장음표시 사용
271쪽
circa naturam rerum physicarum , siquidem generales saltem comporum proprietates, quas cum quis dicit naturam rerum physic rum , solet significare, extra controversiam sunt apud philos phos, quoniam sunt consequentiae, quae immediate ex hujusmodi rerum apprehensione inferuntur; Observari enim potest in solis veritatibus, quarum perceptio ex serie quadam aliarum rite cognita clependet, haberi diversitatem opinionum inter homines, qui aliunde libidini certaminis ae dissensionis non indulgeant. 3aa. Haec Cartesii ratio potest etiam magis promoveri, aut declarari sie. Idea Dei eadem est in omnibus hominibus: ergo illa non est opus mentis hominum . Probatur consequentiai: Opera mentis hominum non eodem modo fiunt ab omnibus: ergo si idea Dei esset opus mentis hominum , idea Dei non esset eadem in omnibus. Ans probatur . Opera manuum hominum non fiunt eodem modo ab omnibus; unaquaeque enim pictura , sculptura, scriptura , artificium quodvis statim prodit diversum artificem , si diversus revera sit: ergo a pari opera mentis hominum non fiunt eodem modo ab omni Ous. R . dis. ans. Idea Dei est eadem quantum ad substantiam in omnibus, eone. ans, est eadem quantum ad accidentia, ut m loris vel minoris claritatis, nego ans o confeφm. Eam dem esse qua tum ad substantiam significat omnes concipere Deum cum his aut similibus attributis entis a se, perseetisti mi, de omnium caussae. venio ad probationem consequentiae, ejusque antecedens disii tuo. Omnia opera mentis hominum non fiunt tum quantum ad substantiam, tum quantam ad accidentia eodem modo ab omnibus , conc. ans propter rationem nuper allatam : aliqua opera hominum non sunt saltem quantum ad substantiam eodem modo ab omnibus, nego ans, ct dis. consequens modo iam didis . Ultimi autem argumenti antecedens potest distingui eodem modo ae primum a Nam quantum ad substantiam quaedam opera manuum hominum non sunt diversa; Picturae enim aut sculpturae ejusdem rei, licet faetie a diversis , illam imitantur : di voces etsi a diversis perscriptae non mutant significationem : & artificia, qace exhibent res societati hominum communiter utiles aut necessarias , ut quae sunt victus, vestitus , aut habitationis, non possunt dici diversa quantum ad substantiam orerum, quoties illorum usui, aut
272쪽
fini respondeant. Quare hae voces substantia operis hie significantici, quod praecipue attendi debet in opere . Elegantia auteni maior vel minor pertinere potest ad operis accidentia, quae utique diversa sunt a quare accidentia operis hic vocantur, que id, quod Praecipue attendi debet in opere, comitantur. Hac distinctione posita stat similit udo ut patet inter antecedens & consequens. Potest praeterea dissimulata distinetione permitti antecedens; Tunc enim si etiam elegantia & nitor operum pertinent ad substantiam ip rum facile est: videre discrimen, quod intereedit inter opera manuum . & ideam Dei opus mentis; Idea enim Dei in omnibus hominibus dependet ab iisdem mediis, quae eodem modo omnes
homines habent ex proxime dietis, inoque diversa in singulis
non est. opera autem manuum dependent a mediis ut exercitio ,
magistris, aliisque, quibus singuli eodem modo instructi non sunt. 3a 3. I. Instat Gumnus i , sive Auctor Iibri L'Oraelo dein v in philosopbes. Quod fit ab hominibus non est commune ac perpetuum: Sed idea Dei omnibus hominibus communis est ac
Perpetua : ergo non fit ab hominibus.
Reis dis. maj. Quod fit ab hominibus ex eonsilio, & ind
stria, non est commune ac perpetuum , cone. maj : Quod fit ex qua' , dam necessitate natam. non est tale nego maj. Et concessa vel potius permissa minori, nego eonso . Posse aliquid fastum ab hominibus ex iis, quae necessario quodammodo fiunt, commune esse ac perpetuum , patet in hominum incessu, visione, luctu , risu , in qu rum numero est etiam cognoscere sensibilia , & aliquas obvias tu tiones ex illis deducere. c 3a . II. Instat. Ideo nemo negat inditum nobis esse amorem boni universim sumpti, desiderium nostrae conservationis,
inclinationem naturalem in ea, quae nos conservent, horrorem in ea, quae nos destruant, quia haec reperiuntur in omnibus eodem
modo : ergo ex eadem ratione negari non potest inditam esse in nobis ideam Dei. Resp. Hs. am . Nemo negat inditum nobis esse amorem boni , hoc est vim eliciendi actus amoris in bonum , & idem dico de desiderio illo & reliquis, o e. ans. Nemo negat inditum nobis esse amorem boni, hoc est actus amoris boni, nego ans, ct coU qm,
quae o Guy. oracle Converna. pag. 39-Diuili eo by Cooste
273쪽
quae quam male ex eo antecedenti inseratur,manifestum est ex bratis , de quibus illa nequit affirmari, etsi de iisdem antecedens non possit negari. ARTICU Lus VII. Alia Cartesii objectiones. 3as. I. diicit I . Exsola eolorum visione in sonorum notitiam devenire nos posse falsum est : ergo ex pravia rerum corporearum inspectione in Dei notitiam devenire nos posse a sorti ri falsum est a Nam plus analgia stoe partialis sui potes inter colo
res di sonos, quam inter res corporeas ct Deum. Resp. conc. ans, is nego conseqm. Ipsius autem probationem sic disinguo : plus analogiae, hoc est similitudinis in natura est inter colores & sonos , quam inter res corporeas & Deum , conc. t plus analogiae, hoc est relationis est inter colores, & sonos, quam inter res corporeas & Deum , nego . Igitur si hae voces Analogia aut Paritas usurpentur hic pro relatione inter duo , ut relatione effectus ad suam causam, hujusmodi analogia maxima incurrit in oculos considerantis res corporeas & Deum , nulla vero illius, qui consideret colores & sonitus. Quare fit ut facile ex rerum comporearum inspectione quisque in Dei notitiam deveniat, cum f. cile quisque ex cognitione effectus veniat in cognitionem caussis ,& contra fit ut nemo ex colorum notitia veniat in sonorum not 'tiam . Si vero hae voces analogia, sive paritas usurpentur pro i, militudine aut proportione in natura, sive essentia , plus certe ana. logiae hujus reperitur inter colores & sonos, utpote qui ambo m di sunt corporei, quam inter Deum, & res corporeas utpote res, quarum una spiritualis increata & infinita est, alia vero nihil horum est . Sed tunc negatur, quod Cartesius eo modo discurrens videtur supponere, requiri hujusmodi analogiam in naturae simia litudine sitam ad cognoscendum unum ex alio . 326. II. Objicit ibidem. Id ratione cujus agnoscimus esse in Deo absolutam immensitatem, simplicitarem, Muitatem alia omnia complectentem est opus solius Dei: Sed id, ratione cujus agnoscimus esse in Deo immensitatem & reliqua, est idea Dei: ergo idea Dei est opus solius Dei. Resp
274쪽
fp. cone. maj., in qua describitur anima compos sui , quae est id , ratione cujus eognoscimus ea , quae de Deo cognoscimus: &σego min. Cartesius totus est in suadenda majori, quae a nullo negatur. Succum ipsius argumenti resero , quia Opportunum est ad probandum mentem nostram capacem cogitandi de Deo esse opus solius Dei. Dieit igitur sic . Opus solius Dei est, quod a nulla alia causa provenire potest, quam a Deo et nec potest provenire ab alia
causa, quam a Deo id , quod in se aliquo modo habet aliquid, quod non reperitur nisi in Deo, & proinde est i) tamquam nota artificii Disini operi Ibo impressa : Atqui id ratione cujus agnoscumus esse in Deo immensitatem & reliqua , habet in se aliquo modo id quod non reperitur nisi in Deo, scilicet immensitatem , & reliqua attributa Divina, non quidem, sie Canesius a , actualiterdi formaliter, sed objective. hoc est ut ego interpretor, quatenus haec attributa intelligit: ergo id, nimirum anima nostra , ratione cujus Deum & Divina attributa cognoscimus, est opus s lius Dei. Hoc Cartesii ratiocinium illusti ari potest resormando comparationem , qua saepe abutitur 3) machina valde perfecta, cujus idea est in mente alicujus artificis a ut enim artificium objectivum bu-jus idea debet habere aliquam causam , nempe scientiam hujus artiseis, vel alicujut alterius, a quo iliam accepit, ita idea Dei inquit ipse, ego dicam , ita anima nostra, quae praedita est facultate cogitandide Deo ipso infinito & immenso, etiamsi finito modo id faciat) u potest non babere Deum ipsum pro ea a . Idipsum insinuat illud , quod scriptum est Signatum es super nos lumen vulos tui Domine a Sucut enim turrisu in id, per quod videmus, ita anima nostra est id, per quod cognoscimus: & sicuti lumen, de quo loquitur Scriptura , significatur esse in nobis a solo Deo et Nam dicitur I men vultus Domini: ita anima isthaec nostra significatur esse a s
lo Deo . Qui in citato textu nomine luminis intelligunt cogniti
nem, idem faciunt ae illi, qui putarent visionem, & lumen, per quod videmus, unum & idem esse .aa . III. Objicit s . Realitas objectitia. cujuslibet ex nostis id is
275쪽
ideis requirit eausam , in qua eadem ipsa realitas non tantum objoctive, sed formaliter vel eminenter contineatur: Habemus aurem ideam Dei, huisque idea realitas objectiva nee formaliter nec eminenιer in nobis contiuetur, nec in usio praeerquam in ipso Deo potes tantineri: ergo
haec idea Dei, qua in nobis es requirit Deum pro causa. Argumentum hoc Cartesius insignire non dubitavit specioso titulo demonstrati Mis more geometrico deduetie , cum revera nihil aliud sit, quam labyrinthus vocum, ex quo nisi post attentam meditationem . &laborem non mediocrem egredi quemquam non polle, ex dicendis constabit. Apta ipsius impugnatio habetur etiam apud Io. Bapti
Argumento igitur ut respondeamus necesse est prius intelligere vocum significationem, re sensum propositionum . quae ipsae per se sunt satis obscurae , nec per ea, quae ad illorum intelligem. etiam praemisit Castellus profecto declarantur. Quid enim sibi volunt haec verba, Realitas objectiva idea, quibus nuper usus est etiam Genuensis, ut suaderet hanc suam propositionem, a) Mens nequii ipsa Abi esse causa creatrix fimplicium id aram . Genuensis qui dem illa nullo modo explicat, quasi sint apertae significationis. At non ita Cartesius, qui eorum protulit revera definitionem , sed ex qua non video, quid claritatis acquirat sua demonstratio a a) Prerealitatem objectivam idea intelligo oritatem rei repraesentata per ideam, quatenus es in idea ; eodemque modo ici potes perfectio objectiva , vel artificium objectivum a Nam quacumque percipimus tamquam in idea rum objectis, ea sunt is ipsi ideis objectiυe . Prosecto siquid signim scant haec verba , entitas rei repraesentata per ideam , quatenus est is idea, vel significant rem , ad quam tamquam ad objectum terminatur cognitio: vel significant cognitionem terminatam ad rem aliquam ut ipsius objectum : vel significant rem expressam in nostra eognitione, & quasi depictam , quod brevi diei solet obj etum prout cognitum est. Arnaldus loquens de eadem definitione contendit a Cartesio nomine realitatis objectivae ideae signi. cari ideam reflexam, cujus obieetiam est alia idea, quam dicam
276쪽
directam. Haec Arnaldi interpretatio recidens in secundam ex propositis significationibus minus consona est iis, quae alibi Carotesius jampridem sic dixerat, 1 Si realitas objectiva alicujus ex
meis ideis si tanta , ut eratus fim eamdem nec formaliter nec emrnenter
in me se, ego ejus idaea causam esse non possum; Etenim posito, quod nomine realitatis objectivae Cartesius intellexerit ideam reflexam, sive ideam, cujus objectum esset alia idea, non negasset mentem esse causam hujus ideae reflexae, adeoque non dixisset, certus sis eamdem nec formaliter nee eminenter in me esse . Persequar jam singulas significationes, easque incipiendo a prima ponam in argumen to Cartesii, loco vocum , quarum sunt significationes, ut ipsius amgumenti sensus apertus reddatur. Jam vero juxta primam significationem, argumentum illud sic reformatur. Res ad quam tamquam ad obiectum terminatur quaelibet ex nostris ideis requirit causam, in qua res illa sormaliter vel eminenter contineatur : Sed habemus ideam Dei, & Deus ad quem terminatur tamquam ad Objectum nostra idea, nec sermaliter nec eminenter in nobis continetur, nec in ullo alio, praeterquam in Deo potest contineri: ergo idea Dei, quae in nobis est, requirit Deum pro causa. In hoc argumento , ut patet, nulla est propositionum connexio . Quare transmissa maiori, & concessa minori negatur consequentia. Transmittitur autem major , quia vera dumtaxat est, si sermo sit de rebus existentibus creatis, quae proinde habent causam : falsa autem est, si sermo sit de re existenti increata, nimirum Deo et Cum enim Deus sit prima causa, non sine contradictione dicitur primam causam habere sui causam : falsa praetera est, si sermo sit de rebus vel non existentibus, vel impossibilibus a res enim nondum existentes nihil sunt, & nihilum nutilam habet sui causam : res autem impossibilis ne habere quidem
potest. Ex secunda autem significatione argumentum Cartesii sic e sertur . Quaelibet cognitio nostra terminata ad rem aliquam, ut ipsius objectum, requirit causam , in qua eadem ipsa cognitiosor maliter vel eminenter contineatur: Sed habemus cognitionem
Dei, & cognitio haec terminata ad Deum , ut ipsius objectum , Κ h nec
277쪽
2ς8 ID EA DEI EST PER SENSUS MEDIAΤΕ .
nec formaliter nec eminenter in nobis continetur, nec in ullo alio praeterquam in ipso Deo potest contineri: ergo haec cognitio Dei, quae in nobis est, requirit Deum pro causa . In hoc argumento conceditur major, & negatur minor , quae involvit contradictionem, assirmans habere nos cognitionem Dei, quin eam habeamus neque formaliter, neque eminenter. Dico autem in anima nostra, ut in ejus causia atque subjecto, contineri Armaliter eam cognitionem . Anima enim nostra ea facultate praedita est, ut de Dei infinitis persectionibus modo quidem satis impersecto, sed tamen aliquo cogitare possit. Ex tertia tandem significatione objectio hoc modo proc det . Res expressa, & quasi depicta in cognitione nostra requirit causam, in qua eadem ipsa res expressa , & quasi depicta contuneatur formaliter vel eminenter : Sed habemus cognitionem Dei,& Deus expressus, & quasi depictus in hac cognitione nec sermaliter nec eminenter in nobis continetur , nec in ullo alio, praetem
quam in ipso Deo potest contineri: ergo haec cognitio Dei, quae est in nobis , requirit Deum pro causa. In hoc argumento dissimulato iterum vitio formae, nulla scio licet connexione consequentiae cum praemissis, dis. maj. Res e pressa in cognitione requirit causam, secundum quod est mera r praesentatio obiecti vel realis vel fieti ab ipsomet intellectu , eone. maj. Res expressa in cognitione requirit causam , secundum quod est non mera repraesentatio obiecti, sed res & objectum ipsum, subdis. si objectum sit existens, requirit causam transmitto maj. ex ratione allata in responsione ad primam arsumenti reformationem : Si objectum si vel non existens, veI impossibile, requirit
causam nego maj. Similiter autem minorem etiam distinguo: Deus expressus in nostra de illo cognitione non continetur secundum se in nobis, coue . min. Deus expressus in cognitione, secundum quod est mera repraesentatio Dei ut objecti, non continetur in n his , nego min. Et tandem nego consequam
278쪽
Nullae sunt in nobis ideae innatae , ne illa quidem Dei.
Ropos Ietio loquitur de nobis, quia primos homines Adamum & Evam creatos in .mate,& dispositione eorporis persecti dubitati ncquit habuisse plures ideas innatas, cum c 'e it is citcatur , a) Disciplina intellecIus repleviι illos. Cremmii illis scientiam spiritus, hoc est , ut explicat Menochias, se te tiam terum spiritualium , Dei, Angelorum, Uirtutum, Gratiae, Gloriae . Rursus ut arguit S. Thomas, a primus homo fuit principiam aliorum non solum per generationem corporalem, sed etiam per instructionem, & gubernationem : ergo institutus fuit in statu persecta non solum quantum ad corpus, ut statim posset generare, sed etiam quantum ad animam, ut statim pollet i fruere & gubernare: Atqui ad instructionem & gubernationem
vitae propriae, & aliorum requiritur cognitio eorum, quae natur liter sciri possunt, & eorum etiam , quae naturalem cognitionem excedunt, quandoquidem homines ordinata sunt ad finem supera turalem et Igitur primus homo ita institutus suit a Deo, ut haberet de naturalibus, & supernaturalibus tantam cognitionem , quanta
necessaria erat ad hujusmodi instructionem & gubernationem.
De antiquis auisersantibus propositioni. 3as. T Nter antiquos adversatur Plato, qui multas ideas in nobis A esse statuit innatas , vel potius omnes, praeterquam illas, quae peculiari nomine sensationes dicuntur; Putavit enim animas Κ h a no
279쪽
nostras ita esse a Deo , & qui dem ab aeterno, ut snt vel participatio , vel similitudo ipsius essentiae Divinae, quae est actu omnia intelligens: ex eo autem quod ipsae in corpora deinde detrusae suerint , dixit illarum ideas fatile quodammodo intra materiam involutas , & quasi consopitas, easque tune explicari, aut excitari , quando organa corporea convenientibus obsectorum impressionibus concutiuntur. Hanc semel praeconceptam opinionem Visus est Plato sibi suadere triplici argumento. 33o. Primum est referente Tullio , IJ non potuisse animos nostros IOI ac tantas veritates in corpore inclusos cognoscere : ex quo intulit, cognitas attulisse. Sed negatur prorsus antecedens . Alterum,
quod ex ejus Phaedro citatur sic habet: Celeriter arripiunt animi ea, quae ipsis explicantur, & memoria tenent: ergo necesse est insitas illis esse. & innatas rerum notiones. verum dato antecedenti negatur prorsus consequentia. Tertium , quod fuse Plato a exponit, brevi vero Tullius 3) est hujusmodi. Pusio interrogatus de pluribus rebus, de iis etiam , quae dissiciliores habentur, ut sunt res geometricae, optime singulis etiam dissicilioribus respondet, si bene interrogaveris, ad difficilia gradatim per faciliora per-Veniendo : Sed pusio non posset tam multis etiam dissicilioribus interrogationibus optime respondere, nisi ipsius animus, antequam in corpus intrasset, eorum cognitionem habuisset: ergo ipsius antimus antequam in corpus intrasset, eorum cognitionem habebat. At respondeo cum S. Thoma , permitto majorem & nego minorem . Absque eo enim quod ullo modo habuerit prius ullam scientiam aut assensionem, haec acquirit pusio per facultatem cognoscendi & cogitandi , cum qua anima rationalis creatur. disio, sic Arnobius s) respondet non rerum scientia sed intelligentia . .
re imponebat Plato, inquit Cardinalis Pallavicini 6b illi adolescenti , dum ei suadebat se jam longe ante novisse quaestiones quasdam , quia veras ab illo exprimebat affrmationes aut negationes rer interrogationes ita solerter factas , ut semel apprehensis termi-
280쪽
I DEAE IN NATAE. 26tnis eo modo conjunctis non possent ab illo per vim intelligendi
33 I. Cum Platone sentiunt & loquuntur , qui ipsum sequuti sunt, ut Proclus, qui, ut habet Petrus Daniel Huetius , ubi ejus argumenta exponit & reseIlit, I ab ipso ortu in anima constituis
principia quadam figurarum , numerorum , rationum , ct motuum , qua Aurarum omnium , numerorum , rationum , ct motuum exemplaria sunt. Et Iamblicus , qui ait, a) Ante omnem rationis usum ines naIur liter insita Deorum notitia : immo tactus quidam Divinitatis melior, quam notitia, ex quo incitatur naturalia appetitur boni, ct ratiocinatis , atque judicium. Et Marsilius Ficinus, celebris interpres Platonis , qui pluribus hanc ejus opinionem exponit, & aperte prinpugnat in sua platonica theologia 3 , remoto tamen errore dem1marum aeternitate.
ARTICULUS II. De Cartesio inoonsanter adversante propositiovi. 33 a. D Enatus des Carres ex Perronii Dominis natus an. I ss66 Hagae in Turonensi provincia, Mathematicus & Phulosophus celebris, & aliquandiu etiam miles , Holmiae obiit anno Issso ex pleuritide, quia pertinaciter recukvit missionem sandinis, sibi medicinam petens a potu spiritus vini cum infuso t aci pulvere. Id narrat Pluche in sua Hisoria Caeli ex editione anni 17 a , quod non legitur in illa anni I 3s, citans ejusdem vitam scriptam ab Adriano Baillet . Sed in hujus saltem compe dio juxta editionem Parisiensem anni 16s3 , quod ipse Bailletus dedit, lego solum vim morbi cs) sustulisse Cartesio cognitionem sui status, non tamen tantum virium , quantum satis fuit ad resistendum Medicorum voluntati, & huic cum resipuisset obsequutum, sed sero nimis, quemadmodum ipsemet intellexit, qui de vita aeterna iam tantummodo sollicitus decessit in Catholicae Religionis exercitiis & professione . Haec dicta sint, ut aliqua haber