장음표시 사용
311쪽
hae aliquo modo demonstrari. Quod autem additur ab inductione singularium non inferri necessitatem universalem , hoe fallain. est in iis rerum attributis , quae cognita sunt ad rerum essentiam pertinere , & de quibus solum fiunt propositiones universales, α necessariae . Hoc pacto quicumque triangulum appellat spatium clausum tribus lineis, & circulum curvam descriptam ab una linea, quae movetur circa unum punctum immobile, eertus jam est de proposhione, quae universaliter enunciet harum figurarum naturam , & ridebit D. M. timentem ci) ne evanescant demo strationes Geometrarum , si negentur nobis esse innatae uiuuerfalas illae propositiones. 366. III. objicit Doria a . Nemo conatur sibi acquirere ideam claram rei, nisi prius habeat ejusdem rei ideam saltem confusam a Nam conatus ipse acquirendi ideam alicujus rei ostendi praeviam aliquam ejusdem ideam . Ita inclusus in carcere si tentat disruptionem parietis ad finem videndi lucem, planum facit se jamppae habere ideam aliquam lucis, aliter non tentaret. Sed omnis homo conatur acquirere sibi ideam claram Dei, & objectorum abstractorum , quae dicuntur Universalia : ergo omnis homo habet prius ideam aliquam , etsi consulam , Dei & Universalium . Atqui has ideas priores omni conatu repugnat haberi per conatum e ergo repugnat esse acquisitas, seu non esse innatas. Resp. per mi sto toto syllogisnao , & minori subsumpta, nego roseo ; Nam ideae illae confusae acquiruntur sine conatu a facul tale animae rationalis, quae talis non esset, si non posset obvias saltem illationes deducere, quae ipsam informant idea aliqua rei saltem obscura , cujusmodi est idea Dei, quae a magnitudine spe- elei mundi Deile insertur teste Scriptura. Permittitur autem syllogismus, non conceditur , propter minorem , quae vehementernutat, maxime quod spectat ad desiderium idear clarae universalium . omnibus attributum.
36 . Iv. objicit idem 3 . Idea iustitiae negari non potest
esse innata nobis: Nam hoc docet Apostolus dicens, quod ipse gentes natWaliter ea, qua legis sunt facientes ostendunt opus le
312쪽
I D E AE IN NATAE. as Iris scriptum in cordibus suis . Addit Chaumeixius cr), idem
tignificari ab illo , Signatum essuper nas lumen vultus tui Domine pNam quid aliud, inquit, haec verba significant, nisi esse in anima aliquas cognitiones, quae non venerunt per sensus. Resp. nego assumptum, quod non insertur ex adductis testim niis, dum ea aequam receptamque ab Interpretibus explicationem habent in vi animae capacis discurrendi, per quam facile intelligitur justum esse nemini injuriam vel re vel verbis inferre, i& cuique reddere vel praemium vel pretium, quod debeas: ad quam cognitionem ex ipsis sensibilibus , ut ex laesione vel renuiserati ne accepta devenimus . Quid quod testimonium Apostoli retorquetar contra adversarium a Nam sicuti lumen corporeum non
est visio objectorum , sed id per quod sensibilia videmus, ita lumen spirituale, sive vultus Domini, non est alia cognitio, sed id per quod cognoscimus , ut supra etiam q. 326. vetti . Instat ab. Iustitia non est quid materiale, sed est simplex idea mentis: ergo vel justitia habet realem essentiam extra intellectum, vel soluin est in intellectu: Atqui hoc secundum nequit dici: ergo primum dicendum est : Sed si justitia habet
realem essentiam , non habet nisi in Deo, qui solus est essentialiter iustus: ergo justitia hahet realem essentiam in Deo: ergo a Deo in nos derivatur idea justitiae. Resp. transmissis reliquis nego ultimam consequam . Transmisi reliqua, quia non vacat evolvere contradictiones, aequivoca , &falsas suppositiones, quae sunt in facto ratiocinio , seu potius propositionum congerie, quae si nullam hic connexionem habent imeter se, minus quam nullam habent apud Auctorem.
368. V. Objicitur . S. Augustinus illi , qui sibi dixerat,
3 imperitam omnium rerum , ct brutam esse animam in puero recens nato, respondet, in hoe tantum nosrae fibimet opiniones adirmantur ut tibi anima nullam, mibi contra omnes artes secum attulisse viduatur PAtqui hoc est aperte admittere ideas in nobis non faetas ullo modo a nobis: ergo .
Reis. ωκα maj. θ dis. min. Si ipsa haec verba solummodo a
313쪽
tendantur, transeat minor: Si ea componantur cum explicatione , quam ipse Augustinus in Retractationibus tradit, scilicet ea accipi debere in eo sensu , quod Anima cr) es natura intelligibilis,
nego min. θ conseqm. Permisi modo dicto minorem non concessi, quia verba illa etiam accepta prout iacent, non favent necessario adversariis; Nam possent etiam significare animam secum ait lisse omnes artes in vi intelligendi, qua praedita est , non secus ae artem saain secum quisque artifex dicitur serre, non in actu ullo aut exercitio , sed in capacitate , quam habet eam exercendi, qui revera est ex dictis sensus S. Augustini. ARTICULUS IX. Oseetiones pro idra innata Dei . 369. I. Bjicitur iterum iterumque a Cliau meixio a . Omnis homo ipsis fatentibus adversariis habet naturalem inclinationem ad summum bonum , quam vocant appetitum innatum selicitatis: ergo habet ideam innatam summi boni. Probatur consequentia. Scitum est, nihil volitum, quin praecognitum : ergo si omnis homo habet innatam inclinationem ad summum bonum, habet etiam innatam illius cognitionem . Et alibi 3 subsumit: Atqui idea boni, est idea Dei : ergo innata inclinatio ad selicitatem supponit in mente hominis ideam Dei
Resp. dis. aui. Habet homo appetitum innatum selicitatis per modum naturae determinatae ad tendendum in summum bonum , quod sibi proponatur, cone. am: habet appetitum in natum selicitatis per modum actus, cum quo creetur, nego ans, ct conseqm. . Huius probatio, postquam antecedens patitur datam dictinctionem , etsi revera non habeat locum, nihilominus sic a cipitur, eone. aus, ct dist. consequens: Si habet innatam inclin tionem ad summum bonum per modum actus, habet etiam innatam summi boni cognitionem, cone. conseqm . Si habet eam inclinationem per modum , quem diximus naturae, habet innatam
314쪽
summi boni cognitionem, nego conseqm a Nam haee etiam cognitio acquiritur a nobis . Μinor autem subsumpta , quod idea boni sit idea Dei, prout universalis est, negatur. Per experientiam enim incipimus distinguere bonum a malo , sive id quod juvat ab eo, quod nocet, & crescentibuS annis concipimus per reflexionem majoris boni cognitionem, & aliquam etiam summi boni. Ceterum quam falsum sit esse in nobis ideam innatam selieitatis,demonstrat tota veterum philosophorum natio, quae studiose inquirens quodnam esset summum bonam , abiit in plqres opiniones divertissimas.
3 o. II. objicitur . Pro idea innata Dei sunt duae antiquissimae Philosophorum sectae Epicurei & Stolei r Epicureorum doctrinam C. Velleius apud Tullium sic exponit: 1 Epicurus vidit
primum esse Deos, quod is omnium animis eorum notionem impressisset ipsa natura. sua enim. est gens , auι quia genus hominum, quod non habeat sine doctrina an Dipatronem quamdam Deorum , quam appellat προλη- ν Epicurus, id se anteceptam anima quamdam informationrm . Pro 1 toicis au Ciatur Balbus apud eumdem Tullium: a esse μοι omnium gentium sentenIia . consar; omnibus enim innatum es . ct in animo quisse insculptum esse Deos. Hanc ipsam ex mente sua sente
tiam etiam Tullius sic docet, ca) Natura ingeniali menti sine do di
na notitias rerum maximarum ..
Reis nego assumptum . Ac primo Epicuri prolepsim non suffragari Adversariis intelligi facile potest, primo quia Epicurus admisit in nobis ideam innatam Deorum sub figura humana : quae
certe innata nequit esse, cum proveniat ex ignorantia, & sit maximus error: ergo non iuvat adversarios Epicurus. Secundo quia
non pauci iam olim putarunt, . ut habetur apud ipsum Tullium. O nullos esse Deor Epicuro visum fuisse, quaque de illis dixerit, in vidia de emisti gratia dixisso. Ex his sic opinantibus est Lucretius , qui Epicurum laudat ab audacia, qua primus omnem Religionem. xtirpare conatus .est s)
315쪽
Humams ante oculos foedae cum vita raceret
In terris oppressa gravi sub Relligione, sua capust a Cali regionibus Uendebat Horribili super Hye tu mortalibus infans,
Primus Grajus homo monales tollere con rarii oculos ausus , primusque ob Utere contra . Quod vero pertinet ad Stoicos imprimis juxta opposita verba di cuntur ipsi admisisse ideam non Dei, sed Deorum nobis innatam e Sed nemo jam sanus admittit Deos esse , sed Deum : ergo neque innatam ideam Deorum : Quare ne Stoici quidem juvant adversarios. Deinde Stoicos nomine ideae innatae intellexisse facilitatem perveniendi in cognitionem Dei, & nihil aliud, planum fit ex eo , quod immediate Balbus dicat quatuor is causi in animos bominum informatas Deorum esse notiones, quas numerat, praesentiones futurorum , magnitudines commodorum vitae, terrorem tempesta-
qum , & pulchritudinem mundi. Si igitur ex rerum creatai umcontemplatione, & meditatione est per stoicos innata in nobis idea Dei, non est innata in sensu adversariorum. Praeterea passim Stoici aecusantur de Pantheisinoe Potuitne, rogat Ludovicus Balbieri 1) ab idea innata Dei oriri tanta stultitia, vel cum illa componi 8 Sed quid plura λ Cum habeamus Plutarchum dia
serte docentem , prolepsis sive anticipationis nomine nihil aliud significasse Stoicos, quam eognitiones nullo nostro conata aut arte comparatas e sa) Notionum alia, inquit, sunt fine arto in quibus paulo supra collocavit sensationes, & quae ex his in omniabus nascuntur) ; alia vero doctrina ct indusria mina . Atque haquidem notiones filum vocantur; illa vero anticipationes etiam . Quod addebatur de Tullio ille quidem nomine rerum maximarum ibi intelligit ea . quae pertinent ad actiones morales . & ad omnem h nestatem . Sed nequis hoe ipsum testi nonium objiciat pro primis principiis practita innatis, dico Tullium per ea verba stignisio equemvis hominum per solum lumen rationis, quin opus habeat magistro, cognoscere multarum actionum honestatem vel turpitudinem . Ceterum ubi ipse loquitur de modo, quo in Dei cognitionem venimus , planum se pra q. aia.) factum est, ipsum semtire cum communi contra nostros adversarios. 37I. m. i) Bai:Sagg.di Metaspatariari. . ca Plui. de Plac. lib. . cap.x . Diuiti eo by Corale
316쪽
I DEAE IN NATAE. as' a I. III. Obiicitur . S. Augustinus saepe assirmat ideam Dei esse nobis innatam . Idem sic explicat S. Gregorius Nyssenus i),
Opinio de numine Divino naturaliter quidem insita es omnibus bominiabus. S. Io. Damascenus dicit, a Memo es mortalium, eui non hoc adeo naturaliter insitumsit, ut Deum eqse perspectum habeat: & alibi s) Omnibus cognitio exisendi Deum naturaliter es inserta . S. Hieronymus haec habet perspicuum es omnibus natura Dei inesse notiatiam. Arnobius Aser s) auisquamne es hominu qui non eum istius Principis notione diem prima nativitatis intraverit λ eui non fit ingenitum , non a um, imo ipsis pene in genitalibus matris non impressum non insitum , esse regem ac Dominum cunctorum quaecumque sun
Resp. Quod pertinet ad S. Augustinum , vidimus supra
h. 3io. ipsum sentire nobiscum , nec agnoscere hunc modum cognoscendi Deum per ideam innatam in sensu Cartesiano : quinimmo cum inter alia, quae haec vox idea innata signi fieat, talem significet ideam , cui nihil addere, aut detrahere possumus, eam impossibilem etiam pro quavis creatura reputat Augustinus, ut ex
quodam suo discursu colligitur, qui est hujusmodi. Quaerit ipse quid Deus sit, respondet, Hoc es , quod nulla attingit optuis .
Plus es enim, quam quicquid dici poterit aut cogitari. Ac deinde enumerat diversas rationales creaturas, homines Angelos Archangelos Cherubim ac Seraphim , & singulas prout noviliorex sunt , aliquid de Deo melius majus & nobilius sentire iure concludit , nullam tamen inquit comprehendere penitus , quid Deussit, quia nemo nomit Patrem, nis Filius, nec Filium quis nomis, nisi Pater . Nullam igitur non solum agnovit Augustinus ideam Dei, cui nihil addi & detrahi possit, feci ne possibilem quidem putavit. Quod pertinet ad Nyssenum , quoniam immediate post allata
verba addit, Sed ignorantia veri Dei peccatur etrea id quod colitur, manifestum est S. Doctorem eo modo loquendi idem significare , ae clicebat S. Athanasius, mentem habentium non esse mentis au P p . Obm
317쪽
198 NULLAE D AN TU Rrborem, is opificem Deum nrgaro . Uenio ad Damascenum: Ipse idem in objecto primo capite postquam dixit, notitiam Dei om- nibus a natura esse insitam , subfungit hane quasi declarationem ,
neque aliquis ratiose utens ignorare potes . Et quod inserias dicit naturaliter insertam nobis esse cognitionem Dei, S. Thomas sie expliacat. I Cognitio existendi Deum dicitur omnibus naturaliter inserta, quia omnibus nazuraliter insertum es aliquid, unde potes perveniri ad cognoscentim reum esse . Nec aliter accipienda sunt verba S. Hier
nymi . Ad Arnobium dico, quae in eo statim sequuntur . scilicet Ipsa donique hisceres animantia muta potuiss-t, imo si arbores gleba
saxa sensu animata vitali, vocis sonitum quirent, ct verborum aniculos intcgrare , ita non duce natura , ct intelligerent esse Deum , ct cuncto rum Dominum solum esse clamare ut, planum facere , ipsum praedicare solum facillitatem veniendi in cognitionem Dei, ut rerum omnium auctoris. Sensus similium loquationum aliorum Patrum &Veterum idem est, vel talis, qui nihil juvat Adversarios , ut ostendit jam Franciscus Bonacchius, qui plurium examen instituit a in sua hujus Cartesianae sententiae impugnatione Pistorii
edita anno I 728; quandoquidem eum sit, ut ait Card. Pallavi cinus ca) Magna authoritas, vel sine ratiovis cuspide magnum telum, aliqui in iis colligendis nullii fuerunt ia37Σ. Satis erit ad omnium, quae producantur hujusmodi di-eri solutionem, hoc unum meminisse, nullum ex Patribus ideae innatae vocabulum , vel alias similes loquutiones, quae in veterum seripta a Platonicis derivarunt, usurpare in sensu Cartesiano : sed vel significare eam mentis nostrae dispolitionem, per quam doterminata semper est ad agentiendum quibusdam propositionibus, cum primum ipsas percipit, ut huic, omne totum est majus sua
parte, Vel denotare eam, de qua agunt cognitionem talem esse,
ut facili illatione acquiri possit a quovis hominum, quia anima praeditus quisque est, quae non solum habet facultatem cognoscendi sensibilia , sed ea etiam , quorum, etsi sensibus non subjaceant, illatio prona quodammodo est cuique vel parum attendenti, cuiusmodi est cognitio Dei existentis, ut causae sapientissimae , po
318쪽
tentissimae & persectissimae ex mundi tam varii, tam magnifici, tam admirabilis adspectu , dc sexcentis aliis modis, propter quos dixit S. Augustinus , 1) me es virtus vera Divinitam, ut Creatura rationari jam ratione utenti, non omnino ac penicus abscondi possit . Contextus ipse plerumque hanc He illorum mentem apertum facit.
373. IV. Obiicitur . Intantum klea , quam habemus de Deo non est dicenda innata , in quantum nobis constat opus esse rati ςinio , & reflexione mentis nostrae ad illam habendam : Sed haec ratio nulla est . ergo . Probatur minor, Ex eo quod opus iit industria olitoris , ut semina crescant iii plantas , & iruetus producant , male insertur non esse in semine germen e ergo a pari ex eo , qu9d opus sit ratiocinio & reflexione , ut mens nostra habeat ideam Dei , non insertur hane in nobis non esse. Hoc modo credit Guyonus Σ) non solum plane retundi omnia in contrarium argumeota , sed etiam demonstrari ideam Dei, sicuti etiam illam Legis naturalis 3 esse nubis innatas.
Resp. l. nego maj. Suo iam loco propositae sunt rationes, quae ideam Dei non esse innatam suadent. Reis. II. omitto maj. θ negomin. Ad hujus probationem Omitz. aus, o nego conseo , tum quia existemia germinis constat, & evidens in multis est saltem per mucros pium et at existentia ideae Dei inditae nobis in nostra creati ne nondum ullo modo probabilis apparet; tum quia conseque tia, ad quam convenientius ducit illud anteeedens, est haec: ergo ex eo, quod 'opus sit ratiocinio ad ideam Dei habendam , insertur esse in nobis animam rationalem . Sicuti enim fructus comparantur cum germine tamquam eum sui causa, ita ideae ad animam, ut illarum causam referuntur : & .seuti olitoris industria requiritur ad eas ex germine productiones, ita ratiocinium & reflexio postulatur ad hanc animae productionem , nimirum ideam Dei
319쪽
De Persectionibus'imperfectionibus
Vulgus plerumque, quod mentem sudiis non excolit, habet de rebus ideas dumtaxat curas: st etiam qui docti siunt, Hlum claram ideam habent de multis universalibus , es frequenti sermone usurpatis: de multis, sensibus externis, intimo sensi
ROBATUR prima pars. vulgus plerumque non assiimit unum pro alio, ut serrum pro a gento , lignum pro lapide et ergo talem ideam utriusque objecti habet, quae juxta notionem ideae clarae q. ss.) non sinit unum cum alio eonfundere . Atqui vulgus plerumque nescit proferre discrimen uniux obiecti ab alio; Nam discrimen hujusmodi tene profertur, quando, quae singulis sunt propria quarto modo , possunt asi, gnari, quae Vulgus ignorat: ergo vulgus pleramque de rebus ideam dumtaxat claram habet. 37s. Probatur secunda pars, quod & docti de multis, quae in quotidiano etiam sermone versantur , habeant ideas dumtaxat claras per exempla idearum de bono., malo , & pulchro. Has in quibusvis dostis claras esse non potest negari, cum eaedem clarae reperiantur etiam apud indoctos , qui proposita re aliqua coimvenient in judicando eam esse vel non esse bonam aut malam aut
pulchram. At quam difficile est has ideas elevare ad dotem aliam claritate majorem , alibi distinetis de singulis dissertationibus planum feci . Similiter si examen instituatur de ideis, quae sunt in
320쪽
DE IDEIS RERUM DUMΤΑΤΑΤ CLARIS . scit
multis etiam doctis de spatio, & de tempore invenientur esse qaudem clarae; neque enim quissiquam illorum assumet spatium pro tempore, aut viceversa : sed ipsi iidem fatebuntur non esse sibi diastinctas i ergo etiam qui docti sunt, habent ideas dumtaxat claras de multis universalibus, quae sunt in sermone quotidiano .
3 6. Probatur tertia pars, de multis etiam , quae sensibus e ternis usurpamus, esse in hominibus ideas dumtaxat claras, exemplo a coloribus desumpto . Hi in omnium oculos ita incurrunt, ut nullus sit in ipso vulgo, qui flavum cum rubro, vel alium c lorem cum alio confundat, sed erunt profecto etiam inter doctos multi, qui nequeant in medium proserre, quae propria sint sit gulis coloribus : certe quidem nemo philosoplaorum ante Nevit num ea tam distincte. & accurate protulit, quam Newtonus se eit : ergo etiam docti habent ideas dumtaxat claras de iis, quae
sensibus externis experiuntur .
377. Probatur quarta pars. Ipsae operationes animae sive i tellectus, ut iudicium & ratiocinium, sive appetitus, ut amor &odium , ita nos afficiunt, ut nemo sit, qui intime conscius non sit
cum magna claritate de illarum existentia , & inter se differentia: Sed quis erit etiam ex doctis, qui statim saltem proserre possit distinctas earumdem explicationes λ ergo etiam docti habent ideas
dumtaxat claras de multis, quae intimo etiam sensu experiuntur.
Ad suadendam minorem facit, quod Μalebranelaius testatur a malios reperiri quotidie, qui quaerunt edoceri, quid sint dolor v Iuptas, aliaeque sensationes . Ille quidem do hae illorum sollieit dine seu interrogatione miratur, quia, inquit, fieri nequit, ut careant ideis harum sensationum , quas experiuntur : Ipsi iidem , dum dolorem, quo casu afficiantur in manu, optime distinguunt a luce, saporibus, quavis voluptate, & alio quovis dolore, jam satis ostendunt habere illius doloris ideas. Sed mirandum est linsam non intelligere, illos non quaerere hujusmodi sensationum ideas claras, sed distinctas. Quare frustra conatur eos multis su dere, habere ideas , de quibus nulla erat quaestio. 378. Quaesitum est, unde originem habeat idearum claritas ;Bussierit placet responsio a , qui statuit eam nasci ex intimo sensa