장음표시 사용
231쪽
ites ipse, uel haeres eius ut ss. eo. l. res. pertinet autem post traditionem rerum aestimatarum periculum ad maritum: nisi mulier id egerit ut perirent. Sed& post aestimationem periculum ad mulierem, non ad uirum pertinet: nisi aestimatio ante nuptias facta est,re res ante nuptias naturaliter,ua uicio mulieris perierunt. Si enim ea aestimatio sub conditione facta est, foeminae perierunt. nempe secutis nuptiis rerum ante nuptias aestimatarum ad huc extancium aestimatio perficitur, ecquasi uera sit uendicio,ut Teo. l. plerun* M . iij. Quod autem de periculo perueniente ad uirum post aestimationem dictum est, ita debet intelligi: si in sinibus aestimationis res ueterit. Si uero post aestimationem conuenerit ut ipsae res aestimatae,5c deteriores factae restituantur: quia pacto secundo ab aestimatione abitum est,ec periculum 5c partium lucrum ad mulierem pertia nebit,ut supra solui. ma. IJ. 8c l. in rebus. Euictionis autem periculum semper ad foeminam,etiam si res fuerit aestimata,quae euicta est, ut T. eo. l. quoties, ecC. eo. l. i. nisi eam conscius aliena et citra pactum maritus acceperit, ut eo. I. auia
Vel nisi dolo culpa te uiri: res sit euicta. in rebus enim dotalibus uirum praestare oportet di dolum re culpam: quia sua causa dotem accepit, sed etiam diligentiam debet,quam in suis rebus exhibet,ut T ςo. l. in rebus. Item si res aestimata sit euicta a muliere debetur euictio. Nam econtrario quidquid eo nomine fuerit consecutus dotis actione soluto matrimonio mulieri praestabitur: quare Oc si duplum sorte ad uirum peruenerit, ad mulierem redigetur, ut T. eodem i. quoties. Quid autem de tali periculo erit,puta is qui dotem promisit, facultatibus desectus est, an ad uirum pertinebit, uel ad mulierem Certe imputabitur uiro, si
eum conuenire distulit,si tamen ex necessitate promisit, non ex uoluntate. Nam circa donantem uiro parcitur,qui eum non praecipitauerit, nec urserit ad solutionem,ut Teo. l. si extraneus. sed quid dicemus si res fuerit data in dotem aestimata,verum conuenerit ut aut aestimatio praestetur aut res si nihil de electione dictum est mariti erit electio, utrum malit res osterre,an pretium earum: multo fortius si dictum est ut eius sit electio. Si uero sit adiectum utrum mulier velit. ipsa eliget utrum malit reni quae extat, an aestimationem. re enim non ex tante, omni modo praestabit aestimatione , sed rem deteriorem factam reddere poterit, ut T. eodem plerump M. ult. ec t. sane. Porro in aestimatione succurritur grauatae foeminae, oc quia non conuenit lucrari cum damno alterius maxime foeminae,ut is. eo. I. iure. In hunc autem moduni si iccurritur,si circumuenta est quod suum dederit seruum,omnimodo restituenda est: si uero in aestia mationis modo circumuenta est,erit in arbitrio uiri quasi emptoris ad instar ueri emptoris utrum iustam aestimationem, an potius tertium praestet etiam det
fiorem factum. Hoc ita, si seruus uiuit: sed si iam decesserit, fatis est aestimationem factam qualem qualem praestari: nisi forte circa mulierem minorem , quae emptorem iuiti pretia habuerit,ec si uir dolum non struxerit. Si uero dolum struxistet, nec emptor iustus accederet,sceminae quoc, maiori iustam aestimationem debebit mortuo quom seruo, ut T. eo. l. si res. fructus autem dotis ad maritum ere aequitas suggerit, cum ipse onera matrimonii subeat. hoc tamen ita, sis contiante matrimonio percepti sunt. Sane si ante matrimonium perce ei fuerint, in dotem conuertuntur: nisi aliud conuenerit. Vsusructu quoq; in dotem dato,fructus qui percipiuntur uiri fiunt nisi aliud actum sit, ut st. eo. l. dotis Licet autem generaliter uerum sit, fructus perceptos etiam constante matrimonio uiri esse debere: excipiuntur tamen quaedam, ut alluvio, usu fructus dotalium ancillarum inaestimatarum,ut infra titulo primo, di Teo. l. plerun . foetus' autem pecorum ad uirum pertinent, quia fructus sunt. maritus tamen , sicut
fructuarius, submittere debet, ut m eodem l. pleru . Excipiuntur quos
232쪽
seruis dotalibus obueniencia extra rem uiri ex Neris, ut coni. tit. prox. Excipi. untur lapicidinarum commoda, quae post emerserunt. sane si eo tempore, quo fundus in dotem datur,lapis caeditur mariti erit, ut T. eo. soluto matrimonio l. diuortio M. si uir. item arbores non caeduae, nec germinales uiri non sunt. Ar res nec in fructu cedunt, sicut nec thesaurus in fundo dotali inuentus. eius enim
dimidium quasi in alieno solo inuenti mulieri dabitur. Sania ultimi anni fructus pro mata diuiduntur, ut pro ea parte qua steterit matrimonium sint uiri, pro parte altera restituantur foeminae: deductis tamen impensis a uiro factis, nempe fructiis sunt, qui supersunt impensa deducta,utis. solui. mat. l. fructus detur rem in praesenti. pland quidquid in sementem erogatur si messis non prouenerit ex uindemia deducetur:quia totius anni unus est inustus, ut T. sol u. matri. l. Ductus. M. ult. Restat ut uideamus de alienatione dotalium rerum . quidem uir qui soluendo est,seruos dotales,id est,inaestimatos de aestimatis enim non est dubium manumittere potest. forte etiam simili ratione ec caetera poterit alienare licet legibus non caueatur quia praedia dotalia, id est, inaestimata propter legem Iuliam :& si mulier consenserit, non alienantur. idem si sint aestimata,u rum etiam electione foeminae dats , tunc enim prope inaestimata sunt facta, ut si de fundo dotali l. quod si. Sane calualiter dotalis fundus alienatur puta si si rilis sit,ut alius uberioris reditus ematur,ut T. eo. l. ult. Quod ergo dicitur pe mutationem dotium fieri posse,ut pecunia in rem conuertatur, res in pecuniam ita intelligo,si res fuerit immobilis, inaestimata,aestimaraue ut dictum est elictione mulieri tradita,uel tributa. DE REI vπORIAE AcTIONE IN Ex sTIPULATU Ac Tinem transsula,& de natura dotibus praestita.
DIsseruimus de dotibus constituendis, & de iure quod eompetit in his:
nunc de eo iure, id est, de actione qua dotes repetuntur, & emptae res asementur. Et quia laaec fiebant olim actione rei uxoriae, quae sublata est, ec in eius locum subrogata est actio ex stipulatu, de ea audiamus, de natura dotibus praestita. Exponamus itaq; , quae actio in locum actionis rei uxoriae sit subroga ra,cui detur, di in quem, quatenus, quibus priuilegiis gaudeat, qualiter mari tus conueniatur, qualiter. ea persona, quae dotem promiserit exigatur. Acii orci uxoriae dabatur olim pro dote restituenda, non petenda ut reor sed pro potenda dabatur actio ex stipulatu , uel praescriptis uerbis: hodie duntaxat ex libpulatu actio intenditur. Competit autem ex stipulato,ubi utilis stipulatio intercessit,sed S ubi inutilis,oc ubi nuda pactio intercessit. Sed ec ubi coepit a traditione ex stipulatu agitur,ul dos data restituatur, evicta resarciatur. Porro olim si a promissione coeperat, solenniter euictio petebatur,uel ex stipulatu, uel condictione certi: si a pollicitatione nuda praescriptis uerbis. Si uero a traditione, distinguebatur. aestimata silerit, uel non. pro aestimata dolo malo tradita contradantem idoneum,id est, alium a muliere,de dolo dabatur . nisi certa ratione persona exciperetur: pro aestimata data, ec fide bona,m factum agebatur, Ut supra tit. i. I. i. Priuilegio autem dotis etiam foeminae datur ex stipulatu actio, etiam ubi nulla intercesserit stipulatio. Nec hoc in isto solo casu contingit: imo Nalias. ecce si promi illo inueniatur scripta, oc de interrogatione nihil est scrip
sum : praesumitur intercessit se stipulatio , o x stipulatu agitur. idem in omissa
233쪽
dyINTVM CODI cIs. 1 cautione arrogationis, ut is de adopt. l. his uerbis. De damno quo p insecto talis legitur stipulareo,sed ec ff. de fide instrument. l. iiij. Datur autem actio ex stipulatu uiro , ec eius patri: ec pro euicta dote resarcienda, ec pro ea petenda,
contra dotis promissorem. Pro dote restituenda datur mulieri, suo haeredi, ecelus patri, contra uirum, ec eius haeredem, soluto matrimonio morte uiri, uel diuortio uiri culpa facto : sedec causaliter constante matrimonio, ut supra tit. proximo,l. v. ec is solui. matri. Hoc est si uir euidentissime vergit ad inopiam alias quo constante matrimonio causalissime ut deportato uiro, ut supra de repud. l. i. Ouatenus detur uideamus, ec certe datur alias in id solum quod datum est,eiusue aestimationem, alias in amplius, alias in minus. In amplius datur illa uiro petendi dotem, puta ad usuras usq; ad tertiam centesimae fructus
terrae oc quaestum ciuilium panum, ut supra tit. i. l. ult. mulieri petenti sibi dotem restitui datur quom in amplius,puta post annum percipere debebit, ec fructus , ec usuras us* ad tertiam centesimae pecuniarum, rerum mobilium, ec se mouentium. Sicut enim intra annum hodie hae restitui debent, sed ec immobiles statim olim autem dos non restituebatur: nisi annua ,bima, trima die: iure tamen licito. Et olim in quibusdam casibus dos recte restituebatur uxori conis
stante matrimonio, puta ut redimat captum parentem , alias etiam cognatum inopem,ut T. solui. matri. Veniunt autem ut urae in praedictis: forte praeter interpellationem , quae usuras gignere solet: idem si quid poenae nomine a uiro post dotem constante matrimonio fuerit exactum. suo tempore duplum, puta maritus restituet,ut is de iure dot. l. quoties. Item est in natura dotibus praestita ut edictum de alterutro cesset, id est,uxor dotem consequitur. 8c relictum: sisi a
uiro quodcunt: nisi maritus expressim cauerit se uelle eam fore alterutro conia tentam. In ea taceat ob mores retentionis uerbositas , obc, res domitas retentio
quiescat: Sed nec ob res amotas, id cst,ob species retentio necessaria est. Sileat x ob liberos retensio matrimonio soluto diuortio. Propter impensas quos in corpora dotalia factas ,retentio fieri non debet. quippe necessariae impensae dotis quantitatem minuunt : utiles uoluntate mulieris factae actione mandati re- Petentur. cum uoluntate, negotiorum gestorum. uoluntariae tolluntur sine laemone prioris speciei. Sanὰ illud constat, quod si in dote fuerint ec quantitatesta species: ec si impenderit in species necessario, utiliterue: uir compensationis iure de ipsis quantitatibus dotalibus gracia impensarum ,quas fecerit in species dotales poterit retinere. Quod ergo dicitur necessarias impensas etiam dotem minuere,non eo pertinet: ut si fundus datus sit in dotem desinat aliqua ex parte dotalis esse, sed nisi impensa reddatur, aut pars filiadi, aut totus retineat; r. Sed si impensum est in fundum dotalem per partes, quanti fundus est desinet esse dotalis: nisi mulier sponte marito,& intra annum impensas obtulerit. Si uero pecuniae,& fundi in dotem sunt, ec necessariae impensae in fundum factae sunt. dotes pecuniarum minuuntur. Quid ergo si mulier impensas uiro soluerit utrum dos cesset an ex integro data uidetur ec certe si fundus desinit esse dotalis poterit alienari. Rursus quemadmodum poterit dotalis fieri data pecunia. in ec fundus uel pecunia in dotem esse uidebitur c ec magis est, ut landus redeat in causam dotis .ec interim alienatio fundi inhibeatur, ut T. de iure dot. l. si is . Quod autem dictum est mulieri soli dari dotis repetitionem: hoc intellige in
dote aduenticia,quam ipsa pro se dabat materue pro ea, aliusve extraneus. hoc tamen quod de extraneo dicitur,ita debet intelligi: nisi extraneus stipulatus f.
erit , uel saltim pactus dotem a se datam sibi soli restitui. porro dotem pro filia danti simplex pactio non proficit,etiam in continenti facta. Sicut sola stipulatio
234쪽
patris ,etiam duntaxat in continenti facta: Θc sicut donatio patris sortior est aliorum datione, quia sibi ec filiae parit actionem : sicut econtrario pactio simplex matris Fortior est simplici pactione patris. nempe si persona extranea dotandam personam in potestate habes sbi fuerit stipulata, pactaue,soIi foeminae quaeritur actio, ut in hoc titulo, ec supra de iure dot. cum a socero,& infra de pactis con. l. quamuis T. solui. matri. quoties, di T. de pact. dota. l. si pater. duplici ratione pactum patris etiam in continenti non ualet,ec quia pactum non habet po test a- rem nouandi, oc quia filiae quom datione patris illico actio quaesita est. atqui interpositum a matre etiam simplici pacto de dote sibi soli restituenda,lierὰ condici potest: quia retro ei soli, id est, matri, atque extraneo dotem danti actio quae sita est. In hoc titulo praesenti ea forte est uarietatis ratio, quia cum pater dotat ex necessitate,& sibi, re filiae quaerit . quae socia est ec particeps obligationisi, rosectitiae dotis. durius est hoc instingere uel mutare. Vbi mater dotat ex umuntate,soli filiae quaeritur repetitio: msi ut dictum est ipsa mater stipulatione sibi prospexerit, simplicitae pacto in continenti interposito. Sane si pater ante nuptias dotem dat, tunc poterit non tantum in continenti, sed Sc postea interuallo quantocunm sine uoluntate filiae sibi soli dari, uel reddi stipulari: 5c simpliciter torte pacisci,ea ratione ut puto quia cum ante nuptias dos non sit, amplius in ea dote destinata potest pater,ut T solui. matri. I. quoties. Et hoc ante rei uxoriae actionem, tacita ista actio ex stipulatu, expressam recipiebat: siquando enim post solutum matrimonium dos a patre eius petebatur: siquidem rei ux riae fuerat actio, non poterat solus pater sine consensu filiae suae agere . sed actione expressa ex stipulatu poterat etiam sine filia agere. Sed hodie nec pater sine patris uoluntate repetet: nisi filia matrimonium reconciliauerit sine patre. tune enim solus pater repetet,ut supra de nupt. I. si ut proponis. Sand dotem ad se reuersam pactionis potestatisve iure, pater sine uoluntate filiae minuere non poterit: nisi ob fortuitam cladem, ut authen. de aequali. do. Gaudet autem actio ista
priuilegiis multis in petitione: quae ego superius distinxi de dotis promtillone, oc pollicitatione. Secernitur autem illa qua uir dotem repetit: quia haec quae repetit praefertur etiam priori. ergo & similiter tacita hypotheca gaudentibus . illa qua uir petit, minime. item 5c hoc priuilegio gaudet quod titulo superiori exposuimus etiam seorsum a uiro petente, quod mulier in rebus dotalibus uindicandis post solutum matrimonium omnibus praesertur creditoribus : etiamsi res suerint aestimatae. Licet enim de subtilitate iuris transierit in dominium uiri, i men de naturali ratione, quae robustior est, in dominio mulieris remansit. non enim quod legum subtilitate transitus earum in mariti dominium uidetur sicci, ideo rei ueritas consula uel deleta cst, ut supra de iure dot. l. in rebus. Nam ocmulier etiam ultima, cui in rem actio competit,etiam in rebus aestimatis: praesertim ex pacto,in rebus suis si extant, praesertur primae mulieri,di eius siliis: maximὰ si alias,id est,ex rebus uiri ei satisfieri non potest. ut in authent. Conueniatur autem maritus in solidum,sed non condemnatur: nisi in quantum facere potest dest, ne compellatur agere. absurdum enim foret mulieri indies uideri ea egentem quem maritum habuerat, oc eum mendicantem, quem supra pectus toleraverat. oc ideo hoc uerum est,quia si maritus fuerit in solidum condemnatus per errorem iudicis,exceptione se post sententiam tuebitur, ut ff. solui. in trinio. l. ex diuerso. Sed nec, si maritus fuerit pactus ut condemnetur in solidum condemnabitur tamen in solidum. quandol quippe cauere debet quod dabit solidum: nisi cauere uelit, condemnabitur in solidum, di extorquebitur ab eo
solidum usi ad quadrantem ultimum. sed di si dolo desit ut possit facere, in s
235쪽
lidum condemnabitur, ut T. solui. matri. si constante .ssi de re iudicat. I. siquis Schoc tit. M. cuncν. parcitur autem non tantum marito sed θc socero: si petatur ex Pomissione . tunc parcitur ei: sed oc constante matrimonio , non eo soluto, ut de re iudica. l. sicut M. sed . marito ab uxore conuento ex quocun di contractu, non tantum pro dote succurritur, ut T. de re iudica. non tantum . in maleficio minime. parcitur autem ita marito non eius haeredi extraneo, sed filio communi ex illo matrimonio succurritur, ut intai qui po. in pigno. I. ult. Parcitur etiari procuratori uiri 5c defensori,sed duntaxat uiuente marito, ut is. de re iudicat. usi cum . fideiussori autem mariti non parcitur, ut T. de reg. iv. l. tamen. DE PAcTIs coNVENTIS TAM SUPER DOTE. ΟΑΜ super donatione propter nuptias,& paraphernis.
IIdimus supra de dotibus.& donatione propter nuptias. Et quia cum haec
dantur pacta, quaedam accidentalia interponuntur: audiamus de pacto super dotem 5c donationem propter nuptias, ec per consequenciam quaedam audiamus de paraphernis. Exponamus itassi quo tempore ista pacta fieri debeant, di quae sint utilia, ec quae inutilia, qualiter pactum minus in his interpositum, a maiori trahatur. Lt certe ante nuptias pacisci coniugi utris licet i patri quoa; ,8c ma Iri, extraneos etiam dantibus dotem,constituentibus propter nuptias donationem. Porro post nuptias pacta rei danda inter omnes fieri opor- , qui dotem repetere polum & a quibus repeti potest, ut Teo. l. i. Ex pactis
autem conuentis utilia ea sunt,quae ad uoluntatem pertinent: puta ut mulier se alat de dote promissa, & donec nupta sit dos ab ea non petatur: aut ut certam summam uiro praestet,& ab eo alatur. Alia sunt pacta ad ius pertinensia, hie luti quando petatur di quemadmodum reddatur: in quibus pactis uoluntas contrahentium seruatur, sea non semper. Nam si conuenerit, ne omnino dos petatur, mulier tamen indotata non erit. Pacta utilia sunt haec, ut mortua filia in
matrimonio, dos apud uirum remaneat: sed ita seruabitur hoc pactum, si liberi non interueniant, ut T. eo. l. si pater. Item si muter pacta sit, ne nisi dimidiam Partem repetat,ualebit: sed alterutro contenta erit si poenam stipulata sit, ut Teodem Lu pater. Sed & sundo aestimato in dotem dato, si conuenerit mulier: ut siue pluris minorisve vendiderit, uiro id sit in dotem, pactum tenet: quo in easu si culpa uiri minoris res uenerit,& ipsum mulier consequetur. Item si non venierit aestimatio non facta praestabitur cum pacti conditio defecerit. Nam
quod non uenit, nec pluris, nec minoris uenit,ut Teodem l . item Sed si conuenerit ut ceteriori die dos reddatur,conuentio tenet, ut Teodem idem. Nam re si conuenit, ut res ex pecunia dotali comparentur, oc dotales fiant, ualet, ut T. detur. dotii. res. Item si fundus in dotem datus sit, Zc conuenerit: inspicitur. conuertatur in dotem: qt si fructus sint in dotem, & maritus sit contentus ea pecunia, quae ex usuris redituum colligitur,ut T eod. I. si conuenerit. Item si mulier doti&cquis certa sum ma promissa mancipia in dotem ea conditione dederit. ut eius periculo essent: ec siquid ex eis natum esset ad eum pertineret,stari oportet pa .ut E. eodem l . .si mulier. Item si inter uirum re uxorem conuenerit, ut tithmi anni fructus lucro mulieris cedant,conuentio ualet, ut Teodem l . penul.
Item in fundo in dotem centum aestimato , pactoc, cum uiro facto ut diuortio
236쪽
xi PLAcENTINvs IN ME Ruri intercedente sub eodem pretio uir landum uxori restitueret, postea uolenta u. ore uir fundum ducentis uendidit, diuortio post si ibsecuto. Potestas est uiro utrum uelit ducenta reddere, uel fundum: alioquin fundus omnino erat restituendus, ut is codem i. ult. Item si pater conuenerit, ne ipse uiuus inuitus dotem exigat,ualet: sed ab haerede exactio fiet, ut is eodem i. ob res, ec I. ult. Item si conuenerit etiam post nuptias, ut dotis fructus mulieris sumptibus serviant,ualet conueneto: non enim est donatio, sed quasi quaedam compensatio: cum uic
uxorem, etiam si nihil ab ea percepit,exhibere debeat. Sed oc si pater dotem datam pro filia,illa in matrimonio mortua,paratus fuerit dotem nepotibus re stitui: illis inquam utilis actio dabitur, ut C. eodem l . fructus . di l. pactum Item uir 8c uxor de lucro pacisci possunt, aequalitate conseruanda utrius*, ec inconstitutione, ec actione di pactione: adeo quod si pactum de lucro ex altero
latere maius, ex altero minus factum fuerit, maius trahitur ad minus, ut C. e dem i. ex morte & authen. de aequat. do. ea tamen quae minus net nihil praestitit quam promisit, minus quo percipiet, aut ninit, ut in authen. de non eligendo. Hoc tamen non ita exigitur: quia ubi mulier obtulit, ec uir acespere recusauit, non ideo minus mulier lucrabitur. hoc enim casu non dans mmilis est danti, ut authen. ut exact. instan. dot. Sed ec quod dicitur. dotes ξc donationes propter nuptias aequis passibus ambulare debere, sic intelligo: non quod alterum sine altero non fiat, uel eisse non possit: sed quia si petatur. praestari debet. item lucrorum pactio non procedet. Sed di si uir uel alius ,
qui donationem propter nuptias dederit, eam non insinuauerit: licet insinuationis omissio mulieri non obsit, uiro tamen non insinuanti oberit mi in pactis dotalibus concedentibus parti uiri, nullam tamen nisi super dotalibus habebit actionem,ut authen. constitu. ij. colla. v l. Nunc uideamus quae pacta
super dote di donatione sint inutilia. Et quidem inutilia sunt,alias propter matrimoni j reuerenciam, ut si uir pacto se obstrinxerit ne teneatur in solidum:
alias propter honestatem,ut si conueniunt: ne ob res amotas,donatas,rieue ob impensas ageretur, non ualet, ut i eodem i. conuenire. altero enim pacto mulitier ad surandum inuitatur, altero sus ciuile impugnatur. Sed di inutile pactum propter rei aequitatem, ut solum dolum uir ita dotalibus praestet. Sed ec inutile est pactum contra naturam dotis factum, puta ut dos reddatur die ulteriori siue longiori: hoc ideo, ne mulier secundo nubere uolens conditionem forte sies
optimam oblatam amittat,cum enim non habeat unde nubere ualeat. Item inutile est pactum contra legem Iuliam factum. Item dote data pactio stipulatione etiam in cotinenti a parte interposita de dote sibi soli reddenda, non tenet, ut supra multipliciter probaui. Nam di si creditor paciscatur,ne sibi liceat pignus
uendere,non ualet,ut T. de pig. l. fideiussior ec de precatio non reuocando,ut G depreca. De rebus autem quas extra dotem mulier habet quae paraphernae dicuntur quod muliere prohibente uir his minime utetur,ut C. eodem l. hac. Ergo permittente his utetur. Quid tamen fiet, si mulier marito nomina, id est. foeneraricias cautiones dederit, ut loco paraphernarum apud maritum mane ant : ec hoc maxime in dotali instrumento fuerit asicriptum certe uir has actu ones intendet, nulla rati cautione ab eo exigenda: secus in non dotalibus, oenon pasaphernalibus: Et usuras pecuniarum quas exegerit, per se procis uxore sicut uolet expendet. pecunias autem sortis mulieri sine dolo diligenter serii
hit, uel in causas ad quas mulier uoluerit distribuet. Prol his paraphe nis bona uiri omnia ,sicut oc pro dotalibus, erunt tacite hypothecatariusi hypo Ihecae iverint constituta: expresse,ut C. codem l .ult.
237쪽
DIebim est supra de dote praestita, di quia saepe inuenitur dos cauta non numerata: uideamus nunc de dotecauta, non numerata. dotem numeratio
secit in quantitatibus, in speciebus: praestatio,non promissio, scripturaue: quoad hoc ut mulieri repetitio detur . nec enim repetit: nisi re ipsa dotem dederit, ut C. qui pol. inpig. l. ult. Scriptura inquam dotem non facit illico, quia uix donandi animo se auxisse dotem scripserit: nisi silencio, uel expressim eam donationem legitime confirmare maritus affirmauerit. Nec illa scriptura, qua uir mulierem dedisse sibi dotem scripserit: nisi temporis ratione, puta toto temporem trimonii. Vel si ultra decem annos durauerit matrimonium, non iuuabitur: nis minoris fauore. Si uero insea biennium soluatur matrimonium,infra annum si ultra biennium, usi ad decennium per tres menses no numeratae dotis queri monia poterit proponi. Hoc ergo in casu plura sinuularia sunt, nempe licet alias non numeratae pecuniae exceptio biennio artetur .noc tamen casu producitur.ec artatur. Producitur,quia si matrimonium durauerit ultra biennium,& usp ad decennium toto tempore matrimonii excipi potest: ec ultra per tres menses artatur, si intra biennium soluatur matrimonium . tunc enim ec si in penultima die biennii soluatur matrimonium, non nisi infra annum non numeratae sibi dotis. ergo non numeratae pecuniae maritus uel eius haeres, uxori uel eius haeredi exceptionem opponere potest. Est ec in hoc casu tertium speciale. quia licet alia as minor in temporalibus exceptionibus, ipso iure seruetur illaesus: sed si decennium transierit hoc casu restituitur, ut authen.de temp. non solui. dor. DE DONATIONIBVs INTER VIRUM ET UXOREM, ET
a parentibus in liberos factis,& rati habitione.
EXposuimus supra de donationibus licitis iitrem permissis, quae stunt inter
sponsos ec inter coniuges , id est, de donationibus quae dotes uocantur. Nam ec dos donatio quaedam est: nunc audiamus de donationibus simplicio hiis uetitis inter coniuges :& quia inter parentes ec liberos donationes quocuinhibitae int. etiam de his audiamus : oc quia utraem utiles fiunt rati habitione. dicamus quo derati habitione. Quare itaq; prohibitae sint donationes inter coniuges dicamus, ct quo iure,5 quae aliquando ab initio ualent, etiam id adnectamus. 5c sic per consequenciam intelligere poterimus caeteras ab Initio in utiles forem. α quomodo illae, quae sunt inutiles confirmentur rati habitione. Neadem dicamus de donatione inter parentes ec liberos prohibita. Prohibitae sunt donationes inter coniuges moribus,ut Teod. l. i. tribus ex causis: dc quia uenalia fierent matrimonia,ec quia melior pauperior fieret . 8c ditior, ec deterior : S quia operam potius darent quaestui inter se ec deceptioni, quam honesto amori,uel liberorum procreationi. i Et si moribus prohibitae sunt, Ergo iureciacili. Nam ius quod moribus continetur ciuile est. prohibentur ergo donare coniuges , di hi, qui in eorum potestate sunt,& hi qui eos i 3 pctestate habent. duo quo soceri etiam sibi non donabunt. Sand nec malet tillo donat in potestate patris posito. ut T. eod. l. i. hoc eunti in ca stra: tunc enim doliare poterit, sorisImmobilia: licet nec nunc pater, nisi immobilia sed nec serii; praefatoru donabsit Eed ec sctri mei usufructus ad alid pertinetidi de peculio qst ad me no prenetimcoti meae donet non uakT inus ei taliberi ut T. m. iiii
238쪽
Mi PLAcENTINUS IN LIBRUM iij. Sanὰ socrui ac nurui. N econtra. donati posse certum est, ut T. eodem i. iij. Prohibita est donatio siue fuerit de facto inter coniuges: siue facto solo,ne melior sit conditio eorum qui deliquerunt, ut C. eodem i. iij. Concubinarius t men secariae rite donabit nisi sit miles , nec enim milites meos a socariis spoliati uolo ait Imperator,ut T. de donat. l. donationes, oc C. eodem i. ij. meretricibus quo bene donatur, ut is eodem. Est autem concesta donatio sepulturae cau- sa, sea pro loci religione. idem in his quae cadaueribus adiacent: multo magis si uxori quid uir donet Deo offerendum, ut T. eodem i. uiri sed oc pro lionore uiri pecuniam erogabit licita donatione : praesertim si non sit locupletior, ut T. eod.
l. v. . penult. Sed si maritus pecuniam donauerit uxori ad comparationem unguentorum,oc ipsa ex ea emerit,uel ea creditori suo soluta, de sua pecunia emerit,donatio ualet. nec enim locupletior est quae tantundem in rem mortuam impenderit, ut T. eodem l. idemst α quod si autem s. penuit. Item si alter alteri
seruum manumissionis causa donauit, donatio tenet, utis. eodem I . idem s. Item si uir uxori: uel econtra, donauerit ad resectionem aedificiorum exustorum tenet donatio , ut E. eodem i. quod si uir. Item ualet donatio in annito, ni enstruoue, ut T. codem i. ex. Item si alter alteri rem alienam donauit , R donatarius eam usuceperit ab eo: licet locupletior est, non reuocabia . tur. quia donator pauperior factus non est,ut is eodem I. sed di si. Item si ambo sibi Gonauerint coniuges di maritus seruauerit, uxor consumpserit: quasiciuadam compensatione inter se excluduntur, ut ff. eod. l. quod autem expectetur. Item si uir passus est uxorem de suo accipere, uel ei dedit unde mulier se exhiberet, quasi compensationis iure datio tenet, ut is eod. l. stipulata , ct C. eodem i. sicut. Item si maritus haeres institutus donationis causa repudiauerit, haereditatem uti ad mulierem substitutam perueniret, donatio tenet. Sed & si maritus ex Trebelliano totam haereditatem restituit nullo deducto ualet, quia potius pleniore officio tractus uidetur sidem exoluisse, qtiam donaste . nec enim de suo proficiscitur quod de alieno potius plenius praestatur, ut T. eodem s. si sponsus M. si mater , .siquis. Item mortis cauis donatio in coniuges ualet: scdrae facita diuortii causa,ut Teodem si eum. Quid dicemus, si inter extraneos i dia sit donatio rei alienae.& aut usucapione coierint . uel contra, si inter uirum tauxorem facta sit donatio,& ante impletum praedictum tempus solutum sit matrimonium c nihilominus procedere temporis sustragio constat,qina altero modo sine uicio tradita est ponessio, at ro quot uicium quod inerat amotum est, ut is eodem l . sed si. Item si uxor ex pecunias bi donata usuras perceperit, u lex praediis sibi donatis fructus: licet horum principalium donatio non ualeat, accessiones tamen pr*saxas mulier iure licito lucratur. ut T. eodem i. quid ergo. 5c I. de fructibus. Caeterae donationes inutiles sunt, siue per se . siue per interpositas personas celabrentur, ut T. eodem l . in ., In summa ita demumdq a io inutilis est, si donator de suo diminuendo donatarium secerit locuplexi premi.. Caeterum si Wrum deest, repetitio cessat, ut sis eodem i. si sponsus circa fine M. Latei saytcindq' uo inter ipsos facta & inter eos, qui ad eos Periinci: Ut quod per interpositas personas, utim est nulla regulariter: qcysi ali a tuta est trinsecus rer 'm psispnariam ue causa coinmixtast: si separatio non po-
iadna o uvo Si is x upuiest caetrio ualere, quod donatii est non ualere ut g. o. l.lli ponsus .Est autem sic inutilis,donatio,quod siquidem intrassitu dominium ii rapi R Aulata reapse si uendicari: si fuerit acceptolani nuli' est omeli si i9m - pso iure denegabitur acti ovainobstabit ea psq. is Sq. . Insi tradita eaepotem condici codictione
239쪽
sine causa, ubi bonam fidem habuerit persona, quae accepit, id est, credidit
donationem tenere: condictione ex iniusta causa ubi sciuerit donationem non
ualere. Repetitio autem fit sicut 8c supra dieitam est ita demum si haec duo concurrant , id est, si pauperior factus qui donauit: ditior, qui accepit, ut
T. eodem i. si sponsus. M. ult. 8c l. quia . hoc ideo quia non amare. neque tanquam inter infestos , ius prohibitae donationis inter coniuges tractandum est, sed inter coniunctos maximo adfectu Ac solam inopiam timentes, ut T. eo. l. si id M. iij. sed non uelut inter malevolos repetitionis causa debet agi, ut Ssed si . quod legaturus. Porro licet praefata donatio sit nulla , si tamen uir uel
uxor donationis causa seruitute non utatur, seruitus amittitur: uerum post di- Mortium condicitur. Sed oc si ab uxore uir exceptione , quae donationis causa submoueri noluit, facta a iudice absolutione: sentencia quidem ualebit, seu condicetur ei cui donatum erit,ut Teo. l. v. F si donationis k. si uxor. Nunc uideamus quibus modis reuocetur donatio coniugalis, oc quibus modis confirmetur. Reuocatur dicto expresso: ec facto, ut uendendo. uerum si in obscuro fuerit an donator reuocauerit, pronior erit iudex ad confirmandam, quam ad infirmandam, ut Teodem i. cum hic. Est enim donatio fouenda,quae pudicitiae premio cellit, ut C. eodem i. res. Infirmatur quoque donatio ista si ea persona quae donationem accepit prius decessierit: hoc nisi uir uxori uel uxor uiro dona Merit. Porro si mater mariti donauerit uxori, non tamen fiet firma donatio. si
secer donator prius decesserit, sed maritum quasi Sc ipse donasset praemori oportet. Quid ergo si ambo simul naufragio perierint c donatio stabit, quia neuter prius decessit: nisi 5c id appareat quis prior spiritum emiserit, ut T. eodem cum
hic. Licet enim uidetur dicendum mulierem prius expirasse, quia fragiliorem habet spiritum. Confirmatur donatio coniugalis ratiliabitione duobus modis mentio, expressia confirmatione: nisi post decessierit nec ullo modo reuocauit is qui donauit: hoc tamen ita, si donatio fuit intra legitimum modum . uel si ultra fuerit insinuata. Sed tunc ratis abitio prorsus retro trahitur. Si uero fuerit ultra nec insinuata. pecialiter tamen est confirmata,valebit confirmatio, di ratiliabitatio non ex eo tempore quo facta est , sed ex tunc, ut C. codem donationes. Omnia praedicta de donationibus inter parentes oc liberos intelligi debent. hae enim iuris impossbilitate prohibitae sunt. Cum enim una re eadem persona iuris artificio aestimetur pater ec filius, genitor ec genitus: si alter alteri donat sibi ipsi donare uidetur. Ualet tamen aliquando etiam ab initio donatio collata a patre in filium: puta si donauit ei eunti in castra mobilia oc se mouencia, ut C fami. ercisc. si filius fami. Item si in filium diurnam donationem fructuum contulit, ut C. de bo. quae . libe. ibi dotem pro filia, donationem propter nuptias pro filio praestitit. abscessit enim illico dos a bonis patris, ut C, de colleclo t. vlt. Idem forte si pater donauit miliciam,confirmetur ec haec donatio,sicueta superior. Sed haec tamen ita,si pater donauit filio: siue uelut extraneo, siue cogitando de ultimo iudicio, oc alias. his equidem casibus ita firma donatio sit. quia res donata morte parentis efficitur filii. Sed quia tempore mortis adhuc crat in bonis, in tam . ercisc. iudicium uenit: non ut erciscatur, sed praecipiatur, alias tota: ubi alter filius habet debitum bonorum subsidium, alias non tota: nisi caret debito. Hodie autem ita demum praecipiet si alia haereditate abstinere oolet. Nepe ec ex Iesiam et o fit omni u datoru no relictoru collatio: ubi testator ominatim inhibuerit. Illud in sine huius summae sciendu est,qae donatio ab Imoeratore in Imperatrice collata:& econtra, illico ualet, nullat extrinsecus opituratione indiget,ut C. eo. l. penul. Illud quo 3 no est Ptermittendu qcr oratio dici
240쪽
Seueri, quae loquitur de confirmatione donationum, regulariter ad donati nem rerum pertinet, non ad stipulationem: quae uti non confirmatur, nisi
morte in anno,ut is eo. l. Papinianus. DE REPUDIIS, ET IUDI cIO DE MORIBUS SUBLATO.
Λ Udiuimus supra denuptris colligandis, ec quia omne quod colligatur sol
λ uitur: audiamus qualiter dissoluatur, ec sic de repudijs: Zc quia erat de moribus iudicium,audiamus de illo non roborato sublato. Exponamus quae differencia sit inter repudium 8c diuortium , unde dicatur . quibus uerbis fiat utrun*,quot testibus,qualiter, quando cum poena, ec quando non, ec ex quibus causis haec fiant,& quibus modis dirimatur matrimonium. Ea est disseren-cia, quia repudium locu habet proprie inter sponsas: diuortium inter coniuges
ut is de uerb. significat. l. inter,sed tamen alterum pro altero promiscuis ponitur Dicitur diuortium a diuersitate mentium: uel quia in diuersas partes eunt, qui distrahunt matrimonium, ut T. eodem i. ia. In sponsalibus dii Ioluendis haec uerba sunt prodita: condicione tua non utar: in diuortio res tuas tibi habeto. uel ab eo vij. testes interuenire oportet, quales in testamentis: preter libertum eius, qui diuortium facit. Etiam eius libertum accipiemus, qui a patre , auo, proauo,caeterisc, sursum uersum manumissus sit, ut is eodem l . nullum . sit diuortium duntaxat repudiumq; missio libello,wnullum est diuortium , nisi ii rum uerbum animo perpetuam constituendidissensionem fiat. Itam diuortium quod calore iracundiae fit, non prius ratum habendum est, quam si perseuerancia apparuerit iudicium animi fuisse. ec ideo per calorem missio repudiosi in breui reuersa est uxor diuertisse non uidetur. Imminet poena repudianti sine causa arrarum amittendarum, uel duplandarum, ec non amplius : nisi in quadruplum ex conuentione, ut C. de sponsali l. vlt. coniugi diuertenti imminet poena multiplex , puta dotis, ec donationis pro eter nuptias amittendae, ut
non nubat infra quin annos: ec si alias nupserit ipso iure fit infamis .ec adulterii possit accusari. Sane qui quaeue licite diuertit, poterat etiam longo antea nu- here, sed non nisi post annum quo quis de prole dubitet, ut C. eodem consensu.
Dirimitur matrimonium morte, captiuitate, seruitute, ut T. eodem deportatione,uel ignis ec aquae interdictione non sbluitur: si tamen cassis sn quem maritus incidit non mutet coniugis adsectionem, ut C. eodem i. i. Et hoc casu constante matrimonio dotis repetitio datur, sed hodie coniunx coniugem absentem semper expectare debet. nisi pro uero eum audierit sub iureiurando mortuum. Sedec hodie quae illicite diuertit, non nubet, sed in monasterium detrudetur, ut authen .eo. in colla. viij. M. quod . Causae aut iustae quibus uir conixi se ecedi uerse, potest repudiare sunt inultae. hae scilicet si arguerit adulterit,uel somicida ueneficum, uel uenefic1 maiestatis reum uel ream, falsarium uel lallaria, sepulchrorum dissolutorem,uel dissolutricem, sacrilegum uel sacrilegam,latronem, latronum susceptorem uel susceptricem, abaetorem uel abactricem, plagiarium uel plagiariam : cum impudicis mulieribus se uidente coetum ineuntem , quod maxime castas exasperat, uel alio simili modo sibi insidiantem , si se uerberibus quae ab ingenuis mulieribus aliena sunt adficientem probauerit. Hae poenae uel causae communes sunt uiris di mulieribus t haec ultima cauta per authen. 8c reprobata, ut authen. ut liceat matri ec auiae. Ex tribus causis uir repudiauit uxorem, puta si nolens uiro haeredem dare de industria abosiluit cum uitis ad lauacrum omne comune pergit: uiuente marito de alterius mariti