장음표시 사용
261쪽
sunt non quidem dumtaxat visis , sed intellectis , utpote nimirum ab aliqua causa sapientiisima , & omnipotente factis, ereaturae mundi rationales, inter quas & homines sunt, acquirunt cognit nem aliquam perfectionum invisi bilium Dei, quod de homunibus loquendo est cognoscere Deu m praevia cognitione sensibulium , sive mediate per sensus. Luculentum etiam testimonium habetur in libro Sapientia, ubi increpantur, qui res creatas per summam caecitatem putant Deos , quippe I)a magnitudine ciet, O ereatura eognoscibiliteν poterit errator horum videri. 31 o. Quod pertinet ad viros doctrina, & sanctitate insignes S. Augustinum assero dumtaxat, & S. Thomam, quoniam hos praecipue aliqui audent contra nos citare . Imprimis igitur S. Augustinus reserens vetba Apostoli nuper citata, quibus redarguitam probos quosque , & praecipue idolorum euhores, jubet obse vare, ibi diserte significari homines illos habuisse eognitionem veri Dei mediate per sensus , cum haec inter alia habeat, et) per vi
bilia namque creatura pinveni se eos dixit ad intelligentiam invi ilium creatoris. Praeterea eum alibi ca) enumerasset quaedam errorum capita eorum. qui male usi fuerunt ratione in acquirenda idea Dei ex rerum corporearum vel spiritualium praeviis cognitionibus, non solum non respuit hunc modum cognoscendi Deum , non solum promovet, sed unicum esse insinuat, qui naturalis est, ut legenti patebit, atque in hune finem, inquit, Sancta Scrip ura parvulis Congruens nullius generis rerum verba vitavis, ex quibur quas grad rim ad Divina a quo sublimia noso in tellectus vetust Wutrilin assurgeret . Nam is verbis, is rebus eorporalibus sumptis usa es , eum de Deo loquererer . Quae verba revocant in mentem illa S. Gregorii, Caelorum regnum ideires terrenis rebus fimile dicitur, is ex his,
qua animur novis, Iurgat ad incognita, qua non novie, quatenus exerruplo visibilium se ad invigibilia raptat. 3II. Venio ad S. Thomam. Ille eum propositi mem nostram universaliter ex dictis supra h. as . affirmaverit, distinctius de eognitione, quam habemus de Deo, & de omnibus incorporeis se loquitur, s Doum, ιιι mousias duis 6 egnos πι νι eau
262쪽
sam, di per excessum. θ per remotimum : alias etiam ineorporem subissantias in ιu prasentis vita cognoscere non possumus, asin pre remo tionem , vel aliquam comparationem ad corporatia. Et iam, eum is hujusmodi aliquid intelligi-us, necesse habem 3 converti ad piaura corptarum. Duo alia eiusdem testi inonia audiantur ex aliis duabus quaestionibus, quandoquidem Pureliotius i) suffragium in
illis pro Cartesiam sententia contineti, videtur insinuare. Illius su athaec verba, ab Dicendum, quia naturalis cognitio nosra a sensu principium sinit. Undae tantum D stra naturalis cogestio ex endere potes , in quantum ma-duci potes per sensibilia ..... Unis ex sensibilium e ustione Mu res tora mi virtus cognosce : o per consequem . nec ejus Usentia vidori. Sed quia sunt ejus lectus a causa dependaemes, ex eis is hoc perduci possumus, ατ rografeamus de Deo , an es: Et alia
plura ibidem habet, quae consentiunt cumiis, quae supra h. 3o 7 dixi. Iterum autem alio in loco, ubi statuit Deum non effr priamum , quod a mente humana cognosci in , sic ait. a) Implis aer dicendum es, quod Deus non es primum , quod a mbri cognoscitur, sed magis γ' creaturas in Dei cunisionaem peremimus Deusdum illud Aposui ad Romanos, Invisibula Dei per ea , ct reliqua. si a. Quod tandem pertinet ad Austores profanos, philo phos praesertim ι illi dici possunt, esse omnes praeter Cartesii nos ἔOmnes enim passim assirmant, & exponunt, quod quemadmotum ex indistis parti Iares causae, ita ex hac adspeetabili rerum iniversitate, ejus struini m. . ordine, finibus , devenimus in co-ιuitionem Dei, ut canta horum omniam emctricis, & conseruvatricis. Notitiam Dei, ac quidem manifestam habemus, inquit Huetius ) non ex id a Musam, sed ratiocinando eouarum , ct inrentium omnium consensu, ct oraclaro mundi ornatu, se ex rerum uti vocant exsentia , earumque motu, aliisque argumentis, qua a ver
ribus phic Ophir , ct a n. Eeclesia Putribui fideliter μην usurpata . De aliquibus veterum juvat meminisse, quandoquidem recenti res, qui post Cartesium scripserant numerare, infinitum esset. In his habemus Diogenem Laertium, qai resert ab antiquis
263쪽
philosophis Deum cognitum fuisse , ut i) opificem immensi hujus
operis fleui ct patrem omnium, observatque eum multis appellatum fuisse nominilius juxta essectus , qui nobis sua attributa manis stant a Namque Graece Δία appellari, quod per ipsum sint omnia :eumdem Ζῆνα vocati, quod vitae omnium sit auctor : Λ μίαν, quod in aethere distentum sit imperium ejus : Ηφαιον , quod in artificiali igne: , quod in humore : Δημητραν , quod in terra . Quare ipsis etiam nominibus significarunt veteres mediate per sensus sese ideam Dei compar asse . Tullii tandem cuique obvii sunt libri de Natura Deorum inscripti, in quibus , secundo praese tim , nihil aliud praestat, quam colligere ideam Dei ex his, quae in Mundo hoe adspectabili obser vantur . Idem in libro primo Tusculanarum iterum ex iis, quae in hoc mundo admiramur, breviter recensitis intulit aliquam esse eorumdem causam, adeoque ideam Dei mediate per sensus effici ostendit, ca) Deum , inquit,
nou vides, tamen ut Deum agnoscis ex operibus. Haec ex Tullio allata , quae clarissima sunt, oppono Adversariis, qui Tullii sententias quasdam minus apertas , dum seorsim a co ntextu producum tur , in rem suam videntur attrahere. Ita cum ipse dixerit opini nem Deitatis 3J non e loquationem hominum out consensum scere, non insitutis confirmatam esse, non legibus, sed legem natura putandam esse , non omittit Purchotius Q pro sua ide a Dei non facti a nobis asserre : sed omnino importune, ut constat tum ex modo dictis, tum ex eo, quod ille loquendi modus non excludit cognitionem Dei hauriri mediate per sensus, sed ejus facilem assequutionem significat, utpote quae sponte quasi erumpit a natura ipsius
264쪽
ARTICULUS V. Obiectiones contra ideam Dei factam a nobis ex infinito, quod ipsa repraesentat.
313. I. Ricit Cartes I . titelligo me diabitare , me cupere, Me es aliquid mihi deesse, o me non esse omnino perf-ctum e Sed haec non intelligerem, si prior quodammodo in me non esset perceptio insiniri, sie si nulla idea eutis persectioris is me esset, ex cujus comparatione isse Ius meos adgnoscerem : ergo est in me non faeta a me idea entis omnino persecti. Hoc argumentum tanti faciunt multi ex Cartesianis, ut putent in eo contineri etiam demonstrationem existentiae Dei. Ita sentiunt Purchotius a , Eoae s 3λ,& Petrus Syl vanus Regis, tam in suo libro de Usu rationis ),
quem Antonius Genuensis immerito aureum csa vocat, cum exem plum potius sit abusus rationis, tum in sua Philosophia , ubi concludit, 6) Cogor agnoscere me non concipere ens imperfectum, nisi rideam entis perfecti, addoque ideam entis persediti praecedere in mea men ideam entis imperfecti: Et Alexander Pastoli , D Debeo igitur u lim nolim confiteri mihi inesse ideam eatis tu ite perfecti, per quam claro detego in alia quavis mea risa minus excellenti O minus nobili, impers ctionem ct dependentiam . Quantum autem aberrent ab omni Phil sophandi ratione, planum erit ex responsione . Resp. conc. maj. 9 nego min. in ordine ad utramque expressi nem a Prima enim dicens intelligi a nobis, nos esse imperfectos &finitos, quia prius intelligimus persectum & infinitum, negatur I. quia idea imperseeti & finiti ut te in omnibus sensibilibus es cens, & in iis, de quibus intima conscientia certi sumus, non. indiget ad sui existentiam idea entis persecti & infiniti . . II. Quia propter hoc ipsum , quod imperfecta & finita obuia ubique sunt non vero persectum & infinitum, idea finiti & impersees praece
265쪽
dit ideam infiniti & persecti, quae re attente perpensa per ideas Gnitarum persectionum concluditur colligi. III. Quia falsum est intelligi a nobis persectum & infinitum , quale supponit Cartesius, illud s cilicet, quod Deo proprium est. & infinitum absolutum , N actuale dici potest; De hoc enim nullam prosecto nos habemus
ideam a Nam infinitum non aliter concipimus , quam negando limites in re vel persectione, quam nobis per mentem repraesentamus. Qui modus cognoscendi infinitum non solum non est
perceptio infiniti, quale in se sit, sed est potias quaedam professio de carentia hujusmodi perceptionis, quam distinctius etiam infra uadebo . Rursus observat Bufferius si) ideam perfectionis esse
unam ex illis, quae vix post attentam meditationem acquiritur, i& aliam esse illius ideam , quae nascitur in nobis, dum loquimul de creaturis, aliam, quae debet haberi cum loquimur de Deo. Quae postquam acute disputavit, & ostendit, concludit se non videre , quonam modo fuerint, qui aliquid pro existentia Dei arbitrati sunt se concludere ex nomine tam aequisora, ct idea tam indeterminata perfectionis. Σ3i . Sed venio ad secundam expressionem minoris. Ha e dicens intelligi a nobis, nos esse impersectos & finitos. quia est in nobis idea infiniti & persecti, & quia facimus cum illa comparationem imperfectionis nostrae, negatur primo, quia gratis dicitur esse in nobis ideam infiniti & persecti, immo juxta nuper dicta affirmatur quod rerto falsum est. Secundo quia iterum non solum gratis , sed contra testimonium intimae conscientiae supponitur acquiri a nobis ideam desectuum nostrorum ex comparatione cum idea entis omnino persecti. Nonne enim absque eo quod ullo modo'eogitemus de ente omnino persecto agnoscimus quotidie,& fatemur imperfectiones nos ras tum corporis tum animae, quo
ties advertimus deficere ab ulteriori quavis finita persectione λ D let hic se non prospicere, quae alter nunciat ut iam a se visa, &imperfectionem visus fatetur . Desistit ille a tentando graviori pondere, & ei movendo imparem se sentit. Hi invident illis staturam ampliorem, homini magis eonvenientem, & etiam nolens brevitatem suam eonfitetur . Iacet alter in lecto aegrotus, & in dies vires, di vitam deficere lamentatur. En totidem testimonia
266쪽
eognitae imperfectionis corporis, quin interveniat ulla eogitatio de ente omnino persecto . Eodem modo quoties novi aliquid avi discimus , quoties eorum quae didicimus, obliviscimur , quoties quot ignoremus, quae alii callent, animadvertimus , toties totiisdem nostrae mentis impersectiones nobis plene notae, & certae fiunt,
quin quicquam de eme persectissimo cogitemus , ad quod potius ex cognitis nostris imperfectionibus quasi per quosdam gradus, si
volumus , assurgimus , illudque adoramus infinitum in omni persectione. Unde iterum descendere possumus ad confirmandam agnitionem nostrae impersectionis, observando intelligentiam n fram ad Divinam habere eam rationem, quam habet extensio nostra corporea ad extensionem tum creatam tum imagin riam conjunctim . sis. Instat Valebra hius 1 . Mens Ma modo babet ideam i Miti, mmo etiam bane habet ante ideam finiri. Nam em infinitum comcipimus ex eo dum vir, quod eane imus em . nulla habita nationae, an sit finitum, an vero infinitum .
Reis. πU' assumptum cum Loescio U , qui provocat ad intumam conscientiam , quam non dubitat cuique testari omnino oppositum a Quis enim non videt pueros distincte cognostere binarium , aut ternarium, & sphaeras, quibus ludunt, longe ante quam vel minimam ideam habeant infinitiὸ De probatione adjuncta quid dicam Illa habet contradictionem in terminis, quippe dicit nos concipere infinitum , quin cognoscamus infinitum . 316. Instat Sylvanus Regis 3). Cosnoscimus negationes rerum non per se ipsas, sed per realitates ipsis oppositas: Sic ten bras cognoscimus per lucem, & incitatem per visionem a quare hanc dicimus esse negationem visionis. illas autem lucis: Atqui finitum importat negationem ejus, cujus realitas est in infinito tergo cognoscimus finitum per infinittim . Re p. permitto maj., ct di . min. Finitum importat negati nem infiniti, sed non solam , esu min. solam nego min. ct conseqm. Finitum igitur in aliqua persectione importat suam quamdam realitatem primario & principaliter: secundario autem importat etiam
267쪽
negationem maioris perseetionis , quam tamen negationem non concipimus nisi per similitudinem perseetionis, quam realiter c gnoscimus juxta modo dicta . Quare dici absolute non potest finitum concipi tamquam negationem infiniti, quod luculentius propugnabunt , qui ita reprehendunt finitum dici negationem inmniti , ut velint potius infinitum prout cadit in mentem nostram dicendum esse nefationem finiti, quam controversiam irridet si-1mul & tractat Bumerius i) . Permissa autem est major non con- cessa, quia etsi verum sit cognosci a nobis negationem per realutates, non tamen necessarium est, ut lue realitates sint illis negationibus oppositae, quasi nulla haberi possit idea negationis alicuius ab eo , qui careat idea realitatis oppositae. Quod falsum esse declarant caeci nati, qui dum rogant se duci ab aliis , iam satentur
e caecos, adeoque habere ideam caecitatis, quin umquam habuerint illam visionis. Restat igitur ut idea negationis, qaae nascitur ex opposita realitate dicatur magis propria, quam quae per aliam
realitatem excitatur.3I . Aliter eamdem objectionem iuvat proponere, ut ingens Cartesianorum stadium in ea adprobanda & promovenda magis magisque appareat esse irrationabile . Sie obiicitur . Habemus ideam Dei utentis infinite perfecti: sed idea entis infinite persecti non potest fieri a nobis ne per sensus quidem mediate. Proba tur hare minor. Ut posset fieri a robis aliquo modo idea entis infinite persecti, opus esset, ut haberemus infinitam vim cognoscendi: Sed non possumus hanc habere; nam haec solius Dei propria est : ergo non potest fieri a nobis ullo modo idea entis inmnite persecti. Maior neganda probatur, & vis obiectionis, sive
quoddam tandem aequivocum proponitur . Ut possent comprehemili manibus infiniti nummi, opus esset, ut haberemus infinitam vitam , sive infinitam vim prensandi: ergo a pari, ut posset fieri a nobis aliquo modo idea entis infinite persecti, opus esset ut ha-- heremus infinitam vim cognoscendi. Resp. I. nego in . primi argumenti ; Nam Deus est ens infinite persectum absoluta infinitate, cujus nos nullam, ut diximus, ideam habemus. Resp. II. omissa hac majori cum reliquis. quae processus argumentationis supponit concedi, venio ad ultimum
268쪽
mum argumentum, cujus conc. ans, ct nego conseo . Discrimen statim apparet, si ex una parte ponamus nummoS, & observemus illos diei infinitos esse, ex alia vero nostram ideam entis inmnite persecti, & observemus illam necessario finitam dicendam eΩse , & vix tantillam , si comparetur cum ea, quam habent Beati in Caelo , quorum pariter ideae sunt finitae. Nummi infiniti requirunt utique vim infinitam prensandi, ut possint manibus omnes com prehendi , quare antecedens est verum: At idea finita non requirit nisi vim cognoscendi finitam, quare consequentia falsa , & Gmilitudo nulla. AEquivocum igitur fieri potest in his duobus t quendi modis, qui per errorem putari possent idem significare, nimirum idea infinita.& idea infiniti. Cavendum proinde ne
eum ideam entis infinite persecti dicimus nos habere, credamus nos aut ullum intellectum creatum habere etiam ideam infinitam entis
infinite persecti. 318. Instatur. Non solum nequit fieri a nobis idea infinita entis infiniti, sed ne idea quidem finita entis infiniti, quae saltem
.clara sit, sicuti clara est idea Dei: ergo Ire p. nego am . Et praeter exempla durationis sempiternae, &etiam aeternitatis supra q. so I. allata, quae ejus falsitatem osten- dunt, sit aliud in idea, quam nemo geometrarum negabit se habere clarissimam de hyperbola, curva scilicet, quae si lineae cuidam rectae sibi adiacenti, quam asymptotum appellant, etiamsi haec sit infinita, continuo accedat, adeoque curva ipsa infinita sit, numquam tamen ad illius contactum pervenit. Nemo enim ex geometris clare 'mon concipit lineam rectam in infinitum pro ductam , quae secta sit in partes a quales, & ab ipsius sectionis punctis singulis erectas habeat totidem sibi perpendieulares decrescentes in progressione Geometrica , ut I. Φ. - - , & sic in infinitum,& deinde curvam ductam per extrema hujusmodi perpendicul rium , quae erit ipsa mei hyperbola.
que in corporibus appeteretur aqualitas, aut unde convincereIur, A
ge plurimum disserre a perfecta, nisi ea, qua perfecta est, mente vidσ- rhur: ergo S. Augustinus ad intelligendam imperfectionem cre turae requirit Praeviam cognitionem periectionis creatoris.
269쪽
Re p. coae. ana, o disin. conseqωπι. Ad cognoscendam imperfectionem quamcumque creaturae requirit cognitionem peris etionis creatoris, uego conseqm . ad cognoscendam imperfemonem, quae longe plurimum differat a persessione creatoris requirit cogniti nem persectionis Creatoris, sub Pi., acquisitam , concedo: non acquisitam , seu non faelam a nobis, πιν conseqm . Distinctio est et ra , & consormis toti contextui S. Doctoris, qui ibi notans ea corpora nobis placere , in quibus habetur quaedam unitas per conspirationem partium omnium in unum, inseri placere nobis unit tem, cujus jam abstractam quamdam ideam sibi mens efformat, quam ulterius perficit, si vult, tollendo omnes imperseetiones, quas reflectendo detegit mens in unitate cujusvis corporis , & linsemet Augustinus exponit, ex qua idea perseelioris unitatis, &etiam persectissimae iam acquisita . obscura utique & consula, P test intellectus in serre , & statuere longe differre unitatem apprehensam in quibusvis creatis rebus ab illa, quae invenitur soli eonveniens Creatori.
3ao. Instatur. Alibi S. Augustinus post connumerata varia bona creata dicit, si) in his omnibus bonis i non diceremus aliud alio melius, cum vere julcamus, nisi esset nobis impressa notis boni, secundum quia ct probaremus aliquid, o aliud alii preponeremus: ergo S. Augustinus ad intelligendam bonitatem variis modis finitam requirit praeviam notionem boni illimitati , & infiniti nobis impressam : & sicuti hanc requirit ad intelligendam bonitatem finitam , ita in superiori allato textu requirit impressam notionem perseetionis infinitae ad intelligendam persectionem finitam .
Resp. coarc. ant, is diu. consequens . Requirit notionem boni,& permnionis illimitatam nobis impressam a nostramet facultate cognoscendi per varias reflexiones ad res singulares , coage. conseqm znobis impressam hoc est nullo modo factam a nobis, ne per sensus quidem mediate , nego co e m . Augustinus ibi vult, ut advertamus , posito quod dicat quis unum esse magis bonum, quam aIiud, necessarium es, ut habeat ideam boni alicujus in genere, quae protistii illimitata est. Idea haec illimitata dicitur a Caria teso impressa in mente nostra a Deo in ipsa animae creatione : Augustinus vero hoc neque hie neque alibi dicit , sed ejus verba sunt
nobis. 1 S. Aug. de Trin. lib. -cap. 1.. Diuitigod by Cooste
270쪽
nobis esse impressam notionem boni, quod opera nostra fieri po- ituit, quemadmodum quisque sudiosus imprimit sibi suo conatu, di labore hane vel illam seientiam . Immo nec aliter in nobis imis primi , quam hoc modo ibidem insinuat S. Doctor , dicens, Si p tueris fine illis , qua participarioxo boni bona sunt, percipere ipsum bonum , perspexeris Deum : & paulo supra similiter dixerat, Banum hoe θ bonum illud. Tolla Me ct illud , ct vide ipsum bonum spati,
ita Deum videbis, son alio bono bonum, sed bonum omnis boni. ARTI cunus v I. Objectiones eontra ideam Dei factam a nobis ex uniformitate ,
3aa. Rieit Cartesius ci) . Si idea Dei esset aliquo modo
a nobis , non ιam conflanter ab omnibus eodem modo conciperetur : ergo si tam constanter ab omnibus eodem modo concipitur, illa nullo modo facta est a nobis. Probat antecedens sic. Nulla es res phi ea , nulla sensibilis, de cujus natura non major opinionum disessas apud Philosophos reperiatur, quam de Deo ; Etenim omnes meiapb ei tu Dei auributis describendis unanimiter eonsentiunt:
Atque hoc ideo est, quia de rebus physicis, & sensibilibus habentur ideae factae a nobis : ergo. Resp. nego am ; Nam ratio , quare eadem est idea Dei in omnibus, non quidem simpliciter omnibus, sed moraliter omnibus philosophis est , quia similis in omnibus est anima, seu facultas cogitandi, & eadem sunt omnium sensibus proposita objecta, ex quibus mediate idea Dei acquiritur . Quod pertinet ad probationem , nego imprimis rationem diversitatis opinionum in conir troversiis physicis esse, quia hae opiniones sunt ex ideis saetis a nobis ; vera enim ratio est, quia vel non omnes homines instructi sunt eadem sensuum perspicacia , vel oscitanter iis utuntur, vel carent Dialectica, quae illos dirigat in recta iudicandi methodo,& deducendi ex iis, quae sensibus obvia sunt, ea quae iisdem sunt impervia, vel si Logica non carent, eam aut per malitiam, aut per negligentiam non semper adhibent. Ceterum negari etiam Potest, quod ut verum assumitur, dari opinionum diversitatem Iia circa