장음표시 사용
341쪽
us P LAcENTINUI IN LIBRvndebebit proprlatario seruire, nec eius ministeria adimplere. Ergo manumissi ista, quam fructuarius imponit,ta de facto tantum est manumissio, & anomala elidi irregularis. DE LIBERALI cΑvs A. et Ir. xv I. T Ractauimus de libertatis datione, tisic dicamus de libertatis disputatione.
uel aliter docuimus quomodo libertas sit danda, nunc disseramus quemadmodu per liberalem causam sit tuenda. Videamus ita quae causa sit liberalis. quae non, quomodo liberalis causa instituatur, quis sit actor,quis reus in hoc iudicio, qualiter exerceatur,quae comunia cum alijs causis habeat, ec quae singularia. Liberalis causa dicitur,in qua de libertate confligitur: hinc de seruitute,inde de libertate nimiru iam competente n5 competitura siue danda. Quippe tuc non esse liberale iudiciu , siquidem minori indulgetur restitutio: si uidicis lententia iubeatur, libertate puta fideicomissariam dependere. At uero petens alique ex libertate in seruitute, si succubuerit no poterit nisi prouocare. Multum em distinguitur iudex pronunci et liberu an liberandu: si liberii nec minori datur,nisi appellatio: quia aduersus libertate nulla est restitutio, nisi per principem: si liberandum, etia restitutio competit,ut C. si aduersus libertatem l. i. ec ult. Instituitur liberalis causa actione in rem utili praeiudiciali,datur nunc actio alteri contra at terv. daturq; in rem,quia uel ex uno latere agitur de dominio. Et vocatur
utilis duplici ratione, di quia non est de dominio ex alio latere, Sc quia proprie nemo est dominus sui. In hoc iudicio etia is est actor qui ex seruitute in libertatere in ingenuitatem petit. Si uero ex libertate quis in seruitutem petitur,is erit actor, qui seruum suu dicit ille reus erit, contra quem siet proci amatio. Ita tamcnpossessor libertatis beneficio iungetur possessoris, id est non artabitur ad .pbandum, si in posset Iione libertatis fuerit sine dolo malo. Quippe etiam Iiber homo potest esse in possessione Iibertatis dolo malo, si cu pollidetur ab aliquo bona fide tanquam seruus domini, ipse status sui praesertim ignarus, recesserit. ec clam in libertate morari coeperit. Potest etiam seruus sine dolo malo in libertate morari,utputa si libertatem ab eo acceperit, quem dominum ella putauerit,cu non esset. Et generaliter dicendum est, quoties quis iustis rationibus ductus,vel notustis . sine calliditate tamen, putauerit se liberum,de in libertate moratus est: dicendum est in ea causa esse .ut sine dolo malo in libertate fuerit, atq; ideo possessoris commodo fruetur. Probatio autem ad id tempus refertur, cum sine dolo
malo in libertate fuerit, quo primum in ius aditum est. Is quom cui opera fabri lis debetur liberali iudicio experiri potest .ut st. eod. l. igitur. Quid ergo si incertum est quis sit libertatis postessor,ut possit iudiciu orainem accipere e apud iudicem disceptabitur: utrum ex libertate in seruitutem, an contra agatur. hoccbper serui torsionem interdum manifestabitur, ut T. eod. l . liberis. C. eod. Leam.
Quid ergo si mater ec filius de libertate litigant aut colungenda sunt utroruo iudicia, aut differenda est causa filii , donec de matre c6stiterit,ut Meo. l. si usum Ductum. Ergo iudicium liberale differtur propter aliud liberale. Item sustineturno liberale iudicium,ne libertati fiat praeiudicium. Si in libertatem proclamans
de furto aut damno arguatur ab aliquo, ec ex eventu furti,damni iudiciu aut titile fiet aut nullu si cotra libertate fuerit pronunciata,ut T. eo. l. ordinata. Itemud fiet. si is u petierit que ex libertate in seruitute lite cotestata abfuerit, electio petitori deserectu tru malit cognitione circitdiici et differri, an audita causa sentaliam. pserri. Sed si iudex cognoueritria clare debebit seruu petentis no uideri.
342쪽
sEpτIMVM co DI cI S. Sed etsi ex seruitute in ingenuitatem quis se allegat, melius iudex secerit,si causam distulerit nisi euidentes probationes suggellerint pro libertate pronunciari,ut T. eod. l. Diui. Haec sunt comunia ut alter sit actor,alter reus. item ut is qui agit probet Porro possessor ingenuitatis cum necessitas probandi de ingenuitate sua non incumbit,ultro si ipse probare desideret audiendus est, ut T. eo. l. cuire fLde probatio. l. circa. Item aliquando sicut superius distinctum est in hoc iudicio contracto eremoditio sicut in aliis iudichs sententia datur. Item ec appetis latio porrigitur. haec sunt comunia. Singularia sunt ista. libertus seruire uolens a patrono ingenuus, atq; a sibi consanguineo etiam inuitus in libertatem peti Poterit,ut C. eod. l. principaliter,& ff. eod. l. i. 5c ith. ab extraneo quom furiosus ec impubes,ut T. eod. l. vj. Item ordinata causa liberali, etiam is qui uere seruus fuerat habetur loco liberi. imo 5c si seruus que possidebam , pro libero se gerit. ec iudicium liberale paratus sit pati,& deinde in libertate moratus sit, desinit a domino possideri. Enimuero si ex possessione seruitutis in libertatem proclamauerit,& liberale iudicium pati paratus sit, pro libero habebitur uere tamen se Mus, quod ex postfacto apparebit, adhuc possidetur a domino. quippe hic quod ei fuerat traditu promissumve,domino aestimabitur quaesiisse,ut is cod. l. sicui. Item si liber homo seruum apud acta profitetur,ut C. eod. Item dc si scripserit se seruum, uel in ludo forte si incertus fuit spoponderit se perpetuo seruiturit. nempe commendatio priuata nec seruum quenquam, nec libertum alicuius facere potest. Item posthisori ingenuitatis sicut est dictu) si uelit se probare ingenuum mos ei gerendus est. Item libertas nulla temporis praescriptione perimitur. siquidem liber homo nunquam fit seruus tempore. Idem de duobus iudicibus unus si tulerit sententiam pro seruitute, alter pro libertate,stabitur senten iis pro libertate pronunciatae,ut is eod. l. duobus. In summa sciendum est, quod si fuerint obscura iura in liberali causa, debebit iudex pro libertute potius quam contra
libertatem decernere. seruitus enim comparatur mortalitati, ut it . de regul.
iur. Item libertas res inaestimabilis est,ta rebus omnibus fauorabilior, utisside
regul. iur. l. libertas. DE ADSERTIONE TOLLENDA. TIT. V Vii.
ET quia olim in liberali iudicio seruus indigebat adsertore, siue ageret, siue
responderet, hoc quossi cassatum est, loquamur de adsertione tollenda. Et certe seruus si ex libertate in seruitutem petitur,di per se dc perprocuratore poterit litigare. secus in iudicijs alijs,ut T. de procurat. l. seruum. Ergo adsertio sublata est quoad necessitatem, sed durat quoad uoluntatem . siquidem seruus etiahodie in causa liberali instituit procuratorem. erso adsertorem. Nam & alia sequestratio pecuniae, quae petitur in genere,prohibita est. ex pacto tamen tanta Pecunia quanta petitur,potest sequestrari. Sententiae quom pro libertate uel contra libertatem ciatae prima, secunda,lertia retractatio sublata est. quia sesimcit prouocatio. Super rebus seruorum ita disponitur, si ex possessione seruitutis Uiquis proclamat in libertatem,res quas habet in tuto iudicis imperio sunt collocandae: nisi constet eas esse dominicas, tunc enim domino sunt restituendae. Si Hero ex possessione libertatis petitur in seruitutem, fideiussorem dabit uel iurahit res sibi commissas si uictus fuerit se restituturum. Porro post huiusmodi cautionem,litiscli contestationem, si abierit etiam legitimὰ citatus , in absentia muoluntate per unum annum durauerit,illico petentis dominio iudicis ententia
adsignabitur. Ergo in hoc casu tria sunt specialia .ut de periurio plectatur, ec ante finem triennii tententia feratur,ec pro sequente cotra absentem forte melio-
343쪽
3is PLAcENTINUS IN LIBRurarem Itiis partem. Item Sc petenti hominem in seruitutem imponitur poena. quoniam si de iudicio uno ad aliud iudicium eum traxerit,etiam si dominus fuerit alius amittit dominium, ut C. cod. l. j. in fine. invs AD LIBERTATEM P Roc LAMARE NOMlicet,& de rebus eorum,qui ad libertatem procla- . 3 mare non prohibentur . . Tit. xviij.Xplicauimus de proclamantibus in libertatem,dei proclamantibus in sera uitutem,ec quia sunt quaedam personae, quibus aci libertatem proclamare non licet,audiamus quibus non licet,& quibus licet, re audiamus de rebus e rum,qui ad libertatem proclamare non prohibentur. Descendentibus ex famialia latronum siue ipsi sint serui facti,principe eos capi 5c pro seruis detineri permittente: siue sint serui facti principe eos capiente ec donante, proclamatio ad lihertatem denegatur. Item maiori annis uiginti, qui pastus est se uenundari homini suam conditionem nescienti cum participio pretii, libertatis denegatur defensio. Similiter o ei,cui fideiussoria libertas debetur: quanquam enim h c liber non sit,quia tamen si uult esse potest,idcm est. Est et em abii dum melioris conditionis fore eum qui dubiae libertatis est,quam qui certae,ut Teod. l. Licinius. ut si . de liberat. caus. l. ordinata. Item denegatur ad libertatem proclamatio si quis insta annos uiginti partem acceperit pretii, ut sis de liberat. caus. l. liberis. Idem si passus fuit se in dotem dari, permutari, pignorati cum aliquo participio emolumenti. idem si usum fructum liberi hominis, illo paciente dc partem preti jaccipiente,alicui uendidero: si modo seruus no erit sine domino, ut T. de libera. cau. l . si usumfructum. Item illi denegatur libertatis defensio,qui quaeue ex mulieribus quae se passae sunt uenire,nati nataei te fuerint. Item si duo hominem liberum emerimus maiorem annis uiginti, unus sciens eius conditionem alter ignoransmon propter eum qui scit ad libertatem proclamare ei permittitur,sed propter eum . qui i3norat seruus eisicietur: non scientis emptoris, sed duntaxat ignorantis, ut T l. ultima. Econtrario ad libertatem ei proclamare permittitur, qui dum proclamaret uenundatus est. sed ec minor annis uiginti etiamsi consenserit cu uenderetur proclamare Permittitur. Item minor annis uiginti passius se uenundari, in dotem dari, permutari, suae conditionis ignoranti homini particupata etiam parte alicuius emolumenti,poterit proclamare. Item maior annis uiginti passus se uenundari etiam ignaro liuae conditionis homini etiam ad participium pretii, proclamare poterit: si partem pretii sui ipsius accipere postmoduni
recusauit. Item proclamare poterit passus se uenundari .si pretiu reddiderit. nempe si reddiderit etiam alter uel emptor acceperit. uel forte sicut quida inquiunt uerum illud est si non pretium reddidisset libertatis fauore: sic intelligi debet. si reddere paratus suillet. Item ab hostibus reuersus etiam pretio redemptus rite poterit proclamare. Item filius sanguinolentus a parente propter famis necessitatem uenundatus, PrQclamare permittitur: si tamen is filius, uel pro eo alius, sui pretium uel aliud quod tantundem ualeat, mancipium obtulerit. Item noxae
deditus si qua pecunia damnum a se datum postea resarcierit. praetoris auxilio manumitti debebit: sic specialii lima censurata singularissimo quodam iure
ad libertatem proclamare poterit,ut Institui. de noxa. Super rebus autem e
rum,qu, ex possiet Iione seruitutis in libertatem proclamauerint, ita disponitur. id quod apud se constitutum,eius esse qui dominum se dicit, is qui proclamat. profitebitur: quomam de eo non est quaestio, Protinus reddendum est domino.
344쪽
s EprIII . coDItas 33ν omne autem aliud quod petitur,si tuerit negatione dubium .per cautionem conseruabitur de petitio diiseretur,etiamsi fuerit pro seruitute iudicatum, sic pro domino, sequester omnia domino dabit: siue pro libertate iudicatum non fuerit,sccb contra dominum,seruus liber pronunciatus omnia uindicabit apud sequestrum costituta. exceptis his,quae ut seruo dominii iure dominus quondam creditus fuerit largitus. Excipiuntur quom ea, quae ex rerum sibi a domino donatarum aliasue concessarur i quaestu ac fructibus congregata sunt. Item excipiuntur Sc ea, quo alias suri uis compend is obscure fuerint percepta di habita, ut C. eod. l. ult. Econtrario siquis de libertate in seruitutem p ctitur, omnia quae possidet retinere permittitur,si tamen fideiulsorem dederit uel iurauerit se restiaturum .si uictus fuerit. Haee omnia locu habent ante litem de libertate motam.
Quid ergo, si posit litem contestatam dominas dicatur aliquid seruo abstuli isse distinguitur in hunc modum. si de seruitute in libertatem proclamat, & hoc seruestrabitur, sicut di caetera sequestrantur. Se d disi pendenti iudicio de aliis unecunq; , is qui uocat abllulerit , uniuersas ei qui semus esse contenditur, reddi conuenit: si modo saluas res futuras per idoneum fide iusib re promiserit. Nam si tales non potuerit dare, uel forte ut in superiori dictum eit noluerit iurare. tunc oblata,sicut oc caetera sequestrabuntur, quousq; liberalis controuersia sopiatur. ita tamen,ut ex eisdem rebus si aliunde facultas esse non poterit, litis impendia ad alimenta iudicis arbitrio taxata homini in seruitutem petito praestentur. Enimuero si lite nondum de statu mota res aliquis diripuerit,& sententia interlocutoria de restituendis rebus lata, raptor ne sententiae huic satisfieret de statu controuersiam moueret, necessitatem habebit, etiam sine satisdatione easdem res reddere: ec tuc causam liberalem secundum iuris ordinem poterit exercere, ut C. de ordi. cog. l. Ultima. DE ORDINE coGNITIONVM. TIT. VIX.
EXposuimus in superioribus qualiter liberalis causa tractettat,quando principaliter mouetur . ec quia saepe incidit alii quaestioni , 5c ante motae concurrit, tuncq; locus est ordini, audiamus de ordine cognitionum scilicet liberalium, oc duntaxat liberalium. Porro Codicis tertio titulus generalius inscribitur de ordine iudiciorum, pleniorcp doctrina traditur de ordine causa iv omnium tam liberalium quam non liberalium. Incidit liberalis quaestio alii ciuili qussitoni antea motae tribus modis. ut si petis a me haereditatem quidue, cc ego te mea seruum dico. item si me accusas ,re ego te seruum licet alienum adsero. Item si a me petis haereditatem alicuius defuncti, re ego illum defunctum seruum sutile adstruo. Istae autem quaestiones dupliciter sibi cocumrnt,atit in utraq; persona, aut in altera. In utraq; duobus modis, aut enim duae sunt petitisnes, aut una. duae sunt,ptua si quis aliquid a te petit, & tu petas eum seruum tuum esse. una inpetitio: cum ipse a te petit, tu ab eo nihil ,sed dicis eum seruum alienum sore. hoc casu non est liberale iudicium,sed tamen oc haec de statu quaestio praecedere debet. Cum autem duae sunt petitiones aut sunt mutuae sicut dictum est aut extino latere tantum fit petitio gemina: hoc , fit bipertito, aut enim utral ciuilis. aut altera ciuilis,& alter a criminalis. Et generaliter sciendum est sicut in aliis in
ei dentibus quaestionibus de libertatis quaestione primum esse quaerendum, si inciderit,si obiecta sucrit,si occurrerit. Ergo si quis quem accusare uelit,& obiiciatur ei quod sit seruus, primum de ipsius statu quaeri debebit quem accusat. idem si uindicet. idem si personaliter debitu flagitet. idem si accusetur is, quem ingenuum esse dicis,cum ab inuersa pule servus esse asseveretur . Quippe ne-
345쪽
Milem personam oporteat uindicare,oporteat sententiam dari, ut C. eode l. iij Quod autem diximus de libertate prius esse quaerendu , nisi agatur causa apud ordinarium iudicem,moueatur* controueclia contra puberem. nempe interueniente persona pedanei iudicis,hominisct impuberis praepeditur cognitio incia dentis liberalis quaestionis:& tunc quaesito de haereditate puta, oc examinabitur,ec expressa sententia terminabitur: sufficiti ei qui libertate utitur ad uicnc riam de haereditate secudum eum pronunciatum esse. Quippe si pronunciatum
sucrit esse haeredem,consequenter pronuneiatum erit etiam liberum esse: sed noconuertitur,ut Cod. eod.l. h. Sane aliquando etiam ubi impuberi status uertitur quaestis,si expediat pupillo: puta si pupillus argumentu praesentialiter pro
statu suo habuerit, iudex ordinarius causam liberalem illico terminare debebit Excipitur quod de libertate primum quaeri non debeat, si libertas ex testamen to petatur.&testamentum falsum esse dicatur. tunc enim primum de testamento, quam de Iibertate quaeretur,quod petitor sit seruus . testator decesserit. ει militer causa prius pomestionis quam libertatis tractabitur, ut C. de edic'. diui Adria. Et ubi quis res abstulit homini, qui ad seruitutem uocatur, etiam si sententia lata de rebus restituendis, raptor ut sententiam deludat quaestionem status moueat, nihilominus tamen ablatum ei restituere debet,ut eod. I. ultima. DE coLLUSIONE DETEGENDA. TIT. ππ.inia in iudicio liberali saepe sit collusio. 8c detegere colIusionem laudabials est,de collusione detegenda loquamur,& non de ea, quae fit per procuratorem , puta in iudicijs alijs praeiudicialibus, sed de ea duntaxat quae sit cum domino per seruum, per patronum cum liberto in liberali iudicio . Videamus itas quid sit colludere, quis possit collusione detegere, di insta quod tempus, re quod praemium detur detegenti. Colludit dominus dominaue cum seruo, cum in liberali iudicio patitur se superari a seruo propter aliquod emolumen tu,
etiam non honestum .puta ut domina cum seruo suo pronunciato libero sua pessima commertia habeat,& libertus licentius Perpetret stuprum. patronus quoque & patrona colludit cum liberto. Datur autem licentia detegendi etiam extraneis,dum tamen pro alio postulare possint,ut Teod. l. iij. Collusionem detegere licet insta quinquennium continuum,di duntaxat inta quinquennium numerandum post sententia de ingenuitate dictam . nisi sorte collusoris aetas suaserit.collusionis siue retractationis iudiciu debet differri. Quinquennium autem istud non ad perficiendam retractationem, sed ad inchoandam proditum est nisi ubi quis ex libertate se in ingenuitatem petit. tunc enim Sc iussa quinquennia retractationis siue collusionis causa debebit terminari,ut Teod. l. vi. Reuelato colludio senatusconsulto talis detector renumeratur praemio. Si seruus fuerativi colludente domino pronunciatus est ingenuus, detegentis seruus eri sedetegentis similiter seruus libertus siet. Quid ergo si plures detegere pestianae iudex comparatis omnium moribus re aetatibus,re considerato eo cunis intea sit magis unum eoru eliget: si tamen sit talis cui per edictum postulare licet ut Teod. l. ultima. a NE DE sTATU DEFUNCTORVM POST QUI NOVEMNIvM QUAERAT vR . TIT. απI.
346쪽
tista mortus tuetur temporis praescriptio, ponamus primum de ea praescimptione,quae tuetur statum defuncti,postea dicemus de ea quae tuetur statum ului. Et quide de statu defuncti nec priuati nomine, neq; fisci, ne* principaliter. nec3 incidenter, post quinquennium quaerere licet,ut quaestio inchoetur: sed alitea inchoata,etiam post quinquennium uentilabitur. Excipitur nisi pro ingenuitate alicuius adhuc superstitis iuerit sententia data. tunc enim post quinquen. nium nec inchoata ante quinquennium, post lustralem cursum tractabitur, ut ff. eod. l. i. sed oc dum uiuit tantum. Quod diximus post quinquennium no posse quaeri regulariter,id est incipere quaeri, sic debet intelligi ne in deteriorem coditionem retractetur status deuincti,puta ut eum in diem mortis uixerit tanqu, ingenuus,post quinquennium a morte computandum probetur seruus uel libertus. tuc enim recte quinquennalis temporis praescriptio poterit obiici. M. ergo si in meliorem conditionem ueluti pro seruo libertus dicatur, quare non admittatur etiam post lustrum notio impertietur,& audientia dabitur. Sed ecde emancipatione post quinquennium quaeri poterit. Nec enim emancipatio primitiuum 5c naturalem uel substantiale statum immutat, sed inducit accidentalem. Intra quinquennium autem licet non princise aliter, incidenter tamen, id
est occasione quaestionis bonorum de statu defuncti quaerere licet. excipitur si eius flatus retractetur, qui decesseritin ira quinquennium: si modo per huiusmodi quaestionem praeiudiciu futurum est alij homini mortuo ante quinquenniu, sed nec de uiui statu quaerendum est,si quaestio huius praeiudicium faciat ei qui ante quinquennium obierat,ut is eod. Sunt autem tria suae causam dant huic praescriptioni,id eli ut quis de iunctus sit,re non in fuga: ex ut quinquennium a
morte prieterierit ante mortalitatem,& ut liber in diem mortis uixerit,& si non uarietas interueniat. Quod si uarietas interueniat, posteriora tempora expectare conuenit,tit C. eod. l. si mater. Item specialitate duplici uallatur ista praescimptio. siquidem sola temporis ratio sine posIessione hanc praescriptionem inducit. Sed cotra hanc praescriptionem, nedum alius minor, sed nec etiam pupillus, nedum ipso iure,sed oc per in integrum restitutionem etiam hodie,non adiuuatur, ut fl. eod. l. h. ci C. eod. l. si mater. DE LONGI TEMPORIs PRAEIcRIPTIONE, QUAE pro libertate, non aduersus ad libertatem opponitur.
Titulus xxij. Iximus de ea praescriptione quae tuetur statum destincti, iisse audiimus de ca quae tuetur statum uiui. Differt haec ab illa: illa est quinquennalis, haec decennalis uel uicena. item illa sine possessione procedit,haec minime. Ergo si seruus bona fide seipsum possederit,id est bona fide in possessione libertatis moratus fuerit, re ex iusto instio .utputa si eum dominum sui esse crediderit, qui si manumiserit, post uicenia inter praesentes longi temporis praescriptione libertatem 5c libertatis compendium sibi qussiverit. Nec enim soli uiginti anni pro libertate praescriptionem generabunt. imo ec decem: ne pro libertate statuatur durius quam in caeteris proris scriptionibus. Specialiter autem fides bona duntaxat sine titulo hanc priesci ptionem inducit. Quid ergo si mala fide longo tempore, id est decennio, uel uiginti annis moratus fuerit in libertatis posset sone, probationis molestiam euitait. Enimuero etiamsi mala fide tempore longissimo uel annnorum xxx. amisplioriae sp acio in libertatis possessione fuerit, licet non suo iure, desidis tamen
347쪽
- PLAcENTI NVs IN LIBRUM domsni iniuria In libertate se defendet. Illud sciendum est, quod licet pro Iibertate etiam duntaxat longi temporis sit prs scriptio prodita,aduersius libertatem tamen competit nulla. Liber enim homo aut ab initio,aut ex postfacto fit seruus, ut per hostium capturam,sumue auaritiam , nutiquam autem tempore, ut C eodem lege ultima. DE PEcvLIO EIUS, QyI LIBERTATEM M
ΗAbito tractatu de hominis manumissi statu,de eius peculio loquamur. diastinguitur manumittatur quis inter uiuos,uel in uoluntate ultima. Μanumissus inter uiuos tactiacosequitur peculium: nisi specialiter fuerit ademptum. manumissus in uoluntate ultima non habebit,quia tacitd intelligitur ademptu: nisi specialiter fuerit legatum . haec ita tam uarie,quia cum is qui manumittit inter uiuos largam amplamq; licentiam habeat auferendi peculium, nec aufert, tacite uidetur concedere: at uero testator qui libertatem relinquit post testamentum,codicillumve compositum,eo non uidetur tacitὰ cocedere: quia Lepissime contingit, ut postea nec uelle possit nec nolle.
QVia Senatusconsultum Claudianum loquebatur contra libertatem, dica-Gus de Senatusconsulto Claudiano tollendo. Erat olim miserabilis per uniuertitatem adquisitio, di miserabilior libertatis amissio ex Senatusconsulto Claudiano. mulier enim libertatem amittebat. Quod quia uisum est indignissimum est sublatu. nihil est enim uehementius fit rore amoris.que retinere est philosophiae perfectae,Whabet sua tela Cupido. re spicula fixit amor. Item amor
DIximus de seruis manumittendis,dech manumissis, quom dominium olim fuerat alias plenum, alias nudum. 'uod cu sit abolitum ideo audiamus de nudo. stilicet dominio ex iure quiritu tollendo. Et ecce sicut olim fuerat in libertorum conditione distinctio trina, sic erat & in seruorum dominio sicut dictum est distinctio gemina. Sed hodie, quia in seruorum conditione nulla est differentia, Δ similiter in seruis dominium nullus habeat nudum, sed plenum. Excipitur . nisi quis in seruo suo concessierit alteri usum ctum: tunc enim dominus, ut quicunq; habet dominium, sed non ita nudum, sicut apud uetustissimos suerat obtentum. DE Vsuc APIONE PRO EMPTORE, VEL PRO transactione. Tit. xxvi.
EXplicauimus in superioribus de iure agendi, quod proditum est ad imoi
gnandum,nunc audiamus de eo iure quod petitur ad defendenda. Et cuia reus iudicio se defendit, Per exceptione siue longi temporis aloe lonetissimi Draescriptionem,percp usuc Pionem quae oc ipsa qualem qualem de fusto parit eraceptio
348쪽
ceptionem,ut C. detur. do t. l. in rebus. Constatin quia usucapio dignior est, si praescriptio,dicamus primum de usucapione. Vel aliter diximus de praescriptione gemina quae minuit statum, nunc audiamus de praescriptione quae minuit patrimonium,& quia titulo pro empto frequentius usucapitur, dicamus de usucapione pro emptore. Et quia emptioni eri similis transactio: quippe sicu i in emptione abest pretium,ita in transactione abest actio propter rem datam, promissamue, ideo adnectamus de usucapione .p transactione. Tractaturi itaq; de usu capione exponamus quare usucapio sit introducta, et an ratione psonae, rei,causae sit introducta: quae oporteat interuenire ut usucapio procedat,oc quato tempore usucapio terminetur. Bono publico est usucapio introducta, ne rerum do-' minia aliquando sint incerta, esicis usucapio a iuris conditoribus admissa, licet naturali aequitati sit contraria. Nam 8c ieruitus iure gentium prodita non tollitur, quanquam iuri naturali aduersatur. Est autem usucapio adquisitio siue adiectio domini j per continuationem possessionis temporis lege desiniti. Et ponsetur indefinitione nomen usucapionis, tam pro usucapione rerum mobilitam, upro prie scriptione immobilium. Nempe olim rerum immobilium praescriptio dicebatur usucapio sicut 5c mobiliu acquisitio. usucapere potest paterfamilias, Pubes, mentis compos, filius quom familias maxime miles, quod in caltris ei obuenerit. pupillus quot si tutore autore si tamen adfectum pollidendi habuerit. Sane suriosus no potest incipere possidere uere, usucapionem incoeptam ante furorem poterit in plere,ut H. eod. l. nunquam Sc l. cceptam. Sed ec tigna incoepta antequam inserantur aedificio licet desinant possideri,nihilominus ustica pio consummatur: si tame decem dies,uel pauciores ad eius usucapione supem essent, ut st. eod.l. rerum. usucapitur proprie res mobilis seu se movens immobilis praescribitur,ut C. inquiti. causis ces. long . temp. praescrip t. l. q. Ergo usuca Pionem recipiunt maxime res corporales,licet non per se sed cum aedilici js. Libertas quoq; seruitutis quae est res incorporea quasi usucapitur, ut is eo. l. si aliena.&l. sequitur. ult. Praepeditur autem usucapio ratione personae .causae. Ratione personae dupliciter,propter persona tradentis, accipientis. Propter personam tradentis, si a pupillo emeris sine tutore que impubere minimὰ fore Ignorasti: sed si a pupillo emeris que puberem elle putasti, procedit usucapio, ut hic plus operetur quia res est aliena, qua quia pupilli est credita, ut C. pro empto. l. h. , si a pupillo. Item si ab eo emeris qui prodigus est, idq; tu scias,usucapere
non potes, propter iuris errorem,& propter mala fidem, ec quia Praetor uetuit alienari,ergo usucapi. nempe usucapio est species alienationis. Propter persona accipietis praepeditur usucapio, si mala fide polsessor fueris: quod accidit tribus modis,si credideris rem alienam esse,si putaueris per leges tibi non licere, si pretium numeraueris uenditori, quem sciuisti luxuriosum, prodigum, scortoue daturum .ut T. eod. l. si fur,oc T. pro empl. l .si quis. Idem si a procuratore falso emeris,euinc, ut tibi minori uenderet pretio corruperis. Sed & si seruus Titio mandauerit,ut fundum emeret,isq; seruo manumissio in testamento indit emptum tradiderit, manum lilias illum non usucapit siue peculium sibi concelsum no esse sciuerit,sive scire potuerit, ut is pro empl. l.qui tundu . seruus.& procurator. Ratione rei praepeditur usucapio tribus modis, propter rei conditione, propter uicium. Propter rei conditione si res fuerit sacra, religiosa, usibus populi exponta . perso0a libera. Propter uicia ut si res fuerit impossessa, clandestina .furtiua: nisi post purgatum uicium,id est, nisi res redierit in potestatem domini. redierit inquam uel realiter, uel per interpretationem, ut si dominus a fure acceperit sminationem,ut i Leo l. si sur. Redierit,inqua,in potestatem scientis domini. nam
si aestiat redijsse non est purgatum uicium. Quod dicitur si rem meam apud te
349쪽
3 4 p cENTINUS IN LIBRUM depositam uendideris,deinde ex poenitentia redemeris.&eodem statu habeas, uideri in potestate mea red Jise. etiamsi ignorante siue sciente me ea sunt gesta debet intelligi de subtractatione redemptionis,non de reuersione , ut ff. de fure. Mi ad dominum. In potestatem inquam domini redire debet, etiamsi fuerit subtracta non domino ut creditori. hoc ita si possit redire. Nam si dominus non co- paret imuicit in potestatem creditoris reuerti,ut T. pro soluto l. ultima. Quid e
go si pupilli res surrepta sit a tutore susticit si tutor sciat rednsse eam in domum
pupilli. nam tutor in re pupilli domini loco habetur , cum tutelam administrat non cum pupillum spoliat,ut m pro empl. l. qui fundum. Quid ergo si seruus meus rem mihi surripuerit,sed non tradiderit, deinde eandem suo loco posti
rit: poterit usucapi, uti si nesciui larium factum fuisse . nam si sciui, exiuitur
ut sciam eam reuersam in potestatem meam. Item rem dominicam quam semus surripuerit, peculiari nomine si tenere coeperit, in potestatem meam reuersam non uidera Pomponius ait: nisi cum in peculium habere concesserim. Ouid emgo si rem serui tantum peculiarem extraneus surripuerit, deinde eam etiam me ignaro seruus recuperauit uideri in potestatem meam rediisse commodius dicitur: nisi ubi sciero eam rem in peculio esse, noluero, ut Teodem i. sequitur. 4 Labeo. M item. Ι'ropter quasi uicium impeditur usucapio modis quatuor. Ecce si res fuerit donata praesidi contra legem Iuliam repetundarum a nemine usuca pietur , nisi primum in potestatem domini redierit a quo fuerat prosecta, ut iis eodem i. ad legem Iuliam repetundarum I. penuit. Idem si res fuerit alienari uetita ut C. eodem l tertia.uel a lege Iulia uel Iustiniana, ut restitutioni subiecta,ut . commv. deIegat. l. ultima. Item res accommodata,depositaue usu cani non poterit. nam cum teneantur non poterunt se tueri triennio. Idem de haeredibus eorum intelligo: quonia re ipsi similiter tenentur iure haereditario licet ciuidam in contrarium sentiunt occasione legis positae sub titulo T. pro haered. I ole. Item ex cluau uiciosi pessing usucapio propter personae priuilegium , ut si fuerit res pupilli uel fisci. Sane fisco tantum debita & sic nondum sua facta.nata si ex rebus uacantibus nondum tamen sisto nunciatis ab emptore Quadriennio praescribi poterit ut ii. eodem i. quamuis . Sane res ciuitatis cuiuscuncti non Romanae res ecclesiae, minoris quo P : si tamen pupillarem aetatem excesserit. Sed ut puto) ciuitas tanquam pupilla restituitur. ergo & ecclesia minor quo . nam cum restituitur ubi per culpam deliquerit, musto promptius debet restitui, si alter rem suam usuceperit. Item haeres furis partum ancillae furtiuae apud se conceptum usucapere potest. nempe tunc secundum legum censuram: licet sorte secus sit per physicam. partus enim est pars matris di ius certum. Dorro apud dominum staremue conceptus,ergo a matre furtiua quia tunc rei Rirtiuae pars est a nemine usucapi poterit: nisi primum in potestatem domini redierit. Sed ubi iuris artificio non aestimatur matris portio, ita demum usucapitur: si toto usucapionis tempore usucaptor matrem esse furtiuam nescierit uel si sciemdominum certiora uerit, uel certiorare festinauerit, ut T. pro suo l. ne- nultima. Ratione causae cessat usucapio , si bona fides absit, aut titulus iustus uel id quod habetur pro titulo: multo fortius si utracti deficiunt. Septem sunt necessaria ut usucapio procedat, bona fides olim udex parte accipientis hodie exigitur utrumin: nisi iuris dominus duo ignorauerit, ius suum, ec alien tionem factam. Susticit autem tradentem habere bonam fidem. 8c usucanientem uel in initio. Si seruus bona fide emerit, etiam dominus ex persona se ui usu capit. sed si tunc cum seruus emetit rem alienam esse sciuerit, usuc
piu non procedit, 4 ff. PN Ulpso. lege prima. . Susticit autem fides ho-
350쪽
na uel in initio , si possiectio cui ex suo contractu decessiorissie primo tradita sit.
secus si eam rem quampro emptore usucapiebas, scienti mihi alienam uendideris . tunc enim usucapionem non complebo, ut T. codem l . haeres. o st. pro empto. l. secunda. ρ. s eam. Atqui continuatio in usucapione, Se in praescriptione indifferenter ecpromiscue non impediatur haeredis scientia simplici. sed nec si per litis contestationem sciencia obtigerit. tunc cnim usucapio non in terpellatur, ut is pro. empl. l. ij ult. eo saluo quod superius in partu ancillaesumtiae distinguitur, ut C.de acquiri. posses. l. nemo. dicet qti is rem alienam cognitam usucapione incerta quomodo poterit posses rusucapere,curri uideatur iustum possiet lorem a furto excusari ' Et ca executor rem contra domini uolim-tatem uendit, furtiuam fieri negabo: nam ec debitor rei propriae furtum facit, furtium mihime essicit,ut is eodem. I. sequitur. 3. si rem . Amplius ec si furtiuam fieri concessiero, non tamen rite infera tur,ut usucapio non impleatur. nam οἱ alias tigni usucapio antea inchoata post aedificationem etiam impletur. Sed ec de statu defuncti quaestio . licet post quinquennium, completur. Item nec dotalis praedii constante matrimonio usucapio inchoatur. inchoata tamen ante etiam post contractum matrimonium consummatur. Quod ergo uulgo dicitur rem furtiuam non posse usucapi, sic debet intelligi,ut non pollit usucapi inchoari,incoepta tamen antea etiam stipem emente furto poterit ad calcem perduci. Reit quoq; exigitur traditio ut procedat usucapio,uel quasi traditio,ut ff. pro . legato l. si non. Item loco tertio timium uerum oportet subcile in usucapione. si quidem error falsee causae non parit usucapionem. excipitur nisi probat illime sit erratum puta, si procurator meus rem quam mihi tradidit se emille dixerit, cum tamen non emerit . nam tunc Utiliter eam tittalo pro emptore usucapio uel titulo pro
suo,ut C. pro cmptore l. quod. Quid ergo si putauerim ego haeres defunctum ex
donatione possediise,qui tamen emerat non ideo minus usii capiam. error enim in causa una dummodo uer 8 subsit,in alia non obest,ut si .eo. l. nunquam. .ult. Loco quarto exigitur ut res non subiaceat uicio, uel quasi. loco quinio exigitur
ut id quod usucapitur pro suo possideatur . nec enim is possidet qui alieno nomine postide t ,id est, habet oc tenet. Sed solus possidet cuius nomine etiam per alium pollidetur, id est,tenetur,ut ii . de acquir. possies. l. quod meo. Loco sexto exigitur,ut pol sedio sit continua, id est, non interrupta, siue a se, siue ab actore possessio coeperit. Nam etiamsi quis usucapere coeperit, possiessione a milia postea sciens rem alienam esse iterum possessionem nactus fuerit, non usucapiet. quia initium secundae possessionis uiciosum est, ut is eodem i. si is . Sed de possessio testatoris ita haeredi procedit si medio tempore a nullo res possessa est, ut is eo.
I. possies. Loco septimo in usucapionibus exigitur triennium continuum, non tamen a momento ad momentum,ut T. eo. l. in usucapionibus. Idem in manumissi ne quam minor ann. xx.celebrat inter uiuos .d in testamento. Secus in xxx annorum praescriptionibus , oc restitutionibus . tunc enim postremum totum tempus computamus,ut T de minor. l. iii . . minorem. Tempus autem continuisum intelligo, sue toto usucapionis tempore possederit, siue alius a quo causam habet,nitens initio illius pomessionem continet. nempe inter testatorem dc haeredem, re inter testatorem ec legatarium,inter uenditorem 5c emptorem, tempo-1a continuantur. Porro tempus uenditoris prodest emptori, quod antequam uenderet possedit. Illud quoq; tempus uenditoris prodest emptori, quo anto
quam uendere possedit. Nam si postea nactus est possessionem uenditor, haec pol sessio emptori non proficiet,ut ii. eodem l. id tempus. iv Σπ