptio marito denegatur: nisi aetate iuuetur, di est hoc nota dignum, quia ipso iure minor illaesus conse ii atur. Ergo debitori alias datur biennium,alias tempus annuum, alias productius: puta sicut est dictum si iuri est in testando paritum. Creditori datur mensis unus,quando b nullus puta in praedictis tribus casibus: ita tamen te excipere posse puto, si intercessit scriptura unica, non gemina id est priuata di publica, ut Cod. eod. Lantepenuit. ij. Cauet quo p se accepisse, quod no accepit tribus modis. Ecce em scribit quis 'uando , expressim spe suturae numerationis , qua-doq; se debere simpliciter scribit. in his duob. casib. excipitur sicut est dictu nee debitor insta biennium arctatur ad soluendum: nis creditor probet suisse numeratum. Interdum scribit quis se debere ex causa ueteri. hoc in casu, quia specialiter promissor eam edixerit, soluere necesse habet: nisi scripturis contrarijs pro-het alio modo prorsus negocium intercessisset,quam scriptura perhibet, ut C - .
.l. generaliter.scriptura inquam publica priuataue: est , hoc uersi, siue causa
192쪽
uetus scriptis inserta antecesserit,sive no: sessicit enim quod scriptura perhibet.
Excipitur mutui causa etiam uetusta. quia in mutuo crebro interuenit deceptio
ergo lege praedicta duo fiant specialia. ecce enim consessioni scriptura utpote solennis praeiudicat. Sane praedicta confessio irritatur per contraria argumenta scriptis inserta. forte illud est tertium speciale,quod licet hic,qui causam specialem inseruit,de non numerata pecunia excipit,ut quidam dicunt,probare cogitur: uerum mihi uidetur quod hoc idem contingit quia non simpsiciter negat, sed & factum adseuerat. In summa notandum est, quod ei qui scripsit se accepisse cum non acceperit non tantu exceptio, sed N actio id est incerti condictio, resine causa competit,ut C. eod. l. si quλsi. meo quot iudicio ratione consortii actio iugi sopitur biennio ne si statuatur contrariti, sit ualde absurdu. In summa illud quo notandu est , quod etia siquis iurauerit se redditum, id quod no accepit, non peierat etiam si no reddat. ut C. eo. I. ult. inest efii coditio tacita si accoperit,& non reddit: nec reddit qui non accepit. siquidem reddere est retro dare. Ergo spe futurae numeratio is cautio facta,inessicax est: nisi uel numeratio praecessierit,uel insit, uel secuta fuerit. ergo infra bienniu essicaciter debitor couenirino poterit,& si soluerit repetit: sane si postea soluerit. quia tenetur ad dandii, noadmittitur ad repetendit: nisi infra bienniu iuri in testando sit paritu ,datur enim post excessum bienniu, id est biennium ciuile obligatione probat naturaliter, oc debitu quod antea fuerat tin ciuile,essicit naturale. uincit ergo ueritate biennium, re ueritati praeiudicat: sicut transactio iurata, nec em admitto eois sententiam qui inquiunt post bienniu audire debitore,si uelit.& ualet probare non intercessiisse numeratione forte illud quom in summa notandu est,quod is qui spe futurae numerati dis se accepisse cauit, si fide cautionis agnoscens infra biennia debiti cauti,licet non numerati,parte soluerit, reliquis soluere cogitur,ut C. . l. cu fide. Contra qui propria scriptura abnegat, uel numeratione iniiciatur,comuniter in duplum codem natur, ut C. eo. authen. contra. conuentus inqua uel
ex illa authen. conditione uel actione pristina ex negocii instauratione. Item in
summa notanda est,sp chirographo couentus, uel negat,uel latetur: negas aut in negatione perseuerat, aut non. Adseverans aut absoluitur, aut codem natur.
Absolutus nihil dabit: conuictus 5c expensas iure comum,& duplu: etiam si rotro praestiterit simplu praestabit. Qui fatetur, aut antequa neget, fatetur, aut postea: si antequa neget fatetur,id est ita satetur quod no inficiatur , simplu dabit. Si primo negauit, a postea fatetur, ita quod no arguatur. Aut illato sibi sacra-- mento spote cofitetur, aut mox fuit illatu, aut post multas actoris probationesta defatigationes si mox, solii simplum praestabit, si no mox, etia expensas da-hit. Si poliqua negauit costetur ut rio , aut post negatione illato sibi sacra meto uel longe postea. In his duobus casibus authentica nihil statuit suppleatur ex ingenio. Item illud sciendu est,q, 5c mandatori, fideiussori, haec exceptio competit, ut C. eo l. tam . illud quot sciendu est, ψ in casibus illis, in quibus nonii
AVdiuimus de tribus exceptionibus quibus actioes excludunturinsic dicamus de copensationibus,quibus ipso iure perimunt. Videamus itaq; adsit copensatio, unde dicat,quis copenset, cui copensetur,& quod debitucomnensetur,& qualiter c6pensatio fiat, Zc quado,& quaru rerum copensatio-
s fiant,oc cui actioni copensatio obiiciatur. Compensatio est debiti & crediti, uiter sς co tributio. Dicta est copensatio quasi comunis pensatio. aesi aperte lex pii O diceret,
193쪽
diceret,n5 nisi in poderibus, id est in quantitatibus locum habeat.Is copensat. qui idem ipse ec debitor oc creditor est. interest nostra potius retinere o solutum repetere,ut Teod . l. ideo. Ergo ei compensatur cui debetur, ec qui debet, etiamsi ob aliam causam debeat. Excipitur iussi fiscus petat tuc em ita demii co-
pensatur . si eade statio quid ei debeat qui petit.u t C. eo. l. i. Copensatur debita, quod utroc, iure debitu est. sed ξe ca natura illi debetur, si tame tale sit, quod solutum repetitur. erno a muliere per intercessionem debitu non copensatur. quia solutum repetitur. Sed nec debitu incomodato tuo copensabitur, etia si ille uelit, ut T. eod. l. ideo. Excipitur,nisi tu existimeris esse ille alius per iuris interpretationem,ut socius,pater,& filius, seruus, Sc dominus. sed ec fideiussior conuentus copensabit, de eo,quod ei pro quo intercesserit,debetur: sed non conuertitur. Hodie fit ipso iure compensatio: ita tamen si obiaciatur,re obiecta no reprobetur. ita tamen si causa sit liquida, ab initio,non post multa certamina, fit compensatio, siue debeatur ex causa negocij, siue ex causa maleficii regulariter,ut C. eo. l. si uel ut. N ff. eo. l. si ambo. Cessat copensatio propter persona. Ecce emodio sunt casus in quibus cessat. nulli reipub. copensatio opponitur, ut C eod. l. ni praeter hos quom casus fisco petenti pretiis no copensatur, ut C. eo. l. si ex. Sed nec post duos menses fisco opponitur copensatio, ut is de iure fisc. l. aufertur. Ceillat propter rem . ut si debeatur species quae extat, B deterior facta non et t. Cestat propter causam,ut si debitu petitum est liquidd. Currit compensatio quatenus quantitates cocurrunt,ut C. eod. l. ii l. In quantitatibus tantu locum liabet compensatio, non in speciebus: ut si sint absumptae , & deteriores factae. tunc enim quia uentum est ad extimationem, copen Latio locu uindicat. Omniactioni compensatio obin citi ir, praeterquam actioni ui bonorum raptoru etiam
si pecunia sit ablata: etiam si aci pecunia uentum sit. 5 praeterqua directae actioni depositi. tunc enim si pecunia debeatur,etiam ex causa simili copensatio non obricinirrimo ei qui primo petiit, primo sutim depositum reddi debet. Incurrit hic oc alia inspectio . an debeatur. uel ex maleficio uel ex depositu uel ex negocio alio. Nam re hodie cautum est. nequis extrinsecus depositario depositi restitutionem interdicat,extrinsecus id est inrte noti dominus uel extrinsecus, id esti raeter rei dominum nullus, ut C. depositi t. authen. sed iam di T depo. l. bona.
n summa notandum psi,quod non tantum quantitas compensatur, sed dolus cum dolo.& negligentia cum negligentia,ec pecunia cum pecunia, ut ff. cod. i. si ambo. In summa notandum eii, quod si specialiter determinata est compensatio alicui actioni,nequaquam obiicienda est alii, ut is eo. l. quod Labeo. Item in summa notandum est, quia si compensationem iudex non admiserit, non tamen reprobauerit, salua manet petitio. Item post litem contes a. recte compensatur. Item si filius conuenitur,compensabit etiam ea, tuae patri debentur: si tamen caueat patrem ratum habiturum ,5c est hoc nota dignum. In conueri casu cautio non exigitur,ut ii . eod. l. si cum. In praetoriis compensatio locum hahet,uti Leod. l. si ambo Habet autem Iocum compensatio siue debeatur pecunia cum usura,siue sine usura.utis eod. l. cum alter. Illud quot in summa sciendum est, lin rem suam procurator datus, post litem contesta. non antea, si conuenitur, poteris compensare ut T. eod. l. in rem. DE vs VRIS. XXXII.
' Xposuimus qualiter actio perimatur,et minuatur nuc audiamus,quemadmodii augeat et quia hoc fit a usuras, de usuris tractemus. Videamus itaq; Unde dicatur, quam rem detur usura , in quibus iudiciis praestentur usurae. di ex quibus causis ueniant usurae: Zc quemadmodu alias solutae no repetum Gallias Ieruantur,ec petuntur,oc quantae usurae debeant praestati. Usura nome ae
194쪽
ram, qui suscepit pecuniam meam utendam. Pecuniarum usura praestatur non. specierum . nam nec auri per fideicomissum retusti usura praestatur,ut T. eo. l. iij.
Sane legitur 5c fluctuu se speciersi usuras dependi, ut ii .eod. l. ne y l.ca quidam
3 ult. In iudiciis omnibus arbitrariis,strictis oc bo. fidei, usurae ueniunt. Ex multis causis usurae generatur in bonae fidei iudiciis. ecce em ex pacto simplici multo sortius ex stipulatione ex mora quo P, siue committatur per hominem interpellatum, siue per lege. nam di lex ultro creditorem interpellat, puta si dies si lutionis fuerit praefixa,ut in emphiteuse,& in dotae praestanda, id est restituenda. Sine mora quo* ueniunt usurae, ut si emptor fructus perceperit,uel percipere potuit. Sed di sine mora usurae ueniunt, si socius communem pecuniam inuadens in suos usus conuertit, ut is eod. l. i. Idem de mandatis legitur. Sed re praeter moram ex sola retardatione minori debentur usurae. In iudiciis equidem bonae fidei,& in actione stricti iuris unica,scilicet ea, qua peruntur relicta, usii elicitae pacto tantum debitae, nec petuntur nec pignoris retentione seruantur sed solutae retinentur. hocre sit iure hono. Si conuenerit etiam expressim de usuris
certis 5c legitimis praestandis.& ab initio conuenerit,& pignus pro his obligatum fuerit,usurae pignoris retentione seruantur. Ereto oportet conuenisse,& expresse conuenisse,& ab initio conuenisse,ut C. Od.I. iij. Hoc sit iure mestore,iure optimo. Pro mutua pecunia usurae petuntur . si tuerint reductae in stipulationem certam,lenitimam,ut C. eod. l. i. ergo oc haec tria oportet interuenire. Iure
optimo ec quidem regulariter pro mutua pecunia no petitur usurassimplici pacto promissa . Excipitur, nisi ciuitas credidit, nisi fructus aridi oc liquidi credantur. in his enim ultimis duobus casibus duo sunt specialia. Ecce enim ex pacto nudo petuntur usurae, sed ec centesimae usurae praestantur ex pacto illustribus, sed no ultra tertiam partem centesimae. Item ex lege besses negociatoribus praestantur. aliis multis hominibus in traiecticiis pecumjs,ec in fructibus aridis centesimae praestantur, ut C. eod. l. eos. Idem fit per legem in pecunijs tutelaribus, in iudicatis,pecunijs a gcstoribus negocioru in proprios usus couersis, ut is de nego. gesto. l. qui sine. in summa notandum est.quod Sc per legem semisses pretstantur usurae,ut ab his qui testatoris necem n5 uindicauerunt, ut Co. de qui b. ut indig. lj. Item illud sciendum est,m bonae fidei iudicio sententia decisa, cum nihil de usuris iuerit dictu, postea usura non petitur per ossiciu quae uenit ex mora. nam si sublatum est iudicium,expirauit osticium. secus foret si actio specialis ec propria competeret pro usura,ut C. eo. l. in bonae ec C. deposit. l. iiij. Item in summa sciendu est,q, si personalis actio, ut pro mutuo certi condictio tempore sit sublata, nec de fructibus,nec de usuris retro praestandis, amplius poterit agi sublata enim principali actione temporis ratione. no ideo minus petitur usura. sed nec actione personali tempore sublata, perit hypothecaria. Sed 8c siquid fuerit relictu permissumve per annos singulos, nomine sequentium annom non perit actio: licet nomine primi anni sublata sit petitis,ut C. de praescrip t. XXX. an no. Item in summa notati u est. ψ licet Imperator in postem iusserit usuras praestari, quia longo tempore praestitae finitent. tamen in odiu usurarum scriptu est, ut si minores fuerint usurae acceptae,cum maiores potuerint peti,amplius m is res peti non possin ut C. eod. l. si mater. et Teo. l. qui semisses. Amplius de uistis in futurum praestandis alias petitis .iudicis iussu caueri non debet. licet alias etiam in tuturum caueatur,ut C. eod. l. i. di de iudiciis l. in omnibus. Item illud sciendum est,quod in causa deuotionis .etiam in rempub. iactae usurae regulari ter n5 exiguntur,utis eod. Viberalitatis. Item usurae quae in praeteritum debuerant esse depensae, si non fuerint Petitae , qu si donatae amplius non perunxur Item
195쪽
Item pupillo non habenti tutorem non sit mora, ut debeatur usura. usiarae enim non propter lucrum petentium, sed propter moram non soluentia infliguntur. Item fiscus ex suis contractibus usuras non dat sed accipit. sed si priuato crediatori successerit,cui debebantur usurae minores, amodo debebutur fisco maiores ut Leod. l. cum quidam. Amplius post traditam possessionem defuncto uenditori,cui successor incertus fuit, nomine medit quos temporis usurae praestantur, ut T. eod. l. cuictis. hoc ita si pretium depositum non fuerit, licet ut dictum est supra non arguatur ille de mora, qui uero obtulit pupillo: enimuero non est in mora, qui iuste ad iudicium prouocauit,ut T. eod. l. liquis. l. paratum. Sticut dictum est,etiam ex nudo pacto pro mutuo ciuitatibus debuntur usurae promissae,ut Meod. I. etiam .ec quidem lite contestata usurae currere incipiat,& currere non desinunt,ut T eod.l. lite. Illud constat,quod supra modum usurarum licitum, poenam pro usuris nemo stipulari potest, ut Teod. l. poenam. Item in Tumma notandum est, quod si quidem testibus semper credi debeat, an no milla iuris autoritate definitum est,ita quando suis sit in mora nulla iuris constitutione pleniis me definitur, ut T. . l. mora. illud sciendum est, quod licet etiana siquis fuerit paratus soluere per ignorantiam, uenditio pignoris impeditur,notamen cursus usurarum impeditur: nisi totum debitu fuerit oc oblatum, & consignatum ,5c depositum, ec ita depositum quod manserit depositum, id est postea non sit a debitore repetitum,oc acceptum. postea enim numi steriles non e mant,utis eod. l. vij. Competit enim directa depositi deponenti, Sc in rem in possidentem depositi utilis: utram competit ei, cuius nomine depositio facta est. hoc in casu licet pecunia maneat deponentis, notabiliter liberatur. profecto liberatur, quantum ad periculum,quantum ad cursum usurarum inhibendu,quantum ad ius uendendi pignoris. Proinde ergo licet liberatum Pellie, re debere,contraria uideantur, tamen niccum pollit creditor accipere,& non rccepit, debitor liberatus est sicut distinctum est etiam si adhuc debeat. hoc quoq; ex eo arguitur quod Ductus ex praedio obligato a creditore postea percepti. in sortis debitum, sicin etiam adhuc cum debito compensantur, ut Cod. eode. l. ex praediis. Item in summa sciendum, quod siquis mutuam pecuniam dederit agricolae, uel fructus aridos pro solido unam siliquam usurarum non percipiet, oc pro grauimodio non nisi partem viij. ut Cod. eo. authent. ad haec. Item in summa sciendum est,quod usurarum usurae, nec retineri,nec seruari, nec peti debent,ut Co - dicis eod. I. ult. DE NAvTIco POENORE. TIT. XππIII.
V Ecunia Nautica, quasi traiecticia dicitur ea, quae creditoris periculo nauigio sumpto datur traiicienda,ust, ad locum destinatum. Quasi Nautica
est ea, tuae creditur per terras longas prosecturo & quam accipit uenator Opiscator similiter sumpto periculo,ut st. eod. l. periculi. Pecunia nautica, oc quali nautica duo sortitur sngularia, ce enim oc simplici pacto petuntur usurae, sed eccentesimae ex eo quidem tempore,ex quo nauem nauigare covenit,& eius medii duntaxat temporis nomine, quo creditor susceperit periculum usip ad portum dictum. Sane excusso periculo,id est priusquam nauis ad portum destimatum appulerit, usura non nisi iure communi peti poterit,hoc est, si sitipulatio intercellerit,di de legitima usura conuenerit,ut Cod. eod. in . q. 8c iij. In summa illud distinguendum cst,puta si nauis cu inrcibus appulerit, uel antea perierit: si
appuleiit.etiam usura centesima in simplici pacto promissa recte petitur si ante
196쪽
nss PLAcENT IN Vs IN LIBRUM periit, Sc discrimine maris non uitio debitoris . in nihilum debitor tenebitur. Si uicio debitoris perierit, in sortem equidem tenebitur,quasi ea tacitὰnisit conditio,ut committatur stipulatio,si nauis appulerit.
Xpositis contractibus re celebratis accipientis gratia,uel utrius ide deposito audiamus, quod regulariter tantu gratia deponentis celebratur. uideamus itam quia sit depositum , unde sit dicium. cui competit actio depositi, recta,utilis,ec in quem , 5c in qua tum cui contraria,& in quem,& in quantum,& quales sint actio. nes. Depositum est quoa alicui custodiendum comittitur. Qui p. pe huius contractus principalis causa est custodia, in aliis exigitur custodia noprincipaliter,sed secundario, di ex consequentia. Depositum dictum est quasi deorsum apud aliquem positum .praepositio enim de auget depositum, ut T. eo. l. i. j. Directa depositi datur libero homini deponeti,ec eius haeredi, ciuili,praetorio,ec ex Senatusc5sulto Trebelliano,ut T cod. l.i. haec a stio. Item directa datur ei cuius filius seruus ue deposuerit, proprietarius,comunis,haereditarius, fluctuarius. Quod ergo dicit si seruus deposuerit,in seruo manumisso uel alienato, quia initium contractus spectandum est, dominum experiri utiliter,intellisto esticaciter,ut Teo. l. i. in .ec ν non solum. Vtilis depositi datur ei cuius res ab alio, ut reddatur domino,deposita est, ut C. ad exhiben. l. penult. Item utilis depositi ei datur,cui ipse qui rem deposuit,dixit,ut Teod. l. publia F i. Item utilis de caetero datur ei, cuius nomine pecunia debita deposita est, ut de usur. l. acceptam. In utraq; actione uenit in primis, ut res deposita restituatur, non facta deterior dolo depositarii. uenit etiam accessio siue sequela,ut pullus, capistrum stramina, sella. Nam et haec licet principaliter non sint deposita, tame utili actione depositi repetuntur,ut Teod. . i. M im. 8c , si cista. Venit dolus ec Iata culpa, ut stulta misericordia. ecce enim si depositarius hominem ad malam masionem extensum, misericordia ductus soluerit,egregiὰ tenebitur, ut Teode. l. si hominem. Culpa leuis non uenit, nisi id conuenerit,ut T. eod. l. i. M v. nisi quis deposito obtulit se,ut Teod. l. i. saepe. uel pretium depositionis acceperit,ut Tuibo. rapto. l. ij. uel nisi depositarii tantum gratia depositum sit,ut T si cert. petatur. l. iii . In simplum agitur renulariter, in duplum in quatuor casibus tantum, ex dolo,uel inliciatione depositarij, id est siquid depositum sit causa tumultus, incendii,naufraga j,ruitas. Hoc inquam sit contra depositarium . ec contra haeredem depositarii ex dolo ipsius haeredis . Sane ex dolo defuncti depositarij eius haer des non nisi in simplum conueniuntur, ut T. eod. l. i. ij. ec praetor ait. ueniunt quoq; usurae in actione depositi directa,et utili, tribus modis. Si depositoris p cuniam apud se depositam scenerauit, si in usus suos conuertit, si in mora restituendi sit. fortuiti casus regulariter hoc iudicio non praestantur. Contra depositi datur depositario,ec eius ccessori,in depositorem,& eius haeredem. In hac uenit siquid in re deposita utiliter impensium est , 5c cum usuris , tribus modis. Si ab alio depositatius foenebrem pecuniam accepit, si de suo impendit cum δε-nerare solitus effet,si depositor in mora restituendi fuit. Venit quom in cotrariis depositi iudicium damnum datu, puta per seruu depositu,surtumue perpetratanam si depositor sciuit seritu esse fureri ad interesse tenebitur: si ignorauit nox
relinquere seruum ei lassicit. Illud constat, q, actiones ciuiles sunt bonae fidei.
197쪽
QFARTVM co D IcIs. iis personales,& perpetuae, & iusiurandum in litem admittunt,ut T. eo. I. i. In summa notandum est, quod depositum tria habet specialia. ecce enim compensati onem non admittit, sed & nulla alia actio ex contractu, nisi ista, poenalis est. Sed re siquis impenderit in re deposita centu,puta re alia centum habet in depositi causa,illa centum non poterit retinere: licet centum depositi contraria pol si petere, sicq; in deposito regula rumpitur, quae est: cui damus actionem, ei debere competere retentionem. dicere debemus. Item in summa distinguendum puto,quod si pecunia ad numerum fuerit deposita, nisi in contrarium sit expressim dictum , tacitd uidetur permissium, ut depositarius sine uicio iurei utatur ea pecunia. ergo per contrarium si signata ec inclusa fuit deposita, tacitὰ uidetur
uetitum: nisi expressim sit concessum, ut depositarius cam non attingat pecuniam,ut C. eo. l. iii .ec iiij. Item in summa sciendum est,quod si te interrogauero, ut rem meam perseras ad Titium,utis eam custodiat, tecum mandati, cum Titio depositi debeo experiri. porro si rem tibi dedi,ut si Titius non custodire uellet, tu custodires, mandati tantum te conuenio quia plenius fuit mandatum habens & custodiae legem. Sand si tibi mandauero ut rem ab aliquo receptam meo nomine custodias .mandati tantum ago: quia hic est primus contractus, ut
T. eo l. . . si te. . quod si M. idem. Item illud sciendum est,quod deposti agitur, etiam si tantum tempore sententiae depositarius sit in dolo. Sed ec si modo dolo malo caret cum damnatur. rectissimὰ iudicaturi puta si rem depositam contrectauit,ec uendidit .ec postea redemit licet illa res sine dolo malo depositarii postea perierit, ut T. eo. l. i. Item illud sciendum est, quod si pecuniam seruus alienus apud me deposuit, ita ut eam domino pro eius libertate darem dc dominum de
hoc certiorauero: quia dolo careo,non teneor. si dedero quasi meam, quia non
redarguor aliud quasi de suo dare. Item si depositor decesserit pluribus haeredibus relictis, rei diuiduae depositae quisquis haeres partem poterit petere: si uero res fuerint indiuiduae, is haeres qui primo uenerit paratus idoneὰ satis dare,omnes res debere tradi poterit postulare. Item illud notandum est,quod siquis tabulas apud se depositas pluribus praesentibus legit, depositi datur, ut is eo. l. i. . eleganter M. si pecunia k. siquis . . praedo. Item illud sciendum est quia si haeres rem apud decellarem depositam hoc ignorans: ergo dolo carens eam uendidit. sed ecsi id quod ad se peruenit, uel peruentile debuit, modo certioratus norestituit,aut si possit rem redimere non redemit quia culpa,id e dolo malo nocaret, tenetur,ut T. eo. l. i. .ult. l. quid ergo l. pland I. sed Sc. Item illud sciendum est,quod is, apud quem seruus deposuit, seruo restituit, non tenetur: si tamen non putauerit, nec putare potuerit dominum nolle seruo restitui. nec enim
conuenit bonae fidei abnegare id, quod quis accepit,reddere ei a quo accepit,ec causam habuit,ut T. eo. l. quod seruus. Item illuci sciendum,quod re si pater resa sponso donatas monsae emancipatae suscepit, utilis depositi competit,ut fimeo. l. die. Illud item sciendum est, quod si depositarius, non nisi pecunia data,d positum reddiderit,non tantum condictione ob turpem causam, sed oc actione depositi conueniri poterit .u t ff. eo. Item ec illud sciendum est, quod licet immobilia commodantur. non tamen deponuntur. MANDATI VEL coNTRA . TIT. παππ.EXpositis contractibus, qui re contrahuntur, de illis qui consensu contrahuntur adnectamus. Et quia mandatum debet esse gratuitum, sicut est commodatum de quo supra post condictiones tractauimus de mandato protianus audiamus. Videamus ital quae actiones ex mandato oriuntur, quibus
198쪽
competant, di in quos . N in quantum, ec quales sint. Re oriuntur actiones
mandati directa, utilis, contraria. Directi a mandati competit mandanti, ec eius haeredi. Vtilis com Petit et , cuius procurator mandauit, tutor, curator, actor, oeconomus. Competunt hae actiones in mandatarii haeredem ita tamen competunt,si mandantis intersit, ut T. eo. l. si procuratorem. M. mandati. In has actiones uenit ut mandatori, quod mandatarius suscepit impleatur: uel interesse praestetur, puta ut ematur , & postea id quod emptum est, tradatur,etiam si de tradenda in mandato nihil dicatur,ut Teo l. si procuratorem M. dolo ocl. idem i. natim ex consequencia mandati, nisi procurator appellauerit,tenetur: nisi procurator egestate laboret, uel nisi dominum sub monuerit ut appellet,uel nisi dominus praesensit,ut T. eo. l. si procuratorem M. si ignorantes. ueniunt di usurae, quae frequentantur in regione eisdem modis, quibus ueniunt di in deposito. Contraria mandati datur mandatario, Θc eius haeredi contra mandantem, ec eius haeredem, ut Teo. l. si uero. Contraria ergo fideiussori dabitur, etiam si sine iudice soluerit, ut Teo. l, idemc, M. fideiussori: ita tamen si non sit quod fideiussori possit imputari, puta si exceptionem non omisit
honestam, perpetuam, peremptoriam,ut Teo. l. idemq; generaliter. Tempore
tamen liberatus fideius tir,si soluerit reum obligatum habebit. Et in hanc sicut
in directam usurae ueniunt,oc usurarum acceptarum usurae etiam sine mora, ut
Teo. l. idem . . iii.& l. si uero 3. si mihi. Illud constat quod actiones istae sunthonae fidei, personales,perpetuae. Ite illud sciendum est in summa quod ex mandato apud eum qui mandatum susceperit,nihil remanere debet. Sed de illud sciuendum est, quod licet actio mandati detur fideiussori rogato, uel fideiubenti, tamen negotiorum gestorum illi fideiussori, qui pro absente fideiussi, ut T eo. l. ex mandato. Sicut dictum est contraria mandati datur fideiusseri,si sine suo iudicio condemnatus est, si soluerit. Solutum intelligo, si debitor fideiussoris delegatus sit ab eo creditore, licet delegatus soluendo non fuerit. quia creditor a mittens debitorem deicilatum, bonum nomen facit. Sed di si is qui fideiussori donare principaliter uult, creditorem eius habeat debitorem suum, eumq; liberauit mox fideiussor agit,quasi soluerit,ut Teo. l. inter ν. iij. iii l. post condemnatione in , uel ante solutionem , fideiusser non agit: nisi id conuenerit . uel nisi postea bona sua debitor dilapidare coeperit, uel nisi postea alias iusta mutuandi causa irrepserit,uel si debitor longo tempore ablaturus sit, ut C. eo. l. si pro e .
Impendia quo mandatarius repetit etiam ea, quae mandator faetii rus non fuerit, etiamsi negotium bono mandantis non cesserit,ut Teo. l. siquis . . penultieci. qui mutuam , .ult. non tamen omnia impendia, quae absunt mandatario, re petuntur: ueluti si propter languorem suum, oc suorum,quaedam erogauit, ut meo. l. inter. . non omnia. It cm in summa sciendum est, quod reo conuento ecdebente pecuniam sub usuris, cum ipse recusare uellet, etiam sub usuris credistam esse pecuniam, fideiussor non conuentus soluerit, usuras eas repetere non poterit: contra erit si fideiussor primo conuentus, usuras eas soluerit. non enim
oportet esse noxiae fideiussori si pepercit suo pudori, ut T. eo. l. Quintus. Item in summa sciendum est, quod si fideiussor multiplicauerit summam probabiliter in qua sideiussit, eam totam repetere non poterit,ut T eo si mandato, ecl. si fideiussor. Quid dicemus siquis acceptis pecuniis di nomine inserto uenaitionis actionem cciserit aiunt Imperatores, Anastasius,ec Iustinianus,dona' tione nominis tenere,uenditionem etiam ueram minime, ut C. eo. l. ult. Cur autem uenditio nominis sine fraude celebrata, prorsus oc in totum non ualebit,
sicut oc donatio nominis et proserito ualebit, uerum ideo dicunt Imperatores
199쪽
emptionem nominis non ualere, quia de facili contra emptorem praesumitur. cui pretium abest, contra donationem minimὰ,quia pretium non probat. Si uenit nomen lex coniicit esse redemptum,quod quia abest quia si non donat, non reprobatur: hoc ubi uel leuis est praesumpta calumnia litis. Caetera quae desunt de mandatis in summa Institutionum sit. O. di supra de procuratoribus poterunt inueniri. si s ERPvs ExTERO SE EMI MANDAVERIT.
Tvsseruimus generaliter de mandatis, nunc specialiter exponamus,quid iu-I ris sit si seruus mandauerit extero, ut exterus se emat a domino. Et quiadem distinguisur tale mandatum tribus modis. Quippe quandoc, seruus mandat se emi, quandoch se tantum manumitti: horum neutrum ualet. nam nec emptor contraria mandati dominum conuenire poterit, ut seruum suum recipiat.
liquide uerius ec utilius uideretur, Praetorem de huiusmodi contractibus ieruorum non cogitas Ie,ut uel de peculio agatur, quibus contractibus serui mala ratione se dominis auferrent,ut T. mandat. l. seruus. ecl. cum seruus. Si seruus utrumcy mandauerit, id est, ec se emi ec manumitti, ratione affectionis dominus mandati aget, ut manumittatur, re pretium per actionem uenditi consequitur. Licet enim actiones hae contrariae sint: siquidem per actionem uenditi id agitur, Ut emptor seruum habeat, per actione mandati ut seruo careat, tamen libertatis
fauore haec contrarietas toleratur,non ut utra b actione agatur, ut T. mandat. l.
cum seruus. Haec ita si uenditor nondum accepit pretium . idem erit si accepit peculiare pretium: ergo suum, ut C. eo. I. unica. Quid erpo fiet in rem agetur iudicio meo fide non habita , ut res retradatur. Porrro per actionem mandati non postulatur re traditio, sed duntaxat ut manumittatur, oc duntaxat affection is ratione sicut dictum est. PRO socio. TIT. αππVII.
QVoniam socius quasi procurator est pro parte , post tractatum mandati dicamus de societate. Videamus ital quae actiones nascantur ex societate,& quando, ec quibus,re in quos , 5c in quantum competant, ec quales sint Duae nascuntur actiones, utiles pro socio, ut in directa, nunquam contraria competit actiopro socio regulariter,durante societate, ut C. eo. l. tam diu: praeterquam in uectigalibus,ut T. eo. l. actione F. penuit. Ergo alias constante sociaetate etiam ut communicetur agi non poterit. Quid ergo si etiam socius impenderit c certe societate distracta, tantum communi diuiciundo aget . at quod impenderit societate durante pro socio aget,non tamen durante societate,sed cum societas fuerit dissoluta,ut T. eo. l. actione. M. si post. Socio quondam, di eius haeredi,datur haec actio: in socium quondam,& eius haeredem. Veniunt damna recompendia aequaliter: nisi in contrarium est dictum non tantum leoni , ut T.
eo. l. omne l. si socii S l. pro socio. Illud constat quod actio pro socio ciuilis
est,bonae fidei, personalis, perpetua. In summa sciendum est, quod si socius socio artem pollicetur,etiam debet culpam praestare. Pretium enim opere artis est uelamentum. Conuersim propositio ista est intelligeda, ut pretiu praedicetur. uelamentum subijciatur , uelat arte qui dicit se habere artem nee havet. Inde est ut perinde teneatur,cum promiserit,oc mentitus sit,ac si haberet arte, uel aliter
200쪽
one,puta si decutiones Campani mihi locum uendiderint, in quo eam ponere. ec per me stet,quo minus id a Campanis impetre,praescriptis uerbis agi potest, ego etiam ex uendito possum conueniri, uenditione non impleta habita tamen pro impleta,ut is eo. l. si mihi. Item dc illud sciendum est, quod siquis ancillam sub pacto iniectionis manuum, si prostituatur, uediderit. prostituta ab emptore etiam millesimo, per eum qui primo uendidit, adduci poterit. ut T. m. i. siquis Item in summa sciendum eli, quod licet haeres legatario fundi seruitutem debeat,uenditor tamen non debet emptori. excipitur, nisi sipecialiter promiserit, uel nisi ante seruitus fundo empto debita fuerit, uel nisi sorte per fundum retentum uenditor solebat ire ad fundum debitum, ut T. eodem i. n uendendo. Illud sciendum est quo ,siquis fundi ea lege uendidit partem dimidiam,ut emptor alteram partem conduciam haberet, si id non fiat, ex uendito emptor poterit comveniri. Nam ipsum pretium fundi uidetur, ec forte qaod eo minus uenit funis diis, ut T. eodem l . fundi. Si manu sata excipiuntur, non ea, quae perpetuo sata
sunt, sed ea quae annuatim seruntur, excepta intellisuntur,ut is eo. l. cum manu
In summa quoc, notandum est notabiliter, quod si quis promisit de fundo suo mille modios frumenti annuos, pro praediis Gai Seri , 5c postea frumenti debitor fundum uendidit,liis uerbis additis: quo iure, di qua conditione fundus iste
quem uendo hodie est, ita uenit, ita habebitur , emptor tamen ad praestationem frumenti non compellitur, ut E. eod. l. tali. Caetcra quae desunt in summa Institu. tit. eodem plenilumὰ poterunt inueniri. bito tractatu emptionis Sc uenditionis, de rebus quae venduntur audia us,5c quae haereditas priuilegso gaudeat:& actio est iuris instrumentum
de haereditate uel actione uendita loquamur. uideamus i aq; quatenus uenditor haereditatis,& nominis emptor teneatur,& econtra quatenus emptor venditori ec quidem ubi quis uendit haereditatem es Ie debet haereditas. nec enim alea emi tur,ut si eo l. cum haereditatem. ergo si nullius haereditas uenit, uel uiuentis hominis, nihil agitur,ut is eo. l. i. Licet etiam ubi nulla est haereditas de qua actum uideatur tamen ex empto agitur, ut is eo. l. quod si M. & n. nam 5c alias θc si emptio non tenet tamen ex empto agitur, ut T. de act. empl. 5c uen. l. si sterilis. hoc tamen ita uerum est, nisi uenditio ita contrahatur: si qua sit haereditas est tibi empta, tunc quasi sola spes haereditatis uenit. ec ideo ex empto non agitur si nulla haereditas inuenitur. Hoc ita intelligi oportet, nisi uenditor sciens haereditatem ad se non pertinere,uenditionem celebret: tunc enim propter dolum tenebitur, ut T. eo. l. nam l. hoc. Tenebitur uenditor emptori,ut ei restituatur id,
quod ex haereditate ad se uenit, uel peruenisse potuit, id quo p uenit quod ad
uenditoris haeredem peruenit. praestandae sunt quoq; emptori haereditariae actiones,etiam illae obligationes,quas ipse haeres constituit,ut T. eo. l. d. Tradere quom debet res haereditarias, ut fLeo. l. qui laniam. Ex his quae dicta sunt patet exigi ut haereditas sit,& ad uenditorem pertineat. Venditor satis dare non cogitur,ut certa quantitas sit in haereditate,nec de euictione rerum singularium: nisi id conuenerit, ut is eo. l. h. Indebitum quo quod extorsit uenditor, e tori praestare non cogitur: econtra emptor venditori non tenetur,si uenditor soluit indebitum: sed nec si haeres condemnatus fuerit, quia res haereditarias uen DE HAEREDITATE VEL Ac Tio NE VENDITA