장음표시 사용
321쪽
aflimae, eulus narura est, ut consesa sit eorum, quae intime sentit c experitur . Lochius ab eodem impugnatus visus est docere et ritatem istam nasti a simplicitate idearum e sed male a Nam ta-hentur ideae clarae, etsi non simplices, cujusmodi sunt illae in exemplis propositis . Ad hominem autem magis impugnatur . iactahnimadversione ad definitionem idear simplicis ab ipso stabilitae, o se pra ροὰς 1. 7 rejecta.
i 's s. Quaeri praetema potest, quid opus sit, ut ideae quae clarae N etiam distinctae in nobis sint , aliis communicentur . Dico hic brevi, quod inferius , ubi de methodo docendi agam, di- sincte magis ditam, requiri I. ut quis calleat linguam quam lo- 'uitur: II. ut usum habeat loquendi de iis etiam, quae subtilis habentur, Ma quotidiano sermone remota: III. ut lingua ipsa ,
uam callet, suppetat voces opportunas ad exprimendos intimos animi sensus & cognitiones. Ex horum defectu fit, ut inter vulga-πes operarios aliquando occurrant, qui ideas claras atque distinctas se habere ostendant omnium, quae requirantur ad aliquod opus etiam dissicile perficiendum, quandoquidem illud tandem exequuntur modo maxime opportuno & expedito , & qui admitationem etiam intuentibus conciliat, quin tamen possint aliis rationem animo praeconceptam paleiacere, ita ut si quis iis uti nollet, nisi illam prius exponerent, numquam Prosecto uteretur. Et sola autem desectu tertiae conditionis intelligimus numquam s8ri posse, ut distinctae de rebus supernaturalibus cognitiones, quas habent Beati in Caelo, dc quibus quandoque donantur Samnihie nobiscum degentes, nobis communicentur.
Doctissmi quique de multis, de quibus certi sunt
vel ratiocinio vel experientia μstium ,
ago. Rima propositionis pars, sciliret earere etiam doctita mos ideis claris multorum , de quibus certi sunt per ratiocinium, probatyr, assumpta per modum exempli, ex multis. quae Diqitigod by Coosl
322쪽
DUM TAXΑΤ'CLARIS. ras quae afferri possent, idea infiniti absoluti a quandoquidem Cartesiani passim non solum supponunt hane esse in nobis, sed praeterea claram esse contendunt. Ex quo errore semel recepto in mente multos prodiisse paralogismos in Metaphysica . & aliquando etiam in Geometria iure dixit Condillacus ca), ut constat ex iis Cartesiit . 313. malebranchii q. lao. III. & 3Is. Purch tii q. 3o 3. ) , aliorumque supra q. 313. relatis & dissolutis.
I. Sie arguitur . Idea clara postulat ex sua notione objectum immediate propostum menti 6. ss. : Sed insinitum absolutum nullius hominis menti immediate in hae saltem vita proponitur: ergo nullius hominis mens habet in hac salteio vita ideam clarant infiniti absoluti. Minor suadetur , quia aliud infinitum absol
tum non datur, praeterquam in Deo, quem nemo mortaliunt videt, ut supra evicimus. Quare quam imaxime errat Malesau. chius, dum affrmat nos percipero a) in ipso Deo infinitum a solutum tum perseetionis, tum extensionis, . quasi Deum nos ubdeamus , ipsique tribui possit extensio, prout a nobis concipitur, 38 I. I L. QU. habeat ideam claram infiniti absoluti, necesse
est habeat ideam objecti, quo majus neq*eat concipi t. Sed quisque sibi conscius. est,. se non habere ideam ullius obiecti, quo maius ipsemet nequeat concipere a Nam quisque sibi conscius est, se addere aliquid semper posse illi quod concipithergo . Alia argumenta Bumerius ca) dabit fuse de hoc agens. 3 8 a. I. obiicitur . Habemus ideam claram Dei, saltem quam tum nobis in hac vita concessum est: Sed Deus est infinitum a Glutum e ergo habemus ideam. aliquo modo claram infiniti ab
J.d . mag. habemus ideam claram . Des , quatenus clare cognoscimus existentiam ipsius, & quorumdam attributorum ut Omnipotentiae, & per ionis in omni linea infinitae ci-. in .sau tenus clare cognostainus essentiam. ipsius, & ea attribille proiit sunt in se, nego maj.; Nam certi sumus intima experientia haec a nobis non concipi, nisi negando ullum limitem graduum illi convenire, sive fatuendo cuicumque quantumvis magno huius. modii
323쪽
modi graduum numero, qui a nobis excogitetur, alios in inmnitum eisdem addi reipsa pose. Et concessa minori, nego conseqm, vel ad summum distinguo eodem modo, ac distineta fait major. II. Objicitur. De infinito absoluto enunciamus propositiones: ergo habemus ideam elaram infiniti absoluti. Resp. conc. ans, ct ngo conseqm . Etiam de rebus, quas non concipimus, enunciamus propositiones, quin proinde ex hoc in-krri possit claram ipsarum ideam nos habere. Sic caecus potest enunciare propositiones de coloribus : sic nos possiimus affirmare Κxtum aliquem sensum praeter quinque , quibus praediti sumus, esse possibilem, & alia multa: attamen nec caecus colores, nec nos sexti sensus claram ideam habemus.
383. III. Objicitur. De infinito, quod coneipimus in Deo, serio aifirmamus esse infinitum absolutum : Sed si clare non co- nosceremus ipsum infinitum absolutam, non possemus serio a. rmare infinitum, quod in Deo concipimus, esse infinitum a
solutum . Resp. eone. maj., ct nego min. Omnia enim , quae concluduntur per syllogismum demonstrativum . serio assirmantur: Sed mcuti cognitio rei in sui causa, non est cognitio clara essentiae rei , ita neque cognitio objecti, quod concluditur in suis praemissis est ejusdem clara cognitio. Retorquendo argumentum falsitas illius minoris elarius etiam apparebit. Sic igitur dico: De infinito, quod concipimus in Deo serio assirmamus esse incomprehens bile :Sed si non cognosceremus ipsum incomprehensibile, non possemus serio affrmare infinitum, quod concipimus in Deo esse incomprehensibile : ergo cognoscimus incomprehensibile . 384. Secunda propositionis pars , scilicet etiam doctissimos mon habere ideas claras de multis, quae sensibus experiuntur. probatur ex odoribus & saporibus tamquam a quibusdam exemplis . Fac aliquis quaerat a quovis vel doctissimo, ut de iis , quae experitur amara vel dulcia, grata olfiustu vel invata, notas &quasi characteres proprios designet, animadvertet profecto, hos nec habere in promptu . nec post multas cogitationes occurrere a &etsi non confundet, qui sanus est, ipsemet suprema genera hujusmodi qualitatum , ut amaritiem cum dulcedine : harum tamenisecies non ita facile discernet. Itaque sepe accidit, ut qui con
324쪽
tender et esse odorem unius determinati corporis illum, de quo interrogetur , deprehendit deinde esse alterius longe diversi. Mutita in hanc rem eleganter dicta legi possunt apud Magalottium , ubi inter alia narrat a multis creditum fuisse odorem e rebus satis peregrinis illum, qui erat e floribus vulgaribus depromptum ac proveniens I . Ita pariter qui in arte Apiciana probe instructi sunt, cohortis aves ita condiunt, ut convivae phasianos censeant. Hinc est, quod illi, qui caute loquuntur, non aliter huiusnodi ideas solent aliis communicare, quam per ideas odorum & saporum quorumdam, quae communes omnibus supponuntur, & hunc dicunt Odorem rose vel similem rosae, illum saporem mellis vel quasi mellis: hune saporem stipticum seu adstringentem, qualis in vitriolo : illum saporem urinosum, qualis in sale ammoniaco: hunc saporem lixivii, qualis in sale Athalico; illum saporem causticum seu urentem, qualis in pipere. Igitur dantur etiam in do- stissimis ideae obscurae eorum etiam , quae sensibus experiuntur. Atque quam multae hae sint optime intelligitur per regulam, quam matterus a Tschirnhausen his sere verbis tradit ca), si observem
in mea esse potestate solis verbis eamdem & aeque Persectam, ae ego ipse habeo notitiam in alterius 'itiente excitandi, cereum erit me istam tunc rem non obscure concipere . Si cpntra adverto me alii ejus prorsus ignaro nullis verbis talem notitiam impertire posse, ita ut non minus ae ego eamdem cognoscat, tunc liquet merem obscure concipere. Qua regula adhibita jure concludit perquam multas esse ideas , quae apud omnes homines obscurae sunt.
325쪽
Ideo objecti unipersalis tunc disincta erit, quan o includat proprietates objecti, ita illi essentiales , ut sint quarto mo fio propriae: confus vero eis, spei proprietates Dium accidentales objecti incit dat, vel eas, quae et si sint essentiales, non tamen frent quarto moso propriae : Idea autem objecti singularis distincta est, quando includit eas exproprietatibus indipi dualibus, puae satis saltem sunt ad illius individuationem cognoscendam: secus vero confusa est
ass. o Rima pars, quae est de idea distincta obiecti universalis ,
A saadetur ex eo, quod dumtaxat in proprietatibus essentialibus , ita ut sint quarto modo propriae, eontinetur is objecti ch racter , quo cognito non confunditur una entis species inam alia .
Exempla Chrilitanas Utafius, ubi de idea distincta in sua quadam Logica i) agit, tradit opportuna in descriptione salis & pluviae hoc modo . Qui dicat salem esse corpus durum, quod ab aqua solvitur in eaque fit fluidam : & pluviam asserat esse multitudinem guttarum aquae successive decidentium e nubibus, ille distinctas latis & pluviae ideas sibi se effecisse utique declarat. 386. Secunda pars , quae loquitur de ideix confusis objecti universalis est corollarium primae. Exemplis res explicatur. Alteram sit in ea de homine idea, quam Plato sertur sibi secisse, sitisque olim in scholis tradidisse hoe modo : homo est animal implume bipes: quam cum audisset nescio quis postridie in medio scholae constituit Gallum , cui pennae singulae diligenter abscissae aut evulsae fuerant: Et en exclamavit hominem Platonis, quo facto ostendit ideam hominis ab illo praeconceptam non suisse nisi satis confuse , utpote quae proprietatibus constabat accidentalibus,
326쪽
noli vero essentialibus. Alterum sit in idea, quae non prostrat proprietatem ullam quarti modi: cuiusmodi est in illa militis . quam quis apud Bussierium 1 sie sibi essiormabat: Miles est ii mo armatus irruens in alium hominem. praesertim cum imparatum videt, illamque occidens: ex quo inserebat militem non dis.serre a latrone, sicuti in animum sibi induxerat suadere. Sed omnino male; Non enim advertebat ad ideam distinctam latronis pertinere etiam ideam legis prohibentis omnia illa et contra vero ad ideam distinctam militis pertinere oppositam legem. 38 . Quoniam ideae, maxime quae universales sunt. possunt aliae esse distinis , aliae confusae, poterunt utique ideae compositae, esse partim distincta. , & partim confusae. Atque in hac quasi mixtione umbrae, & lucis plerumque fundantur ideae rerum, quae vel non sunt, vel etiam ese non possunt, quas qui non advertat, dolere deinde poterit se turpiter errasse , dum illis innitens diversa conclusit, quae adveniente cognitione distincta. quam prius non habuit, deprehendit esse falsa & absurda . Hoc pacto qui sibi videbatur habere ideam sufficienter distinctam trianguli infiniti, aut bilinei, profecto non habuit nisi confiisam ideam a Nam non advertit requiri omnino tres lineas, easque finitas ad notionem diastinctam trianguli, ut numquam liceat concipere triangulum im
338. Tertia pars, quae est de ideia distinctis objecti singula. ris suadetur eodem modo ac prima, ex eo scilicet, quod per solas proprietates individuales , quarum lassiciens congeries propositast, fit ut unum individuum viam alio non confundatur. Ita siquis sic imperaret famulo : affer mihi Atlantem Delisit, qui est liber molis omnium maximae prope ianuam Bibliothecae collocatus , ille exeitasset utique distinctam illius libri ideam in mente servi attendentis . vi cujus imperata omnino ex aeretur. Quarta pars loquens de ideis confusis objecti singularis descendit ex tertia . Exemplum esto in descriptione Poli emi vir
Moustrum horrendum ingens, eui lumen ademptum, Trunca manum pinus regit, ct vestia firmat.
327쪽
Ex huiusmodi enim proprietatibus unice consideratis confusi s lum idea de Poliphemo exhibetur a Nam ea omnia cuilibet ex o caecatis gigantibus aptari possent; Quilibet enim & ingentes sunt,& terrorem ineutiunt, & si excaecati sunt baculum 1ibi proportionatum utiliter adhibebunt deambulantes.
Omnes homines carent ideis adaequatis intimae
substantiae cujuscumque corporis in diritus,st δε met etiam animae, s aliartim
rerum multarum. ARTICULUS I. Argumista pro prima ct secunda propositionis parte. 33s. T I Traque pars negans nobis ideas adaequatas intimae su is stantiae euiusvis sive corporis sive spiritus est contra Caralesium, qui in sciis meditationibus, secunda praesertim & tertia eredidit se detexisse sibi & aliis intimam essentiam non solum eorum , quae sunt extra Deum , sed Dei ipsius, ita ut horum adaequatam ideam , sive ut ipse in eodem sensu ait, claram se habere jactaverit. Carisio subscribunt multi, qui dicunt se cognoscere naturam corporis, quia hanc statuunt esse extensionem . quae sen. tentia, ubi agitur de corpore, demonstratur falsa: cognoscere autem naturam spiritus , quia hanc dicunt esse actualem cognitionem seu cogitationem : de qua opinione agam insta distincta propositione. I. Arguitur. Omnis nostra cognitio circa quamcumque se santiam terminata est in his notis, quod sit ens quoddam , quod subsistit per se, hoc est quod non indiget ut sit, quicquid est alio, in quo sit, quin interea ullum distincte sakem noverimus positivum attributum talis entis: ergo evidens est non habere nos ideam intimae substantiae ullius vel corporis vel spiritus, quae dici possit adaequata ἀII. Probatur ex testimoniis aliquorum Philosophorum, qui post seriam in hac re meditationem non solum concludunt carere se
328쪽
huiusmodi adaequatis ideis , sed censent etiam neminem eas assequuturum in hac vita. In his Lockius audiens Malebranchium docentem , nos Videre in Deo essentias rerum dicit, cro Equidem nullius rei essentiam video neque in Deo , neque extra Deum . Bussierius haec habet, a nos spe essentias rerum definimus aliter aesunt in se, quia illas intime ct secundum ea praecise , qua ipsis insunt, non cognoscimus, sed solum ex iis, qua nos assciunt. Et alibi, 3 cognitiones
humaea non pervadunt umquam intimam rerum consiIutionem . Ioannes
Clericus pluribus urget, Sub antiarum singularum ideas obscurissimas esse, nec quicquam eorum nominibus intelligi, nisi subjecta nesiloqua ignota , in qzibus quadam coexistunt proprietates. Whistonus dicit , cs Vescimur quid fit subsantia in genere , me quid fine particulares substantia cuju is entis e materialis Me immaterialis. Pluche ait s6 Frustra tentant Motapb ei penetrare intimam essentiam seram. Id Deus fibi reservavit. 3so. III. Pro ea parte, quae respicit substantias corporeas siearguitur . De his si illas consideremus in genere, postquam di xumus esse substantias inertes, & compositas ex pluribus entibus, jam finita est omnis nostra de illis cognitio , in qua ex paulo ante diectis satis confuse scimus, quid sit substantia: nee confusionem hanc tollit aut minuit attributum inertiae, utpote dicens solum quid non sint hae substantiae , non vero declarans ullo modo quid sint :Sin autem loquamur de substantiis corporeis naturalibus, iterum mnita est omnis nostra de illis cognitio, dicendo esse substantias inertes, quae impenetrabilem extensionem habent, ex quibus ut patet non nascitur in mente nostra idea attingens intimam earumdem substantiam . occurrunt ad hujus confirmationem aliquorum Philosophorum testirnonia . quae juvat reserre . In his sunt primo innum rabiles illi Philosophi, qui vulgo Scholastici nuncupati sunt, qui bus eum sanctum esset, aliud statuere esse materiam primam , quae juxta illos pertinebat ad intimam essentiam corporis, aliud quan
329쪽
titatem, hoc est vel trinam dimensionem, vel id quod emia est trinae cimensionis impenetrabilis, illud addebant, ut inter alios explicat Suareet IJ , materiam primam non posse a nobis directe cognosci, sed cognosci solum per proportionem ad materiam rirum artificialium . Itaque dicebant illam esse subjectum primum. profitentes se nomine subjecti satis consulam de ipsa ideam sibi excitasse, cum esse subjectum, viderent attributum esse commune multis, quae non sunt materia prima, ut auro, quod conform tur in statuam. Atque etsi addendo esse subjectum primum, de-- terminarent magis , ac minuerent confusionem illius ideae , nihilominus dolebant non pervenire se ad materiae cognitionem ullam distinctam , cum hoc attributum , esse primum, observarentrion explicari nisi per negationem; Primum enim subjeetum dicitur, quia non habet aliud subiserum . Quare illius cognitionem Deo quidem utpote ipsius Creatori, & Angelis etiam utpote persectius intelligentibus unice convenire statuebant. Atque distinctionem ipsam substantiae a quantitate unice dicebant evinci a Fide , a) Sententia, sic Suareet, rei a disinguem quantitatem a sub
stantia , quamquam non possit ratione uaturali Iricienter demonsi ari, amen ex principiis Theologia comiscitur esse vera .
3si. Ad Scholasticos pertinet Leisius, qui luealenter ignorantiam hanc nostram de intima rerum substantia declarat . tum ubi ostendit admodum pauca esse, quae a nobis in hac vita cognoscantur, utpote qui 3) toti baremus is externa superficie , ct nusquam protramus ad penitiora essemiar tum ubi hine concludit errasse illos, qui summum hominis bonum in cognitione rerum creatarum collocarunt. Increduli & Sectarii, qui negant myst rium transubstantiationis panis & vini, peracta horum consecratione, si advertant, veram & receptam communiter philosophiam fateri ignotum nobis esse , quid sit substantia , agnoscant necesse est se perquam maxime iniquos esse , & irrationales, qui recusant credere Deo revelanti substantias panis & vini post consecrationem amplius non esse, sed solas earum species, & rursus sub hujusmodi speeiebus latere jam verum , & reale Christi Domini corpus . Hoc interea antiquorum dogma de nostra ignorantia circa
330쪽
RERUM SUBSTANTIAE. III naturam euiusvis substantiae , si novisset Ludovicus Barbieri non
assirmasset . 1 subsantiai nos pesitur laoramus, is omnium primur observavit Loc ius . venio ad aliquos recentiores a praeter Lockium est Newtonus, qui ait, a videmur tantum corporum Aguras ct colores, audimus tam tum foras , intimas subsantiar nusio sensu , nulla actione resexo eFn simus, ct multo minus ideam habemus subsantia Dei . Eosdem sensus repetit Clarhius a). Keillius negat se afferre posse ullum attributum essentiale corporis, nec ejusdem definitionem ex ejus intima natura . seu essentia desumptam , ad cujus coguitionem fortasso numquam , inquit , sumus perventuri. In eamdem sententiam Muia
schenbroekius scripsit, s) suid es, quod intra superscies tarporis haeret eonelusum Z an non id, quod proprio corpus facit, quod ejus su santia os p S d id ignoramus: Et de extensione impenetrabili, quam ipse soliditatem vocat, determinate loquens sic interrogat, 6J An soliditas pendet ab indole subsantia corporea λ quia quid fit substantia
ignoratur, Urmari nequit. Similia sunt Gravesandes verba ) Dacorpore dicimus, es extensum impenetrabile θc. Sed quid es, quod habet hasce proprietates Nulla nobis via operιa es, qua ad bane equisionrmpervenire prismus: & multo plura in eamdem sententiam alibi 8 dicit. Io. Gus bertus de Soria, quaerens an id ,. quod materiam constituit aliqua ratione cognosci possit, concludit s) sine disiua revelatioue uems homitium scieι umquam quid sit. Beniaminus pariter Martinus huic interrogationi , io) coguoscine potest intima natura
materia Z Respondet nequaquam. hoc enim extra eognitionem bominum
positum: Eidem consonat Vol mire D) nemo hominum in hae terra nou, n c umquam noscar, quia D matcria. Et Io. M. de Turre cia