장음표시 사용
541쪽
Eu AN C. MATTH. CAP. v. 1r3 illud Hesiodi ,-e κ-ος- ro se cane ista n-re, id est, asero canis.
CAP. V. UERS. S. Mακαυοιοι Beati oppositi feris& agrestibus hominibus, inquit Clar. BeZa. At Arabs, , beatitudo humilibus. proprie, tu qui se domittunt. e Lub x , demissis animi , humilitas. sic Syrus,l humilibus. Nam mitu propriss is dicitur. ut ex Matth. II. 29. liquet, ubi utrumque nomen Conjungitur. Putarunt ergo hic superbis & elatis opponi. Hebraeis dicuntur quod & mansuetos & ha- miles designat. sunt certe virtutes affines, & quarum una alteram constituit. UE R S. I 8. fωτα ἰν ἡ μια κεραα. Consentiunt in hac lectione Vulgatus, Syrus, Arabs, & Euang. Hebraeum. At Aethiopicus interpres habet, Iota quies unus apex. quasi legisset η μία κεραία. quod non usque adeo absurdum. praeferenda tamen vulgata lectio. VER s. 22. Liroitu ratri so εικῆ temerγ. Syriis S Arabs legerunt quoque δεῆ. Vulgatus, Euang. Hebraeum, ω Aethiopicus non legerunt. VER s. 2s. ἰχιά νοῶν τῶ ανῖλκωσε - . Erasmus, Habeto benevolentiam cum adversrio tuo cito. BeZa, Sis amicus adversario. Vulgatus, Epo consentiens. Quod tanti facit Cl. Beza, ut inde conjiciat, vulgatum legisse ιαωνοων, & fere eam lectionem approbet. Certe & Syrus ita vertit. ut antehac in Commentario nostro docuimus. Nunc addendus est Aethiopicus interpres,qui vertit pus pa ,sis inteia ligens adverserio tuo cito. dubitabit fortassis lector, an recte verterim Aethiopica. fateor ipsummet me aliquamdiu dubitasse,licet multis ex locis constaret, AglainteLigentem, Tit . pru-
542쪽
1rm Ap PENDIT AD prudentem,spientem, dc , spientiam. haesi tamen, quia huic loco parum quadrare videbatur. donec interpres Arabs me confirmaret, qui eodem fere sensu vertit, , sis intellitens de adversiris tuo. videnturae νοῶν accepisse pro eo qui bona mente, bona intelligentia praeditus est. Ut sensus sit, ne ex pertinacia obdura animum, ut solent qui cedere nesciunt,sed prudenter cum adversario tuo age, dum adhuc in via es adjudicem. Nisi se te intelligere ipsis eo sensu hic sumatur, quo Belgice dicimus, sp verstam inalbandiren mel l intelliguntste motus
ne, id est, bene inter eos convenit. Quomodo hoc loco significanter admodum Belgice verteremus, vastati v
haestitilli uati nare uiue mede artini intellige rito bene cum
adversario tuo , id est , conveniat tibi cum eo. Hoc sensu idem voluissent quod Vulgatus S Syrus. &quod Euan- gel. Hebraeum, a, κ' , conveniat tibi or ahersario tuo. V E R s. 26. Donec reddideris ultimum quadrantem. Aethiopicus, donec reddideris exacte omnia. Sensum expressit. V.E R s. 37. Estosermo vester , etiam etiam , non non. thiopicus, aut etiam etiam , aut non non. id est, aut simplic ter affirmans, aut simpliciter negans. V E R S. 44. T'περ τ επηρεαζόντων υμας ψ λωκόντων υρμας. Hunc ordinem servavit quoque Syrus. At Vulgatus, Arabs, &Euang. Hebraeum legerunt λωοντων ante ε πηρεα-
ζοντων. Vertitur autem ἐπηρεαζοντων ab Erasino, qui tidunt vos. a Beza, qui infestant vos. a Vulgato, qui calumniantur vos. Glossarium , calumnior. a Syro ,
l Tremellius, qui ducunt vos in
vincula. quia 'op in Thargum cst ligavit, colligavit. idem quod Hebr. ' p. inde Nup, vincula, nodi. Dan. s. ia. Sed
543쪽
Syris i 'up, vim, violentiam, significati rectius ergo Regia, qui vexant vos violentia. proprie qui ducunt vos in violentia. id est, qui violenter vos tractant. Idem quod Arabs dixit, , qui violenter trahunt vos . est: enimii ecit. Hesychius p=χρεά , , vim facit. , βια, mis. Hinc & Euang. Hebraeum ποῦ γ ν , qui opprimunt vos. Aethiopicus omisit. V E R s. 47. O. S οἱ πλωνα ὐτω -ουm 3 Consentiunt Syrus&Arabs. At vulgatus, Euang. Hebraeum, & Aethiopicus legerunt pro πιλῶνα , HGUn quomodo M in qui . busdam codicibus Graecis legi testatur Cl. Beza. C A P. VI.
Graecos legere fatetur Cl. Beza. quia tamen Vulgatus habet justitiam vestram, in duobus vetustissimis codicibus legerat ἀὐ-, secutus est Vulgati interpreta. tionem. Nolim recedere a plerisque codicibus. quibus ad-st,pulantur versiones, Arabis, misericordias vestras.
Aethiopici, non ru, misericordiam vestram. nam & pro ελε eandem vocem usurpat, Matth. 23. s. 23. Item Syri,
ain 'Im, ad eleemos am vesbam. nam ad justitiam meseram dicerent . Euangelium Hebraeum utitur quidem voce nrx, quae Sc justitiam & eleemo- significat. sed quia φ s. a. eadem dictione vertit Eta.Mημοσυνίαν, verssimile est & hoc versu ita legime. Aut si leagit ληπιοπνίω, accepit pro eleemourna ex Hebraisino. Nam&pro pn, benignitaου , misericordia , saepe habent Lxx λ
544쪽
IM, APPEN. DIX ADrunt mercedem sam. sensum expressit. si enim aliam mescedem non consequuntur, quam quod laudem inveniant apud homines, eo ipse revera mercedem amiserunt. sic Mνs 3. At =si 6. absolverunt , aut iverunt mercedemsuam. id est,totam habent, quantam quantam exspectare possunt.
scilicet id quod tu facis. vel ut Beza, qui te assicit in occulto. Arabs autem, SI Aethiopicus,
βω. Sic quoque Aethiopicus φs i8. ubi Arabs, ha,
, qui videt occultum, eodem sensu quo ante. voluerunt generalem esse sententiam. neque id inepte. V E R s. s. ειν--οαγωγ ς , ε ω τα ς γωνιας τηπλατ ων ωωπις Syrus, Arabs &Euang. Hebrarum transponunt illud isωπις ante αμαγωγας, & uc vertunt : amant re in I nagogu, s in angulis pcitearum precari. Porro G V γωνιας τ αλιιήων, Aethiopicus vertit, in angulis platearum porta. ut & Mati. 22. 9. πνρα εξε μ ας λεξοοους τ vertit,ibe ad plateaου or portaπ.nolim hoc quenquam temere rejicere.ita enim se res apud Orientales habet,ut vici ac plateae multae portis claudantur,atqi a se invicem distinguantur. Husmodi platea proprio nomine Arabibus dicitur. nec tantum in civitatibus, sed Si per mo tis ejus modi plateae portis instructae ducuntur. Vnde in historia Saracenica narratur de Imperatore Heraclio, quod devi- Armenia ivit Niniven, , Ver tit Erpentus, ct castra metatus es ad portam maximam. sed didicimus a Cl. Iacobo Golio , harum rerum peritissimo atque oculato teste, vertendum esse, se obseditplateam pom. tis munitam maximam ut nempe ea occupata aditum sibi ad urbem pararet, eumque hostibus praecluderet. Docet ergo
545쪽
emo nos Aethiopicus interpres, γωνιας πλατ ῶν, dc οδων unum idemque esse : extremitates nempe platearum, ubi portae sunt , per quas exitus introitusque datur ex una platea in alteram. Vnde dc ejusmodi platea αμφοδον vcl utrumque usitatum) dicitur Marc. II. . quia utrinque portis instructa utrinque viam praebet. UERS. II. Tον Aethiopicus vertit,
guia diei nostra. id est, quotidianum. VERS. I 8. E, τω οπιερω. Desunt haec in Vulgato &Syro. nec mirum, quum testetur Cl. Beza, defuisse hoc loco in omnibus vetustis codicibus . non desunt tamen in Arabe, Aethiopico , & Euang. Hebraeo. unde conjicere fortassis liceret, tres istas versiones ex recentioribus exemplaribus esse factas. VERS. I9. Bρωας. Praeter ea quae ad hanc vocem in Commentario diximus , ubi eam homini, fruges edendo absumenti, tribui posse statuebamus, visum fuit addere, in Evangelio Hebraeo verti , pn. quod non est aerugo. ut vertit Munsterus, sed bruchus, inscctum depascens fruges. quam interpretationem non a crnamur. cisi generalius sumi velimus, pro omni trugum absumtione, sive per homines , sive per feras, sive per insecta fiat. Non est autem dissimulandum, fortasse autorem Hebraicae versionis per βρωαν &,on intellexisse nam apud LXX interpretes non tantum vertitur , bruchin, & ιακυς, locusta, sed de ερυα21, rubigo. vide I Reg. 8. 37. Psal. 77. St. Ioel i. g. Veruntamen noli intelligere rubiginem quae ferri vitium cst, illudque erodit, sicut aerugo aes, sed quae segetes Vitiat, spicasque ita exedit, ut in pulverem Diabiles reddat. quemadmodum cx omnibus allatis locis examinanti liquebit. Adeo ut adhuc in eo sim, ut, sicut sim ad vestes, κλε- ad pecuniam, ita ad alimenta SI cibaria, quibus stuges pecudesque comprehendantur, referendam arbi-Tit 3 trer,
546쪽
318 ΑppENDIX ADtrer, quibus fere tribus rebus omnis hominis thesaurus absolvitur. V E R S. 22. Lucerna corporis es oculus. Euangelium Hebr. 55 Aethiopicus, tui,
diliget unum, odio habebit alterum. aut si odio habebit unum, diliget alterum. Perspicuo sane sensu, & quem phrasis Euangelistae non respuit. Neque enim necesse est, is semper copulandi vim habere, quum Vati in Hebraismo, atque ex eo in Hellenismo inferendi saepe vim habeat, ut Fe Arabum, & Belgicum iso. in Latinisino autem redundat. quod hic fiet, si repetitum ii accipiamus co sensu, quo repetitum oη apud Hebraeos, quod proprie significatsi, sed repetitum
e. Hoc modo, sive enim unum odissit habiturus, alterum diliget: e unum sit amplexurus, alterum contemnet. Confer cum notis Erasini & Bezae, S vide an lucis aliquid sit allatum. Aethiopicus, η ενος ανγξετα , f τδάρου κια φρον ri, Vertit , aut uni parebit,inalteri non parebit. Sensum expressit. amplectitur enim Dominum , qui paret , contemnit, qui non paret. Nescio an doctis arrideat interpretatio , quam Cl. Casaubonus in Notis suis adfert. Docet, inquit, Domi-nm, qui eri nequeat, ut duobus dominis idemserviat. Inia, inquit, vel unum odio habebit, alterum disigens : aut etiam, Gcet amet utrumque, fieri poterit, ut dum in alterius voluntate exequenda, erit intentior , erga alterum gerat se negligentius. Distinguatur igitur diligenter ἀμ-ν , , se omnis fuerit sublata discultas. Hactenus ille. non videtur mihi sane Dominus hic concedere, posse servum duos simul dominos amare. sed id e resse negare. dc esse actionem ipsius , κα5φρονεῖν autem ipsius μίσους. quamobrem ἡ ἐας ἀνFRταs vertimus, aut unum amplectetur. HebraicC
547쪽
Εu AN c. MATTH. CAP. VII. braice 'nκa Vm 'κ. sicut Prov. 3.18. In a d RV I , qui amplectuntur spientiam, quod utique amoris est, LXX Verterunt οἰ ἀν χέ οι αφίας. Sensus esse videtur, Tantum abesse , ut unus servus duobus dominis servire queat , ut Contra amorcm & odium inter utrumque reciprocari necesse sit. adeo ut, si unum amet, alterum odio sit habiturus. Si eundem, quem antea amavit, odio habeat, tum alterum sit amaturus. idque amplectendo unum, contem nendo alterum demonstraturus. Causa in promptu est. quia servus domino totum se addicere tenetur. in cujus Iocum si assumat alterum, amorem in odium Vertat necesse est. CAP. VII. V E R s. r. M ὸ κ seti, Ne judicate , ut non judicemini. Vulgatus, noli e judicare, se non judicabimini.
addit deinde : nolite condemnare, non condemnabimini.
quae in uno M. S. exemplari Graece legit etiam Cl. Beza. Addimus , legi eadem in Evang. Hebraeo editionis tam Munsteri quam Merceri. Nequaquam autem apud Syrum, Arabem, & Aethiopicum. qui quoque legerunt κυ- Neti, ubi Vulgatus S Euang. Hebr. videntur legisse, m MV E R S. 6. Κα - ρηναν υμας. Solum Euang. Hebraeum utriusque editionis post addidit orakn, canes. fortassis quia putavit canibus non porcis convenire, Ut dilacerent. vertit autem squod procul dubio mendose legitur in editione Merceri z a ' Mun-sterus, lacerent vos. Rabbi Nathan docet, verbum hoc significare r P na dium rare uri , tractionem per pavimentum. Canibus tribuitur Jer. I s. r. ubi constituisse se dicit Deus super populum, gladium ad occidendum, & canes anz, , adrrahendum, trahendoque lacerandum, ut solent canes.
548쪽
Euang. Hebraeum, quam angusta portas Nisi forte no , Syria. Cum & Arabicum ira, quo pro admirandi particula quamlsaepe utuntur,proprie tamen quia' significat, posteriori sensu hoc loco sit accipiendum. quia Cl. BeZa monet, in Vctustis codicibus legi mi orii. Ita sanc vertendus videtur rabs, cujus verba sunt, ita It I l . .
ubi observandum & positiva , sed
superlativa. adeoque in Romana versione non recte trans-Ierri, quam angula porta, es arcta via. Verto, tauia Z angu iis meta es porta,starctissima via. vertere enim, quam angustissiama, sarritissimal sicut in Latino sermone, ita S: in Arabico est durissimum. de ob eam causam Romanus transsator positiva substituit. Nisi forte Arabicum hic sumatur,sicut apud Latinos, ubi non admirationem, sed superi
livi auxesin significat, ut in quam plurimus, quam brevissimorempore, quam longissime &c. Sic hoc loco quam angustissimaesporta,es arctisfinia via. sed eam significationem particulae
in apud Arabes hactenus non observavimus. Non dubito, quin vera laetio sit οπι, potius quam m. BeZa vertit quia. Erasmus quoniam. neutrum repudiandum. Sic enim duplex causa datur, cur per angustam portam sit intrandum. una, quia lata porta ducit ad interitum. altera, quia angusta porta ducit ad vitam aeternam. Aethiopicus autem vertit , υτ ρο , valde angusta. Fuit ipsi οπι particula ἄλααῖκεquam vim saepe habet cum seperlativis. ut οπι quam plurimus, id est, valde multus. οπι ει ιpe, quam maxime, id est, admodum valde. An etiam cum positivis, inquirendum. Apud Thucydidem certe SC Platonem omi ubi substantivo jungitur, valet valde celeriter. sic Aethiopicus putavit, on esse, valde angusta. Addimus,sicut in H
Draismo, sc omi in Hellenismo interdum csse particulam
549쪽
Εu AN C. MATTH. CAP. VII. friconfirmandi, pro certe, utique. ut I Ioli. 3. 2O. οπι εὐνο Θεος ὁ καρλοις ἐριῶν. utique major es Deus corde nostro. Ita& hoc loco verti queat, utique angusta es porta. Sed Sc notum est,' a apud Hebraeos sepe sumi pro zκ ua, sed. ut Gen. 43. 8. 2 Sam. 16.18. quo sensia si etiam on hoc loco capi posset, optime quadraret. Intrate per angustam portam. iamatita est porta, quae ducit ad interitum. Sed angusta, quae ducit ad
vitam. Non affirmo. moneo tantum, ut animadvertatur,
an M alibi iste Helleniisus depreliendi possit.
VER s. ar. Sed qui facit v ntatem Patris mei qui in coelis s. vulgatus addit, Ipse intrabit in regnum cariorum. Rc- observat Cl. BeZa, id per se satis intelligi, neque in Graecis codicibus, neque in Syra paraphrasi legi. Addo, neque in Arabe, neque in Aethiopico. Legitur tamen in Euangelio Hebraeo utriusque editionis. Et in Mercerianae quidem additur porro , mecum. VER s. 29. Καὶ οὶ Et nonsicut Scribae.
Arabs & Acthiopicus, sicut Scriba eorum. Vulgatus S Syrus,sicut Scribae eorum se Pharisaei Euangelium Hebr. cditionis Munsteri, z'ν a , a 'uno va, sicut Scribae se Pharisaei. At editionis Merceri, to , ex ore Scribarum cir Pharisaeorum. quod minus convenit. fortastis pro 'ira legendum j9xta bsecundum, ad modum Scribarum G Pharisaeorum. CAP. VIII. VER s. 9. Κ a εγὼ εἰμι ' ν ἐξουσ;πι, εχων ' πεμο τὸν Θαῖωmς. Nam ego etiam virs ubpotesate conssit titus 3cc. Sic constanter legerunt Vulgatus, Syrus, Arabs δρEuang. Hebraeum. solus Acthiopicus vertit, missum praefectus, habens quibuι praesim milites. Videtur hoc modo distinxisse, 6 a ἐγω ανθ ρωπις ώm , εξου Ποιν εχων' π ἐμαυον vαἶωτας. Perperam sane. VERS. 13. Etsanatus es puer ejus hora in. Tcstantur Vuli Erasia
550쪽
Eratam Beza, in nonnullis veteribus codicibus se additum repperisse , i, uέψας ο Ε καπνGρχ D εις οι --τοῦ ω τῆ rr ωρι , ευρε τ -να -τοῦ υγιαινονS' Sic fere Aethiopicus, cr quum reversus esset dux in domumsuam, invenis puerum sum sanatum. nihil horum vulgatus, Syrus, Arabs, de Euang. Hebraeum. unde liquet, ex nulla harum versi num factam esse Aethiopicam. C A P. IX. VE R S. s. Τι , ειπειν , ἀφέωντέ rei αἰ ειν, εγο e ; Conveniunt in hac lectione Vulg. Syr. Arabs , Euang. Hebr. miror ergo, unde pro his omnibus Aethiopicus habeat, iam facilius, quam dic re, remittuntur tibi peccata tua' Fortassis mendum typographicum est, quibus liber ille scatet. V E R s. io. Non dicitur in cujus domo. sed ex Lucae s. 29. constat, factum id in domo Matthaei, jamjam a Christo vocati. Miror ergo unde Arabs habeat . in domo Simonis. edibtio sane Erpenti sic habet. non Romana , quae hic cum Griaeco convenit. ncque alibi illud Simonis reperimus. Porro Syrus, Euang. Hebr. Merceri, & Aethiopicus legeruntiarῶν ἀνακιδων. Vulgatus & Arabs, ut MEuang. Hebr. Munsteri. V E R s. 33. Aethiopicus quoque non legit εις μετωπι. adde ad Commentarium nostrum. V E R s. 26. Κή- -οω . exiit fama haec.
Sic quoque Vulgatus, Syrus, de Euang. Hebraeum. At Aethiopicus,sma ejus, nempe Christi, affixo masculini generis. Dcut & Beza in quodam exemplari fatetur se legisse αυτ . Arabs, tu, A., fama ejus, nempe puellae sanatae, vesrei factae. est enim amum se . gen.