장음표시 사용
251쪽
pclsbile es animo nosm ad immaterialium ascendere contemplationemnis materiali manuduetione utatuν . Quibus similia deince protulit S. Thomas, adeoque potior pars philosophorum & theologorum, Dicendum quod impe iis es istellectum fecundum praesereris visa satum , quo passebili eorpori conjungitur , aliquid intelligere in actu, nisi convertendo se adphantasmara : quo nomine venit id , quod pertinet ad ideas rerum sensibilium . Et infra iterum , a) -ria , inquit, qua in praesenti satu intelligisnus , cognoscuntur a nobis per comparationem ad res sensibiles. His testimoniis universalibus alia consonant tum ejusdem S. Doctoris, tum M. Patrum , 5 praecipue S. Augustini, quorum aliqua supra q. a Is.) protuli, & alia inserius reseram , quoniam loquuntur de ideis quibusdam particularibus, quas adversarii nobis obiiciunt. Quare quoties aliquae Occurrant apud eosdem loquutiones, quae excludant in quibusdam cognitionibus usum sensuum , illae intelligendae sunt, excludere proximum dumtaxat & immediatum , non vero remolum apque mediatum . In hoc sensu dicit S. Augustinus , 39 Discretio vidπ-
eur mente non corpora, ct ea qua mente conspiciuntur , non indigenι ullo eorporis sensu , ut ea vera esse noverimus. ARTICU Lus II.
Argumenta pro uris entis, subjecti, modi, universalium , o resentiae. ass. RO idea entis se arguo. Ens significat id, quod nullam L in seipso contradictionem involvit, sive id , cui non repugnat esse: illi autem repugnat esse , de quo assirmari potest haec propositio, est simul & non est: Atqui in omnibus, quae
occurrunt sensibus, potest mens animadvertere reperiri hoc, quod est nullam ea in se involvere hujusmodi contradictionem. Nam de omni re, quae sensibus occurrit, cognoscere potest non posse affirmari , quod illa simul sit & non sit: ergo in omnibus, quae o currunt sensibus, potest mens animadvertere reperiri rationem entis: ergo si mens rationem entis, quam in singulis rebus animas vertit , ita sibi proponat, ut eam tantam consideret, & praescindat
252쪽
dat ab omni alia quacumque consideratione particularium astactionum earum rerum, quae sensibus occurrunt, jam anima facit sibi mediate pet sensus ideam talis entis, quae non significatur dicendo hoc vel illud ens, sed tantummodo dicendo ens: Atqui hoc est habere ideam entis in genere mediate per sensus : ergo . Consonat S. Thomas propugnans , quos Cij p unt ab trahi a materia intelligibili communi em, unum , potentia , ct actus, ct alia hujusmodi, qua etiam esse possunt absque omni materra . 206. Pro idea labiecti, modi, & cujusvis universalis dico has facile posse essici ab anima ex animadversione ad continuam mutationem, quam videt tum in se ipsa , tum in quibuscumque
rebus sensibilibus. Ita anima advertens eadem corpora modo es.se lucida , modo obscura, modo quiescientia, modo se moventia : quin & se ipsa intelligens esse nunc cum una cognitione, deinde cum alia , aliquando cum at&ctu amoris vel odii, aliquando sine horum alterutro , jam extrahit generalem ideam subjecti, hoc est entis, quod subjacet diversis vicissitudinibus seu modificationibus, quas ipsum quodammodo sustentat, & ideam modi, hoc est entis, quod in alio sustentatur. Eodem modo de omnibus ideis, quae universales dicuntur , quarum proinde objectum non subjacet sensibus, ostendi potest illas fieri per sensus mediate , & quidem cum hoc ordine , ut prius in nobis nascantur ideae, quae minus universales sunt, ut ideae specierum , & deinceps illae, quae magis universales sunt, ut ideae generum. Quem ordinem
in ideatum origine sic suadet Franco Burgerinteius Philosophus Anglus a): Mens prius, faciliusque intelligit illud, a quo pauciores diserentias debet abstrahere et Hinc enim fit ut primae idear sint rerum singularium, quia ab individuis nullae disserentiae abstrahuntur : atqui a speciebus pauciores disserentiae abstrahuntur, quam a generibus: ergo mens prius faciliusque intelligit species,
quam genera .as . Objicitur. Cognitio magis universalis est magis consula , quam cognitio minus universialis : Sed cognitio magis co fusa est minus persecta, quam sit cognitio minus confusa: ergo cognitio magis universalis est cognitio minus persecta , quam cO
253쪽
gnitio minus universalis. Atqui constat experientia prius esse in , nobis cognitiones minus persectas, quam magis persectas: ergo prius in nobis sunt cognitiones magis universales, quam minus. Resp. dis. maj. Cognitio magis universalis , non cognita ut universalis , est magis confusa , quam cognitio minus universaliseone.maj. cognitio magis universalis, cognita ut universalis, est cognitio magis consula . quam cognitio minus universalis . nego maff. Distinctio eadem applicata convenienter tum primo, tum secundo consequenti suadet, prius esse posse cognationes magis universa-Ies, quae non cognoscantur ut sic universales, aliis cognitionibus
minus universalibus, non vero saadet id de cognitionibus magis universalibus, quae ut tales cognoscantur , de quibus hic loquimur; Nam dum Adversarii nobis obiiciunt non fieri a nobis ideas universales mediate per sensus. loquuntur de illis , quae ut universales cognoscuntur , sub quibus proinde videmus plura contineri tamquam totidem ipsius partes, quod manifestum est im- Portare cognitionem tam distinctam , quam sit illa, quae est de singulis partibus. Quod autem cognitiones universaliores solum exercite , eas praecedant, quae signate tales sunt, non est ad rem, quippe hoc nihil aliud significat , quam ideas, quae quatenus consulae sunt, postant convenire pluribus , praecedere illas, quae hae consasione carent. Quod est siue controver ita, quemadmodum ,
ut habet S. Thomas, qui i iterum iterumque , quod hic respondemus, pluribus docet, eum aliquid videtur a remotis, prius d probriaditur esse corpus , quam drprehendatur esse animal, quam δε- preb:ndatur ego homo , quam Sortes vel Plato.
as 8. Pro idea existentiae se arguo . Si loquamur de idea existentiae non abstracte dumtaxat sumptae, sed prout terminatur ad existentiam, I ad alias simul proprietates rerum, jam quotquot objiciuntur sensibus, I per sensus apprehendimus, toti lem excitant in nobis ideam existentiae. Sin loquamur de idea existentiae generice sumpta , haec est jam quoddam universale : universalium autem ideas ostendimus nasci in nobis ex sensibus mediate : ergo ctiam idea existentia generice sumptae hoc modo nascitur . Cartesius, qui emergens e tenebris Pyrrhonismi, in quas se conjecerat, statuit primam veritatem, quae sibi appareret, esse consequentiam
254쪽
illius suae argumentationis, ego cogito , ergo ex isto, multorum scriptis celeberrimae, plane o1landit ideam existentiae non jam in universali, sed suimet, collocasse in numero idearum, quae a nobis acquirantur per sensum intimum animi. Alii etiam, inter quos Galli Encyclopaed istae , tum in Discursu praeli minari, tum in aristiculo Cognitio , observant ideas, quas primo habemus esse ideas de re aliqua sensibili, & de nostra existentia . Ast alius Encyclopaedista auctor articuli de Exisentia concedens hanc ideam provenire ex sensibus, negat tamen illam esse ex primis, sed in iis collocat, quae admodum dissiciles . sunt acquisitu , multaque dicit. ut hoc suadeat, quae tamen hoc unum suadent ipsum magno labore equitare per mille anfractus . ut inveniat equum, cui insidet, non quia ut censet Chau meixius si) eumdem irridens , idea extilentiae ipsi, sicut & caeteris hominibus sit innata , sed quia eam velit nolit, pasti in ostendit se iam acquisivisse . Quod Merianus necessarium diceret, utpote qui in Academia Scientiarum Bero linenti
ad annum I 74s propugnat, cognitionem propriae existentiis riga primum actum entis quod cogitet, quatenus reliqui Omurs ipsum praes munt, quin ipso ullum praesumat. ARTICU Lus III. Argumenta pro id is mentis, ct quarumdam cogitationIm ,
duraIronis, Iemporis, arernitatis, extensionis. injinita , aliorumquσ .as p. T Deam mentis mediate a sensibus nasci probatur, quia laa. L bita per hanc viam ex modo dictis idea existentiae vel paristicularis vel universalis, qui ad eam mentis contendat pervenire, nihil aliud faciet, quam observare id, quod percipit affectiones corporis , non posse esse ipsum corpus, nec ullam ipsius partem. Quare per remotionem quidem omnium sensibilium deveniet ad illam quamcumque ideam mentis, quae nobis in hac vita concessa est, nimirum entis cujusdam naturae omnino diversae ab omni re corporea , & ut dicimus spiritualis . Atque si animadvertat modum , quo operatur mens, cujus ideam aliquam jam sibi formavit , incidit in ideam ipsius ideae & cogitationis. Hoc quidem, ' G g a min
255쪽
modo nasci convenientius potest idea mentis, quam illo , quo usus est Malebranchius si) eam ex proprietatibus materiae expiscando, sive ut ipse ait per illas adumbrando; Sunt enim plusquam a longe petitae suae illae comparationes inter proprietates materiae & mentis,& plane lalsum est , quod ibidem dicit, Non paucae in materia proprietates ab ipsis mentis proprietatibus non procul dissita , d reben-
3oo. Acquisito magno idearum numero, facile est inquit Busserius a) intellectui, unam comparare cum alia, atque vel tunc cognostit unam convenire alteri, jamque habet ideam affrmationis et vel cognoscit non convenire , jamque habet ideam negationis: vel non potest propter multarum idearum complexionem internoscere, an una conveniat alteri, jamque habet ideam dubitationis . Magis autem determinate ideam assirmationis, & negationis
fieri per sensus ostendit Sylvanus Regis 3) ex eo, quod affirmatio
aut negatio vel sumitur materialiter, eaque cum sit compositio idearum , tam est dependenter a sensibus, quam sunt ideae, ex quibus componitur : vel sumitur formaliter , iamque est actus quidam internus,apprehendens unius ideae cum alia convenientiam aut disconvenientiam , quam experimentaliter conscii sumus nasci ab
ideis factis per sensus vel mediate vel immediate. 3o I. Pro idea durationis sic arguitur . Facile intelligimus
alias nos habuisse diversis temporibus animi ac corporis auectiones : ergo facile etiam concipimus ideam existentiae nostri, aut alterius rei in existendo perseverantis: quae est idea alicujus durationis facta per sensus mediate . Fac jam idea durationis entis alicujus permanentis sit talis, ut nullum in posterum finem habiturum esIe ens illud, repraesentet, en duratio sempiterna. Repraesentet jam idea alia existentiam entis alicujus non solum omni carituram fine , sed omni etiam carentem principio & mutabilitate, en idea entis non solum aeterni, sed etiam necessarii, & idea ejus durationis, quae proprie dicitur aeternitas, & soli Deo competit. 3oet. Pro idea temporis dicendu m, hanc nasci ex animadversa duratione determinata motus alicuju s corporis, quae assumitur pro
256쪽
mensura aliarum durationum . Quod si idea determinati motus
ea, qua pollet mens facultate suas ideas augendi, ita augeatur, ut evadat idea motus omni expertis extremo, tum ante se, tum post se, en iterum idea alicujus aeternitatis, hoc est durationis successivae omni ex parte infinitar, quae tamen quia non excludit immutabilitatem , aeternitas proprie non dicitur . Sin motus aliquis concipiatur extremum aliquod post suum esse tandem consequutus, sed nullum habens extremum ex alia parte, unde primum existete incoepit, & contra : en Idear aeternitatis cujusdam antecedentis & consequentis.
3o 3. Pro idea extensionis infinitae sic arguo . Idea extensionis fin t e fit immediate per sensus, praesertim visu & tactu : sed idea extensionis infinitae est vel idea extensionis finitae infinities per i tellectum repetita , vel idea extensionis, a qua intellectus sustullt omnes limites ; Nam 13 intellectus, dicam eum Cabeo; format mi imaginem finitam, ct repraesentativam omnivo Mitatis, cui line negati nitarem , o hanc vocat imaginem in iti ; neque enim alia infiniti idea nobis concessa est , ut inferius ostendam : ergo . 3o . I. Objicit Purchotius a) . Omnes non solum nostrates homines, sed etiam Africani, Asiatici , Americani eodem modo concipiunt extensionem infinitam , easdem in ipsa proprietates. ut minores ipsius partes contineri in majoribus, easque diversis figuris, circulis, quadratis, aut triangulis distingui posse :ergo eam concipiunt in idea extensionis infinitae, quae in omnibus simili modo est ab ipsis non faeta .
Res'. permitto aut, ct nego consem; Nam vera consequentia est, ergo omnes praediti sunt simili facultate cognoscendi, mente nimirum & sensibus, quibus similia objiciuntur corpora extensa . Permittitur dumtaxat anteceden , quia fortasse Iaborat falso supposito de idea extensionis infinitae concessa nobis aliter ,.quam per remotionem terminorum ab extensione finita, sive de idea infinitae extensionis, ut aiunt, absolutae. Instat. Omnes eodem modo concipientes extensionem infinitam , easdemque in ipsa proprietates, non concipiunt in se ipsi extensionem infinitam : ergo concipientes hujusmodi extensionem inm
qu. I a. q. Notandum secundo. Prop.4. cap. .
257쪽
infinitam, eam percipiunt in alio , quod eodem modo se habet in omnium mentibus: Atqui hoc aliud est idea extensionis infinitae eodem modo se habens in omnium mentibus, quia indita illis, non faeta ab illis est: ergo idea extensionis infinitar eo mmodo se habens in omnibus, nullo modo ab illis est facta. Reis conc. ans, o nego conseqm, & cadant reliqua a Legitima enim consequentia est haec disiunctiva propositio: ergo concipientes extensionem infinitam, vel eam percipiunt in alio ente, si sit reipsa istud aliud ens , habens extensionem infinitam , vel si non sit, vi sis a mens ex iis, quae immediate per sensus percipit, componit , & sormat phantasma quoddam , extensionem habens infinitam , ut accidit in ideis Sphyngium & Chimaerarum. aos. Alias ideas aliarum rerum insensibilium , quomodo ex sensibilium praevia cognitione , adeoque mediate per tensus oria tur declarat Fortunatus a Brixia I) . In particulari ideam ordinis, seu congruae rerum dispositionis, seu convenientiae pluriam inter se, & eorum, quae his su ni contraria, Diderotius in Encyclopinoia a ostendit nasti ex facultate nostra refleetendi supra ea se
sibilia objecta , quae experimentaliter a primo rationis, immo vitae tempore novimus adjuvare nos magis vel minus in iis, quibus ad vitam indigemus conservandam . Et Cordem istas dimitia oratione contendens 3 suadere animam ex iis, quae advertit accidere in machina corporis , cui conjungitur, primo excitare in se amorem aut odium, gaudium aut tristitiam . desiderium aut metum, jam originem harum etiam idearum a sensibus repetit. Videri etiam potest Gassendus in suis objectionibus, quae quintae post Cartesii meditationes habentur , uba contra illud praese tim, quod Cartesus assirmaverat se habere sine ulla sui opera, quod intelligeret, quid sit res, quid veritas, quid cogitatio , planum facit mediate per sensus has etiam ideas a nobis fieri.
258쪽
23sARTICULUS I v. Argumenta pro idea Dei.
3o6. I. IC arguo . Idea entis, quod a se existit, a nullo dependet, Omnium quae existunt est causa, & peris ctiones omnes habet absolute infinitas, fit mediate per sensus: ergo
idea Dei fit mediate per sensus. Probo am . Omnium earum T rum, quae extra Deum sunt, de quarum existentia dubitare non
posIamus, non solum habemus ideam cum volumus, & quidem si corporea dc sensibilia sunt , immediate per sensus et sin autem spiritualia aut non sensibilia sunt, per sensus mediare, sed etiam facili reflexione ideam dependentiae ipsorum ab aliqua causa , quae illis dedit este, quod habent, acquirimus. Nam facili reflexione cognoscimus. hoc vel illud arteiactum habuisse suum esse ab artifice, & a materia , ex qua arti sex ipsum secit, dc similiter cognoscimus nos ex nostris parentibus, plantas ex aliis plantis, dc anum alia omnia ex aliis similibus. quae ante se fuerunt, provenisse: ergo per sensus mediate anima ficit sibi ideam causae singularum rerum , quae extra Deum sunt, eodemque modo lacit sibi ideam caussae ulterioris cujusque entis, quod alterius esse causam cogno it : ergo anima facit sibi per sensus mediate seriem idearum re- Praesen antium seriem caustarum quantam libet , quam si sibi suadet des nere in aliqua tandem causa, jam mecitate per sensus secit
sibi ideam entis, quod a se existit, dc non ab alio a Nam supra illud ens nullum esse aliud ens sibi suasit, di praeterea fecit sibi
ideam entis , quod a nullo dependet, dc omnium quae existunt, est causa. Sin autem sibi non suadet seriem causarum in aliqua tandem causa desinere, saltem ex iis, quae per sensus novit de deduxit, suadet sibi illud . quod nihil est, nullam habere vim: ergo suadet sibi seriem causarum etiam infinitam a nihilo non esse: ergo sedit sibi ideam alicujus entis, a quo series haec caussarum , etiamsi infinita esset, dependeat necesse est . Quare facit sibi ideam entis, quod a nulla ex infinitis etiam causis dependet; di a quo Omnes infinitae eligna causae dependent; adeoque iterum anima facit sibi mediate per sensus ideam entis , quod a se existit, a nullo de per det , dc omnium quae existant est causa . .
259쪽
3o . Restat ut ostendatur, quomodo mediate per sensus anima faciat sibi ideam entis, quod persectiones omnes habet abs Iute infinitas . Sic arguo . Anima mediate per sensus facit sibi ideam dependentiae nostrummet, & aliarum extra nos rerum qua rumcumque ab aliquo ente omnium causa ex nuper dictis: ergo anima mediate per sensus facit sibi ideam entis, quod habet omnes persectiones, quae in nobismet ac omnibus extra nos rebus sunt, quae ab ipso ut omnium caussa pendent; Nam causa debet habere saltem aequalem perfectionem effectibus tuis, adeoque facit ideam entis, quod est vivens, intelligens, volens, & habens quicquid est in singulis rebus boni , eum vivere nos, intelligere, velle, & omnia aliquid boni praestierre videamus, quae ab eo ut omnium caussa dependent. Praeterea anima mediate per sensus facit sibi ideas multarum impersectionum , ut finitae intelligentiae nostrae, & perbrevis rerum sensibilium durationis : ergo anima mediate per sensus facere sibi potest ideam infinitae intelligentia durationis ac persectionis cujuscumque, negando nimirum limites his persectionibus: & proinde anima mediate per sensus facit sibi ideam entis, quod habet omnes persectiones absolute im
3o8. Laborem hune meditationis, & reflexionis supra ideas. quas immediate per sensus anima concipit, per quas deinde quasi per quosdam gradus ideam Dei sibi comparat, & essicit, humanum commercium minuit quam maxime, vel tollit; Nihil enim restat, quam animadvertere eas, quas alii ante nos fecerunt reste-xiones, illasque auscultare ac percipere, dum ab iis, quibuscum vivimus, vel qui ante vixerunt. nobis vel dictis vel scriptis proponuntur. Atque hac revera via habent universim homines ideam Dei, ita ut S. Thomas, & cum eo Theologi doceant, quod nisi Deus de sui existentia primum hominem per revelationem instruxisset, & ex illo in omnes posteros per traditionem dimanasset, ea i paucis hominibus inesset. Id confirmat, quod in Academia Scientiarum Parisiensi ad annum 1 o 3 ab Felibienus refert de juvene Carnutensi, qui cum a nativitate usque ad annum suae aeta-etis a s i S. Thom. lib. I. coni. Gent. ca Acad. Physiq. arti Divers
car. . Observat. num. Id. a. par. qu. I. art. I.
260쪽
tu a 3 surdus. & mutus fuerit, auditum gradatim recuperavit. Hie auditu usus ad ediscendam linguam, privato per quatuor menses exercitio pronunciandi voces, quibus alii in observatis circumflant iis videbat uti, alios tandem alloqui coepit rei novitatem asmirantes, donec quomodo ea se haberet , non cognoverunt. Theologi etiam tunc accurrerunt, qui ab eo quaerere, quid in pri ri suo statu sentiret de Deo, de Anima, & de bonitate aut malitia aettonum . At inquit historia , Visus es ad hae cogitariones fisu nos convortisse , ct quamvis e parentibus Catholicis natus. Misses adusset,
sitrum crucis formaret, geuua ad fimilitudinem hominis orantisssct Ni , non ea ramen intentione hac faciebar, qua alii solent: auin etiam quid esset mora , ignorabat, nee de ea unquam egitaverat. Vitam tandem agebat pure animalem in objectis sensibilibus, ct pauculis per v
sum eouectis id is loram oecupatam. Haec placuit referre non tam
quaa confirmant commercium in apta vocum significatione tu datum esse viam compendiariam acquirendi rerum ideas, quam ut duo circa hane historiam observarem. Alterum est, incredibile esse juvenem, qui mentem ad reflectendum aptissimam oste i dit in addiscenda privatim lingua cum tanta, & tam diuturna dissimulatione auditus aequisiti, vixisse dum surdus fuit vitam pure animalem , & ignorasse, quid esset mors, quasi hujus cognitio indigeat auribus , nec per sensum visus quotidie se obtrudat. Alterum est de eodem dici, visam fuisse non cogitasse de Deo, nec de bonis, & malis actionibus, non vero dici assirmate nullam iri eo fuisse horum ideam , quemadmodum Dalhamus minus fideliter ea verba reddens significat dicens, IJ Theologi interrogantes. quidis Dro cogitaret, nusequam se eo inopem animam protendissὸ repererunt. 3Os. II. Sic arguo. Testimonia omnis generis tum sacra ut
. Bibliorum , & hominum doetrina simul, & sanctitate insignium,
tum profana, ut hominum omnis aetatis in philosophia maxime celebratorum, nos docent idem , quam habemus de Deo, fieri ab anima mediate per sensus. Aliqua ut constet assumptum ex sing lis assero . Quod pertinet ad sacram Scripturam : Apostolus ad Romanos testatur ab ista notum o Dei, manifesum est in illis, hoc
es creaturis a Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea, qua facta sunt intellccta, conspiciuntur. Igitur per Apostolum ex iis, quae facta