장음표시 사용
421쪽
i ocτΑvves ' eo Dicis. 1 indebitori mittatur denunciatio, ec a iudice certum tempus statuatur, intra quod debitum offerat. 8c pignus recipiat reo quo* transacto ,similiter di aliud certum tempus statuatur, intra quod similiter ueniat,offerat,& recipiat: hocc, tempore
transacto reus minime inuentus Herit,uel inuentus debitum non obtulerit, tuc
creditor ab Imperiali culmine ius domi iiij poterit impetrare. porro dominio impetrato, & postea infra biennium debitor quondam in rem suam habebit regressum ita ,si creditori quondam obtulerit debitum cum usu tis 5c damnis eius uicio credito is illatis, iuramento tamen creditoris declarandis: elapso secundo biennio creditor quondam plenissimi , 5c irrevocabiliter dominus erit, semipleiad ecreuocabiliter . ergo si minus sit in pignore capto ex iudicato, ut fisside iudicata l. adivo . . it. Si autem in debito sit minus,in pignore amplius, debitori seruabitur. Sed ne debitor creditoribus omnino materiam seditionis praebeat, licencia da-hitur et,qui plus in pignore habebit,alijsue partis pretium offerre,& rem totam integre iure dominia possidere. Hoc tamen ita,nisi creditor cum possit maluerit Mendere,ec superfluit uenditori seruare. Quid ergo si ex utrac, parte aequa quantitas inueniatur tunc sine omni larmidine totam rem antea pignoratam retineat. Dissioluitur autem ius impetrati dominii etiam uolente creditore, ec eo nolente. Volente ita, puta si post tormam rescripti alio anno ereditor usuras acceperita beneficio dominii impetrati, ad instar legis commissoriae, in uenditionibus recessisse uidebitur, ut C. eo. l. ij. In summa illud notandum est,quod si res quondam pignori iure dominil impetrato euicta fuerit, actione utile ex empto agi poterit,ut fide pig. asst. l. eleganter. DE p Ac TIs PIGNORUM, ET DE co MMIsso RIA LEGE in pignoribus rescindenda. TIT. XXXV mAVdiuimus supra de pignoribus, quia cum pignus datur ec uenditur, saepe
interponuntur accidentalia pacta, de pactis pignorum adnectamus. 5c de lege committoria in pignotibus rescindenda. Pactorum in pignotibus dandis, uendendisq; celebratorum, alia stini utilia, alia non utilia, alia superstua. Vtile pactum est, ut creditori liceat post diem praefixum uendere pecunia non soluta. Idem si conuenerit,ut si ultra acceperit ex eo aliquid, ec comparauerit sibi proedia. Idem si conuenerit,ut certae personae, personis te distrahat. Item illud pactum in pignore dando factum ualet, puta ut creditor pignus possideat eo pretio, quo tunc extimabitur, quo solutio fuerat facie ida, ut T de pigno. l. si fundus. ult. Et in hoc casu non est illud. quia uenditio est ualida .ec ualet in arbitrium certae personae collata. In uendendo pignore pactum ualet,quod est notabile,puta si creditor in uendendo paciscatur ut debitori offerent retium restituatur. tunc enim utiliter poterit uindicare, uel in factum agere. ut T de pignorat. act. I. si conuenerit. Caeterum pacto non interposito, debitor offerre non posset:
nisi aetatis, uel absentiae priuilegio uallaretur. In pignoribus inutile est pactum lege commissaria, quod est si non soluta pecunia die praefixa, res sit creditoris quasi sibi uendita. Item pacta alia, quae int legi commissioriae assinia, sunt inutilia ex parte creditoris,ec ex parte debitoris. Ex parte creditoris, puta ne creditor unquam uendat. Ex parte debitoris pluribus modis. ecce enim si pactum inte cesserit, ne debitori liceat pignus uendere, pactum est inutile. Item pactum est nullum utpote legis comm lubriar,ne pignus unquam liceat luere. Item meo iudicio nulla est uis huius conuentionis , ut liceat pignus suum recuperare. Inutile est pactum, ut eo pretio quo modo aestimatur cu pignus datur , creditor pignus
habeat, si tempore statuto debitum non soluatur. ut ff. de distract. pignor.
422쪽
ios pLAcENTI NVs IN LIBRVM Superflua sunt pacta, ut liceat creditori uendere, si minus acceperit ex uenditio ne possit exigere a debitore. Sane illud pactum ualet, ut amissio pignoris deb,
C ictum est in superioribus de actionibus, quibus actores armantur,nunc dia - camus de exceptionibus quibus rei uallantur. Vel aliter supra de actionishus,quibus rei impugnantur, nunc de exceptionibus, quibus actores repellia
tur. et aliter supra de exceptionibus in quadam specie, id est, de temporalibus Dra scriptionibus: nuc generaliter audiamus de exceptionibus ec praescriptioniatius. Videamus quid sit exceptio,unde dicta sit exceptio , quare sit introducta,
cui detur,in quem,ob quam causam apponatur, quae causae exceptionem inducant, quanto tempore aurent,qualiter distinguanturia quo,& quando sint prohandae exceptiones. Exceptio est conditio quae eximit reum a damnatione. modo minuit damnationem,ut Teo. l. antepenuit. Dicta est exceptio quasi innonis exclusio: replicatio ergo exceptionis resoluitio, ut st. eo. l. h. Introducta est exceptio ob commoditatem maximam. Interest enim potius retinere, quam post solutionem repetere. Nam tritum est prouerbium. pone in medio angclum deus dabit remedium. Datur exceptio reo scilicet prima, quae stat in generali nomine contra actorem: secunda,quae assumit nomen speciale, uocaturq; replicatio,8 datur actori contra reum . sed deinceps uitae , exceptiones multiplicanturre earum nomina,ut Teo. I. q. Opponitur exceptio, aut quia factum est, quod oportuit fieri, ut exceptio rei uenditae Sc traditae ec rei iudicatae: aut quia factum est,quod non oportuit fieri, ut exceptio uiolentiae ec doli mali: aut quia non est sactum,quod fieri debuit. nam si emancipatus petit a debitore haereditatio, nondum impetrata bonoruin possessione , repellitur exceptione bono. possess. nonyctitae,ut T co. l. exceptiones. Item e ceptiones aliae sunt proditae propter fauorem, ut Ueli: aliae propter odium, ut macedoniana: aliae propter causam a naturali aequitate non abhorrentem , ut non numeratae pecuniae. Variae sunt causis. quae inducunt exceptiones: uis , metus . dolus, res litigiosa, transactio pactora expressa tacita,iuratio,iudicatio ex errore ex ignorancia enim replicatur. ergo excipitur,ut Tad vellei I. sed N. Item tempus circa non numeratam pecu niam,sed de de sorte excipitur. Item favor, odium, arta S, libertatis onerandae calsa, procuratio falsa, militaris, praerogatiua sitas exceptiones inducunt, ut T. eo. i. exceptiones. Omnes exceptiones pene sunt perpetuae, licet actiones sint mini- c. Pene dixerim, propter exceptionem non numeratae pecuniae, quae sopitur biennio,etiam p&pter doli exceptionem cum a maleficio trahit originem. ut T. de peculio l. quaesitum. Sane si a negotio excipitur perpetuo, ut C. eod. l. si pactum. Distinguitur exceptio multipliciter. Exceptio alia prima, quae stat in generali nomine, α datur reo: alia secunda, oc uocatur replicatio. Item exceptio alia in rem scripta est,id est,generaliter transit ec competit: alia personae cohaeret,ue marito,ne excutiatur inuolidum. Haec enim exceptio nec haeredi datur nec fido iustarissicet defensori,silioq; communi uiuente marito. Item exceptio alia tem
Poralis 6c dilatoria, ut pacti conuenti, ne agatur infra quinquennium.& procuratoris salsi, Sc ea quae militi obi jcitur uolenti pro alio litigare: alia perpetua re
Peremptoria.Ut pacti perpetui, res iuratae, rei iudicatae. Vocantur autem temporales, quia ad tempus nocent. Dilatoriae ciuia causam differunt. Vocantur per
P ciuae, quia perpetuo obsiλnt omnibus. Nam S hoc nomen Perpetuum etiam
423쪽
oc TAPuri codicis. 399 temporis signScat indeficienciam, di omnium est complexiuum; ut T. de excepti. rei iudica. Sed ec alias perpetuum dicitur,quod durauit. Sed ec alias perpetuum dicitur actio, quoniam xxx. vel xl. annorum spatio limitatur. Peremptoriae dicuntur exceptiones ,quia causam perimant. Item exceptio, puta quae oriatur ex pacto,alias expresso, alias tacito. Item ex pacto tacito inducitur exceptio alias propter rei aequitatem,ut C. depact. l. q. alias propter rei odium , puta si litisit renunciatum, ut C. de pact. l. postquam .' alias ex facto praesumitur,ut C. depact. si creditores. Regulariter qui excipit,probare debet, sic agit. nam agere uidetur, qui ad hoc ut probet exceptione utitur. nempe reus in exceptione actor
est,id est,actoris officio fungitur, ut T. eod. l. i. Idem si obiicitur quasi exceptio ei qui usucapionem compensat solutione .ut C. de probat. l. i. haec inquam ita se
habent, si adfirmative exceperit. Siquidem sic excipiens de intentione aduersa- in confideri praesumitur, atq; si negative exceperit puta quia non sit numeratu. non sit agenti mandatum,non sit bonorum possessio data, molestia probationis in agentem dirigatur. Et hoc est, quod dicitur non uti confiteri aestimatur, qui exceptione utitur,ut fr. m. l. non utiq;. Quippe negantis factum nulla est probatio regulariter. Exceptiones dilatoriae ante litem contestatam sunt opponendae. non oppositae, non sunt postea recolendae: siue sint dilatoriae ex causa, ut quinquennii ec fori. Nam post litem contestatam frustra foro excipituri iudicis etiam extranei examen non declinatur,ut C. de iurisdict. m. iud. l. nemo. Peremptoriae exceptiones in causa in parte litis possunt opponi ante sententiam: sane post sentencsam non est locus remedio Excipiuntur quidam castis sicut ec superius notaui quos alias plenissime distinxi. Insumma notandum est,quod omnis exisceptio realis. quae reo competit status integri fideiussori etiam inuito reo tribuitur,ut Teodem omnes. Item illud notandum est, quod pluribus exceptionibus uti possumus,ut ff. eo. l. nemo. Item illud notandu est, quod sicut in subsidium aliquando agitur in factum, sic aliquansso excipitur, ut n. de praescript . uerb. l. quoties. Nempe aduersus patronum, parentemue nec de dolo agitur, nec de dolo excipitur sed in factum temperatis uerbis, ec agitur,& excipitur: ne patronorum,siue parentum tam uiuorum, quam mortuorum opinio sugilletur, fama lacessatur semper enim eis a filiis ec libertis reuerencia est exhibenda, ut T. de excepi. do l. apud. 3 . aduersus. F. nihil. DE LITIGIOs Is . TIT. xL.
EXposuimus de exceptionibus in genere,nunc audiamus in quadam specie id est, de ea exceptione quae oritur ex litigioso contractu, ec sic dicamus de litigiosis rebus. Videamus ital quae res dicatur litigiosa, ex olim, ec hodie . ecquomodo relictum rei litigiosae olim ualuerat,vel non, quomodo debeat hodie ualere. Est autem litigiosa res incorporea,ut actio in controuersiam deducta:res quom corporea mobilis,se movens : immobilis,de cuius dominio,uel quasi,causa mouetur, uel mota est, inter petitorem ec possessorem, ec quasi possessorem, iudiciaria conuentione, uel precibus principi oblatis ec iudici insinuatis , ae per
eum futuro reo cognitis. Sanὰ simplex interdictio ne res uendatur rem uenditam non facit litigiosam .ut C. eo. I. j. Litigiosae rei exceptio datur et,qui litigia mouet,si possessio ad eu quoquo modo sit deuoluta. Datur aut contra eum,qui emerit, uel alias acceperit,etiamsi ignorauerit, ut T. eo. ld. nempe irrita est talis alienatio,ut C. eo. I. ult. Olim qui egerat,siccb rem litigiosam effecerat, si uende-hat,nulla poena imminebat: imo dc ad huc agere poterat, ignarus. conscius
424쪽
suerat .ut C. eodem I. ij. Excipitur,nisi quis actionem in potentiorem transfert tici nisi quis rebus inhians alienis comparat,ut C. manda. l. per diuersas. Siquis rem litigiosam olim a reo, siue a possessore accipiebat, dupliciter dator puniebatur: Zc rei alienatio erat irrita, ecpraeterea in eo puniebatur,quia rei pretium conitentum,uel iure ae si ima tum fiscus capiebat: in acceptore autem distinguebatur ec di sit inguitur, an sciverit rem litigiosam esse, quam emerit, uel nesciuerit: nam si sciuerit, tantum pretium sisto quota uenditor dabit: si non sciverit, di nondum Menditori soluit, soluere non compellitur. imo tertiam partem tanti pretii sibi postulabit a uendente tribui, oc rem petit cum tertia parte pretii. Nam cum ignarus sit acceptor, non debet damnificari,imo quia deceptus est debet lucrari ue-us qui semper eli costius, semper debet periclitati.& durius est cum ignaro uendidit: quia tunc tantum de suo dabit, quantum est pretium, di praeterea tamen pretii tertiam partem emptori. Leuius cum uendidit conscio, quia nisi tantundem de suo sisto praestabit. Haec per Iustinianum ut C. eo. l. ult. Vbi reus uendi dit, aestimo contrahendum ad eum casum, ubi actor rem litigiosam transtuli tui cet co casu ut dictum est nec danti nec accipienti poena imminet, ut C. eodem i. h. Ergo lex prima per posteriorem dicatur correcta, uel suppleta, secundum illos. Sed certe lex ultima loquitur tantum de reo , qui quod pollidet plus delinquit, ec qui ab co conscius accepit. Haec dicuntur in contractibus, ubi aliquid litigiosum relinquebatur olim haeres illud praestare non compellebatur, nec legatarius a possessore rem legata poterat petere,sed ut aestimatio rei legatae, siue no- ininis Iitigiosi legati, ab haerede sibi praestaretur poterat flagitare,ut C. eodem l . quicunq;. Porro hodie nec aestimationem poterit petere , imo haeres experiatur. etiamsi in lite uictor extiterit, rem ipsam . cuius et se dominus apparet legatario praestet, si succuberit nihil dabit litis enim euentus legatario uidetur relictus .emgo etiam liti adeste potest ne colludatu ut authen .eo. nunc si haeres. legatarius enim nil delinquit,sciat,uel nesciat. In ton tractibus non ita. saepius enim uter dclinquit, ec ideo emptor nec aestimatione petet. imo uel nihil ,uel tantum tertia am partem pretii,nisi ignorauit,ut in authen. eo. Aliquando rei litigiosae tempore litis contestatae alienatio tenet,ut dotis nomine, uel donationis propter nuptias sed et transactio rei litigiosae facta intςr cohaeredes ualet,rei litigiosae possessori succedentes, ut C. eodem I. ult nec enim talis transactio debet intelligi aliena
EXpedivimus de exceptionibus quae adiuuant, restat ut loquamur de solusonibus, quae prorsus liberat. Et quia soluitur duobus modis, naturaliter id est, per numeratione:& non naturaliter,ut per nouatioue, dicamus de nouati Gibus. Et quia nouatio ec delegatio fiunt per stipulatione, ponamus deco trahe stipulatione. Et quia stipulatio quandoq; in simul committitur. 5c contrahitur, quandoq; non , audiamus de contrahenda stipulatione. Videamus itaq; quid sit stipulatio, unde dicatur,inter quos contrahatur,distinguatur,committatur,purgetur,& quae actiones ex stipulationeysicivicantur. Stipulatio est uerborum co-ceptio, quibus quis quid sedaturum uel facturum interroganti promittit. Stipulatio dicta est,a stipulo, id est,a firmo.&est stipulum a stipite derivatum. Contrahitur inter quoslibet sese intelligentes,graecps, latinos, inter graecum di launum. Hoc it ,si ualeant di uelint se obligare. nam si stipulatio loco facta,uel demonstrandi
425쪽
monstrandi i itellectus gracia sterilis est. Contrahitur praecedente interrogati Onere responsione subsequente occongrue, hoc est,ut respodeati iridem uel non prorsus aliud. Nam si decem stipuler, tu promiseris xx. uel econtra, stipulatio ualet,li tamen diuersitas placet. Si uero stipuler duas res, Zc tu promiseris unam ualet cum placeat diuersitas. hoc ita,si res fuerunt expressae. Atqui si stipuler arma ,α tu promiseris elypeum,nihil agitur: multo fortius,si stipuler hominem, dc promiseris prorsus aliud,ut codicem . Respondere autem oportet, nec tussicit annuere. Nam si annueritatoc in casu licet alias nec naturaliter oblieatur. Susticit autem respondere reciproci'.ut dabis dabo. ec non reciproce, ut dabis , tribuam. Amplius,& quidni di cur non et Amplius etiamsi quid ludicrum di sine
fluum adiaciatur,stipulatio non uiciatur ut spondes spondeo arma uisumcircario. Item sub eodem genere oportet respondere,& ex continenti, ues ex interuallo modico, non assum8to negotio alio,ut ff. eo. I. continuus. Erno opus est semmone, auditu, oc intellectu. ergo si interrogatio praecesssit sine responsione: uel econtra, multo magis si intercesserit neutrum, ex stipulatu non anitur. Excipitur,quia dos ex stipulatu petitur,etiamsi promissio facta non arguitur. Item si initiumentum perhibet responsionem, praesumitur praecessisse interrogationem. ut .eo. I. i. idem in ari Ogatione. idem in patre qui non expressim contradixerit anteirogationi iii 3 . idem si damnum contigerat cum dedicatione damni insecti
danda, uel ubi praetor deliberaret. illis enim casibus agitur utili ex stipulatu licet stipulatio non intercesserit,ut fide adopt. nam aliter ,&sside damno insect-Mi finita. Distinguitur stipulatio, alia in diem, alia pura, alia sub conditione. Fura Mias re di uerbo δε non re. In diem, alias ex die, alias ad diem, uel in diem certum, alias non certum. Conditionalis stipulatio,alia incipit a praecedente pactione, uel conditione, tres a praecedenti pactione alia a nuda, alia ab induta obligatione,quae incipit a conditione alia incipit ab ea, quae respicit in praeteritum alia ab ea quae confertur in futurum. hae non sunt propriὰ conditiones: alia ab ea quae habet se ad utrumlibet: tali conditio alias est potestativa, alias catalis, alias mixta, alias in dando, alias in faciendo. Purae stipulationis, Sc cedit ec ue-
aut etiam dies. habenda tamen ratione modici temporis . ergo mox ut contrahi-
r,committitur,ec tamen purgatur,ec post,ctionem editam usici ad litem contestatam. Similiter in diem stipulatio post diem committitur, etiam sine interpellatione,ut C. eo. l. magnam pumatu ex ordine stipulatio. Huius ergo stipulationis in certum diem dies cessit, sed non uenita Stipulationis conditionas is a P a ille Pr cedente dies commitritur, cum promissior in mora fuerit, ut C. de paci. l. si pacto. Stipulatio quae incipit a conditione, uel quae consertur in diem incertum, tunc committitur,cum desierit posse fieri,dariue, ut Teo. I. ita stipulavis. Harum uero stipulationum dies, nec cedit,nec uenit: sed ne puruationem impuIationes recipiunt regulariter. Item promittitur nobis alias quid dandum Hoc exigi potest in principio anni.ut C. quan. dies legat. l. i. Alias hoc in anno non exigitur nisi finito anno,ut Teo. l. qui hoc anno. Alias promittitur quid dia timum , α hoc exigitur in principio singulorum dierum: asias ad certam diem ire hoc non nisi praeterita die exigitur,ut Institui. eo. Alias hodie dc hoe illico poterit exigi, ut meod. l. liber homo. Haec dixisse sufficiat de distinctione,commissione,purgatione stipulationum: caetera plenius licebit colligere ex summa.Qua
Promulgaui de uerborum obIigationibus: di in lege si pacto quo poenam Pex sarminibus. Ex stipulatione duae proficiscuntur actiones,condictio certi. si ceris in sit stipulatio: & actio ex stipulatu,si fuero stipulatus incertum, ut insulam sa- ricari, toliam Iodi,in Angliam iii,summas conscribi.
426쪽
Diximus de stipulationibus ut ita dixerim utilibus,nune dicamus de inusi.
bus. Depraehenditur stipulatio inutilis multis modis, ratione personae, ratione rei,dissensus,doli,conditionis impossibilis, absentiae, incongrine responsionis, turpitudinis, incerii tudinis, di ratione causae multipliciter. Ratione persesonae,quatuor modis puta stipulantis,ut itiosi: di promittentis, ut pupilli sine tutore. Licet enim pupillus possit stipulari sine tutore, ueruntamen filias sani. impubes nec autore Patre Obligatur,ut T. eo. l. ult. Item si promiseris alium ficturum non obligaris: nisi ob iudicit uigorem sposponderis dominum ratum habiturum. Sane si sposponderis ,ut alter iaciat te curatum ,obligaris. Item si stipu- Ieris alii nihil agitur ex ordine, agis tamen si tu dominus fueris stipulatus a se uo, uel tu seruus,domino: uel pater filio, uel filius patri. In his enim casibus in ordine pater agit, ec dominus. Ex ordine ideo dixi, quia si stipulatus est auus dotem nepotibus restitui,utilis actio dabitur ,ut T. eodem i. quodcun .5c C. depact. super dotem. Sedec si stipuletur procurator domino: dominus, non procurator agit nisi casualiter,ut ff. de dam. infect. l. damni. .uIt. Sed ec tutor, pupillo:curator, adulto: seruus publicus pupillo stipulates, eis acquiritur sed & in deposito,ut C. ad exhiben.& in donationibus, ut C. de donat. quae sub mo. rein pignore,quod uenditur per creditorem. Vel alter alteri etiam simpliciter paciscens adquirit actionem utilem. Item si pecunia credita fuerit sua, e cuius nomine credit, actionem directam etiam quaerit. Item institutor, praeponenti: actor reipublicae: oeconomus,ecclesiae stipulando. uel alias contrahendo: oc si in iudiacio obtinent, actiones adquirunt. Item si stipuleris prorsus extraneo, tibiq; adieceris, prima stipulatio inutilis per consequentem fit utilist non ut agatur ex prima, sed ut metu sequentes pareatur primae. Ratione rei stipulatio est inutilis, tribus modis propter rationem naturalem, gentilem, ciuilem. Propter rationem naturalem,ut si stipuler rem, quae non non est, nec esse potest,ut Chia meram uel rem, quae fuit,sed esse desiit, ut hominem mortuum: nisi de cadauere agatur, uel nisi a iure. homo enim mortuus condicitur. ut st. codem l . inter M. propter. gentium ratione stipulatio inutilis est, si stipuler personam liberam, rem sacram, etiam sub conditione. cum fuerit priuata uel prophana. nec enim adue sam fortunam spei a re congruit, sed nec tas est huiusmodi casus expectare. Ut Reodem l . inter, & fide contrahen. empl. I. si in . propter ciuilem rationem, ut astipuler sororem etiam adoptiuam mihi dari in coniugem: quanquam mea sit causa perpetua. ut Teodem i. si stipuler. Ratione distensus,ut si ego stipulator de aliare sensi tu promissorde alia. Ratione doli, ut si per dolum . metu murinam oc si dolus metui inest stipulatio ex tota erit nulla: non tamen ipso iure,sed per exceptionem. Sane bonae fidei contractus dolo initus actionem non geni rat,utpote ipso iure nullus, ut C. eo. l. ex eo,& l. dolo. Propter impossibilem conditionem stipulatio non ualet, si adfirmative iusserit: sed si negatiud, ut si in coelum non ascenderis,uel non ascenderis, ualet. Si tamen instrumentum perhia het quem cui respondii se,credendum est Sc illum interrogasse nisi euidentissime probetur toto illo die,de quo instrumentum perhibet eos nunquam in simul si iste, ut C. de contrahen. oc committen. stipulat. l. Optimam. Ratione incongruae
responsionis, sicut superius dictum est. Ratione turpitudinis, ut si stipuler sinu
427쪽
oc TAVVΜ co DI cIs. Mitum lim. Hoc easu quia tempore quid promtissum est, nec actio nascitur, sed excipitur sicut dictum est si mouetur. Ratione incertitudinis stipulatio nulla est, ut si stipuler animam, ec corpus, uel fundum, ut T. eodem i. triticum l. quidquid . Sane si stipuler her speciem specialis limam,ut hominem: uel unum ex hominibus tuis, fundumve, quia utcun* specificem, stipulatio tenet. Ratione cause multis modis inutilis est. ecce in arbitrium promit Ioris collata nihil valet. Item coniugalis copula uinculo poenalis stipulationis obstricta non tenet, ut T. eodem i. stipulatio l. si diuortio. I. Titia. Sed Ac stipulatio, quae non est causa sub nixa non ualet: puta quis tanquam libertus cum non esset operas promisit, et Damsi iurauerit non tenetur.ut R. de fideiussbr. l. siquis. Sed & si seruus haereditatis usum fructum stipuletur. etiam sub conditione, nihil agit: oc quia usui ruia 'ctus personam desiderat, ec quia stipulatio ex praesenti uires accipere debet, usae de stipulat. seruo usus fructus.
Uoniam in stipulationibus quandori sunt plures rei stipulandi ec promit
Oendi, loquamur de duobus reis. Nomine duorum etiam res plures debent intelligi. Videamus ita quare dicantur rei, & qualiter tiant plures rei, ta quibus contractibus, di qualiter conueniantur,& experiantur. Reus dicitur stipulandi, idem ec credendi non a reatu. sed a re quam se accepturum sperat. Ergo reus promittendi, idem ec debendi, a re dicitur quam se daturum sperat. Fiunt autem plures rei, si hoc agatur. ec exprimatur di hoc ita, si responderint spondeo, siue sponde inus. θί ita si ex incontinenti, uel cx interuallo modico , ut n. eodem i. iij. cc l. duo, ec t. si ex. ec t. reos. ita tamen, si ab eisdem promittatur, uel eis, ut T. eodem i. si id oc Institui. eo. nec enim imparem suscipere debet obligationem,ut ff. eodem l . eandem. Sane licet non dispariter, dii similiter tamen potest obligari: pu ia ubi alius in diem .alius sub conditione promittit,ut is eod-I. ex duobus, ec Institui. eo. Qui epe proprium est quantitatis secundum eam aliquid dici aequale,uel inaequale. neeundum aequalitatem dici simile, uel dissimile. Non tantu stipulatione, sed ec caeteris contractibus plures rei constituuntur: sed θc quasi contractu, ec in testamento, ut puta si pluribus haeredibus institutis testator dixit, yuanus 8c galar ysato decem dato .ut Teodem l . eandem: ecconueniri oc experiri possunt in solidum , nec habent remedium epistolae: licet fideiuilares habeant. Econtra fideiussori fideius rem conuenire non licet peracessionem: reus tamen, siue soluerit, siue acceperit alterum cum reo tacitae mandati conuenit, ut T ad Velleia. Hodie tamen per authen. quasi remedium epiastolae habent. Nempe plures rei debendi alias non possunt in solidum conueniri iusi etiam dictum fuerit unum quenm in solidum teneri , dc postea alter inopasit absensu e. ut in authen hoc ita. C. eodem hic ut puto inducias non habebit . In sumina illud notandum est, quod interpellatio facta ab uno ex pluribus reis stipulandi, alteri erodest: oc econtra cum uno ex pluribus
reis debendi facta,et contra alium actionem perpetuat,ut C. eodem . l. uir. Item
illud notandum est, quod si unus egςrit postea promittor offerens nihil agit.
ut n. eodem s. ex. Nam dc alias si stipulator petierit,post adiecto soluitur nusilla.
428쪽
PLAcENTINUS IN LIBRUM utis de solui. l. siquis. Item illud notandum, quod unius rei factum alteri nocet. Illud notandum est, quod si ex pluribus reis promittendi unus capite minuitur, alter tamen non liberatur. multum enim interest utrum res soluatur. an persona liberetur,ut Teo. l. penult. N I. ult.
Diximus de illis qui per stipulationes principaliter obligantur, nune apponamus de fideiussoribus, qui principalibus obligationibus applicantur,
per consequencia dc de mandatoribus. Videamus ital cui obligationi accedant pro quo,quatenus,qualiter,quado coueniantur di experiantur. Omnis generis obligatioi fideiussor accedit .mada torq;. siue re,siue uerbis,sive literis siue cosensu contrahatur. Item siue obligatio sit ciuilis oc naturalis,siue ciuilis tantum .siue
naturalis tanta . nam 5c pro seruo potest fidei uberi, licet ipse non possit, nisi pro suo creditore fideiubere. Fideiubet rite etiam filius pro patre, pateri pro filio: ec
minus idoneus facultatibus tenetur, tenetur enim inicaciter, licet non possit soluere. Sane mulier ex ordine frustra interuenit. multu enim refert inier no idoneum fideiussorem,& nullum,utis. eo. l. iij. Sed si pater a filio: uel dominus stipuletur a seruo , fideiussor poterit aggregari. econtra minime,ut st. siquis. Sed quaesit uarietatis ratio inquirat, que inueniendi labor exagitat. Improbatae enim obligationi nec poena a dijcitur, nec fideiussor applicatur, ut T eo. I. cum Iex. 5c l. si sub. Ecce enim pro dote reddenda fideiussor datus non tenetur. Item sur pro scrto facio, faciendoue fideiussorem accipiens nihil agit, ut T eod. l. si a reo. Nam nec plagii faciendi causa stipulatio facta uel concepta tenet,ut T. de uerb. oblig.
l. si plagii. Fideiubere autem potest quis pro praesente, di absente, pro sciente
ignorante, pro paciente,pro seruo,pro libero,pro maiore,& minore,pro aetione ex maleticio pro cotractu praesenti, & futuro, Pro haereditate iacente, re pro uniuersitate,ut meo. I. m2rtuo.&l. siquis. Sane in stipulatioe adiectus fidei ullarem non accipit. Fideiussor obligarionem praecedit,& sequitur. Mandator tantum praecedit. Constitutor tantum consequitur. Hi autem non aliter obliga tur . nisi personaliter se daturos, factum sue promiserint,non alios . nempe ali num factum ex ordine inutiliter promittitur,ut T eo. l. sicut. Item si rei sunt obligati pure fideiussores di mandatores possunt accedere etiam in diem & sub conaditione: non econtritaeuius enim non durius obligati solet. ueruntamen pro tantum naturaliter obligato fideius Ior datur,re ciuiliteret naturaliter tenetur, ut T. eo. l. Marcellus. Item debitore deportato, uel capitaliter accusato fideiussor urgebitur,ut st. eo. I. capitis,& l. ubicun*,ec C. eodem i. v. Item etiam fideiussores priuilegiatorum , ut mariti, oc cedentes bonis, conueniuntur in solidum : licet principales rei non urgeantur eatenus, non tamen in hoc. s. casu in amplius. Alias aute etiam ab initio non plus esse potest in accessione, quam in principali obligatione .ut Institui. eo. Est aut accessio alias naturalis, ut fructus: alias uiolenta, ut alluvio alias artificialis,ut uicarius usus, pensio, uectura. Conuenitur fide
iussior in solidum,puta qui est datus ad mutuum exoluendit: nisi fideiusserit in id dutaxat,quod a reo seruare no potuerit. Sane in usuris,uel multa qua expressimno spospondit,non couenitur,ut C. qicu eo qui in ali. potest. si mandatoritat T.
DE FIDEI vsso RIBVs ET MANDATORIBUS.
429쪽
tenebitur. in omnem enim causam uidetur acceptus, ut T. eodem i. siquis. l. si ita.
Tenentur autem fideiussores semper in solidum: nisi aliud sit actum . habent tamen duo remedia. s. epistolae diui Adriani: si tamen implerent in litis contestatione, si tamen non inficientur, si tamen cum fideiussores sint soluendo, ut Teod. l. si dubitetur l. si contendat. ergo non ipso iure diuiditur obligatio, sed
excpistola diui Adriani,utff. eo. l. inter. Item cessionis habet remedia, si malint exoluere, quam diuidere sed suo iure. Praeter cessionem fideiussor contra si de iussorem non habet actionem, imo altero soluente etiam alter liberabitur, ness acreditore, net a fideiussiore conuenitur,licet mirabile uideat.ut Teo. l. ut fideius rCum alter ex fideiussoribus soluit, di cum solueret, uel posit statim pignoraticinam .ec personales actioes sibi cedi non postulauit, postea no impetrabit,iat. T.eo l. cu is sorro cit tutores tria remedia habent, diuisionis,cessionis, ta suo nomine Prieter cellione si soluerint, habent actionem utile, ut fissi de rat. distrahen. Experitur fideiussor,mandato p contraria mandati, si soluerit c6demnatus secus minimθ, nisi uel aliud conuenerit, uel debitor dilapidauit, uel dilapidare coeperit: uel nisi aliam iustam metuendi causam praebuerit, ut C. mandati si pro ea. i ta tamen, nisi exceptionem peremptoriam etiam honestam emiserit. Sane fideiussori non ascribitur, si famae sitae pepcrcerit. si dilatoriam exceptio em & procuratoriam omiserit quia de apicibus uiris disputari, non congruit,ut ff. mandat. l. fideiussor. Item non repetet si non appellauerit, uel nisi paupertate excusatur, uel debitorem ut appellaret, monuerit. In suinma illud notandum est, quod pro fideiussiore fideiussior fidei ubere potest,ut Teo. i. graece. Item fideiussor iniuria iudiacis condemnatus non repetet, ut ilico. l. exceptione. Item ex persona rei di quidem inuito reo exceptio, di caetera rei commoda fideiussori, caeterisi accessoribus competrer, ut T. eo. l. ex persona. Item illud notandum est, quod actio diuisa per litis cotestationem inter fideiussores ,redintegrari postea non potest,ut C. eo. l. liberum. Item illud notandum est, quod siquis fideiusserit pro repraesentatione personae facienda certa die, poenam promiserit licet alias ex ordine poenalis itipulatio non soleat purgationem accipere, hoc tamen in casu poterit se a poena liberare, si uelit adhuc intra vi. menses hominem repraesentare, ut multipliciter&utiliter distinguitur,ut C. eo. l. sancimus. Item licet olim aliter fieret. hodie tamen prassiente principali reo, fideiussor non est conueniendus: nisi reus fuerit minus idoneus in totum, siue in partem , sed reo absente coueniri quidem fideiussior poterit, si tamen uolet, tempus ei dabitur, intra quod deducat reum Primo conueniendum: ipso in subsidium reseruando, ut C. eo. authen. praesente.
DE NOVATIONIBvs ET DELEGATIO NI Bus.
EXposuimus de oblinationibus,nunc de solutionibus: sed quia, sicut obiti
gationes, fiunt per stipulationes,sic etiam solutiones, per nouationes di delegationes,de his agamus. Videamus it acu quid sit nouatio, unde dicatur, quae obligatio nouetur.quis nouet, qua do,qualiter distinguatur nouatio,&quid sit delegare, quibus modis fiat delegatio. Nouatio est prioris debiti in aliam sormam,iigura li translatio. A nouo nouatio nomen accepit. nouatur obligatio naIuralis tantum,ut Leo. l. i. Nouatur pure,in diem.sub conditione:pura E purci
430쪽
PLAcENTINUS IN LIBRvΜec conditionali ter: conditionalis,conditionaliter,& pure,ut Teodem l . quoue . Porro obligatio realis, uel censualis non nouatur. nisi prius in Aquila nam stipitiatioinem deducatur.Nouare potest dominus, non prodigus, non furiosus, non pupillus sine tutoris autoritate. Sed oc non dominus nouat,ut tutor, urator,generalis procurator, agnatus, furiosus, filius fami. sed ec serui peculiaria debita. maxime si meliorem imam conditionem faciunt,ut Teodem Luit. Sane patris debitum patre ignaro filius non nouat,ut is eodem i. filius. Sed & licet adieci recte soluatur,ipse nouare non potest, ut sLeod. l.cui. Nouatur, si ut nouetur, agatur exprimatur: alioquin priora stabunt, ec posteriora non momentum accipiunt, ut C. eodem i. ult. Ergo nouatio cessabit, si dictum est, ut cesset. Item cessabit si nec, dictum est, ut cesset, ne j, ut non cesset. Tunc procedet ubi dictum est ut fiat. Nouare poteris, si stipuleris ab alio, sed ec ab eo qui tibi debet:
sed tunc ita, si destruxeris,uel adieceris pignus, fideius rem ,conaitionemve,ut Institui. qui mo . tol. obligat. Nouatio alia est nececssaria, alia uoluntaria. Necessaria fit duobus modis,percontestationem, oc definitionem. His modis priori causae nulla decedunt, sed multa accedunt. Voluntaria fit per stipulatione. quo casu prior obligatio perit,di sequens insurgit,ut T. eo. l. alia. l. Paulus. Quid er-ho si pecunia mutuam etia ante numeratione posteatae statim stipulatus sum ti-i reddi,nunquid nouatio fiet minim&non em agitur, ut ex numeratione nascatur actio.& postea stipulatioe novetur: sed agit ut ex stipulatioe actio oriatur,ut meo. l. si ita l. cum. Delegare est alium uice sua reum dare creditori, uel cui iusserit creditori delegat autem quis uoce,scripto,num,utff. eo. l. delegare. debitor debitorem rectὰ delegat, sed non debitore: sed ec debitore exceptione tu tu. Hic inquam delegatus si sciuit, nec contra eum cui delegatus est, nec contra eum a quo delegatus est,remedium habet. Sane si sciuit, non habet remedium contra creditorem,ut puta suum petentem: sed habebit contra delegatorem, si iam soluit.actionem mandati: si nondum soluerit, ut liberetur,conditionem ince
ti,ut ff. eodem i. siquis. Fit delegatio duobus modis,per stipulationem , di per litis contestatem. Differt etiam delegatio a nominis uenditione . quia uenditio fit etiam ignorante debitore: delegatio non nisi eo sponte promittente, ut C. eo. l. i. Item post delegationem prior debitor conueniri non potest. Sed ubi nomen uendideris,di mandaueris, siue cesseris, uel alias faciendo eum procuratorem in rem suam,uel ei in solutum dederis, agere poteris: nisi lis contestata sit. aut debitor aliquid perceperit,uel nisi debitori denuncia uerit,ut C. eodem l .iij. Ergo rerum corporalium traditio plus facit,quam incorporalium. Nam si corporalem rem tradideris ex ordine postea uindicare eam non poteris: sed si nomen tradidisti,quod mandando facis, etiam postea sicut expositum est agis. Sane ne soluatur adiecto,non poterit inhibere quis simpliciter uetando,sed duataxat litem contestando,ut fide solui. l.siquis. l. aliud.
AVdiuimus de solutionibus in quadam sipecie, nuc daeamus generaliter desoluti Gibus,scilicet reru liberationibus re personarum. Res enim soluitur persona aut liberatur,ut T de duo.re.f. ulti Videamus ital quibus liberatio con
tingat,ec ipso iure,ec per exceptione: puta squis soluerit manumista per errore