장음표시 사용
301쪽
sEπτvri . codicis: a raterfecti testatoris fuerit propria, uel pro parte. etiam si fuerit sub conditione Iegata. uel pignoti,uel usuifructui obnoxia. Sed oc seruus maritipro nece uxoris occisia: ec econtra, ceric, seruus,si opem no tulerit, supplicio subditur propter promiscuum usum. Sane si filius fuerit occisus matris proprius: uel econtra, supplicio non adficitur a patre secus si habeat in potestate silium aut non, ut T ad dilania. l. i. Habet autem locum hoc senatusconsultu, si quoquo modo per uim
dominus fuerit occisus: caeterum si ueneno. nequaquam. Quid enim familia moliri potest aduectus eos, qui ueneno interimul plane si uenenum per uim sit infusum, etiam hoc senatusconsultum habebit locum. alias tamen ueneni maleficium no relinquitur impunitum,utis. eod. l. i. ergo si seruus opem serendo dominum liberauerit tutus erit. Sed & si non liberauerit, si tamen corpus suum obiecerit,uel saltim exclamauerit,ut ad auxilium ueniretur: quia fecerit quod p
ruit,ut Teod. l. i. excusantur. fertur autem auxilia armis, manu, corporis obiectu,clamore .ut T. eod. l. cum dominus. Quid ergo si omnes domini aggressitram paciuntur, ut occidantur,di uni tantum seruus opem tulerit non excusabitur,li omnes iuuare potuit. Sed oc si non potuerit, di cuidam uel quihusdam orem tulerit, uenia disnus erit, nec ei imputabit cur huic potius quam illi opem tulerit,cum uitia: esse auxilio non potuerit. nam etiamsi alium elegisset eadem facta suissent,ut eod. l. siquis. 3 iiij. Excusatur quo p seruus qui no exaudiuit
crebras uoces domini cum occideretur. Item excusatur qui in uinculis habebatur sine dolo malo suo,ut erumpere non ualeret. Item seruus excusatur qui furore uexatur. item qui languore,uel senio premitur,tit opem ferre no possit. ut si . eod. l. si quis. Item seruus impubes recusatur quia aetas eius ignorat quid uideritus tamen puer qui non multum a pubertate aberat,' ad pedes cum occideretur cubuerat,nec postea necem eius prodiderat, sed silentio in aliciose tradiderat no excusat, ut st. eo. l. excipiunt. Sane alias serui impuberes nec etia torquentur, sed terreri nolent, re habena uel ferula csdi. Nam ut quid a philosophus ait uix solis uerbis corrigit seruus,ut T. eo. l. i. impuberi. Quid ergo si seruus ex stia putatione debitus caedem domini arguit: sicch libertatem meruit, equidem stipulator nihil habebit. Nam si seruus id non egisset, S supplicio adfectus fuisset, ct stipu lator quom nihil reportasset,ut T eod. l. si quis. si ex stipulatu. In summa illud notandum est, quoniam si interfectus dixerit a quopiam sibi mortem fui . se illa tam .non erit ei credendum,ut Teodem lege si quis S l. Caius. Item illud
notandum est, quod si iudicis nequitia caedis autores absoluti fuerunt, nec se uus obierit,nec haeredibus, qui non defunctorie debitum officium impleuerui. quamuis non prouocassent. haereditatem auferri non oportere uisum est, ut Teod. I. propter. Illud notandum est, quod si unus ex pluribus dominis noli co pareat,quaerendum est de eo quid factum sit per seruos, quos comunes habuerunt. nec enim in caput domini praesentis torquentur. licet sorte per eorum questionem paciuntur interfectum a sociis fuisse necatum, imo de salute aut ultione domini non apparentis quaestio agatur, ut T. eod. l. etsi. Sed Nillud,quod inconnitione aperti aduersus senatusconsultum testamenti eius, qui a familia sua oecilius esse dicatur,quinquennin tempus praestitutum est Tauro Lepido consulibus. Eos tamen qui parricidii poena teneri possunt, etiam eodem senatusco sulto semper accusare permittitur,ut Teo. l. in cognitione. Item illud sciendum est,quod haeres qui causam intersectionis persequitur res haereditatis urgent ordinare saluis prQbationum indiciis non prohibetur, ut T. eod. l. haeres. Sed ocillud notandum est,quod libertates relictae sui fauore competunt ex eius testamento . cuius utpote intersecti differtur haereditatis aditio: quia nondum laci
302쪽
sis MLA NUIO IN LIBRUM sit ultio. ergo etiam quod ex his erit ingenuum etiam sibi quaeret ec ad posteret i
H Abito tractatu malorum ut ita dixerim uoluntatum ultimarum, quae te
stamenta dicuntur,oc Codices .nsic adnectamus de minoribus uiuinis uoluntatibus,quae codicilii nuncupantur. Videamus itas quis post it codicillos conficere, in quibus codicilli conueniant cum codice, id est cum testamento,ec in quibus disterant. Codicillos is solus ec omis potest coiicere, qui ec testamentum ualet componere: ualet inquam de iure. Quid enim si conficeret cum facultatem non haberet,equidem non poterit testari: poterit tamen ut ita dixerim codicillari,ut T. eod. l. diui l. conficiuntur. Couenit codicillis cum testamento, quia sicut testamentum conficitur per scripturam re per nimcupationem,sic oceo dicillus fit etiam per scripturam, ec sine scriptura. codicillus tamen non seriaptus abusive dicitur codicillus. Item sicut furiosus non potest facere testamen ium: nisi in dilucidis interuallis, sic nec codicillum, ut Teod. l. h. Item sicut ubi
ruis testamentum condere Proposuit,nec consummauit, non ualet tanquam te amentum,nec tanquam codicillus, quia non uoluit. sic etiam ubi quis codicillum facere proposuit,nec consummauit tanquam testamentum no ualebit, sed
nee tanquam codicillus .ut Teod. l. i. Disseri codicillus a testamento, quia in testamento dutaxat fit institutio de ex haeredatio, id est haereditas datur uel adimitur. enimuero in codicillo nemo poterit institui uel ex haeredari, nemini potest haereditas dati uel adimi. Sed nec haeredi pure instituto potest cohaeres adinci, uel substitui in codicillo, sed nec conditio potest apponi,ut T. eod. l. diui. Hoc
ideo dictum est ne testamentorum et codicillorum colandantur nomina. Nam alioquin fuissent frustra excogitata uaria nomina,ut C. eo. l. si idem . sed etiam ea ratione,quia nemo fit haeres,nisi uel ab intestato uel ex testamento, ut C. depact. super dotem l . haereditas. Sane haereditas licet non possit nec dari nec adimi nisi in testamento. ergo non in codicillo. hoc tamen debet intelligi iure dirocto. quippe in codicillo haereditas dati. ergo inutiliter, quantu ad hoc ut is cui relicta est,haeres fiat, peti poterit ex fideicommitta, id est salua falcidia haeredi legitimo. Ergo iste cui relicta est haereditas in codicillo, non est uere dc propridhaeres,sed fideicommissarius duplici ratione: ec quia tantum dodrantem percopit legitimus haeres quadrantem. Et quia non nanciscitur haereditatem siue haereditatis dodrantem iure obliquo, id est, ex fideicommisso,ut fissi eod. I. h. ulti& Ldiui. i. ec Instit. eod. Nam etiam si quis ei, quem in testamento pure insitatuit,codicillo conditionem adscripsis licet haereditas codicillis, nere dati,neque adimi possit, tamen in desectum conditionis de ademptione haereditatis defunctus cogitale intelligitur,ut aede condit. institui. l. quidam. Ergo sicut haeredisias datur in codicillo,non directo sed iure obliquo, id est ex fideicommisso . sic adimitur. Quod autem superius diximus nihil agi,ubi quis testamentum facere proposuit,ec non consitammauit. nisi ut uel iure codicilli ualeat adiecerit, e hei intelligi alioquin nisi illud sit adiectum ualebit nihilum,nisi inter silios quale quale sit declaratum elogium. Tunc enim ualebit parentis iudiciu quale quale,illae proposuit facere quale quale,siue destinauerit testamentum persectum. In summa notandum est,quod ubi quis haereditatem petens ex testamento u ctus fuerit,postea ex fideicommissio, siue alias ab intestato petere non poterit. Idem etiam econtrii hoc inquam praci se uera est, ubi defunctus testamentum
303쪽
iacere uoluit,sed nec adimpleuit,nec ut iure codici illi ualeat adiecit. Sed disiadiecerit idem erit,sed inter caeteros inter ascendentes usa ad quartum gradum,et inter collaterales usi ad tertium,quis poterit uariare: oc agens ex testamento usuerit uictus,postea poterit etiam ab intestato petere, di obtinere, ut Co. eod. l. ult. Item illud sciendum est quod sufficiunt quinc, testes in codicillo. Item illud notandum est,quod literae quibus haereditas promittitur,uel animi affectus exaprimitur, uim codicillorum non obtinent, ut i Leode. l. literae. Item illud sciendum est, quod licet in cofirmatione codicillorum paterfamilias adiecerit,ut noalias ualerent quam si manu signati & subscripti forent, tamen ualebunt ab eo facti postea codicilli licet neqi ab eo postea signati,neq; manu eius fuerunt scimpti. Nam ea quae postea geruntur,prioribus derogant, ut Teod. l. diui. Sed ocnemo potest in teliamento suo cauere, ne leges in testamento suo locum habeant,ut T. de legat. l. nemo,ec si quis. Nam etiam si quis iurauerit se in uxorem aliquam accepturum, & postea duxerit aliam ultimum matrimonium stabit: licet iure diuino non possit negari,primum fuisse matrimonium. Item si quis nogatiue iurauerit,quod non uxorem ducet, restamentum non condet, se mona chum non faciet: si tamen secerit, facta stabunt. DE LEGATIS. TIT. πππVII. EXplicito tractatu uniuersalium relictorum sequitur ut enodemus articulossinquiorum relictorum, sed quia olim digniora fuerant legata quam fidei commina de his inseremus. Videamus ita 3 quid sit legatum,quot fuerat olim genera legandi, quibus uerbis legetur hodie,quae conuenientia sit ec disserentia inter legata oc fideicommillia,quis leget,a quo legetur, i,quae res Iegetur, qualiter legetur,quibus actionibus teilatum petatur,re qualiter. Legatum est donatio quaedam defuncto relicta,ut ii de legat. l. legatum, uel aliter: legatum est donatio haereditatis,quam testator de eo quod uniuersum haeredis foret, aliquid alicui collatum uelit,ut iLde legat. i. l. legatum. Olim erant quatuor genera legandi, per uindicationem, Per praeceptione,per damnationem. ec sinendi modo. Erant c, istis quatuor generibus legatorum certa uerba praescripta,& solennia adsignata: puta talia, HAEREs MEUS ILLAM REM UINDIcATO. DARE DAMNAs ESTO. PRAECIPITO ILLAM REM. ILLI Us Es To.
Porro sublatis solennibus hodie susticit legare uerbis quibuslibet ut Insiit. eod. siij. Ergo recte legabitur si dicetur. DO LEGO . id est dandum lego,uel dari
. cupio UT DES. OPTO UT DES. sed oc si dixerit testator,credo te daturu, ualebit relictum, ut K. de legat. i. i. etiam hoc. Exaequata sunt hodie pene per omnia legata de fideicommilla , ut si .eod. l. C. communia de legat. Sane olim erat pinguior natura legators,quia petebantur actionibus: quam fideicom missorum, quia consistebant tantum in rubore. Item latior erat natura fideicommis larum.quia relinquebantur etiam ab intestato: legata olim non rusi in testa mento. Verum hodie ita strictim cauetur, ut alterum pene nomen uideatur esse superfluum: quoniam omne legatum est fideicommissum,oc omne fideicomicsiam est legatum. atqui nec home recto sermone haereditas,libertasue dicitur legataria, sed si dei commissaria. Item nunciuam legatarius haeredem compellere
potest ut i, reditatem adeat, legatum sibi praebeat sed fideicomissarius cui ligreditas restituenda est ex Trebelliano,haereditarisue portio, rite cdpellit haere.
304쪽
dem ut adeat,sibi Φ fideico missariam haeredit atem resti tua t, ut Instit. de fidei coniti I. haered. sed etiam. Is potest legare qui testandi ius habet,ut T. cod. h. Ergo no filius iam.seruusue,etiam patre dominoue iuben te. Sane si legauerint,ta in ea uoluntate Perseuerante sui iuris facti obierint, legatum ab initio inualidu, etiam postea fit ualidu,ut ff. de Iegat. iij. l. i. alias primo ualuit, sed postea cerus rationibus deficit sicut ex sequentibus apparebit. Legatu ab haerede praestatur, etia a legatario licet no olim N a fideicomit Iario, ct a donatario causa mortis, et a quocuc, qui capit aliquid eiusde generis, uel simile,a desuncti iudicio, id ei haliquid pecuniarum consequitur ex testamento. Ergo qui QIu libertatem ex te stamento accepit,legatum dare compelli non poterit. quippe sicut libertas per pecunia non aestimatur,ec qui libertatem solam lucratur de iure legatu dependere no arctatur, ut T de legat. i. t. pland. ult. Sed ab haerede cohaeredi legatur,quia legatur,prielegatur, poterit 3 legatu peti etiam ab eo qui ab haereditate se abstinuerit, ut T de legat. l. l. qui filiabus. SedWab eo qui nondum natus est recte legatur,quia prie legatur: poterit , puta pol thumus natus coueniricii factus fuerit haeres,ut T. de iur. codicit. l. ab intestato. Iegari potest nato, oc na.
scituro: hoccis casu natus totum non uindicabit, no nato post humo econtrario.
Si post humi nati fuerint plures tantum singuli accipiant, quantu ec qui iam natus fuerat,ut T de legat. . l. si duobus,& l. qui filiabus. Legari potest uniuersitati,ut ciuitati, id est oppido,uico,oc collegio licito:& priuatae personae, ut mulieri.rustico, militu quoqndum tamen eius domino legati possit, ut T. de legat. 1. l. si mihi. Hoc quo P legatu seruo delegatum dominus poterit repudiare, ut Edelegat. a .l. vij. Legatur quom si id Stam legatur quadoq; uni,quandoc, pluribus.
quo casu si ambo perueniant ad legatum,scinditur inter eos legatum: nisi a primo legato per posterius euidenter testator recesserit, aut nisi te lator in solicium uoluit unuinquenci obtinere legatum ei tame dabitur electio ret,uel pretin,qui praeuenerit. hocin casu legata totum uel admittitur,uel repudiatur, uel a legatariis, uel ab haeredibus legatariorum. Hoc quo puerum est siue fuerint cdiuncti per rem,sc per copula: siue fuerint disiuncti, id est coniuncti tin per rem, nG percopula,ut j. de legat. l. si quis. 5c lege in quibus l. legatarius,& l. duobus,ta l. si duobus. l. si pluribus. l. plane. l. si res,di fide legat. it. I. si Titio. ec t. iiij. oc vij. res de legat. iii . l. si res. Amplius ei legari poterit qui testamenti factione habet, uel in palsua, licet non in activa significatione. ut pupillo,obsidi,captiuo risi tamen seruo yprio. Sand ec pauperibus et omnino incertis personis legati potest, ut Instit. eo. Legari potest res corporea, ut seruitus personalis ,realis. actio legari quoq; potestas beratio. Item ut cui liceat in alieno cedere uel agere quid simile hoc ψ legatu non tantia transit ad haeredem nisi haeredis nomine fuerit adiectum ut fisside lega. j. apud Iulianis. Legari potest res corporea, mobilis seu se movens:
mobilis ut pecunia,quantitas,uel equus .codex,domus, ager, mancipium rusis
cum Sc domesticum, fundi in sim mentum: sed et dos legatur, ec poenus, peculium quoi,uestiarium, alimenta, vindemia, ornamenta muliebre , suppellex, ebitu quom a creditore debitori,sed no a debitore creditori. Rectὰ legat pura id qd debes in die .uel sub coditione. utile est em legatu propter reprssentatione nec fit inutile,im 6 pseuerat utile, qa ab initio fuit utileaicet dies uenerit, aut coditio extiterit testatore uiuente. Sane si pure a se debitu debitor creditori legauit
inutile est legatu,si nihil plus est in legato,cl in debito. Ergo si plus est in legato
Dalebit puta prima actio erat ploria,hsc erit ciuilis. prima n exceptione poterat elidi, haec minime,ut Inst. eo. ex cotrario.& ff. de leg. i. i. sin aut. ec t. si creditor
ded ec res pignorata creditori a debitore potest legari,et lac etia debitu no ideo minus petet
305쪽
petet: nisi testator etiam aliud iusserit,ut C. eod. l. creditor. Legatur res propria etiam pignori tradita, ec semper tale ualet legatum. Sed Sc in solutione distinguitur. Nam si testator sciuit obligatam, tunc tantum compellitur luere haeres: u nesciuit, legatarius luet: multo fortius, si testator dixerit ut lueretur . ergo in uno casa haeres luit, in duobus legatarius debet luere. Lenatur quo p res aliena utiliter: sed ita demum,si non errauit,id est si putauerit ei se suam cum sit ali na, legatum non ualebit: nisi in persona proxima. Quid ergo si de hoc reseratur quaestior probare debet Iegatarius,& quia dicit.& quia de lucro captando contendit, testatorem scisse:& non haeres probare debet, oc quia damnum uitare satagit testatorem tenorasse. Sanὰ si haeres dicat ademptum,quia eo tempore tacite confitetur relictum,probare debet ademptum, ut iis de legat. l. Lucius ec delegat. i. i. si res oc l. pland. Illud praeterea est notiissimum, quod si quis rem quassalienam legauerit: ualet legatum . nam plus ualet, quod est in ueritate, si quod est in opinione. Quod si rem suam legatam testator postea alienauit,uel obligauerit, non ideo tamen legatum irritum sit: imo haeres etiam redimere Oc luere debebit,nisi animo adimendi factum fitille probauerit. Ergo si partem tantum postea alienaverit praecise ec indistincte debebitur pars non tantum aliena, sed etiam alienata ita debebitur in non adimendi animo sit alienata. Nam cum initio res aliena possit legari,multo fortius res propria legata, licet postea alienata,obligataue, non desinit deberi,ut Instit. eod , si rem .secus est in rebus donatis inter coniuges ut C. de donat. inter uir. 5c uxo l. si maritus. Item seruorum optio aliarumve rerum recte legatur. hocin casu Optimum legatarius eligere poterit, sed non nisi semel eligere poterit, ut fisside legat. l. v. Quid ergo si homo mihi relictus est,quem Titius optauerit, ec Titius infra annum non elegerit ego
optabo, sed tamen in hoc casu contra naturam optionis meliorem eliae re non
debeo. Quid ergo si pluribus legata fuerit optio, oc in optando dillanserint sorte dirimatur contentio, di ille super quem lors ceciderit rem sibi si uelit ec retineat,& socio, uel sociis aestimationem partium eum eosue contingentium, praebeat, sicut laxatur Oc distinguitur,ut Co. com . de legat. l.ult. Item et,qui apud hostes est, recte legatur. seruus quot proprius manens in fuga uel alias in saltibus degens oc haeres hunc requirere α sumptum in hanc rem facere debet ut ff. de legat i. i. cum seritus. Item sicut dictum est seruus alienus etiam potest legari, fundussie, si tamen sundus chasmate perierit, uel seruus a domino manuinii sus, ante moram mortuus erit, nihil ex hoc legato debebitur ut is de legat. i. i. si alienum 5c l. cum res. ult. Item quid erit si eadem res alicui saepius legetur
in eodem testamento certὰ amplius quam semel peti non poterit, sufficit c, uel
rem consequi,uel corporis aestimationem. secus si quantitas fuerit relicta, tune saepius petitur. hoc ita. nisi sit legata tanquam species, puta certum corpus mI- morum in arca constitutorum. tunc enim fundo legato, tale legatum est comparandum. Porro si ex duorum testamentis species cadem fuerit mihi legata,ex altera consequor speciem,ex altera aestimationem, ita tamen quod si prius rem
postulabo,hoc est,ubi ex duorum testamentis agitur iit instit. eo. M si grex & T. de legat. a. l. plane ec t. sed & si. Item legari possunt etiam ea, quae nondum sunt
in rerum natura, ut fructus, partus nasciturus etiam nondum conceptus, ut T.
de legat. i. i. v. mirabile t me est oc notabile quod ,sicut si rem prorsus alienam testator legasset haeres compelleretur redimere .sic uideatur quod ubi legauerit communem partem alienam debebit comparare. Legatum relinqui potest ecpure.& in diem certum, di in diem i certum,ec sub conditione . Sub conditi nestiam alieno arbitrio. hoc tamen ita,nisi conseratur in haeredis arbitrium ex
pressim. hoc enim non ualet quia non est captatorium sed tacitu ualeret. Porro a ii
306쪽
p LI cENTI NVs IN LIBRUM in uoluntatem legatarii etiam expressam conferri potest,ut is de legat. i. natus. Sed & forte nG potest coierri in arbitriu expressium tertiae personae: licet Dideatur contrarium insinuare responsum primum. Si legatur in diem incertii, uel sub conditione dies cedit no post mortem, non post aditionem sed demum post diei incertae uel coditionis euentum. Sane legatorum relictorum pure, uel in diem certum .dies cedit statim post mortem quantum ad transmissione praeterquam in quibusdam casibus, sicut C. de caducis. Item alias ligatur in diuiduum , ut Socrates, di hic ec hic: alias species specialtissima , ut homo, equus alias species simal terna,vel genus subalternum, uel corpus alias genus xeneralissimum,ut substantia, ens, res, unum, ec aliquid. Et certdsi individuum legatum periret citra haeredis moram uel uicium, haeres liberatur propter eius interitum. Porro si quid fuit Iegatum per speciem specialissimam, subalternamue uel per genus geratissimum: quia h c nec pereunt,nec perire possunt, ob interita etiam omnium suorum animalium haeredi liberatio non contingit. ergo haeres
habeat, uel non habeat hominem,equumve a se legatum,uinum i etiam ualet legatum, ec est praestandum. Sane si domus eius legetur ab eo simpliciter qui domum non haberet magis est derisorium,quam utile legatum, ut T. delegat. i. i. si domus. Porro licet pecunia legata non sit in bonis legantis . haeres tam ei pecuniam undecun* quaesitu praestare debet,ut st. de legat. ij. l. si pecunia Sed nec qui pecuniam debet uolens praestare speciem, se liberabit inuito testatario idem ec eco tra. Excipitur, nisi ab aliquo legatus sit pater, idem ci semus, filius frateriae. tunc enim aequissimum est ei concedere, ex hac causa aestimationen ossicio iudicis praestare,ut T de legat. i. si domus. , iij dc iiij. Porro illud notandum est, quod Iicet legata demum cedunt post mortem: cedunt quoad trannmiissionem, tamen directa uia, transeunt ad legatariu dominia, sed non post adiationem,ut T de furi . l. actio. Hoc tamen ita intelligo cum factione trina si lina ta fuerint certa .ec pure relucta,re si legatarius admiserit ea. Illud tamen dilistentius attendendum est,quod ualet legatum hominis, puta si legetur homo in i uidualiteraut hic.luc, ille. Idem si legetur homo per speciem speciali illinam, ut si dixerit testator,do lego hominem. idem si dixerit do lego unum ex hominibu, meis. idem quoq; etiam alias,ut si testator dixerit, do lego unu ex fundis meis.
Sed si dixerit do lego fundum,uel quid simile, in generalioribus uel generalitumis consistens, ut animal, corpus, substantiam, rem,inutile est legatum, ec derisorium,habeat,uel non habeat, legans talia. Nam si legatum tale ualerei,dici possit quod haeres praestando etiam uilissimum corpus, siue animal. ut picam, mustelam, se liberaret. Quid ergo, siquis per speciem specialissimam legauerit' ut hominem,equumve cuius erit electio haeredis an legatarii sed erit legatarii et certe legatar tesse debebit electio, ut legit Instit. et st de legat. i. l.duos Quia ergo dicemus in potestate esse haeredis clare quem uelit, no tamen uilissimum, sed si moram secerit optio transfertur ad legatarium , ut si de legat. i. i. apud , rei. cum rem.&I. huiusmodi. ij. uel sorte distinguendum est ita, si apparet,quod de certo homine testator senserit nec tamen appareat,de quo certo cogitauerit, electio haeredis erit. Si uero nihil horum apparuerit electio erit legatarii. Item alud aduertendu est,quod si cui legatus fuerit fundus Cornelianus: licet usus , eius dicatur pars dominii, eius tamen landi usum fructum seorsum legatarius petere non poterit. ut T de legat. h. l. Lucio. Nam alias sicut legatu fuerit,eius partem poterit admittere, di alia repudiare, licet illius unius legatarii haeredes hoc possunt agere,ut T de legat. i. l. legatarius, Sed di hoc sorte debet intelligi ubi plures sunt haeredes. Si enim unus tantum legatario extitisset haeres,scueleg tarius totum Iegatum admittere debet uel repudiare , sic etiam haeres eius unicini
307쪽
sEVTVM .co DIcis. at, uniciis. Legatum relictum interdum peti potest actionibus tribus, Interdum
duabus, interdum una tantum. Tribus tantum .puta si res legata legantis fuerit, poterit personali actione,id est ex testamento peti, ab haerede poterit uindia cari,a quocunt possidente poterit etiam per hypothecariam intentari. quippe omnia bona haeredis si fuerunt legantis tacitὰ sunt hypotheca ta pro legatis prs standis. Si res aliena suerit legata,duae tantum actiones competunt, personalis ex testamento,*hrpothecaria. Si liberatio suerit legata una tantum competit actio,id est personalis ex testamento,per quam haeres compellitur legatario accepto facere,ut C. comunia de legat. l. i. di ii. Sed etiam praeter actionem in hoe
casu legatario doli mali data est exceptio. Deficit Iehatum ab initio oc ex post- facto. Ab initio,alias ratione legantis, ut si furiosus legauerit, uel is qui prius
debuerat,qtiam habuerat: alias ratione legatam,ut si legetur seruo haeredis unius proprio. alias ratione personae,ut si legetur ab ex haeredato uel eius substituto, ut C. eod. l. antepenuit. alias delicit ratione rei,ut si legetur quod nec est,nee
esse potest,ut chimera: uel id quod esse desiit, ut homo mortuus: uel id quod est in uotis dei hominum censura,ut res sacra: uel id quod no est in patrimonio,sed in usu populi,ut forum,theatrum,campus martius. Excipitur nisi ius Iu principis hoc fieret, nempe alias furiosi est talia legare,ut T eod. de Imat. i. t .apud. Item turpe legatum ab initio nullum est,ut st . de legat. i. l. turpia. Item ab initio nullum est legatum rei propriae legatae pure . secus si legetur sub conditione,mcut dicitur in uindicatione. Aliquando tamen alicui utiliter legatur res propria, puta quia is qui legat, in ea ius habet, ut in empluteuta fundi uectigalis conductor. supersiciarius,ut aede legat. i. i. si tibi. Superficiatius enim superficiem roctissime legat. Sed ec si nullum ius in rem tuam habeam,sed illam tantum debitam, ut exceptionem, rectit limit tibi leηO. Sed etiam si eno creditor tibi legauero pignus tuum ualebit legatum. In nis enim casibus legare intelligor non rei dommium,utpote quod non habeo sed oneris laxitatem , debiti remis Ronem. Ut ff. de Iegat. hi. si dominus. ult. Ex postfacto deficit legatu, alias ipsa re,alas propter facium testatoris,alias propter factum legatarii. Re ipsa delicit legatsi, iat si haereditas non adeatur. Nam testamento facto,& haereditate non adita ab haerede instituto uel ab intestato omissa causa testamenti illa legata a legitimo non praestabuntur. nisi ab eo fuerunt repetita, ut C. si omissi. catas testamen. l. i. N C ad Trebeta. no iustam. Item deficit re ipsa si de debito nihil sit residuum. Deficit propter facium testatoris si testator mutauerit legatum, ademerit. deficit propter factum legatarii,si legatarius testamentum caelaverit, rem legatam fiat, traxerit,ut C. eoa. l. antepenuit.& l. non est dubium. Sed & non ineptῆ dici potest ex postfacto deficere legatum propter haeredis factum, puta si haerediatatem non adierit, puta si haeres hominem a se legatum occiderit in iacinore, ut in adulterio uxoris suae deprehensum,ut fide uerb. obligat. l. quid licet haereditas legatario ad tempus relinqui potest, tamen postea remeabit ad haeredem, Ut C. eodem lege ultima. Item illud notandum est, quod ille qui ab hostibus rectemptus est,tegari sibi poterit. proficietq; tale lesatum ad liberationem uinculi pignoris quod in eo habuerit redemit,utissi delegat. i. i. senatus. Item illud deficit,quia si Titio est legatum re duo eiusdem nominis amici testatoris legatum Melant,ut T de legat. ij. l.contra.& l. siquis. Item illud notandu est, quod si sub conditione uel ex die certa nobis legatum sit, ante conditionem uel diem: licet cle eo pacisci ualeamus, illud tamen repudiare non possumus, ut T de legat. q. l. si ita. Item illud notandum est,quod no prius de conditione cuiusquam quaeri oportet quam ad ea haereditas.legatumue pertinear,ut T de legat. ii l. no opor
tet. Item dc illud notandum est,quod si cui res aliqua legata fuerit,eami etiam
308쪽
1. si cui. Item ec illud notandum est, quod si haeres rem legatam ignorans eo sumpserit, licet de rigore non teneatur, uel ex testamento, uel ad exhibendum actione: attamen per in laetum actionem legatario consuli debeti ut sy. de legat, iij. l. si haeres. Item illud quod no uarijs actionibus Iegatario permissum est uti: alior ei si facultas agendi, ex una quae fuerat electa, legatum petere, ut u. de legat. n. l cum filius. Item di illud notandum est, quod ex imperfecto testamento nec Imperator legatum uindicabit. decet enim tantae maiestati seruare eas leges,quibus ipse sesutus esse uidetur, ut T. de legat. in . I. ex imperfecto. Demhillud notandum est,quod si eui annuum fuerat relictum etiam sine adi ctione summae, id legatarius percipiet, quod testator praestare solitus fuerat: si minus ex dignitate personae statui oportebit,ut T de legat. iij. l. sicui. Item ecillud notandum est, quod si testator alii fundum Cornelianum Iecauerit,alii imsum fructum. licet eius propositi fuerit, ut alius usumfructum haberet, oc alius
nudam proprietatem, tamen quia sicuti debuit non legauit ususfructus inter eos commvnscabitur.5 sic plus ualebit hic scriptura, quam id quod actum est. ut T deussifruct . lagata. si alii. Item di illud notandum est, quod si testator dixerit,Scorpium seruum meum Sempronio seruire uolo, no uidetur proprietas serui relicta,sed usu fructus ut aede usu sevct. legat. Item & illud notandum est ut ait Papinianus quod si maximὰ testamenti factio cum seruis alienis ex persona dominorum est, ea in quae seruis relinquuntur ita ualent,si liberis illis factis re
a' legitis relinquendis de quibus dictum est,& fideicommissis de qui
bus dicendum .saepe uerba ambigua ponutur, adnectamus de stanificationibus uerborum significantium,&rerum significatarum. Verba enim seni fucant, ec res tignificantur. Cerit hoc uerbale nomen . significatio,utran s siunisticationem activa ec passiuam. Sedec res significant. quippe archa diluuti ecclesiam significauit, serpens aeneus in deserto a Μose erectus, Christum innisi cauit quandoq; a uel rum significatione non aliter recedi oportet,quamcu manifestum est aliud sensisse testatorem,ut fide legat. iij. l. non enim aliter. Eriloqui duos mulos habebat, Iegauit ita, duos mulos do Iego debebuntur etiam mulae. Nam Oc mulae muli sunt, sed muIae non siint muli. Semper enim sere ma sculinus sexus continet foemininum,ec no econtrii. Illud enim pessimum Ac a surdum foret, ut T. eod. l. h. l.si ita .et fide legat. iij. l. qui duos. Quid eruo siduis legauerit seruos lecticarios,&idem sit lecticarius ec cocus accedit testato. Si alfi legant uernae, alii cursores si ijdem fuerint cursores ec uerns cursoribus cedent semper enim species generi derogat. si autem in laecie, aut genere utrissi sint. plaerunt communicabuntur,ut uiu delegat. iij. l. seruis. Qui semo si testitoriggauerit his uerbis. QUAE IN DOMO MEA MOBILIA SUNT DO LEG certe numi ibi repositi ut mutui daremur legati non erunt. at hi, qui praesidii cassa repositi sunt,ut quibusdam bellis ciuilibus iactitasset, legato continebuntur, in m. de legat. iq. l. si chorus. Si testator legauit fundum instructum uelut instructus et t. dolia, uina, iumenta. di fundi instrumenta continebuntur: nisi tenorante testatore legatarius aliqua gratia ampliandi legati intulerit, ut fide leuat iri. . cum ita. Excipiuntur ea,quae in iundum translata sunt, ut ibi sim intulo.
309쪽
ιst x rvri co Dici . tu ut ibi non sint ppetuo,ut uina uenalia. Nam etiamsi fundus fuerit legatus cu his quae in eo erunt: quae ad tempus ibi sunt non uidentur legata. & ideo pecuniae quae foenerandi causa ibi fuerunt non sunt legars, ut T. de legat. iij. l. si fundus. secus sicut dictum est si fuerint ibi causa praesidii repositae. Si testator legaueri e
cautionem, nec adiecerit qualem .sussicit interponere nudam promissionem, noiuratoriam,non pignora titiam, non fideiussorem: nisi specialiter etiam de his adiecisset,ut C. eod. l. in . Si non testator simpliciter legauerit cautionem .sed idoneam cautionem,uel pignoribus cauendum est, quorum utilitas irrepsit, uel fideiussioribus, ut Q mandati l. si mandato. Si testator familiae legatum reliquerit, primo loco ueniunt descendentes ec consanguinei, secundo uocabuntur narus 5c gener quondam matrimonio tamen dissoluto morte filiae uel fit a uel temtio loco uocabuntur liberti. quanquam nurus,gener liberti, no proprie sunt de familia, ut C. eo.l. ult. In sui rima illud sciendum est.quod quandocii contra serismonis significationem: aut,dis unctiva coniunctio accipitur subdisiunctive, uel copulative. Ecce em si testator diacerat, Ilic AUT ILLE Si T TUTOR. HICvEL ILLE LEGATUM AccIPIAT. ambo tutores erunt. ambo legatum capient. Porro si in reb. disiunxerit, oc dixerit, ΗΑNc REM UEL ILLAM IGLI DO LEGO: non res utra , sed altera haeredis arbitrio duntaxat praestabitur,ut T de uerb. significat. Sed quae sit uarietatis ratio forte non est multum in manifesto. Item in summa it Iud notandum est, quod si quis legatum reliquerit ciuitati, ut ex eius redditibus quotannis in ea ciuitate celebretur spectaculum, quod illi celebrare non erat licitum, iudex tamen iubebit alium ludum fieri. quem facere erat permissum: ut memoria defuncti alio ec licito genere celebretur,ut T de usufruct. l. legatum.
Uonsam saepe omittitur causa testamenti quando legata prcstari debeant.
quando non ,omissa causa testamenti uideamus. Et certe testamentum in quo relinquitur,ualet aut deficit ratione fidei non pietatis . aut ratione piet tis non fidei, aut utro* modo. Si testamentum ualet, sc is qui institutus est in eo, adierit: ex eo legata praestabit, Sed re si non ex institutione,sed ec ex substitutione adierit, legata praestabit. Sed di qui omissa causa testameti adierit ab intestato,institutus purὰ uel etiam sub conditione,cum potuerit,noluerit conditioni parere, legata praestabit: siue ab intestato iure ciuili adierit,sive per honorum possessionem iure praetoris,sive haereditatem dolo malo reliquerit, siue ut nec possidere inciperet, maliciose effecerit, ut ff. eod. l. 1. Etsi ab intestato nanciscitur aliquis no laaereditatem totam partemue,ex qua institutus est,sed uel mianimam portiunculam, uel etiam unam aliquam rem , tenetur hoc edicto . ut T. eod. l. oc si. Sed ec si institutus pecunia accepta haereditatem substituto omiserit pro legatis conueniri poterit: substitutus quo p si fraudem cum instituto participauerit,utiliter ex testamento poterit conueniri: sed ec exacto altero alter no debebit exigi.ut C. eod. l. i.& ff. eod. l. licet. Sane si institutus gratia substituto haereditatem dimiserit solus substitutus utpote possessor conueniri debebit, ut T. eod. l. si quis. Praedicta obtinent ubi omni ratione testamentum tenet. Sed ec hi testamentum deficit, tamen ratione pietatis relicta praestantur, ut authen. ex cau. exhaeredationis. Sed di si nece testatoris interfecti no uindicata fiscus adi
rit,uel propter administratum fideicommissum tacitum legata praestabit moris
310쪽
stabantur: nec ab instituto,utpote inutiliter: nec a legitimo haerede,nisi ab eo si ierint repetita,expressim taciteue,ut C. d. l. q. N C. ad Trebell. l. non iustam. Excipitur, nisi haeres ex uoluntate defuncti ratione fidei relicta dependet, uel sttriennium ut C. de fide tuis. l. i. uel nisi legatarius, qui tamen prius iurauerit de calumnia,ad fidem haeredis cucurrerit. tunc haeres aut se nihil tale audissea testatore iurabit, aut legata uel fideicommissa dabit . ut C. de fideicommis s. l. ulti Quidam dicunt tale iusiurandum in fideicommissis, Sc non in legatis locum habere. Item excipitur,si testator quando testamentum non cosiimmauerit,ut uel iure codicilli ualeat,adiecerit. In summa illud sciendu est, quanqua de institutis haereditatem omittentibus in legatorii perniciem loquatur praetor,tamen & adlegatarios,oc ad fideicomis Iarios res ista serpit. Inde est,q, si legatarius a quo s-deico ilium relictu est sicut sype sit id egerit ut omittatur haereditas,dolo b id
fecerit conueniri poterit. Illud sis est notissimu si haeres haereditatem uendiderit,quia haeres esse non des t,uti possidere uidetur: nec dolo fecerit quominus possideat, ec ideo directa actione ex testamento urgebitur,ut Teo. l. siquis. DE INDIcTA VIDUITATE, ET DE LEGE IULIA Miscella tollenda. Tit. xl. RElinquebatur olim a coniuge coiugi,ut viduus, uiduaue maneat, per I gem Miscellam tale legatum no capiebatur: nisi de non conuolando ad secundum matrimoniti iuraretur: ea propter, quia saepe committebatur periuriu, legis miscellae castetur imperiti: ne P leges. quae periuria puniunt. uia periuriis' aperiatur. Ergo relictu a coniuge uel ante coniugem hodie cuicunt, ut viduus uiduaue maneat, post annii peti poterit, no religione no cautione prsstita de nouoIando,sed cautione praebita si fuerit conuolatu de restituendo. Sed insta annum poterit peti,si spes nuptiaue defecerit .ut si legatarius monachus,uel iace dos factus fuerit: alioquin infra annii minime,ut C. eo. authen. cui. Illud in summa notandum est,quod illud legatum per legem Miscellam non confirmabatur,ta per sanctione Iustiniani reprobabatur quod relinquebatur per si,uel per quando,uel per cum ut si uiduus fuerit,uel cu uidua fuerit,uel quando ad coe- libatum peruenerit, hodie ualebit omnino, ut C. eo. I. i.&ult. Caueri aut debet pro re immobili si persona sit idonea eade cautione: alioquin fidei uitar dandus est si praestari potest, contractis nuptijs res data etiam uindicari potest. Quod sic admittitur,ta sic est, ac si ei relicium non esset.
DE HI s. QUAE POENAE NOMINE IN TEsTΑ-
mento uel codicillis scribuntur uel relinquuntur. Tit. xli.
CI quid poenae nomine relictis ad ijcitur etiam ualet. & obtemperari debet,ino dando in transferendo, in adimendo. Quippe admittitur quando di simpliaciter quando ec amittitur ec transfertur, ut habeatur relictu si fuerit possibile& honestum .porro siquidem interdictum iniungitur cui: Nempe si interdicta conditio iniungitur ei,a quo relinquitur,relictum est ualidum: ergo semper proscit talis conditio cui adponitur: at interdicta conditio contractum uiciat ec reddit inutilem ut isside obligat. l. non solum. Sed sorte licet actio ex tali contractu non nascatur,conditio tamen subsecuta dominium transfert. . ii , DE PIDEr