장음표시 사용
141쪽
cimum sextum, Christum tamen & Iudaeos cadem die, nempe decima quarta, inter duas vesperas Agnum cx praescripto legis mactasse, dc dici sequentis ineunte crepusculo comedisse. atque hanc posteriorem sententiam magis sibi probabilem, SI Euangelistarum verbis accommodatiorem videri. Nemo aegre ferat, quod dissentiamus. Nam si diem primum festi, id est, decimum quintum transtulerunt in sequentem, necesse est etiam agni paschalis esum transtulerint, a quo primus dies festi incipiebat, & a quo festus habebatur. atque ita parasceven quoq; transferre necesse fuit, alioqui mactatus fuisset Agnus die decimaquarta, esus demum decima sexta. Quid opus cst verbis i quum Euangelista Ioannes diserte doceat, Christum in parasceve obse vanda & in odendo agno totum diem antevertisse Iudaeos. Nam cap. 19.i dies ille quo Christus stabat coram tribu-.nali Pilati, qui crat decimus quintus, Vocatur parasceve Paschae, quum jam praecedenti die Christus parascevensuam habuisset. Et cap. i8. 28. non audebant introire in Praetorium ne polluerentur, sed ut ederent Pascha . ergo sequente demum vespera, quae diei decimae sextae initium fit tura crat, cderunt Pascha, quum Christus jam praeco- dente vespera edisset. Adde Matthaeum,qui cap. 27. 62 ait, posteriim a crucifixione diem fuisse post parasceven- ergo dies crucifixionis, quod & Joannes dixit,fuit ipsa parasceve. Quod autem de translato die festi dicitur, ne duo sabbaria Continuarentur, nititur eo stituto, quod in manum Rabbi Eliezeris traditum dicitur, &a Munstero ad cap. 26 Mat
tecoste feria 3. s. 7. neque principium anni seria I. q. neque dies expiationis feria I. 3. 6. At vero hanc Eliezeris regulam, quae certis serijs certa festa agi vetat, stante tem
142쪽
S. M A T T H. C A P. XXVI. iaspio observatam fuisse, magnis argumentis negat & ex Tal. mu de probat Cl vir Ioannes Coch, in tractatii Sanhedrin,
cap. I, pag. I i. & I 2. SI tantum abfuisse, ut continuationem
duorum festorum semper fugerint, ut etiam in neomeni scaput mensis geminarent,& in Pastitate celebrato die decimo quinto,instaurarent festivitatem decimosexto, qui alioqui erat. Unde crgo diversitatem e. im tempore Christi ortam dicemus ξ videtur orta ex vario mensis initio. Quum enim ex Lunae novae apparitione caput mensis figeretur Senatusconsilio, ea vero dubia saepe & incerta esset, factum ut non idem semper mensis esset initium. Iudices, Comperto per calculum, Lunam apparere posse, mane tricesimo die contrahebantur certo in loco, ubi testes exspectabant. Hi si venissent, examinabantur, quando, qu afigura,qua parte caeli Lunam conspexissent. Comperta apparitionis veritate, praeses judicis proclamabat π F, atque eum totus populus sequebatur. ac mensis superior plenus eniciebatur, id est, triginta dierum. Si testes nulli venis.sent, etiam xxx i dies sestus & primus mensis constituebatur. de quibus vide dictum locum Ioannis Cochi. Fac iam tempore Christi rem ita se habuisse. ut trigesimus primus
dies Adar una cum sequente die ex Senatus consulto esset primus Nisan,contingere potuit,ut qui secundum naturam seram lunae apparitionem esset decimus quartus, adeoque vera parasceve quam Servator noster observavit,Iudςis ex Senatus consulto esset demum decimus tertius. & qui secundum Lunae veritatem esset decimus quintus .adeoque primus festi dies,secundum Senatus - consultum tantum es.let decimusquartus, adeoque parast V .
concordat Syrus. At Vulgatus & Euang. Hebr. tantum legerunt, iam O. . Arabs,
143쪽
Erasmus qui intinxit. Vulgatus autem, Beza, Syrus, Arabs, Euang. Hebr. per praesens, qui intingit. miror vero, Erasinum, S post eum Bezam haec ad mutuum convictam solummodo referre, atque ita accipienda negare, quasi eo tempore, quo haec a Domino dicebantur, Iudas manum haberet in patina . quum enim anxie disquirerent discipuli, quis is estet qui eum proditurus esset, & singuli rogarent, num ego sum Z nihil respondit Dominus, si proditorem tantum a mutuo convictu, non a certa actione descripsit. in ConVictu enim omnes pares erant, non magis Iudas quam reliqui manum saepe in eadem patina cum Christo intinxerant. At inquiunt viri cruditi, si Iuda intingente manum, dominus dixisset qui mecum intingit in patinam,is me prodet, fuisset manifestum & indubitatum signum. Dicor, Mhoc voluit Dominus. sicut quum Ioan. I 3. 26, dicit, cui ego intinctam o sum dedero , is eis. ω protinus dat Iudae. quidco manifestius S indubitatiust Miror quoque Cl. Casaubonum in notis suis tradere, veterem Interpretem non videri in suis libris reperisse etia Manifeste enim habet, iani intingis mecum manum in paropside. nec ullum defectum annotavit Lucas Brugensis. Syrus, Arabs, Euangelium Hebraeum quoque expresserund. VE R s. 28. cI. ambigua emocutio. quia
masculintim pronomen cium referri potest tam ad ια γpoculum , quam lis sanguinem , quae hic ambo sunt
masculina. . posterius laudarunt Trem. & Boder. vertentes , hic Visanguis meus. eadem amphibologia est in Graeco, τουτο - ες τι πιμοι μου, ubi τοῦτο tam ad πο- υον quam ad mma reserri potest. posterius laudarunt Vulgatus de Erasmus , vertentes, hic eis enim sanguis meus. alterum Beza, hoceu
144쪽
S. M A T T H. C A P. XX VI. 11sea enim sanguis meus. quod nobis minus probatur. quia in
praecedenti membro, ubi de pane actum ruit, non dixit Euangelista, ἔπς iso σωμά μου, sed τουτο , pronomine quoad genus ad σωμα relato non ad Ita S in altero membro , pronomen τῆra sic exponi velim ut sanguinem potiusquam poculum genere retera σ. At inquit vir Doctiss. si ita interpretemur, nullum erit hujus propositionis subjectum, praeter ipsum sanguinem qui Christi esse dicatur. Id
vero mihi non videtur: non magis quam in priori membro, si τῆτο referatur genere ad σωμα, nullum aliud fore subjectum quam corpus Christi. Etsi enim in utroque membro pronomen genere referatur ad praedicata significatione tamen 65 dcmonstratione resertur ad subjecta, quae sunt panis S poculum. ut si picturam patris manu tenens, dicam, Hic en ater meus, pronomen genere convenit cum praedicato, significat tamen &demonstrat subjectum, nempe picturam quam manu tenco. sensus enim cst, haec pie Iura eupater meus. Si boves, asinos, camelos alicui offerens dicam,
Haec est merces tua, pronomen proculdubii pro subjecto continet &demonstrat res istas quas offero, etsi genero & numero ab hs discrepans conveniat cum praedicato. Ita Mhoc loco. Quum Christus panem manu tenens dixit, Hoc es coum meum, deinde poculum, hic est sanguu meus, sub jecta non potant intelligi alia quam quae demonstrantur, etsi pronomina praedicatum genere reterant. sic enim usias loquendi obtinuit, ut quando sub)ectum subiicetur, pronomini demonstrativo , cui subjectum includitur, tribuatur
genus praedicati. Quum Luc. 22. 2o, e tat, τοῦτο τι ποτηυον ηημνὴ , fateor τοῦτο genere convenire cum subjecto
quod est , quia id exprimitur. at si non exprimeretur, diceretur ιωτη ἐὼν ἡ-jam pronomen habet genus praedicati, & tamen sensus prorsus idem est.
VERS. 36. Tunc venit Iesus cum eis εἰς χωργον. Beza, no i locum.
145쪽
116 COMMENTARIVS IN locum . sic Syrus, . Vulgatus, in virim. sicut Euangel. Hebr. ra, , SI Arabs, vittim, vel pagum. Glossarium H. Stephan. , Rus , possessio, visia,fundin. Vocabatur autem locus aut villa ista Γεθσμιμῆ. ubi non probamus Doctiss. virum Caninium, qui rei, ciens sententiam eorum qui id exponunt Ma vasiem pinquium: item eorum qui exponunt lora m prelum olei, dicit esse duo vocabula Syriaca m pecuaria bur1ri. xu enim apud Syros lennon credimus. apud Lexicographos non invenimus, nisi quod Ferrar. torcular, Lex. Syr. Arab. ὀ - prelum torcularis exponit. vox Hebraea est. In Thargum nu aliquoties exstat pro grege dc pecore, unde Belgicum Getae. at pro pecuaria sumi, nescio an probari queat. Praeterea
Syrus non scripsit per n, sed per I, , ubidaleth legendum cum raphe per ιμ,adeoque non male pro eo adhibitum Graecum ι. deinde vel m pro butyro, apud Syros non invenimus. l. rim i quod Ferrarius male punctavit Is C a. ,ὶ ipsis est adeps,pinguedo. idem quod apud Hebr. . unde apud Arab. lud butyrum. quid autem illud-sit. difficile dictu est. Conjecturai facio, csse quasi id V ra varis Agni, aut 'ara' u vastis signorum , id est, et alis insignis vastis. sicut Esa. 28. as. diciturma r πυ hordeum signatum, id est, insigne,optimum, quod est iu , ndra positum in signum, inquit Elias in Thisbi. atque id
maxime confirmat scripturam vocis γεθ μπιη. nam chireclongum exprimi per Graecum η, maxime appositum quum S ipsi Graeci ii per i efferant: adeo ut & αημωή eiusdem sint pronunciationis. cst autem rum pure Thargumicum. genitivum valet. terminatio formae constructae pro abs
146쪽
S. M A T T H. C A P. XXVI. ra tuta in Tharg. Dequentissima. fuisse autem vallem ad ra. dices montis Oliveti, eamque amoenissimam, nemo dubitat. in quibusdam exemplaribus est quod melius etiam cum nostra sententia convenit. Evangelium tamen Hebr. habet ra Mo 'a vastu pinguedinum. in quo nihil desidero, nisi quod nullum vestigium habeat literae quod ipsum Min Arabe desideratur, qui habet m a. V E R s. 38. Μήναὶεωδε. Lmanere hic. Vulgatus, s-stinete his. videtur legisse in μείνατε. Arabs, Latoebe ectate his. enim quoque est expectare . Syrus,
V E R s. 47. Venit Iudin or magna turba cum eo eum la-
distes Uibin sic Syrus & Arabs. At Vulgatus, missi a principibus Sacerdotum, sicut in Evang. Hebr.
ramis una ct issi erant missi V E R S. So. ω παροι, Vulgatus, amice ad qhidieni Λὶ sicut Euang. Hebr. Mna,. BeZa, quorsum adest ω acceperunt pro pronomine interrogativo πιι ; Syrus,
lim cum Bodcr. ob id venisti ' etsi enim ' Qim, ut omnia pronomina demonstrativa sequente ', sit relativum, saepe
147쪽
118 COMMENTARIVS IN tamen, 'facto pleonastico , manent demonstrativa. ut insta ex vers 16 apparet, S pluribus exemplis demonstravimus Matth. I. 22. sicut apud Graecos articulus postpositivus οῦς, qui proprie Valet pronomen relativum quι, nonnunquam usurpatur pro demonstrativo tati, Dii γ,vel ουτ hic. ut ex Platone & Xenoph. docet H. Steph. in thesauro.
Idem est,&eadem locutio, εφ' trutrumque demonstrative expono, ad id venisi 'sic Arabs, o tu, ad hoc venisti Z τουτω ι quod idem est, quod reliqui dicunt Euangelistae, siccine osculo prodis filium hominis i ad hoc venisti, ut osculo prodas filium hominis 3 Iam enim Matthaeus narraverat IudamChristum deosculatum esse. cui facto quadrat interrogatio, Amice, ad id ne venisti '
falsi testes accessissent. id est , sicut in vetere quodam exemplari legi testatur Beza, καὶ ουχ α ρον, σπλλῶν ψάλλει πρων
prorsus ut est in Evang. Hebraeo, v a m.
l .s J ' o, Et non invenerunt. 6' venerunt multi te
stes falsi. Eodem modo Arabs. id est, s in cραν.
ψα δομάρτυρες V E R s. 6I. mi iam. Trem. & Bod. hic disit. si cui in Graeco, ουτ' ἔφη. consentiunt tamen omnes editiones Syriacae in puncto superscripto, praesens tempus indicante. adeoque vertendum, hic dicit. ut sensus sit, hic non tantum semel dixit, sed porro hoc dicit & constanter gloriatur, se posse templum Dei destruere, &c. Arabs habet in praeterito is 3 dixit.
148쪽
s. M A T T H. C A P. XXVI. Iro V E R s. 62. οὐδεν Drrκώνη ; π ύπί σου κοι μαρτυροῦσiν ;Concordat Syrus. sed cum Vulg. cocordant Euang. Hebr.&Arabs nihil restondes ad ea quae si adtersum te testis cotur' V E R s. 64. - δεξιων τῆς δι-άμεως. Vulgatus, virtutis Dei. sicut in Evang. Hebr. α'nuem ma ra. Syru IN Arabs non addunt vocem Dei. neque hic necessarium videtur. constat enim, apud Hebraeos π tan ἡλ α ιις in forma emphatica inter Dei nomina usurpari, quasi ipsam potentiam dicas. adeo ut in. ἀῆς δ αμεως sit dextra Dei, ejus qui ipsa potentia est. sicut Hebr. 8. I, τῆς μερολωοωGest dextra Dei , qui ipsa majestas est. Lucae tamen habetur δαυάμεως V E R S. 6S. Id κου τε ἀυ βλασ*ημὼω α E. Vulgatus non legit ιωτέ, quod tamen apud Syrum quoque, Arabem& Euang. Hebr. eXta . v E R s. 67. - OOm Trem.Et percutiebant eum. melius Bod. Et insigebant ei colaphos. -ολαφιαν --. est enim pugnis caedere . Sequitur,oO - ' alij autem caedebant eum,
debant eum seper maxilias eius. id est , alapas infringebant ipsi. 'sicut enim colaphus fit contracto pugno, &in quamvis capitis partem impingitur, sic alapa fit e plicata manu, S in maxillam impingitur. Optime expressit quid sit λαπι hoc loco. ut SI Vulgatus , palmas in faciem ejus dederunt. longe melius quam BeZa, bacisiis eum ceciderunt. vide quae de hac re plenissime & doctissimo disserit incomparabilis Heynsius in Aristarcho S. pag. 93. 94. 49 s. optime Euaira Hebraeum pro , ' triari is caeciderunt eum
149쪽
I3o COMMENTA Rrvs 1Μ 1,risb. pro ἔ, Eidinis. m π p ΠM, ct gly misi μης manus in faciem ejus. V E R s. 7 I. E'ξελθονῶ θ , ειδεν, &c. Vulgatus, Exeunte antem in Ianuam. Euang. Hebr. 6 2 m, , , τ' cr quum ipse exivisser ad januam. Arabs, se exνt adjanuam,vidit eum,i.ex phrasi Arab. quum exbsiet. Ubi Vulsatus quidem neglexit particulam Q. rc- liqui recte expresserunt. aliud enim est exire januam, aliud
ad januam. pariter vero mλῶνα acceperunt pro πύλG. non praeter usum vocis. Glossarium, πυλων, Ianua. Stephanus ampliorem poticu majoremque domus portam denotare ait proprie tamen atrium, vestibulum. ut BcZa hic vertit.Et Syrus,
l si se . ma oz o, or quum exivisset ad limen, seu
vestibulun . . V E R S. 73. Paulo poct autem accesserunt οἱ-ωπς. Syrus, Λ . qui sant, id est, ut habet Arabs, oli santes. Vulgatus, quislabant . Beza, quia sabant. -ρεήτωπις dixit Marcus cap. I . Vers. 7o. Hebraismus est, qualis Dan. I. i6. - ακὰ mi P accessiad unum exsan- tibi, i. ex adstantibus. Orientales enim simplicibus utuntur pro compositis. Aliud tamen voluit Syrus, quum ei ἐ-
Vertit O m, & apud Marcum eὶ ο ρες et ς , qui sunt,non per imperfectum qui sabant, vel adstabant. Voluit enim csse - ςωm scrvorum sive ministrorum, non quorumvis, sed eorum qui summi Sacerdotis pedissequi erant, eique perpetuo adstabant..Εjusmodi servi Saulis vocantur
150쪽
Pat, ο -ρε κως αὐτω, Detit. I. Ita hoc loco describuntur . qui tertia vice aggressi sunt Petrum. fuerunt οἱ ρcςω nt, familiarissimi Pontificis ministri. Et Ioannes cap. I 3. vers. 26, expresse ait fuisse ζ nec dubito , quin apud Danielem P , LXX , εις τ ἐπνυτων, sit unus ex Angelis, qui ε ,στες vocentur, quia adstant Deo tanquam ministri. unde Luc. I. I9, εγω εἰά Γαζυ λ ο -ρε -
V E R s. 7 . Tunc car it detestari cse jurire, οπιλι οἶδα τVulgatus, quia non novisset hominem, mutata prima persona in tertiam. sicut in Evang. Hebr. mκ reis: m. Syrus S Arabs retinuerunt primam . V E R s. 7s. Et recordatin eis Petrus verbi Iesῖ, εἰρηκώ-
Τ D tauta, qui dixerat ei. sic Arabs, d Syrus,lom , Trem. quem c sermonemὶ dixerat ei. Regia, qui dixerat ei. est enim ambiguum. ut & in Evang. Hebr. υκ ' κ qui dixit, vel quod dixit. posterius secutus est vulgatus. qui ctiam cum Euang. Hebraeo omisit -δCAp. XXVII. V E R s. ἀπιγξαγ. Euang Hebr. naia ,ΠΠ' , quod Vulgatus ad verbum, se laqueos spendit. Beza, ravutivis IV . sicut Surus. His omnibus praefero Arabem, ita aiat. quod non recte in editione Romana vertitur sese. Passivum cst. vertique debet frangulatus eis, vel si catus eis idem quod ἀπιγξα n. quod nihil praeter suffocationem significat SC in medio relinquit, laqueone & suspensione ea faeta sit, quod Lucas certe Act. I. I 8, ne Verbulo quidem innuit, an potius sibito morbo qui Graecis Hebraeis maοκ dicitur, de quo ad nomen R a ἰσχα-