장음표시 사용
91쪽
proprium obieetum, ut puta potentia auditiuM
ad omnes sonos,&gustus ad omnes sapores,ita
in proposito , sicut se habet intellectius ad suum obieeiam intelligibile,sic pari ratione voluntasse debet habere ad suum obiectum bonum vel malumsiligibile vel detestabile. Minor etiam probatur longo sed delectabili
discursu, Nam intellectus humanus,ex naturalii quadam ratiocinatione potest cognoscere deum, et se,sic discurrendo,aliqua res est causata vel saetit,aut ergo est facta a nullo,vel a seipsa,vel ab alio. Non a nullo, quia nihil nullius est causa. neque a se,quia nihil facit seipsum, ergo fusta est ab alio , de quo ulterius quaero , vel illud aliud est laetum, vel non factum si non est iso
etiam ,ergo dare oportet causam non causatam.
vel faetam. Si autem illud iactum est quaero veprius, aut factum Sc causatum est a nullo,vel a seipso,vel ab alis,non a nullo,neo a seipso,
Item adhuc quaero de illo alio, vel est eausatum Sc laetium,vel non est factum. Cum autem in causis essentialiter subordinatis non sit procedendum in infinitum deueniendum erit tandem' ad unum primum efficiens.quod no erit causa Prius na' tum,vel fustum ab alto,ergo habet esse a se, Sedeuralis di tune ulterius discurrendo sequitur, quod illud scursus de primu efficiens non causatum , nsi etiam habet deo,uertu causam finalem extra se, ad quam ordinetur te intello cquod sic ostenditur 3Nam si alicuius rei datur Rus. finis, hoc solum fit, ut moueatur agens, seu ef fleiens illius rei. Cum ergo non datur causa a ' gens primi efficientis, neque etiam danda est
causa finalis ipsius ad quam habeat ordinem
92쪽
P aeterea adhue diicurrendo sequitur , nullum primum efficiens incausibile, habet materiam ct formam, ut eater. s. phisicorum, sed deus est primum efficiens incausabile , ergo deus caxet materia Sc forma , dc ultra sie per discur sum proceditur , quod est omnino incausabile , non potest componi excia stu , ct potentia , sic quod prius . fuerit in potentia , quam esset in qu , sed primum efficiens est omnino incausa
, quia, habet eausam efficientem aqua uat, cum sit primum . nec finalem, nec in terialem, nec formalem, ergo, rixque est etiam compositum ex actu , Sc potentia , Se sic aeter rium nori compositum , necit aptum componi eum alio &e. Omnes quidem discursus praedi Hi sunt naturales , ergo ex propietate natura li inte ite fius qoniunctius corpori mortali cognovalet, quod datur prima causa nori cata
sabilis a se , spiritualis, simplicissima, purissima , ae nullo dependens, quam quidem primam
causim deum vocamus , ergo virtute: natura
li , potest homo mortalis cognosere istam veri tatem , deus est, ct si igitur potest cognosce. re, hoc intelligibile,quod est maximae diisicut
talis , tanto magis poterit cognoscere suapte natura , quodlibet aliud , quod est minoris dite. cultatis , ct sic ex isto principali discursu, patetve ritas minoris &c. lia. Sed ut iterum sciamus quanta si vis in tellectus trumari . Dico secundo quod lumine naturali adiuti etiam cognoscere possimus, tantum esse unum deum , α unum primum lmotorem.Nam claret Ne liquide constat,octauo physicorum,primo & secundo caeli, immo ratio
93쪽
demonstrativa docet,lamum esse, unum pri mobile,ingmerabile sc incorruptibile,naturali Te non augumentabile,non dinainuibile, et inaletoabila,quod neuia medio,neq; ad mediu ,sed
circa medium mouetur,& hoc primum caelu cravit regiis aetherea lucida , a variatione omni sua immutabili esseruia immunis existens,'uno tantium motu continuo circulariter incedit ab orieri te. Lin occidentem, ad cuius motus Vritatem,in - ruitur unitas primi motoris sce.
Trtu unus etiam alio naturali discursu, d ut ςst. Mostenditur, quia vel tantum est unus moto
aut sunt plures motores, si tantum unus motor habetur propositum,si Vero plures, aut quilibet. est causa sufficiens , et totalis ipsius motus caeli, aut non,si non ergo nullus illoru erit prima causi,neo primus moto quod est contra superius .
dicta,si sic. s. quod quilibet sit causa sufficiens ergo alii motores erunt frustra, quia etiam imponsibile est naturaliter unum et eundem effectum . posse produci a diuersis causis,sufficientibus et totalib. Cum igitur tantum sit unus primus ino.
tus circularis caeli,causa omnium motuum istorum inferiorum,tantum erit Vnus primus m tor causa omnium effectum.
Deus est i Tertio dico,quod intellectius noster suapte r
finiti vi, tura non tantum cognoscere, valet, deum ess msolis. tantum unum deum, Sc unum primum motore esse,verum etiam suo lumine naturali cognoscere potest,deum .sse infinitum in virtute,seu ing i vigoris pro quo sit iste discursus Quod irari het ene a se, accipit omnia, quae ubi conuenire possunt,sed deus.cum sit in causabilis, et inde dens habet inea se,ergo hinez e accipit omnis,
94쪽
quae sibi conuenire possunt jed deo conuenit inficiua virius,igitur in infinitae virtutis de vigoeris .et hoc idem attestatur philosophus. 8 .ph
qui mere naturaliter locutus est concludendo ex infinita virtute primum mouens mouere tempore infinito.Haec autem infinita virtus,rebus causatis attribui non potest,quare consequens est illam attribuendam esse tantum rei inculatae Lipsi deo. uid est igitur dicere primum efficiens
omnino incausabile,laabens infinitam virtutem
quo nihil est praestantius,cui nihil est aequali,nis deum exprimere. Similes autem disi ursu sunt naturales, ergo ex puris naturalib. ah s. diuinamentium illustratione potest humanus intelle ctuso scire deum esse,& tantum unum deum esse , 5c deum esse infini vigoris , & se nihil esse
maius deo vel aequale illi, necnon et cognoscere' summum simplicitatem,aetemitatem,& boni a tem det,et per consequens quodlibet aliud Itelligibile quod minus e,cognoscere valet, et de hoc quippe nullus mirari debet, Altin. Apostolus. Inuisibilia dei a creatura mudi,per ea quae iacta sunt intellecta conspiciuntur. sempitema quo eius virtus et diuinitas Sce. uare ex hae demostrativa et euidentissima ratione concludendum est,uoluntatem circa quodlibet suum obiectum posse operariat esse liberam. Potest nempe vel le et nolle bonum,uelle et nolle malum, et post velle, ile,et econuerso,& sie libera est ad oppositos actus,et ad opposita obiecta,rio minus Q ad oppositos esseetiis. Ignorantia nempe rerum naturalium necnon et circa scripturarum diuinaruistelligentiam,facit non tantum Lutheranos, sed
xt si plurimus eorum sequaces valde nequit er
95쪽
rare,ex die is ergo patet euidentissime,quod si hi tellectus potest operari circa quodlibet suum i - . telligibile .ita pari ratione voluntas,circa quodlibet suum obieetum tam bonum si malum libera erit ad operandum Scc. Tertia demonstrativa ratio.
TErtio principaliter insto,per testimonia Ve teris te menti, ex quibus formatur ratio ad demons iandum,dari liberum arbitrium,tam ad bonum,u ad malum,sigillari et ad bonum,
Primo ait dominus ad Chaim . Nonne si bene egeris recipies, si autem male statim in foribus peccatum tuum aderit, sed sub te erit appetitus eius. s. ccati et tu dominaberis illius. Ecce qualiter deus a prineipio dedit homini libertatem ad bene, M ad male operandum,& subiecit appeti, tum peccati dominio voluntatis. Secundo hoc idem confirmat sapiens.d. Deus ab initio constituit homin se reliquit illum ita manu consilii sui,adiecit mandata re praecepta. Si volueris mandata conseruare, mandata conservabunt te . Apposuit tibi aquam, ex ignem, ad quodcunque volueris porrige manum tua bante hominem vita & mors, bonum i et ma tum , quod placuerit ei, dabitur Sc. Certe expressius de libero arbitrio loqui non poterat
sapiens is c. Praeterea ait dominus in Deuter. Mandatum
quod ego praecipio tibi laodie non est supra te, sed iuxta te est sermo valde in corde tuo , Ut faς cias illum,Considera, quod hodie proposuerim in conspectu tuo vitam et bonum,& cunt in tem,et malum pira est in hodie coelum
96쪽
terram: quod proposuerim vobis vitam &bo num,benedietionem, re maledictionem, clige ergo vitam, i tu vivas et seare tua , ex hac quippe authoritate contra falsam Lutheranorum opiuionem tra manifestissime concluduntur. NAHἰς
Primum quod in potestate hominis est obser-M diuina Praecepta, cuius oppositum ipsi dia, holice asserunt. Secundum quod proponitur homini vita et bonum,ac benediictio,quae ad grati gratum iacientem pei tinet, mors cie malum , Rc maledictio,quae peccatum animae et separationea diuina gia ia important. Tertium quod in li/hertate hominis est eligere illlom vnum quod ιν oppositorum prout sibi placet electio autem in cludit libertatem arbitrii ideo &c. dominus per Esai. ait. Si Volueritis Eui. 3. audieritis me, bona terrae comedetis,quod si nolueritis, Ic me ad iracundiam prouocaueritis,gladius devorabit vos, ecce qualiter ex his Verbis Haret,quod in libertate hominis est, velle audi ae,3c nolle audire deum. Praeterea hoc idem confirmat Hiere. dicens. Hiere. ai. Haec dicit dominus. Ecce ego dedi ante fa ciem vestram viam vitae, Se viam mortis, hoe est ostendi vobis viam , per quam potestis ire ad vitam, et aliam viam peri quam potestis
Sexto ille idem supra dixerat, & eligent ma- - gis mortem quam vitam,omnes qui residui fue de hac cognatione pessima flectiocut dixi innuit libe. arbit. igitur. Amplius saluabitur innocis, salvabit aut im/' mundicia manuu suaru. . operationum suarum Iob
Item optio data est Iudeis, an deum sequi
97쪽
2 .Re. 2 4 velint Iosue pariterque dabit eligendi plagam,ex Num.F. tribus. Necnon et optio data est viro,in voto uxoris,ut in numeri libro habetur modo optiosseuele fila,nulla est nem esse potest, nisi adsit liberti. arbitrium igitur &e. cle. 31 Proinde ait sapiens.Beatus vir,qui inueritus est
sine macula,et qui post aurum non abiit Mec I rauit in pecuniae thesauris. quis est hic et lauda. bimus eum fecit.n.mirabilia in vita sua&c. et insta,qui potuit transgredi, et non est transgressus, facere mala et non fecit,ecce quomodo homo habet libertatem bene faciendi, criori potestatem transgrediendi de non transgrediendi, facere ma la et non facere ergo &c. Esaiae .s 6 Item Esaias volens ostendere libertatem homi senis ad malum ait. Fecistis mala quoniam potui Proueri a stis,et in prouer. Vocavi et tenuistis, extendi ma. Psal. s o. num,et non fuit qui aspiceret.Dauid autem volens oppositam ostendere libertatem a. ad bonudixit.voluntarie sacrificabo tibi, et confitebor nomini tuo domine quoniam bonum est,etc.
PAL ro1 Et rursus. Paratum cor meu deus paratum cor meu . Non.n.diceret propheta paratu cor meum.
nisi prius habuisset libertate parandi. quapropter
Psal-im et paulomst. Subinfert. Anima mea ira manibus 3 3. meis semperii. vires operationes animae sempersunt in potestate mea, Possent et aliae uplures adduci authoritates veteris testamenti, idem proobantes. sed istae sufficiant. Non. n. numerus duit. narum scripturarum authoritatum in rebus creodibilibus maiorem causat,vel exhibet fidem . 4
a sola authoritas veteris,uel nouae legis,recte
adducta,et. sane intellectis sit sufficientissima adprobandum catholicam quamlibet conclusione,
98쪽
adducuntur tamen in propoli to multa scriptura. - testimonia,ad maiore modernoru haereticoast 1 cosutatione,Vt non tantum Vno , ted & upturi. mis dei Se prophetarum dieiis irefellantur. Quarta per testimonia noui te stamenti ratio. Vario principaliter argumentor,nouae te in Matri ogis. authoritatib. quae plurimum nobis patrocinantur,primo lait christust in euangelio Mat thaei. Si vis ad vitam ingredi,serua mandata,cumultis similibus,ergo seruare mandata est in p. i is a testate nostra. Aliter quilibet posset dicere. Domine non est in potestate mea seruare mandata
tua Quomodo ergo dixisti, si vis ad vitam ingredi erua mandata,iῖitur 3 Secudo ille idem subdit.Ierusalem quoties vo Matth. 3Iui congregare filios tuos, quemadmodum galli na congregat pullos suos sub alas, et noluisti, ergo deus Vult,& homo non vult sicut supra cap. Matth. ast O .dixerat. Multi sunt vocati pauci vero electi. vocati siqv idem ad gratiam, Se ad paradisi glo. riam,sed pauci electi,no ex dese Ru det,qui vult oes holes saluόs fieri.ergo ex defeeiu homini uponit obicem voluntati diuinae ,hoc est per libe.
arbiti resistit eius vocationi et exhortationi.
Praeterea etiam seruus ille, qui acceperat Gnotalenta,prout scribitur Naith as . Dixit domino Matth. assuq. Domine quium talenta tradidisti mihi,ecce alia quinc μ superlucratus . sum . Lucrari quippe non potuit,nisi ex libero arbitrio agendo cocurreret alioquin diceret se decem tal ta aceepisse tantum,cui concordat Paulus ad Corinthios. di. Abundantius omnibus laborauimori ego.stan
99쪽
liberum arbi .et dei gratia. Item in euangelio Ioan. scribitur , quod christus dedit potest item filios dei fieri, iis qui credunt in nomine eius &e.sit autem quiso deilius peractum crededi, & per adoptionis gratia.. Potestatem igitur habemus agendi aliquod bo
ruIm. s. credendo,per quod perueniamus ad Dei
gratiam,quid es .n. habere potestatem filios dei fieri, si habere libertatem credendi in nomine eius.& hoc idem confirmat dominus.d. Regna Dei intra vos est l. Christum vel eius gratiam habetis in potestate vestra, si vultis credere. Amoplius Xps dixit paralitico existenti ad piscina. 38. annos habens in infirmitate sua,vis sinus fie, ri,Vt habetur Ioari. ς . Ipse enim quos sanabat
corpore Mnabat etiam mente. Sanitas autem metis, fit per remissionem peccatorum , 5e donum, gratiae,nec ignorabat christus desiderium sanita tis , quod habebat aegrotus ille . Sed quaerit de
voluntate eius, ut ostenderet , quod Deus se cundum legem ordinatam , non potest conferre
Peccatori, adulto gratiam , nisi per aliquem actum in mente praecedentem , qui produci tur a libera voluntate, ix talis lactus est bona uuaedam hominis dispositio ad gratiam . O. tro insuper in cruce cui dictum est , hodie me cum eris in paradiso,suorum peccatorum poenitudinem habuit et detestationem,quae sunt aetiis liberae voluntatis. Acceptauit etiam suspendium, Se mortem illam , tanquam suis peccatis o conuenientem, quapropter alteri latroni dirierum tu timrs deum . qui in eadem damnatione propter tales actus,cum dixit. Memento mei- domine dum veneris iis regnum tuum .
100쪽
spondit es Christus. Hodie mecum eris in Para dito Sc'coeta Proinde Apostolus paulus ad Corinthios,in. r. Cor. i quit, Spiritus prophetarum prophetis subiectus' est , et infra capit. ι τ . ait. aut statuit in cor- a Cotii 'de suo simus non habens necessitatem - testatem autem habens suae voluntatis. Ecisce Luther insanus nobis imponit necessitatem. Paulus vero negat, Luther negat voluntatis libertatem, paulus autem asserit, cui ergo cre
dere debemus , vide insuper illud quod . a d Corinthios . o. habetur , unusquisque prout 3 Cor. sdestinauit in corde suo, non ex tristitia , aut ex necessitate Sce. Sed quid amplius loquar,profecto si libero caremus arbitrio , et omnia absoluta necessitate eueniunt , ad quid orare igitur debemus, ex pre ,- i. a cibus implorare Dei, auxilium . Quid prosunt μconsilia,admonitiones,persuasiones,illuminatu I
cepta, nam haec omnia libertatem exigunt.Nuti la siquidem debentur praemia virtutibus . Nul lae poenae vitiis,quid absurdius, in suit ma omnia haec sunt flagitia , 5e scelera, impietates,achlasphemias inferre in deum. Sed si dicat haereticus . Iudas ineuitabili ne cessitate proditionem commisit, pariter et pe- Obiectio
trus non per suam libertatem sed necessitate coaA Lutheractus negauii Christum , propterea quia dixerat norum ei dominus,antequam gallus cantet , ter me nee Ieabis Sce. Respondendum est,quod nem diuina scriptu. xa,neque Christi verba , seu Dei cognitio , eqv ilo . necessitatem aliquam arguunt in rebus