장음표시 사용
261쪽
Clemente consulibus Interdictum ne tutores uel curatores praedIa rustica uel suburbana uendant: nisi in concessis casibus, quod in sequentis tituli expositione notabimus sine decreto. Quod si forte alienum ars erit tantum, ut ex rebus caeteris non possit exolui, tunc Praetor uel alius iudex adeatur , qui aestimabit qxiat debeant oc possint alienari Sc obligari: manente tamen actione pupillo ec adulto si poterit probari obreptum fuisse praetori. Haec aurem actio erit personalis contra tutorem oc curatorem .di in rem, ut is eod. l .& l. magnis. 3 penultimo. Necdi minor sine tutore ec curatore: uel tutor curator te sine minore, uel
uter i in simul si uendiderit minorum praedia rustica uel suburbana,venditio talis sine decreto facta ualebit. Idem si creditor uendidit pignus quod a minore tantum habuit: porro si a decessore pignus coepit,venditio ab eo tacta mero iure ualebit, sed eorum restitutio locu habebit Hodie nec urbana, sed nec res mobiles per Constantinum: exceptis illis , quae si seruamur non seruantur. Praediae autem sorte minorum accipe non Blum ea quorum nomine directa minoribus
competit uindicatio,id est quae iure dominii sunt minoris, sed θc quae minorum utiliter sunt,ut uectigalia,superficies, emphiteusis. Item minorum debent intaligi .ec eorum qui uelut minores habentur,ut furiosi, prodigi, ut T. cod. I. si praedia . Sed uero etiam fuerint sterilia, saxosa,vel pestifera minorum praefata prae dia,sine decreto non alienantur uel obligata petuntur, ut is eo. l. si fundus. Alienationis uerbo di hic significatur quoquo titulo facta alienatio sine iudicio permutatio in dotem,siue in solutum datio. Sine iudicio facta alienatio etiam cum decreto facta non tenet: nisi propter dotem dc propter nuptias donationem .sed in his duobus casibus minor si fuerit lapsus interueniente tutore restituitur. licet secus sit in facta per iudicem solutione. Simili modo etiam obligatio uacu tur. Est prohibita alienatio oc obligatio oratione diui Seueri. et Senatusconsulti quod latum est Theophilo & Clemente consulibus cessante decreto omnino uel eo non utiliter interposito,nec alienatio nec obligatio tenet ex ordine. eo interposito quandoq; tenet. Nec enim cui diximus in datione simplici, sed si decretum fuerit obreptione impetratum, id est non ut oportet datum nihil co fert.
Dicendum ita' nobis qualiter debeat impetrari ec indulgeri. Ecce iudex ordinarius debet adiri, di apud eum debet probari num sit forte aliud in honis pupilli,nec in numerato,nec in alia quantitate, nec in aliis rebus mobilibus, unde aes alienum non modicum pol Iit exolui. hae coe cognitio dominium dare non potest,utis eo. l. magis. Et notandum est,quod non nisi ob aes alienum decretum datur,etiam si tutor oc curator utiliora praedia sese pecunia redacta polle emere allegent,ut Seod. magis,& C. eod. l.Ob aes. Item ubi uenerint necessario alie nanda praedia iudex debebit inquirere,quae sint minori minus utilia, & ea alie nari debebit permittere. Item ubi praetor concedit, concedere debet puia no is, alternatione. Item notandum, quod sicut senatus prohibet superi omni rerum alienationem di obligationem .ita prohibet ne det in emphiteusim, usum fructu. alicui constituat,seruitutem imponat. haec nomina uerbo clauduntur alienationis. Quid ergo si tutor curator praedia minoris furiosi prodigi, de tacto aliena
uerit sine decreto, uel inutiliter interposito et minor reuocabit omnino , nisi alie nanti minor successerit, uel nisi minor quondam factus maior longo tempore soluerit,uel expressim tacitet te confirma uerit. Quae omnia qualiter se habeant in sequentibus titulis uberius exponetur. Porro ubi reuocat minor. suriosus.
id igus,praedium, restituere debet pretium, si sit locupletior , ut Codicis eo
262쪽
misimus septa aliquando ualere uenditionem , re ex ea alienationem prae a diorum mino α personam similia sine decreto: nunc illas causas ponamus,quando decreto Opus non est. Et certe in decem casibus alienatio sine decreto facta ualet puta uesebit, si Caesar concessit. adinstar enim praesidis decreti principalis concessi accidit. Idem si testator in ultima uoluntate ut alienaretur cauerit. Item si pater minoris uendiderat,ec nondum tradiderat,et sic obiit etiapupillo ei succedens debebit tradere. dominium in hoc casu etiam transfertur sine decreto. Item econtrario si pater pupilli praedium emerat,ec conuenerat cauenditore,ut si uenditor uellet ei retradere pretium restituat ei praedium etiam minor ei succedens re debebit ξc poterit restituere praedium sine decreto' Item tutor di curator uendere possunt ea, quae seruando pereunt ut poma, pira,cerasa, ueliti men ta detrita,& animalia superflua. Item prouocatus minor non prouocans alienabit. Item si ex pecunia alterius pupilli alteri pupillo res empta sit, ei cuius pecunia fuit etiam sine decreto res erit obligata. Item iudiciale uel praetorium in minore sine decreto capitur. Item si pupillus fuit condemnatus ut det re iubente iudice dederit alienabit,ut fico. Item per exercitium litis minoris tutor uel curator rem immobile poterit obligare,ut C. de administra. tuto. l. ult. sa cUIS IGNORANS REM MINORIS ESSE, SINE decreto comparauerit. Tit. lxxiij.
IRaedij minoris inutiliter facta alienatio multis modis cosirmatur. Ocsi minor ut est alienanti successerit eo firmatur. Idem sex preti m maior factus confirmauerit: ut si dixerit ratam habeo factam uenditionem. Item si tacite. puta maior factus pretium nondum solutum petiit. Item silentio quodue
propter minorem aetatem habitO,minor quondam factus maior temporis D scriptione summouebitur alias decem alias--ν tra
suum tanquam minoris uendiderit, licet notabile θc mirabile uideatur tribus rationibus,quia non uidetur titulus esse, sed hodie nisi putauerit suum serte excipitur tutor ec curator eiusq; iueres speciali ratione,ut his uendentibus bona ude emptor non possit usucapere,uel praescribere etiam post minorem aetatem uiginti annis, sed tantum triginta. Et haec praescriptio docetur sub titulo hoc.tiuia ubi lex inhibet alienationem,& usucapionem & p scriptionem debet inhibere. Et quia praedium filii a patre uenditum uelut patris non praesicribitur, nisi triginta anni,di haec praescriptio docetur sub hoc titulo. si ΜΑio R FΑcTVs VENDITIONEM FA TAM RATAM habuerit. Tit. lxxiiij. ID Atiliabitione confirmatur alienatio quinc annorum silentio, hoc ubi miax nor sine tutore S curatore uendit, uel tutor 8c curator sine minore, uel imter insimul minoris praedium tanquam minoris uendidit, Iocus est, induam quinq; annorum praestriptioni. Haec differentia est inter hunc titulum es sudorio rem,quia in superiori titulo exponitur,nisi minoris praediit ab extraneo ue lut extranei sit uenditum: hoc autem in titulo dicitur ubi praedium minoris uenditum est tanquam minoris,sive a maiore solo, siue ab extraneo. secus si donauerit
263쪽
QUINTUM CODI cIs. 13, uetsi sisllctter,id est non donauerit propter nuptias .eo enim in east, non comfirmatur tempore donatio: nisi iure communi,id est decem, uel uiginti annom silentio. Hoc quidam nimis uerbis legis innitentes dicunt habere locum tantum in illis minorvius,qui tutelam uel curam habebant,uel ueniam aetatis impetrauerant. Sed ego puto de otiinibus minoribus intelligendum, siue tutorem curatoremue habeant,uel non. forte eis puberes fuerint,ec pupilli, qui uel soli uendiderint tutoris curatorisve autoritate. DE: M AGIsTRATIE Vs cONVENIENDI s. TIT. LππV. On tantum tutor ec curator eoru haeredes conueniuntur actione tutelae. J sed magistratus, scilicet minores,id est tutorum ec curato N nominatores. Sane actio no datur in magistratus minores,id est in eos qui dant tutores ec curatores:puta in praetorem,praesectum, proconsulem, praesides: sed nec in ordianem subsidiaria datur,nec in magistratuum nominatores, uel pro eis datos fideiussores. Conueniuntur magistratus minores,id est nominatores, oc eorum haeredes actione subsidiaria in factum uel utili tutelae. Nam eadem actio quae redditur in tutores, eadem datur in magistratus,& eorum haeredes ut T. code. l. ult Conueniuntur autem, siue minus idoneos tutores, ec curatores dederint,id est dandos nominauerint, siue inutiliter caueri curauerint. Sane haeredes magistratuum,sed nec haeredes tutorum Sc curatorum, non tenentur: nisi de dolo ec lata
culpa defuncti tutoris ec curatoris magistratus defuncti, id est nec haeredes magistratuum, nec tutorum curatorum tenentur de leui culpa defuncti tutoris eccuratoris magistratus defuncti, id est nec haeredes magistratuum: nisi in tribus superius positis casibus. Conueniuntur porro ordine tali: primo conueniuntur tutores qui gesserunt ec haeredes eorum ec fideiussores eorum. Secundo loco illi qui non gesserunt .ec haeredes ec fideius Iores. ultimo loco conueniuntur magistratus . id est nominatores , ec sicut dictum est eorum haeredes ec fiadeiussores a tutoribus ec curatoribus dati magistratibus pro inde innitate administrationis ut C. eod. l. i Quia aliquando prius
conuentu tur magistratus, quam tutores notandum est.
ut de rationibus distrahendis l. i. Nunc in quartor: - . loco conuenitur striba, ut Codicis eodem lege ultima: ec aestimator patrimonii, u: utis eodem lege secunda.
264쪽
ta dominicam pertinentibus. Tit. i.
N sv PERIORI LIBRO TITvLo DE administratione tutorum 8c curatorum lo
itur seruos minoris fugere. alias propterissolutam disciplinam, alias propter fatui clam immodicam tutorum di curatorum ideo no incompetenter de seruis fugitivis apponitur. Et quia serui dominici,ae est fiscales δc ad rem priuatam pertinentes, id est serui Cassaris fugiunt, etiam de his audiantiis deq; libertis priuatorum Reipub. fugientibus similiter adnectamus. alias diximus in superioribus de a stione tutelae, quae oritur ex quasi co tradita. Et quia quae dam petuntur actione ex testamento,quae similiter ex quasi contractu nascuntur in hoc sexto libro de reliquis notabimus. Et quia relicta alia sunt univcrsalia,ut haereditates: alia singularia . ut legata ocfideicomausta .co statq; quia uniuersalia relicta sunt digniora, quam singularia. prius de haereditatibus audiamus. Et quia haereditates deferuntur, alias ex testamento, alias ab intestato: testamentariae successiones digniores sunt, quam legitimae,primo de testam citiar is et sic de testibus uideamus. Et quia iure comuni, ec iure singulari coficiuntur testamenta ut militum, ec de his primo loquamur. Et quia ex testamento hodie, oc ab intestato olim conserre debemus .de collationibus tractatus habentur. 5c quia conferunt no tantum liberi,qui succedunt iure ciuili, sed di qui iure praetorio succedunt ut per bonorum possessionem, opus est ut audiamus de bonorupo isessione. Et quia nGn tantum ingenuorum sed libertorum succellio defertur,& ex testamento oc ab intestato 5 ipse saepe se subtrahunt per fugam , ut eorum nobis debita successione priuemur, Oc obsequiis quae nobis debent in non faciendo,N operis quas debent in faciendo, etiam de his inseramus. Et quia hoc totum furtum est primum de surtis agamus, ec consequenter de seruo corrupto. Et quia excLllentissimum est quoddam furtum,licet anomalum quod seruus facit,cum seipsum domino fugiendo subripit fugitiuus,dicamus. furatur enim seipsum domino seruus fugitiuus quia sui surtum facit,ut C. de his qui ad eccle. l. ult. oc C. hoc tit. Dicamus itam quid sit seruus sugitivus,& erro,quae poena ei imponitur, re eius susceptori et iudicio non ii
quirentin ei, qui apud se ec circa cubilia no patitur inquisitionem fieri. Seruus iugit,
265쪽
κ . : fg Yon conicis. iaprugit Mus est qui ea mente a domino recedit,ne amplius ad eum redeat licet murato consilio postea ad eum reuertatur. Erro qui pusillus fugitiuus est, ille qui emporibus cosumptis in rebus nugatoriis tandem sed sero ad dominum redat: ec fugitiuus econtrario dicitur magnus erro. Triplex poena imponitur seruo fugitivo. prima quia cum ipse est res furtiua a nereiine possit usucapi, ante purga- oncm iudicii sed nec ipsemet poterit logo tempore seipstim praescribere, id est sibi uel libertatem ues libertatis possessionem compasare. quia in fuga moratur non libertate .u t C. de praescrip t. quae fi. pso liberta. l. F. Tertia erat poena qua Dei in metallum dabatur, uel pede amputato debilitabatur, si ad barbarum Proficiscebatur. Sed hodie pro surto nec moritur nec membrum abscindi-rur: sed alias castigatur. Ei qui caelauit, licet nunc non caelat ea paena iniungitur, quia ipsum domesticum fugitiuum debet restituere,& alsum aeque bonum da-xe: uel uiginti selidos,si seruus fugitiuus fuerit priuatae perionae. Est autem recipere fugitiuum abscondendi caulam praestare in suo,in alieno agro. Si uero aIlculus Reipublicae non Romanae quis receperit seruum,ec caelaverit, ipsum de hebit restituere,ec alium aeque bonum dare uel uiginti solidos prout uoluerit. praeterea duodecim solidos. Si item quis occultauerit seruum sistatem duo decim libras argenti debebit fisco dare,ex ipsum reddere: ec quia lex no addit. de uiginti,uel de alio aeque bono, nee ego ad lycio I sussicit duodecim librarii argenti multa. Item notandum est,q, receptor si hominem infra uiginti dies restituerit, senatus ei poenam remittit,ut de fugitivis L i. hoc tamen intelligo si absita furti uicio. Nam si furtum faceret, nec eo restituente senatus ei poena stirti remittere possiet: quia dicitur in C. de agrico. l. seruos, cum qui semium sugitiuuntioccultauerit duodecim libras argenti debere fisco dare. ,&domino aeque seruii Bonum speciale in tributariis seruis sicut ibi innuinirilitelligitur. Item quod dicitur in tit. C. de colonis Thracensibus, eum sui servum aliensi occultandum Putauerit, domino duas libras auri debere exoluere: in colonis Thracensibus Tantum accipiatur. Item quod legitur in C. de gynectarijs,hoc est in textoribus nostris specialiter intelligitur, ut quin librarum auri damno subiugetur ubi Meultauerit. 8c adhuc occultat:& in ternas, ubi desiit occultare mancipia magist ratus. Ubi quis accipit literas a praeside nisi inquisierit seruum priuatae peri Dae .ccntum solidorum poena irrogatur. Ei quo , qui apud se quaeri prohibet,si anilis poena imminebit. Si uero no inquisierit seruum libertumue Reipub. duo uicaria mancipia dabit. Cessat autem propter maliciam serui,puta si mentitus se ingenuum bub mercede apud aliquem fuerit. Item propter maliciam domini: Puta si dominus seruum propter lucrum apud aliquem inscium dimiserit: hoc enim casu dominus non solum percipiet Iucrum poenae , sed etiam mancipium confiscabitur,indignus enim est dominus habere poenam ,quia coseius est. Sed Dec fiscus poenam petet a domino, quia solus receptor hanc poenam dat. Item sciendum est, quod praedictae poenae tutoribus imminent maliciose recipientia Dus seruos in domibus minorum. Sed ec notandum est,quod eadem poena pro libertis ciuitatum receptis,solicitatis irrogatur, quae iniungitur pro seruis ipsarum ciuitatum. Item pro seruo fugitiuo ciuitatis,si non fuit a defensore requisicitias ec reuocatus idem defensor duo uicaria mancipia exigatur, ut Cod. eod. l.
mancipia Item notandum est, quod de libertis priuatorum nihil sub hoc tituli,
266쪽
s ictum est supra de quodam furto , nune generaliter audiamus de furtis:
α ouia propter furtum saepe corrumpitur semus. de seruo corrupto dicamus. Videamus unde dicatur furtum,quid sit furtum, quis faciat furtum,quia paciatur furtum,cuius rei fiat,quot sint furtorum genera, quot species erant Metionis furti, cui detur actio furti,in quem, in quantum,quibus ex causis decer
natur, oc ex quibus denegetur. 5c ab initio & ex post facto .di qualis sit actio furti. Furtum, id est a fumo, id est a nigro dictum est: quia piae moe sit nocte ues fraude,uel a serendo oc ab auferendo. facit enim utrum in fur.& fert sibi. α aufert pol sessori:uel a graeco sermone,quod ose appellant iures. imo Sc praecii
serendo ο et αω dixerunt. abducunt enim qui furtum faciunt. Est autem turtum contrectatio rei fraudulosa. non adncitur alienae: quia rei propriae dominus f cit furtum,qui creditori rem pignoratam surripuit. furtum est contrectatio, id est corporis amotio, uel baiulatio rei corporeae. Et quidem licet enim furtum fit quandoc, gracia uius uel possessionis,nunquam tamen sit surtum nisi rei corporalis fraudolosa. id est animo lucri pecuniarii facta domino inuito. Inuitu oportet intelligi ubi fur putauerit dominum non inuitum. Nam si putauit non inuntum . excusatur a furto. Putatio em sola uera falsaue excusat ab actioe furti. sed in comodato dato, putandi causa distinguitur,ut Teo. quire. Sed di si putasti uolentem excusari.licet dominus nolit idolo cares. Omnibus porro uerbis praelatae definitionis causaliter derogatur. Ecce sine contrectatione furtum ad mittis tur, intercedente eo quod est pro contrectatione: puta siquis asinum suum immiserit in equas alienas. item si falsus creditor summittit cui soluatur furtum facit licet enim non contrectauerit pecuniam, amen propter praesentiam contrectasse uidetur, ut T. eod. falsus. l. si seruus. Dictum est corporeae,quia non nisi corpus poterit contrectari et mobilis tantum res,sublata opinione fundi lociueiteri polle: nisi quod est primum immobile fieret mobile, ut creta exempta defundo non quia tolla, sed quia ablata. Animo lucri pecuniarii derogatur. Ecce enim siquis perperam seruum alienum duxit ad praesectum uigilium, surii tene uir. 5 siquis ancilla alie0a non meretrice abutitur. primo quod ubIuntatem sua quae fuit ei pro pecunia, patrauit. secundo quia libidinem expleuit. Item si quis pecunia in Lacco positam subtraxit, et sacci nomine furti tenetur. licet de sacco seorsum nullo modo coaltauerit. Item uolente domino surtum sit,puta persu sit quis seruo meo ut mihi furium faceret,is mihi notificauit, egore ut eu in fuseio deprehenderem, permisi. persuasor inquam surti tenetur,licet domino uolente sit tactum ,5c serui corrupti, licet seruus deterior non sit factus . tame quia consilium consultoris in perniciem probitatis serui introductum est,& alius seruus
non adeo constans corruptus fuisset,contra communes regulas utrac, intendiatur actio. Facit furtum is qui intelligit se delinquere. Ergo re pubes pubertati
Iroximus. Omne enim crimen in impuberem cadit, praeter adulterium: 5c talia iis impuberibus non seorsum parcitur. Sed si per culpam deliquerint puta d mnum dederint, restitutione iuuantur. Patitur autem furtu uiuens persona duntaxat,non lege ficta: haereditati enim furtum regulariter fieri non potest , ut T. siquis testa l. i. fit furtum rei duntaxat comoralis. incorporalia enim palpari nopossunt. mobilist rei, ut cretae exemptae sit furtu,5 seruus adscriptitius qui est pars. Ii membrum domino di solo se subtrahit. Genera furtorum duo sunt. id est duo sunt per quae susticienter diuiditur furtu in quibus duobus omne L
ium consistit manifestum. Est autem furtum nec manifestum illud, quod non est manifestum. tantum enim ualet negare sinitum, quantum adfirmare infinia
ium. Manifestus hic est qui in ipso furto deprehenditur, uel uidetur. no si lateat dominus cum uidet,sed si ad apprehendendum occurrat, puta circa scrinium.
267쪽
s Ex Tun conicis. a s Sed st in domo,egressus quom ostium, puta in curia, uineto, oliueto, uiridario. Amplius fur manifestus est,si fuerit deprehensus antequam perueniat adlocssdelimatum cum furto. Locus destinatus is est,quo ea nocte mansurus est: licet forte de eo loco fur nihil cogitauerit, nec is cui furtum fit, ea apprehendit, nec alius ei negocium gerens . nec hoc casu mihi per alium actio quae itur, sed quaesita monstratur,ut is de usur. l. siquis. 5c ff. quod ui. Et in hoc casu etia ex retro
furtum manifestum existimatur. Inde est quod si ab initio quis instet & querat
quale sit furtum .respondere nescio, sed declarabitur retro ut alias ex post facto. Species manifesti furti olim erant quatuor. furti concepti actio . quae dabatur ei cuius in domo inuenta erat res furtiua,licet sorte fur non taret. Et actio furti oblati quae dabatur ei .apud quem erat concepta competit contra eum . qui opem tulit. Et actio furti prohibiti,quae dabatur in eum qui prohibebat furtum inquiri. N furti non exhibiti,quae species actionis furti: quia iniquitatem cotinebant, exoleverunt. Datur autem actio iurii cuius interest ex honesta causa pecuniaria Intereste datur ei qui damnum passius est,non qui lucru facturus est, ideo
ii sucapienti no dat, ut T. eo. l. siis. Datur ei,cuius interest. nec soli,nςc omni. nos oli,quippe creditori habenti duos seruos pignoratos pro decem , quorum scr- iorum unusquis ' ualebat dece: si fuerit surreptus unus , actio furti datur. licet enim iam nunc non intersit sua,quia tamen intereste potest . puta si moriatur ille seruus,qui remansiit apud eum, tribuitur illi actio furti, ut T. eod. Non datur omni ei cuius interest,non enim datur malae fidei pollicitori,ut furi . furti enim surnon agit, ut iae eod. l. qui uas. Sed nec creditori datur,ubi res subripitur debitori quae creditori obligata non est: licet creditoris interiit non fieri pauperiorem. item nec ei datur, cui res debita est ex stipulam,uel ex causa legati ante traditionem. Sed nee uxori rei dotalis surreptae nomine,ut T. eo. Interdit nec is omnis cuius interest rem non interire, furti actionem habet, sed is solus cuius periculo res est,ut st. eod. l. eum. nempe propter rem commodatam filio subtractam pater furti non agit , ut ff. eod. l . eum. Nec enim furti actio competit nisi ratione doini iiij uel poliessionis,uel utrius :& ut breuius loquar ci soli competit actio
furti . cui datur rei uindicatio uel directa uel utilis, ut domino, bonae fidei possessori. sicut creditori. Nam hypothecaria in rem est. item colono datur: nouo domino ut haeredi honorum possessbri, patri adoptiuo,& legatorio. ut ii eod. l. si dominium. datur ergo furti actio ei,cuius interest ex honesta causa. sic domino .di non domino ut bonae fidei possessbri,ec colono . Denes a tur quandoch domino, puta si res surrepta est fulloni, qui sit soluendo. tame debitori domino datur furti actio. alias i pii soli domino, ut si creditor cum duo serui sibi essent obligati uno surrepto ne sibi deberetur exegit. alias soli creditori, puta ubi eius culpa res subtracta eit. alias utril datur, puta ubi creditoris interest tantii ratione debiti .no culpae . In fullone contra, quia uel soli domino dabitur ut dictum est uel soli fulloni. Item creditor exactam pecunia restituit, fullo minimὰ sicut nec commodatarius pecuniam ut dixi, quia regulare est id. Secus tamen est in casi-hus ut in seruo ducto ad praesectum,& in ancilla no meretrice surrepta propter uenerem. Item silios nostros si quis surripit patribus no matribus furti actio datur uel competit, licet non condictio furtiua,ec in hoc casu licet pecuniariter forte nihil intersit, puta propter operas, ut si filius erat nullarum operarum, puta impubes,adfectus tamen ratione furti agetur. Datur autem actio furti in su- retra. 5 in non furem, puta quia ad furtum faciendum consilium praebuit. 8c opem. in haeredem suris non nisi lite iam contestata c6tra furem, uel ubi aliquid peruenit ad haeredem. duplatur di quadruplatur uera rei pretia ubi furtum factum est ratione rei ubi furtum tactum est non gratia rei. sed usus bonae fidei
268쪽
possessionis utilitas sola duplatur, ut is eo. si uendidero. Argumentum his prahet, quia lance rasa non lancis pretium, sed solius eius quod abrasumesi prevaduplatur. Quare cum lancem insercipere noluerit, uel etia inuolucrum totum, Dei equum quo ueheretur sorte ultra metam, puniri debet in totum. ergo in his
solis casibus id solum quod perceptum est, ut pannus modicus, abrasio pauca, Dis equi, aestimatio ipsius equi duplicabitur uel quadruplabitur. Decernitur autem furti aetio ex his eausis propter dominiu , uel postes sionem, uel utrunci nec enim dabitur,cui personalis a filo competit. Denegatur a filo furti alias ab initio .alias ex postfacio. Ab initio alias propter personam, alias propter causam. propter personam alias propter naturalem rationem, ut inter patrem di filium: prae terquam in castrensibus. alias propter iusgentium , ut inter dominum 5 seruum,alias propter ciuilem rationem, ut inter cGiuges. In his enim casibus licet furtum fiat, furti tamen a filo non datur. Propter rem utpote modicam ii ter libertum 5c patronum, ut TeOd. l. libertus. Propter causam ut in superiori-hus exemplis,puta ut siquis uoluit intercipere lucrum contreetauit totum sicci;
furtum fecit. Aliquando furtum,& res fit furtiua,& competit aclito surti, ut si extraneus surripuerit. aliquando fit fimum Zc res sit surtiua . sed cessat aistio furti,ut si filius subtrahit: si uxor, uel econtra. aliquado sit furtum, & copetit aetio Drti, si res non sit furtiua,ut si debitor dominus subripuerit creditori. Cessat ais cito furti ex post facto . ut si quid cui subtractu fuerit, postea quoquo modo r
tum habuerit. Sed di denegatur propter electionem,puta res comodata a commodatario subtracta est,tu sciens si maluisti commodatarium a stione comm dati conuenire,quam furem a 'ione surti. Sed re si furem ad praestistu uigilum duxisti, electa criminationis uia,ciuilem actionem furti tibi peremisit,ut si eod. l. interdum. Ex maleficio est a filo surti. stricii iuris, personalis, poenalis,perpetua. Ciuilis est actio furti n5 manifesti, sed manifesti furti praetoria. Et notam dum est,quod praeter a stionem surti poenalem , rem petimus oc rei uindicati ne condictione surtiva. Sequitur ut uideamus de aetione serui corrupti cui detur,in quem , in quantum , qualis sit serui corrupti a filo. Inuenitur ec dire 'a re
utilis. Uircina datur domino cui seruus corruptus est. Nam cum corpore est corruptus tantum l. Aquiliae a filo datur domino, siue in totum, siue in partem .no extraneum, sed di contra socium si seruum communem caelaverit. Datur echaeredi, siue manserit seruus in haereditate,siue exierit de haereditate. Utilis daturno domino,ut seu quarto, bonae fidei possestari: licet uideat obloqui l. i. 3 i. Da tur in corruptorem, in persuasorem puta in illum, qui persuasit seruo, ut coatemneret dominum . persuadere est plus quam compellere, qui persuasit mes tem uiolauit. Datur ec noxaliter in dominum corrumpentis serui. in haeredemno datur quo ad poenam , licet quo ad rem in duplum: sed in duplo continetur persecutio rei. rem intelligo non seruum ipsum defloratum, sed eius deteriorationem. res quoq; per seruum exportatae ueniunt. Constat quod haec a stio praetoria est,ex maleficio,strieti iuris,poenalis, sed mixta, di annua, re perpetua. Iosiae notandu est, quod oc utili actione serui corrupti agitur pro filio corrupto. di datur haec aelio inter coniuges. etiam constante connubio, sed fauore nuptiarum in simplum,ut T. eod. l. ultima. og op ERIs LIBERTORVM. Tin ali.
DIximus supra de libertis ciuitatum fugitivis, nune audiamus de ni clui,
libertis priuatorum.&quia fugiunt ut subtrahant nobis operas quas de-
vcnt,ta obsequiu , ec operarum causa dignior est , primu de operis audiamus.
269쪽
Videamus itas quid sit opera, quae sit operarum diuisio, & quomodo inter sedisserant, quis pol sit imponere, cui, quando,qualiter, quo iure petantur a patrono , ec qualiter libertis remittantur. Opera est diurnum ossiciunt. Ope-' rarum aliae sunt officiales siue obsequiales, aliae uocantur fabriles . nominet fabri Oc alterius artificii operae intelliguntur, ut cerdonicae, pictoriae. Haec est differentia, officiales consistunt, di in faciendo, ec in non saciendo. Item fabriles in artificio sunt. obsequiales no nisi perrarcut modice,ut T. de condu'. inde. I. si non ,ec l . interdum. Item fabriles si non fuerint praestitae, pecunia praestabi tur: in officialibus contrii est. Imponere potest solus patronus fabriles operas, et gratuitam libertatem praestitit. Obsequiales sine impositione debentur , id eiunaturaliter. ergo fabriles non rite imponit, qui ex necessitate fideicommitti m numisit,uel qui emit ut manumitteret. Ei possiunt imponi, qui gratis manumissus est ec sponte, non ei qui emptus est, ut manumittatur. no ei qui decreto, uel per fideicommissum manumisius est. Et non tantum puberi, sed ec impuberi. nam impuberis operae sunt aliquae, ut si librariarius sit, uel nomenclator, uel lustrio,vel alterius uoluptatis artifex, ut is code. l. vi. Imposis autem debent post
manumissionem. dominum enim esse oportet, liberti ut obligentur promittendo, uel iurando: di tales operae,quae iure licito probe imponuntur. nec enim audiendus est patronus si operas poscit,quas aetas uel infirmitas recusat, ues quibus institutum,uitae honestum propositum minuitur. Sed oc suo uictuhuestitu libertus operas praestare debet, si habet unde se exhibeat: alioquin Zc alimen, ta ei dabit patronus, uel liberto dabitur spacium, ut possit primum quaerere ui ctum , ut ii .eod. Imponuntur sicut dictum est per stipulationem patroni non eius serui hoc in casu. Item singulari iure si libertus iurauerit se praestatum operas patrono, aliud alii adiecto soluens ctiam filio, se non liberat. Item lite de operis cum liberto contestata per patronum, mortuo patrono translatio no datur haeredi extraneo ut T. eod. I. si operarum. Petuntur autem impositae operae praefatis modis actione in factum. Sane non impositas siquis praeititerit, uel inutiliter impositas instratus repetit si sciens sibi impolyi no posse, oc passus est oc praestitit no repetit. Praestare autem operas libertus debet etiam eius artificii, quod post manumissione didicerit. Si ergo cesset in operarum praestatione, de Operis iudicium oritur: nisi operae sint impositae onerandae libertatis causae. Ontuscuoperae praeterierint, praeterire aurem non Possunt antequam cedere incipiant,& incipiunt posteaquam fuerint indictae, ut is eod. l. siquis. iudicium. Competit autem ut supra dictum est ad operarii praestationem, re notandum quia sicut alimenta sutura uendere quis non potest nisi sit uitae sequioris, ita nec patronus operas futuras: nisi propter inopiam id fiat,ut C. eo. sed non praestitarum ex neces state praestatur aestimatio. Et notandum. quod patronus electis muneribus liberti 5c operis . a bonorum possessio. contra tabulas repellitur:licet non a successione ab intestato,ut C. debono. contra. tabcliberi. l. ult. et ex hoc liberam testamenti factionem habuisse creditur,ut C. eod. l. si quam. Item sciendum est,ilicet patronus operas suturas uendere no possit,in ordine potest locare,& maxime ipsis libertis postulantibus. Sed liberti quom operas debent etia fabriles,
ec obsequiales in non faciendo etiam haeredibus extraneis,non eas quae sunt in faciendo: maritis no debentur fabriles nisi fuerint instituti. Item libertus cogitur operas praestare etia amicis patroni nec enim oportet patronum, ut operis liberti tui litatur, perpetuo aegrotare uel ludos facere, ut T. eod. si libertus. Relia quum est ut uideamus,& quomodo libertus ab operarum exactione liberer . c certe sex modis,ut si habuerit duos liberos in potestate uno tempore uel diauersis,ec hoc Iege faciente si remisit patronus,si liberta puta ad dignitate er
270쪽
pGlcENTINUS IN LIBRUM uenit,ut indignum sit eam praestare. si maior sit annis quinquaginta, uel liberta nupta est uoluntate patroni: uel si contra uoluntatem patroni iure tamen nupsit puta si eam compulit iurare ne nuberet uel nisi compulit iurare ut sibi nuberet. uel nisi eam compulerit,quae alias nubere non poterat. quod tamen dicitur de nuptiis ita intelligitur si nullas nuptias contraxit,ut T. eod. l. sicut. Nam di si libertus iurauerit se praestiturum operas,quas patronus fuerit arbitratus: si squaarbitratus fuerit patronus,ita d num tenetur libertus,liberatur quom naturali ratione liberta a praestatione operarum, si eam patronus sibi fecerit uxorem. Amplius liberatur ab operis promissis,si eas promiserit libertatis causa. imo ab. initio nec tenetur. sed ec si quis aliquo tempore praestiterit operas sibi no impositas uelut impositas,non urgebitur in posterum, ut Teod. operis,ec t. qui onerandae. DE BONI s LIBERTORVM. TIT. IIII.
XI Idimus supra quid iuris in bonis liberti uiuentis patronus operarum nomiV ne habeat,nunc audiamus de bonis libertorum,dc quod ius in bonis libertorum mortuorum Patronus habet,dicemus quoq; de iure patronatus. Videamus itam qualiter olim succedebat patronus, & qualiter hodio, di quis patronus, di cui liberto,ec Quando,quando non, di postea ius patronatus distinguemus,fc certe olim licebat liberto habenti uel non habenti liberos impune praeterire patronum in testamento , ec haeredem quemvis instituere. ec ita demum succedebat si haec duo concurrerent,id est si intestatus moriebat libertus,&nullo legitimo filio haerede relicto. ergo si adoptiuum reliquerat, aperte iniquum erat patronum prorsus excludi. Qua de causa postea per praetorem haec iniquiatas emendata est. siue enim faciebat testamentum libertus non habens suos haeredes uidebatur in testamento honorum non tamen castrensium dimidiam patrono relinquere:& si nihil aut minus reliquerat. Secus si inter uiuos donauerat
dabatur patrono contra tabulas liberti partis dimidiae bonorum possessio: siue intestatus moriebatur relicto tantum adoptiuo filio, dabatur & eadem ec eat nus bonorum possessio. 5c sic excludebant patronu Qti liberi naturales, Sc sui.
5c emancipali,ec in adoptionem dati: non tamen exhaeredati. et hoc erat ius medium,postea iure tertio cautum est, ut ex bonis eius qui reliquerat patrimonia sex milium sextertiorum,ec habet pauciores liberos quam tres, id est uel unum solum,uel duos tantum,patronus liberto contestato Oc intestato uiriliter succedebat : si tres reliquerat plures te,omnimodo repellebatur. Quarto loco iure nouissimo ita disponitur,lio die patronus succedit liberto ab intestato decedenti sine liberis plus minus reliquerit aureis centum. Ei uero testato & Iiberos non hahenti minus centum aureis pollidenti,nullatenus succedit plus habenti intestato. Vbi tamen uel liberos non habebat,uel liberi instituti haereditatem no adi runt,uel liberos ex haeredauit: non in dimidiam,ut olim, sed in tertiam patronus succedit. forte etsi ascendentes ec collaterales reliquerit. Non tamen omnis patronus succedit ab intestato: quia non ille qui manumisit accepto pretio a seruo,ut eum emeret a domino. sed nec ille qui libertum per calumniam in seruitutem pet t. vel si capitaliter accusauerit: uel si in causa tali non tamen se ulciscendo testimonium contra libertum dixit. haec tamen ita, nisi patronus minor suerit,uel nisi accusationis eum poenituerit,uel post cotestationem uel post sententiam pro sedatam: uel nisi libertum in seruitutem petierat no ut sibi causam euictionis conseruet,u t fi .eo. l. si quis libertum, uel nisi patronus sit institutus pro
debita parte etiam sub conditione si filius suus motietur. uel nisi ubi fuerit pro