장음표시 사용
531쪽
Eu AN C. MATTH. CAP. I. angulo constitutus sob duplicem conditionem , regiam, ante transportationem, & post cana, privatam) pro duplici genere censeatur.' Quarum quantum quaeque sententiarum ponderis habeat, luculenter pertractavit in cruditissi-ino libello de Genealogia Christi Clar. vir Franciscus Gomarus, eximiae cruditionis acerrimique judicii theologus, qui ad secundam sententiam potissimum accedit. Nobis lubet quartam addere sententiam , quam ex integerrimo, omnique eruditionis genere refertillimo viro Antonio Thysio, cujus nobis amicitiam gratulamur, hausimus. Sic sentit vir doctissimus. Vnum tantum hic memorari Iechoniam, Iosiae regis nepotem, eoque secundam testaradeca-dem terminari. sicut enim prima testaradecas se extendit ad Davidem inclusive, tertia item ad Christum inclusive, ita siccundam extendendam esse ad Iechoniam sive captivitatem Babylonicam inclusive. adcoque nequaquam esse
inserendum Ioahimum , quippe qui tessara decadem in
pentadecadem mutaret. Postremam tessaradecadem inchoari a Salathiele. nec tamen ullum in ea statuendum esse defectum. Etsi enim tredecim tantum hic recenseantur viri, accenseri tamen iis virginem Mariam tanquam peculiarem generationem , idque quia virgo peperit. Quod enim in reliquis genealogiis mulieres pro stirpe non censeantur, nec censeri debeant, id fieri, quia viri, ex quibus Conceperunt, progeniem faciunt. Si similiter ex Josepho Maria uterum gestasset, omnem illius, nullam hujus rationem fuisse habendam. Sed quum Ioseph non ut pater, Verum ut sponsus solum hic recenseatur, ut ex eo prosapia tantum Mariae ac Christi cognosceretur, sbia vero Maria absque marito mater fuerit Christi, merito inter Iosephum a C Christum eam speciatim memorari, ac de ea expresso dici, ex gita natus est Christi: ut ci hic generationem penultimam, & ex ea Christo ultimam tribuendam esse scia
532쪽
lis implicitam , adeoque verissimam sententiam omnes docti fateantur, eoque nomine doctissimo Atiro ingentes gratias nobiscum agant. Novo prorsus modo Euangelium Hebraeum dictum scrupulum tollere tentavit. Vt enim tertiam tessaradccadem compleret, inter Abiud & Elia kim versu 13. inseruit Abner , hoc modo, nae I ban Tin' α'p',κ nκ in, Abihud genuit Abner, Abner genuit Elia inet. Nova prorsus haec est lectio, nulla Graecorum exempla
rium, aliarumque versionum autoritate comprobata. V E R s. I 2. Mιπι θ His μύοικεM 4 Extant
haec non solum in omnibus codicibus Graecis, sed dc apud Vulg. Syr. Arabem, Aethiop. & in Evang. Hebr. editionis Munsteri. Desunt autem in editione Merceri. V E R S. I . τ Α, a. Consentiunt Vul- gatus,& Aethiopicus. Syrus autem, . ut & Arabs,
, Achin, per Nun in fine. Sed magis mirum, quod,
reclamantibus omnibus exemplaribus, Euangelium Hebraeum utriusque editionis pro Α'χ - habeat poη, Amon. UER s. II. Enumeratis hic tribus tessaradecadibus, solum Exemplar Aethiopicum in unam summam cas colligit, addens, Et fuerunt omnes generationes ab Abrahamo usque ad Christum, generationes quadraginta se duae. Quae procul dubio memoriae causa sive ab hoc interprete,sive ab exemplaris , unde interpretationem fecit, amanuensi nimis audacter fuere assilia.. V E R S. I 8. Παροδ γμαῖαι τ . Quomodo Syrus &Arabs verterint, diximus antehac in Commentario. Vulgatus, eam. Eras infamare. Bezar, ignominia exponere. Aethiopicus, 'pa' , revelare eam. LXX usurparunt pro revelare cum turpitudine. Icr. IJ. 22. Nam P, -ανε--τα οπιξιά σου, τῆς σου. revelata
533쪽
Eu AN C. MATTH. CAP. I. sossent posteriora tua,sic utpatim detectisint calcanei tui. Melius, meo judicio, Hebraea transtulerunt, quam Cl. Iunius, Re- regentur briae tuae, violenter auferentur leae tuae. verto ad verbum, Retectae sunt mbriae tuae, violenter direpti vel spo-ὲiati sunt) calcanei tui, sirilicet tegumentis suis. id est, eo ipso quod retectae sunt ab hostibus fimbriae tua ,simul etiam calcanei tui tegumentis suis violenter sunt spoliati, adeo ut palam omnibus conspecta sit nuditas tua. Sic &usurpatur EZech. 28. I8. ηρ η , psi te ad intuendum te. LXX, α CP δειγμαῖd Liae . Sed & pro publico supplicio, quo palam animadvertitur in sontes apud LXX usurpatur. ut Num. 2S. q. In rim, κ νῆ pn, o sustende eos Domino coramsole , LXX ,αυτους τω Ex hac significatione , Euangelium Hebraeum editionis Munsteri habet, iit Nidd, mκ', non voluit tradere eam. plenius in editione Merceri, aκ N,
1,a,--Σ, m me, non voluit tradere eam morti, neque reve
lare eam. Vtraque significatio conjungitur. V E R S. 2o. Το- Δτν-Eras nam quod in ilia conc tum est. id est, αλλη ν. Beza, quod in ea genitum est. Id patrem proprio indicat , quem Christus non habuit. Vulgatus ergo , Syrus & Arabs, quod natum est in ea. sicut nativitas , supra i s. At versio Aethiopica habet
mn , exstiritu sancto est, nam ex Spiris ancto ista gravida est.
Additam illam causam non agnoscit cditio Munsteri, nec ulla alia, quae vidimus, exemplaria, aut translationes. VER s. 22. Alia I Monet Cl. Beza, nonnulla exemplaria habere nomen Esaiae expressiimi Exprimitur certe in Evang. Hebr. editionis Mcrceri, non Munsteri.
534쪽
vulgatus , Syrus S Aethiopicus legerunt . & Arabs, qui codem sensu passive vertit, se vocabitur. In He
quum exemplari vocalibus destituto uterentur, legerintes vocabis,stilicet tu popule, quem Deus sequentibus Versibus eadem persona pergit alloqui. Virgo pariet filium, S tu popule mi vocabis cum Immanuel. id est, a toto populo vocabitur. Quod si tamen legerunt, ut nunc scribitur, nam p , habuerunt pro secunda foeminini generis, non adversante Grammatica, S per apostrophen ad virginem retulerunt, codcin modo quo Junius,Ecce Dii Iopariet lium se vocabis, o virgo, nomen ejus Immanuet Simplicius tamen cst , ni in accipere pro tertia foeminini generis, ut ponatur pro nς T. forma r κ N, Ps II 8. 2 .n Π, Gen. 33. ar. & alia plurima. ut sensus sit, virgo parier o vocabit.
&c. In dubio relinquit utraque lingua, Iosephi ne an Mariae haec fuerit alnio. Linguae Orientales non item. Syrus coeάλια foeminino gen. vertit, ut Mariae tribuatur. Contra Arabs, Acthiopicus, & Euang. Hebraeum masculino, ut Iosepho. Idque rectum videtur, quia id Iosepho fuit demandatum. C'Α P. II. V E R S. I. Mάγοι. In historia Saracenica dicutitur priamo anno quo Mahomed religionem suam in publicum proferret, ad eum, praeter Christianos & Iudaeos,venisse ut cum eo contraherent, O l, Magi es Sabaei. Quo rum Magi secta erant Persarum ignem colentium. Sabaei Indo-
535쪽
Eu AN C. MATTH. CAP. II. sor Indorum, stellas colentium. In Aethiopico exemplari μά-
transferuntur Mo, quod est, nisi fallor, homines excellentiae. , praediti excellantia. Item, excestentes. Sicut apud Rabbinos excellens, qui quasi peculium est inter alios, ab Hebri '. Sic dicti videsitur, quod sapientiae aestimatione reliquis omnibus Persis praecellerent.
V E R s. 2. Audiens autem Herodes Rex , Acthiopicus interpres, turbatu fuit se commotu uit. ubi semel monemus, passim id interpreti isti usitatum, duo synonyma conjungere, explicationis gratia. ut quum factum quid dicitur, ut impleretur Scriptura, plerumque habet, ut eveniret se impleretur quo criptum est.
ηγμοσν . Quaeritur an recte Matthaeus cxprcsserit mentem Prophetae Michae c. s. ys I. π Π tan, Ima ni mr' 'n' quae si ad verbum vertas , ct tu Bethlehem Ephrata, paris es ut D in millibus Iudae, contrarium Matthaeo sensum exhibent. Cl. Drusius per interrogationcm haec conciliat, ut apud Prophetam legamus, ct tu Bethlehem Ethrata, parvane es' Id est, nequaquam parva es. Acute sane δc non rejiciendum. quod tamen libentius seque remur, si pro nun) Nn haberetur Προκ' vara . neque satis dextro post cam interrogationem fluore videtur causae redditio, nam ex te exibit &c. videamus crgo, an non simplicior detur interpretatio. Primus Osiandcr verterat, Parum esui ses inter Chiliadas Iudae. mam interpretationem vchementer insectatur doctiss. vir Caninius, ac omnia proscriloca, ut doceat , S foemin. n o nunquam significare parum, sed semperparvulum aetate aut dignitate. Assirmare tamen audemus , generalius dici posse de quavis re parva, sive qualitate sive quantitate, caque aut continua aut discreta. unde , in paucitate hominum 2Par. 24.2q. on ,parva es, scilicet urbs. Gen. I9. 2o. cornu
536쪽
so8 APPENDIT AD perexiguum. Dan. 8. 9. Sed largiamur doctissinio viro quod postillat. sumamus hic '' pro re dignitate parvula, & vertamus ,-ta Bethlehem Ephrata, parvum est uisis inter misit, Iudae. Id est, tantum abest, ut tu inter millia Iudae sis mi nima , ut etiW parva res tibi sit inter millia ista censeri.
Nam ex te exinit &c. nec offendat quenquam, quod masculinum vertamus per neutrum parvum s. quum cnim neutro genere careant Hebraei, pro eo frequenter quidem foeminino, non raro tamen etiam masculino utuntur. ut ara κ, , non es bonum. Gen. 2. II. 'πῖ, minimum meum, quod in me minimum est. I Reg. I 2. Io. ita hic 'r , parvum,
parva res. apud Syros radix haec vilitatem x ignominiam significat. ut vertere possis, vile, ignominiosem es ursis inter
millia Iudae. Porro 'abira quod L xx Verterunt G χλυοίαν, Matthaeus vertit G τῶς ηγμοαν. videtur legisse quod δε-ces significat Gen. 36. I9. Sed &n abit,quia non tantum millia,
sed de bobes significat, Ps. 8. 8. potest etiam significare. sicut & boves de duces significat. Syrus & Arabs verterunt reges. Vt dc quod sequitur, ex te enim exibis ν dux, Syrus, , rex. Aethiopicus interpres, quia ex te exibit cir nasietur rex princeps. Vides, ut 'non' ina ipsi sint usitata. quod 1 supra monui. apud Prophe- tam est , dominatur. VER s. i8. Θρ οῦ -κλοωθρος f οδυρμος παλυ . Triastnonyma. sicut apud Prophetam 'na, lamentario , fim , amaritudines. Consentit prorsus Arabs. At Syrus , vulgatus, de Aethiopicus omittunt quod Scipium cum Hebrgo convenire potest, si o a vertas, fetus amaritudinum est, amarissimus fletus, οδυρμος πιλυς. Sequitur,stnoluit consolationem admittere , οπι cxκ εἰσὶ, quia
non sunt. Aethiopicus, auia nonsunt i filii sui. id est, quia
filios suos non amplius inibet. in Hebraeo, φη ' p, quia non
537쪽
E u A N C. M A T T H. C A P. I 1. s. ipse, id est, quia nemo est. Saepe enim Pae universaliter negat. ut Ps I9. im πηPη, nullus est sermo , se nulla μου merba. Sensus ergo est, noluit de filiis sitis consblationem Rachel admittere, quia nullus supererat, omnes extincti erant. scilicet a bimulo & infra. ita & οπι Aι Ain, potest a
VER s. 2 o. Mortuisunt enim qui quaeruntdcc. Solus Acthiopicus interpres interserit VER s. 23. dictum est αδ r Sic habent, inquit Cl. Beza, umnes Graeci codices. Sic Ulga. tus S Arabs. At Syrus, Aethiopicus, SI Euangelium Hebraeum editionis Merceri Munsteri enim habet in plurali)legunt per Prophetam. Non assentior autem iis qui liic ex Prophetarum loca respici arbitrantur, ubi de , Naza meis, id est separatis, S speciali voto Deo addictis agitur. quia constat Christum Nazarenum dictum ab urbe Nazareth, quae Hebraice non per 3 sed per x scripta n a dicitur. Momnia per Tfide. Dicitur autem Nazareth, a 'm,su culus, germen. Quin & ipsa urbs Ira dicta. Vnde apud Davident de Pontis , p m an 'va i, ra , ra, Nazareus, hoc est qui natu atque educatus es in 'ua civirare Galileae, iiiserae trium alterum a merusalem distante. Inde apud Eusebium dicitur Nαζαφά. forma procul dubio Chaldaica , quae ex Hebraeo facit Ura. ut recte observavit Drusus ad voces N, Test. sed quod eam formam apud Syrum Matth. 2 r. II. extare contendat, fallitur. constanter enim, & ibi & alibi, legitur , n M. Christus ergo rasa NaZarenus, est germineus, surculem. Impletum itaque est hoc ipsi, illud Zachar. 12. nax σ'κ Πῖn, ecce vir cuius nomen germen. Etsi enim ibi nox dicatur, talin 'ua, significatio
538쪽
ueio APPENDIX A D. tamen & res eadem, quae hic spectanda. praesertim quum qui hic mr, Esa. ii. r. 'ua dicatur eodem sensu. Mens ergo Euangelistae est, voluisse Deum,ut Christus in ca urbe educaretur, cui a germine nomen, ut & Christus ejusdem nominis particeps factus, veritatem daret praedictionibus, fore ut germen vocaretur. Nescio autem quid Aethiopicus interpres viderit , Cur verteret , Nazaram vocabitur fluus
meus. Spurium est illud lius meus. Sed unde apud Matthaeum est per ω Syri urbem scribebant ora, quod pronunciabant nostat. Iudaeos verisimile est scripsis an i , quae & Munsteri punctatio est in Evang. H braeo. quod & Nαζαφεθ , & Nαζωρεθ legi potest. Scheva enim per α efferre, usitatum: ut , Ταλιμ. Cameri ve- Io Hebraeis per ιι obscurum, Syris per ω effertur, ut κ, Adam, Syris Odom. C A P. III. VER s. 6. E'ντωίορδα- Syrus, Arabs 5 Aethiopicus, addunt fluvio. ut & quaedam Graeca exemplaria habent VERS. 7. vidisses autem multos ex Phariseu es Sidducaeis venientes ad baptί um fum. Solus Aethiopicus habet, venientes clam.
VER s. 8. Facite igitur Eus ξ-mGνοιας. recte Be-Za, convenientes resipisentia. Sic Arabs. sic Syrus. apud quem l et I valet aequales, aptos, idoneos, convenientes, atque inde dignos. Aethiopieus, fructum qui convenit vobis ad Hiscentiam. VER s. II. Ille baptizabit vos Spiritu S. igne. Solum Euang. Hobr. ex editione Merceri habet, π rim ας, igne
539쪽
Eu AN C. MATTH. CAP. IV. Sirvenientem ad eum . pro . Melius Syrus, , super eum. quod ut exprimeret Aethiopicus, vertit sedissiper eum. CAP. IV. V E R s. I. Abi: χθη. Vulgatus, ductus est. ut & Syr. . Hesyclaius, ἀνάμν, - ν. ducere. δίγει, , Aucitur. Arabs, , eductus est. Evang. Hcbr. adductus es. Aethiopicus, Tunc Iesum Uendere fecit Spiritus
in destrium. Idem est quod Beza subductu fuit. quasi χλ. utide & apud Hesychium ,
V E R s. 6. Angeli uis mandavit de te, Euangelium Hebraum, & Aethiopicus interpres addiderunt ex Psalmo, ut custodiant te in omni via tua. quae hoc loco Graeca, Syriaca , Arabicaque exemplaria non agnoscunt. neque Vulgatus. VERS. 9. Eαν μοι. Aethiopicus interpres, 'amio rao vn ,sadoraveris Osalutaveris me. pro πι-
σων usus est verbo 'uo, quod in omnibus fere linguis Orientalibus significat, honoris cxhibendi causa non tantum ingenua procidere, sed & fronte terram contingere. verbum autem mκ , quod hic pro ponitur, passim in his libris pro ἀασάζε salutare, complecti,osculari sumitur. Sensiis ergo est,si id faciem ad pedcs meos concidens, eos complexus osculatusque fueris, atque ita me tanquam dominum tuum salutaveris. VERS. Io. Κυρν' τ Θεον σου προσκαυχ σὰ, s οα- μονω λα-
meae ας. Libet Aethiopicam transsationem asscriberci,
adorabis, olum coles Duo hic observentur Dei nomina. Primum τακ' u t, de quo sit doct. Caninius, hadabher, inquit,
540쪽
inquit , componitur ex Rhetia domino , Ab patre, Her bono quod est, dominus pater bonus: ut illi Aethiopes, qui Roma habitant, interpretantur. Haec ille. Sed vix a me impetro, ut istis Aethiopibus assentiar. Non est enim vox decomposita, quam in tres has dictiones liceat dispescere n latervaκ, sed in duas tantum. prout hoc ipso loco, duobus punctis intervenientibus,quibus inscriptura Aethiopica omnes dictiones a se invicem distinguuntur, legitur i κ' ακν est
. autem', dominus generatim, etiam de homine. at cum additur ' a , Deo tantum tribuitur. unde passim pro Θεος
in his libris ponitur. etsi proprie τ denotet, illum scilicet Dominum, qui omnium dominus , qui Hebraeism , Arabibus, c dicitur. Est autem 'Vra, , regio. Matth. Σ. iΣ. & alibi. item , locus. Mati. 27. 33. plur. ra, loca. Marc. I. 28. Matth. 24. 7. & alibi. Si quid ergo conjicere possum, domism loci. Nempe, ut Hebraeis Deus dicitur u pon, locu , quia omnia loca ipsi parcnt, quippe qui solus omnia complectatur, & unus sit omnium locus. Hebraice dicas, o punis. Alterum nomen
est . de quo idem Caninius, Emtic o βααλ c Rex illi: quod mihi ab Hebraeis mutuati fuisse et identur,qui regem Melech vocant, qui Aethiopice vocatur', Negus. Haec rursiis ille. quibus addo, pro Θιος usurpari, & id ipsum significare. non ab Hebraeo a d, rex, sed ab Aethiopico quod cotire significat, ut ex eodem hoc versit liquet. plane ut apud Hebraeos Dein dicitur apud Syros κn η, apud Arabes n,'
ab Arabico coluit, adoravit. V E R. s. I 6. E, e- νατου. In regione'umbra mortis. Arabs, regione umbrae modi tu .uit & Euang. Hebr. mo,s M. Optime intellexerunt,in regione se umbra esse in regione umbrae,seu umbrosa. Id est,
in ejusmodi regione, ubi nilial nisi umbra mortis. Quale est