장음표시 사용
161쪽
i 1 COMMENTARIVS a 2. I. pro dixerit Syrus , unde apud Marcum dicitur Christus exclamasse, Κλωι , E'λωι . Drusius existimat pro H κ , κ reponendum in Syro quod Hebraicum pariter & Syriacum esse ait. Hebraicum esse nemo dubitat. Syriacum esse non credo. & omnino ita relinquenda puto, quia Pal. 22. 2o. eodem modo reperiuntur, , pro Hebraeo, MI At quare pro , Μ κ it, omista pronomine affixo primae personae t Respondeo, quia id affixum etiam scriptum pronunciari non selet a Syris . deinde, quia etiam non ubique adscribi selet, ne quidem in Targum , ubi pro Hebraeo plerumque dicitur tantum. Vide Gen. I9.3 4. quomodo & pro , Syrus solum
modo dixit, l l , in editione Erpeniana. In Pari- sensi enim additum est affixum , quae sic
lecta a D. G. Sionita,vertuntur ab eodem, Dem mein, D mem. at si legas . , Vertes, robur meum, ro-
bur meum, estque idem quod Hebraeum m . quomodo Psal. 88. s, ' , Syrus vertit, LOCnos Discor vir, cui non
es robur, vel alumentum . V E R s. 49. O , , m α '. o I. Tremel. reliqui autem dicebant Hi, Sinite, videamin. videtur legisse, cita OOGI , quod in Vien. Regia & Cothcn. non extat. nec inter varias lectiones recenscturi itaque tollendum issi. sic simul tollitur scrupulus, ob quem suspicatur legendum ri ,
162쪽
S. M A T T H. C A P. XXVII. 1 3 fines videamin. Arabs quoque in plurali habet, sinite
eum. In Graeco tamen est , ine. nec annotavit BeZa lectionis ullam varietatem. Vulgatus &Euang. Hebr. similiter in singulari legerunt. V E R S. 63. - Io
Et exiverunt, O pons resurrectionem ejus intrarunt in urbem sanctam. In Graeco est , Καιεξελγν,ς e τ-s p τὀιο αὐτε , εἰ λhν εις ore. Syrus haec aliter distinxit, nempe hoc modo, Gaiam 'μοῆλθον εἰς se. Ut sensus non sit, sanctos, quorum corpora ipso articulo mortis Christi dicuntur resurrexisse, post resurrectionem ejus demum cxijsse e sepulchris, sed egretas eodem tempore quo resurrexerunt, post resurrectionem Christi demum intrasse in urbem sanctam. quod omnem prorsus eximit scrupulum. . nec ad eum vitandum opus fuit quod citat Cl. Cafaubonus Exerc. I. cap. 28 ut Glycas historicus m/άν emendaret pro . . quod secutus Arabs Vertit - νε , σexiverunt past resurrectionem suam. Euang. Hebraeum lesit instri , neque quam Syrus, sed quam ex Graeco primum cxhibuimus distinctionem secutus est. sic enim habet, ' ας ' empn 'U ,κ- na pn κ trapn, ct exiverunt ex sepulchrispou resurrectionem ejus, or ingre sint in urbe anctam. praefero Syrum. quem quum sequimur, non opus est cum Cl. Beza recurrere ad ea quae ad versum set annotavit his verbis: Quae post scissionem veli rcferuntur de sanctorum quorundam resurrectione S apparitione,etsi continenter ab Euangelista narrantur, ne unius & ejusdem facti historiam veluti discerperet, tamen Christi resurrectionem esse consequuta, ex proxime sequenti versiculo apparet. Haec ille . Ucrum distinguendam ajo horum sanctorum resurrectio
163쪽
COMMENTARIVs IN nem, ab eorundem paritione. Monumenta aperta sunt, sanctique inde egresti ante Christi resurrectionem, ad demonstrandam vim mortis Christi. sed delituerunt extra urbem , donec resuscitato Christo ingressi sunt sanctam urbem, ibique apparuer*nt, ut simul & mortis & resurrectionis Christi gloria in ipsis appareret. Ea sententia magis arridet, quia & seriem historiae servat, & mutata solummodo distinctiuncula textui vim nullam insert. Magnas Syro hoc
nomine gratias debemus. V E R s. s6. Κου Mαρ αἰ FI'οι- κζωιῆμ τ ρ. Ambiguitatem habet haec constructio, quam vulgatus non sustulit. Evang. Hebr. hoc modo tollere conatur, a V a m': P cm,' maria Iacobi, o mater Iosephi. ubi mater de selo Iosepho sive Iose praedicatur. itaque aut diversas intelligit foeminas, quarum una sit Maria Iacobi sive mater, sive uaeor, altera mater Iosis: aut eandem quae pariter & Iacobi uxor. & Josis mater sit. Aliter ambi uitatem tollit Syrus ,
ter Iacobi es Iosis. similiter Beza. Arabs ad dilucidiorem, explicationem repetit mater. I ria mater Iacobi mater Iosis. sitis tamen dilucida est sententia Syri, quam laudo, ut una intelligatur Maria quae Iacobi simul de Iose mater fuerit. hos enim fiatres fuisse potet ex Marc. 6. 3. Et matrem Iose vocatam filisse Mariam constat ex Marc. is. 7. ubi Maria Iose dicitur. quae eadem Marc. I 6. I. Maria Iacobi dicitia . estque ista quae praetor Mariam Magdalenam memoratur Mati. 27. Q.&28. i. Nec omittendum, pro Vulgatum & Euang. Hebr. legisse ζωα p, aut certe pro eodem habuisse. quod dc Syrus fecit Act. 4. 16. Hic tamen, ut & Marc. 3. & is.
o. SI Luc. 3. 29. scripsit eodem tamen nomine.
164쪽
7. 13. pro Ιωἀφ in uno Vetere exemplari te. Iωσί , ω cap. . 36, pro sωσῆς sω φ, testatur Cl. Beza . Talinudistarum iste mos est , apocopen ultimae literae inducere.. ut promet domus, pro am iterum. sic ergo pro', 'p' . atque inde, addita terminatione Graeca, I σής.
Tremel. Et inmolvit ipsum in sindone linea munda. Boder. in linteo sint mundi. malim, in involucro lini mundi. est enim . cinxit, conserinxit, ligavit. vide quae observavimus ad Act. 27. ir. est ergo Λ involucrum quo corpus cingitur, constringitur 6 ligatur. ne quis miretur autem σνοονα eXponi a Syro involucrum lineum . nam & Gloss. ωδων, tunica lintea. Neque pretiosius ad sepulturam adhibere licebat. teste Iuchasin fol. q. pag. a. cujus verba sunt, Non licet pelire in riseis involucris aut vestibus phr ionicis, ne principem quidem. quoniam haec eu perditis , or opus gentium. Princeps erat praeses magni Synedrij. qui quamvis regis instar sepeliretur,non tamen nisi linteo involucro.
Concordant Arabs, Vulg. & Euang. Hcbraeum . Solus Syrus mutavi; in plurale,
Et molet erunt lapidem, objecerunt ostio AVlchri, o abierunt. Explicuit textum Graecum, cujus mens est, fecisse hoc Iosephum per alios,vel adjuvantibus alijs. erat enim lapis per
165쪽
a 6 . COMMENTARI s iuili Reg. Iube ergo custae iri sepulchru- . In Paris. I be ergo sint custodientes circa sepulchrum. significat, praemo-ntium se, cavere, cautum esse. neque habet dili emiae aut custodiae notionem, nisi quatenus custodire seipsum significat cavere sibi, caute se gerere , quod Hebraei dicunt 'o ad verbum ergo. verto , praecipe qui cauti sint prosepulchro, id est, qui sollicite cum cautione curam sepulchri gerant. praecipe, i. constitue qui sepulchro caveant, sicut apud Hebr. ij dcros, quae proprie significationem habent, pro
etiam saepe usurpantur. Sequiesar, ne veniant scipuli ejus νυκτας, ne D. Vulgatus, Arabs, & Euang. Hebr. . non legerunt νυκυς. neque scriptum erat in duobus vetustis
BeZae codicibus. Syrus legit. Porro , loreo , se erit errorposteriori ne existimet lector ultima literam in . l esse liheth, quod multi etiam Grammatici Sc Lexicographi existimarunt, sed est duplex Jod, quae quando concurrunt vix ab libelli discern i possunt. legendum ergo errari a Verbo erravit. In Cothenensi editione omittitur hic posterior Vocatis. at Marc. . I9, perperam supra Ain scribitur , hoc modo, . factum id, quia author putavit ultimam literam esse libeth. At in Viennensi utrobique scribitur ubi posterior vo- .calis pertinet ad prius Iod.
hanc non esse, quod plerique voluerunt, corruptam ex Graeco κου ίλου qua hic utitur Matthaeus, sed esse Latinam
quae Honarios, qui ad sontibus supplicia inserenda, eosque custodiendos. adhibebantur, adeqque hic custodiendo Christi sepulchro commodi3 praesciuntur,persuasit doctiss. vir Nicol. FulL Misceli. lib. 4. cn. 17.
166쪽
. . .Tremellius vertit, Vestere autem in Sasbatho, cujus ves erae lux prima eis in septimana. Boderianus eodem sensu, In ves era autem in Sabbat , cujus lux una in Sabbatho. ambo illud acceperunt pro nomine cuni affixo, quod Tremellius ad bii ' refert, quod est mascul. Boderimus autem an quoq; eo, an ad J5 referat quod
est stem. gen. , incertum est. At Vero cia praecedente ' nec mascul. nec foemin. generis aifixum esse potest: secundum analogiam Grammatices. Masculinum critin haberet antes, ' Demininum Fuit quum existimarem esse Benoni Kal, quod in fine ' pro ' habet,quia sequitur a. sic enim verba quae desinunt in 1 Ga solent pro sibi vendica re. punctum autem supra is existimabam esse a prima aut media radicali dissocatum aci ultimam,& indicare Bononi. Itaque vertebam, tu vestera autem in Sabbatho, suae incestis prima septimanae. At Ferrarius me docuit, sposito puncto supra ad indicandum duriter essePronunciani im) ω forma Emphatica x puncto jam insta
candem literam posito, ad innuendum molliter jam pro- 'nunciandam,quia per Scheva quiescens effertur, more literarum begadhephath apud Hebraeos significare auroram, mane, diluculum. Hinc vertendum, Io vestera autem in Sabbatho, quae diluculum eis primae in septimana. Sed citin peri vesperam universa nox denotari deberet, adeo ut etiam finis noctis qui diluculum & auroram contingit Vc-T 1 spera
167쪽
148 COMMENTARIV si Nspera diceretur. quod quum durum sit, dc ni fallor inusita tum persisto adhuc in priori mea sententia, hic esse Benoni. & per J intelligo vesperam proprie dictam, aqua Hebraei naturalem diem inchoabant , quae finis erat Sabbathi, initium primae diei septimanae: quaeque pro pterea hic dicatur illucescere prima in septimana. est autet in vestera in Sabbatho, idem quod, in
vellera Sabbathi, sicut l . . u in septimana, id est, prima septimanae. t Qq tresi ptinianai ter
tiaseptimanae. quod autem sequitur , quum mascul. sit, ad pertinet, non ad J Nec est quod quis miretur, vesperam hic dici illucescere. quod id aurorae sit non vesperae. candem enim phrasim habes Ioah. ly.3t. ubi Iudaei,propterea quod parasceve esset, dicunt,
quia Sabbathum illac siit. ut S Lucas loquitur cap. 23. v. s , η-G mccαον ἐπιφωσκε. quae non nisi de appetente Sabbathi vespera intelligi possunt. Syrus ergo per ο λε α οσάτων intellexit ipsam vesperam Sabbathi, & de e. a dici putavit ἄλφωιαύσν εἰς μι- mccατων. quod etsi Vulgato & Erasino reprehendat Cl. Beza, rectum tamen putamus. nec pugnat haec sententia cum reliquis Euangelisiis. neq; enim dicuntur hic vesperi venisse ad sepulchrum, sed ivisse ut id viserent. Statuamus ergo vesperi portas exivisse, totam noctem extra portas harulle, ut summo mane antequam portae urbis aperirentur, dc ab ullis conspici pos sent, ad sepulchrum contenderent. Explicat quoque Syrus
quid sit, τῆ ἄλφωσκου ν εἰςμίαν esse videlicet phra-
168쪽
. - S. M A et T H. C A p. XXVIII. is sin qualis in his, επρω-ει f υπς ες μοι εἰς tio. id eis ero in pater,ih mihi eris Eustic hoc loco, quae illucescit in primam septimanae, i. prima. Marcus dicit, foeminas
spera ea quae Sabbathum excipiebat, quaque primus septi
manae dies incipiebat. id fecerunt, ἀλώψωm ἀνίησοῦν. refer hoc ad initium itineris, conveniet cum Matthaeo dicente, eas tum ivisse ut inviserent sepulchrum. Nec repugnat id Euangelistae Lucae, dicenti cas reversas a sepulachro emisse aromata .. neque enim c it, statim a reditu id factum. lino cavet hoc, quum docet Iabbathum jam tum illuxisse easque Sabbatho quievisse, secundum mandatum . quando ergo emerunt ρ Marcus ait,
Existimamus itaq: taminas ipsa ve fera Sabbathi, quum ex
more Iudaeorum primus dies septimanae initium caperet, accinxisse se ad iter sepulchrum versius, in eo itinere emisse aromata, exhile urbe, tota nocte haesisse insuburbio, inde excurrisse Mariam ιαοῖας ετ ζιής. Ioanito. I. reliquas deinde ad sepulcsarum venisse ορθρου βοι S, Luc a . i. Aliter Matthaeum cum reliquis Euangelistis conciliat Cl. Drusus in Praeteritis. οφὲ τ αββατων, inquit, est ero Sabbathi, cujus additamentum sm: m vocant) incidit in is diei sequentis. idem ergo οψεF- ω τι Haec ill . quae quidem omnibus anteferrem, si verum esset quod tradit, addi tamentum Sabbathi incidissean τι ωι diei sequentis. Longe aliter Fagius in cap. 3r. Exodi. Iudaei, inquit, quia nesciunt, ut ipsi dicunt, momentum illud quo Sabbathum inci pit, jam quo illi satisfaciant, horam unam tardius desinunt,& hoc tempusculum vocant O pn ,κ naz ri, additionem
de profano ad sactum. & hoc ipsum additamentum significari volunt in lege per sebbatulum. Haec ille . Non
169쪽
tantum horae esset additamenturi L.
VERS. 2. Lτακυλια υν λιθον Vulgatus,
revomit idem. solus non legit Syrus enim, Arabs & Euang. Hebr. haben . V E R s. 3. Et vestimentum 6 3 λκυόν ως χων, album ut niae. Vulgatus de Euang. Hebr. non legerunt λα όν. Syrus& Arabs legerunt VERS. 7. οπι Solus Vulgatus non legit Dra τ νεκρων. Syrus, Arabs, & Euang. Hebr. legerunt. V E R S. .'. ω -ἀ-γγῶλα τυς sς ora L. Omnia haec absunt a Syro & Vulgato Interpri te, ut& a. vetustissimo Bezae exemplari. Arabs S Euang. Hebraeum habent. si legantur, retributivum est sive consecutivum quod sequitur, Kα ἰδου, id morem HuHebraici. unde recto in interpretatione sita Cl. Beza omisit καὶ.VER s. et . Eis hoc ausium fuerit ἄU Fηγεμαν , recte Beeta quil praesidem. sicut Arabs , o . Syrus , t 1 λα rei coram praefide. Erasinus,adyerbum, se prasi . Vulgatus, a prasios cui Euangelium Hebraeum,
est pro ziiὶς . sic Arabs, o eorum dubitatavit. Euang. Hebr. 3 mpn se quidam dubitaverunt . . Porro proprio est divi uerunt, ut ἐλι, αλnam qui dubitat, vere est divisus animo, λψυχ γ, ακα- G ' s τ ἰδοῖς αιτοῦ, ut loquitur Iacobus cap. I.v. s. VERS
170쪽
sicut misit me patcr meW, etiam eo mitto vos. recte observavit Cl. BeZa haec ex Io. an. 1o. 11.uc inserta esse . Arabs, Euangelium Hebr. & Vulgatusion habent. V E R S. I9.-ο--Deesse oti testa-ur Cl. Bezam suis vetustis codicibus. Legerunt id tamen yrus, vulgatus,& Euang. Hebraeum. Arabs pro eo habet nunc, prout in vetustissimo BeZae codice legebatur ναῆ. Notipossumus non ea addere, quibus Arabs Euangelium
id est ab Athm HI exem- ur Euangeli, t aithaei Apostol quod scripsit in terra Pati lana, illos tritin sancti Hebraicὶ, octo annis postquam Dominus, fer Iesia Christus carne in catos ascendit rimo anno regni audis Caesaris Regis Romani. Quae partim convcnesunt cum
tro, dicente Matthaeum praedicasse is id tali
, Hebraicὸ in terra Patisina, partim cum iustissimo Bezae codice, in quo erat, Tελ θ-ου αγγελω. Α'μίω. 12 τῆς clepeudum videtur τ' misi τοῦπ μῖψαληψεως. Finis sn Utangeli, sicundum LMatthaeum . t men. Editum est istudeo, octavo pou anno a Christi sursim assumtione . Addit abs, fuisse eum primum annum Claudis. Nam quadra- simus primus anato Christo annus qui octavus est ab ejus scensione, primus fuit imperi, Claudij. S. MἈRCI