장음표시 사용
361쪽
4a8. V. Obiicitur ab eodem . Unitas & indivisibilitas conveniunt soli substantiae spirituali: sed unitas & indivisibilitas conveniunt cogitationi: ergo cogitatio est substantia spiritualis. Resp. nego maj. Quaevis determinata figura , ut circulus, qui non est nisi modus , habet, quod sit quid unum & indivisibile. VI. objicitur ab eodem. i) Essentia spiritus consistit incognitione, & spiritus qui nullam habet cognitionem est nihil a Nam quod non habet ullam ex proprietatibus corporis, nec ubiam ex illis substantiae intelligentis, nihil est: Sed spiritus non habet ullam ex proprietatibus corporis, & quando non habeat ullam cognitionem , ne habet quidem ullam ex proprietatibus spiritus : ergo.
Resp. nego assumptum. Ad probationem eone. maj. θ nego mino ris utramque partem. Prima quidem est falsia , quia illae solum animae seu spiritus proprietates, quae dicuntur quarti modi, non con veniunt corpori, cujusmodi est vis cognoscendi: at aliae quae tales non sunt, ut esse alicubi, esse ab alio, esse contingenter, conveniunt omni creaturae, adeoque etiam animae . Secunda vero minoris pars etiam est falsa , quia praeter cognitiones, quae sunt pro
prietates, & quidem accidentales, sunt aliae proprietates essentiales spiritus , ut vis cognoscendi. 4as. VII. Objicitur ab eodem a . Animam esse substantiam intelligentem in potentia, est antiquorum loquendi modus a, surde obscurus; Nam semel quod substantia aliqua non sit intelligens fieri nequit, ut talis evadat per aliquam cognitionem : Atqui dicere animam, eum primo existit, esse id, quod habet vim cognoscendi, non vero id quod habet cognitionem, idem est, ac dicere animam esse substantiam intelligentem in potentia : ergo. Resp. nego modi. Nulla in ea loquutione est obscuritas; Nam quis non videat illud in potentia unice cadere supra intelligentem , non vero supra substantiam a ex quo patet quomodo excipienda sit probatio , scilicet neganda absolute , si appellet ad sensum V
terum e i Id. ibid. tom.s. lib. I. cha. so Id. ibid. tom. . divis. 3. art. art. 7. cha. 4. q. I. Id. ibid. tom. 6. arti a. cha. I. ca Id. ibid. div. R. art. I. cli . .
362쪽
temm : sin autem in alio sensu dicatur , tunc aliena est a proposito, & includit falsam suppositionem, sive calumniam oppositam
VIII. Objicitur ab eodem 1 . Dicere quod cognitio sit quid
conveniens alicui substantiae, non vero sit quaedam substantia, est dicere cum Lochio nescire nos , an cognitio possit convenire materiae , & est fateri isnotam nobis esse naturam animae nostrae. Sed neutrum est tolerabile : ergo . Resp. concessa secunda majoris parte, nego primam . Ad excludendam opinionem illam Lockii non desunt alia argumenta supra allata. 3o. IX. objicitur ab eodem ab . Illud est essentia rei vel illi essentiale attributum , quod in ejus idea necessario includitur: Sed cogitatio necessario includitur in idea animae ; Nam demonstratum est inesse animae prima principia : ergo cogitatio est essentia anima , vel illi essentiale attributum. Hoc ille argumentum iterum iterumque vocat demonstrationem . . Resp. dys. maj. Est essentia rei, quod in eius idea includitur,s hare idea aliuncie posita sit extra controversiam , conc. ans . Si sit arbitraria, & communiter explosa , nego mai. Distinctio est legitima . Ipse adversarius ea uteretur contra Materialistas, qui eodem modo arguerent ad suadendum animam esse vel aerem, vel ignem , vel tenuem materiam . Minor autem cum sua probatione negatur absolute. Instat. Dicere omnes cogitationes animae esse illi accidentales , est ca) ereor qui palpari potes: ο unum ex maxime absurdis, qua nilosophus dicere poctis: θ s) ponens statim Materialismum.
Re'. cum omnibus, qui contrariam sententiam propugnant , nego assumptum. 31. X. Objicitur . Sententia statuens ad essentiam animae pertinere actu cogitare insinuatur ab illo, quod scriptum est, 6 I piratis illi , homini, animam qua operatur, quod exprimit actum
363쪽
3 SUBST. COG. NON EST IDEA SUBST. ANIMAE .
actum continuum. Eadem videtur admitti a Tullio, dum animam definit ci) continuatam quamdam & perennem motionem; Motus enim animae propriissime sunt ipsius cogitationes. Rel'. nego assumptum . Testimonia, quae asseruntur, habent suum sensum obvium relate ad animam unitam corpori, quae illud continuo vivum conservat, adeoque in continuo motu sangui nem tenet .
1 Tusc. lib. I. num. 22. col. 169.
364쪽
De aliquibus causis imperfectionis
Impe ectio tum mistri intellectus, tum sensium seorum : Omi B debitae applicationis , st sensiumst intellectus : st ipsae voces quibus assuescimus , antequam philosophemur , in causa sunt, c- λ-
gens in nobis fit numerus idearum, quae nec clara
neo disinctae fiunt, non lum de rebus superioris ordinis , ac nos sumus , sed etiam inferioris.
Ropos ITIONI s duae primae partes, quas propugnat apud Suam i Scotus cum suis. sunt contra illos, qui quantum ad ideas de rebus ordinis inserioris, ac nos simus, refundunt Originem illarum desectus vel unice in rerum i sarum impersectionem , pro qua citatur Heraclitus, vel partim in earum impersectionem, partim in nostram, quae est sententia, quam tenet Suarea cum multis, quos citat. ΛRTICULUS I. Ag menta pro prima propositionis parte. 33. I. UIC arguo. Omne ens reale, hoe est non involvenso eontradiectionem est intelligibile et ergo quod aliquodens suffcienter propositum intellectui, actu non intelligatur t tum quantum est, vel eo modo. quo est, provenit ex eo, quod non sit in intellectu virtus sufficiens ad illud intelligendum . Antecedens primo suadetur, quia Deus utpote intellectus persectissi-X x mus
365쪽
mus omne ens reapse intelligit, & qui plus habet de vi intelligendi, plura etiam & melius intelligit tam ex iis, quae perfectiora, quam quae imperfectissima habentur. Suadetur secundo, quia ideo iuxta Adversarios aliquod ens reale, ut res ordinis inferioris aenos sumus, non sunt intelligibiles, quia carent lassicienti virtute ad speciem sui in nobis imprimendam , vel ut aliter in eamdem sententiam Suareg I) post alios dicit, quia eae res sunt potentia dumtaxat intelligibiles, non actu . Sed falsum est, quin immo
impossibile ex dictis q. r 84. quod nos habeamus ideas de objectis per species ab ipsis productas, & in nobis impressas : ergo omne ens reale est intelligibile . II. Sic arguitur . Communis sententia est , mysteria omnia R Ii Ionis Catholicae esse non quidem contra rationem humanam, sed supra illam; Atqui mysteria non esse contra rationem humanam importat, habere nos per revelationem de illorum existentia,& veritate ideam, quae non invenitur repugnare ulli veritati per rationem humanam cognitae: esse vero supra rationem humanam idem est ae intellectum nostrum impersectiorem esse , quam ut possit habere eorum ideas claras & distinctis: ergo communis sententia est per imperfectionem nostri intellectus non habere nos ideas multarum rerum claras & distinctas. 34. III. Totum fere genus humanam, exceptis scilicet Patriaretiis , de quibus meminit vetus Testamentum, Iudaeis, &Christianis, & satis paucis si placet Philosophis, non habet nisi
per Divinam Revelationem ideam eonvenientem de multis etiam obviis rebus , quae pertinent ad Deum, ad nos, & ad alia extra nos i Atqui hoc nequit provenire nisi ex imbecillitate intelleetus humani; Nam genus humanum constat etiam ex iis, qui omni tempore sibi inditam esse vim intelligendi reflexe cognoscunt, iulamque quanta possunt contentione expolire conantur : ergo . Maior probatur primo in iis, quae pertinent ad Deum. Deum essennum & trinum, ab omni materia seiunctum, in omni persectioin ne infinitum, Mundi hujus Creatorem & Gubernatorem , Iudi-eem hominum & Angelorum , certo novit genus humanum unice ex revelatione Dei, conservata nobis in sacris Literis, ut testatur
Idolalatriae stultitia , soli fortasse Genti Iudaicae olim non communis,co Id. ibid. num. Diqitigod by Coos e
366쪽
L. anis , & testantur etiam nunc extantes in libris sententiae vel
rum philosophorum . quae circa haec Divina vel negative vel dabitative procedunt. Quod si in acutioribus quibustum philos phis fuit de Deo ejusque attributis conveniens aliqua idea, non
desunt fundamenta credendi eas hausisse ex commercio cum I daeis, vel illis, qui ex revelatione ea didicerunt. 43s. Secundo quod pertinet ad nos. Animam , quam habemus esse substantiam quamdam diversae omnino naturae ab omni materia, eamdem esse immortalem, & capaeem habendi in hae vita amicitiam eum Deo , & hanc siquando amiserit propter v luntariam contra illum, eiusque leges rebellionem, recuperandi: in alia vero esse aptam ad fruendum beatitate . vel dolendum c lamitate sempiterna, certo nouisse ex revelatione , facile intellia git, qui veterum philosophoram sententias de his consulat, quibus unice stando abesset omnis istorum certitudo . Rursus systema integrum moralitatis , & sanctitatis non solum externae, sed etiam internae habemus quidem ex doctrina revelata maxime Novi Tmstamenti, quam ediscentes videmus omnino conforme esse naturae rationali, sed simul admiramur veteres philosophos, qui toti in Ethica excolenda suerunt, illud numquam potuisse ex toto componere, & generalia solym, & magis obvia bene vivendi Praecepta agnovisse. Habemus quidem ab illis definitas, dc numeratas multas virtutes, & multa vitia, sed multa etiam in his eosdem latuerunt, ut Humilitas, Virginitas , Poenitentia tum corporis tum animi, Amor Dei super omnia, Amor proximi Propter Deum , exercitium omnium virtutum ex fine Gloriar Dei, quibus quis umquam ex Ethnicis non dicam exercitatum .
sed probe instructum se praebuit.
436. Tertio tandem quod pertinet ad alia extra nos, novumus philosophos soli luminis naturae relictos, dum de mundo hoc adspectabili originem scrutarentur, alios quidem ut Democritum , & Epicurum reputasse illum ex sortuito atomorum motu extitisse : alios vero & fortasse omnes famam quidem a Deo, sed ex materia aeterna aquae omnia & similia quemadmodum evincunt imbecillitatem intellectus humani, ita evincunt etiam neces, statem Revelationis divinae, ut fusius hare persequendo, ostendit X x a . . Picteis
367쪽
Pteletus i) contra Deistas, qui illam respuunt, dum huic interea, si vel parum advertant, debeant ideas, quas ipsi iidem jam a
mittunt circa Deum, circa nos, & circa alia extra nos, remotas ab absurditatibus veterum sapientum , non oculis consilentia, ct lumini rationis dumtaxat, ut nuper statuit D. Iacobus Rousseau,
ubi in suo Emilio apud D. M. a personam osoris omnis Revel tionis induit, etsi in eodem libro Evangelium Divinum esse opus
43 . Ex dictis insertur utendum nobis esse in quavis disciplina aliorum cognitionibus, eorum maxime, qui sunt diligentes in observando , acuti in intelligendo , & recti in judicando, cum nemo satis esse possit ad eam per se solum acquirendam cogniti num copiam , quae in una etiam facultate haberi humanitus p test . Quod si id verum est in iis, quae pertinent ad disciplinas . quae subjacent rationi humanae, multo magis necessarium est in ea , quae dicitur Scientia Sanctorum , & complectitur intelligentiam eorum , quae a nobis Deus requirit ad sancte vivendum , &felicitatem supernaturalem eonsequendam. In his opus omnino est iis acquiescere , quos Deus ipse constituit suae voluntatis I terpretes , cujusmodi sunt, qui hie in terris constant visibilem Esclesiam Catholicam , cujus caput est Romanus Pontifex: nec juxta apertissimum Domini praeceptum ca)aadiendi sunt, qui aliquid iis contrarium doceant, vel eorum authoritatem elevant,
sicuti Deit Loelcias Q , qui iis Apostoli verbis, s) omnia proba
te , quod bonum es tenue, quae reseruntur ad prophetias, de quibus immediate ante dixerat prophetias nolite pernere , & quas tempore Apostolorum multi inter Christianos edebant, abutitur post alios , quos in eum locum citat Cornelius a Lapide, ut suadeat singulis nihil tenendum esse pro certo, etiam in rebus Religionis, nisi post privatum earum examen, dc auditas aut lectas quorumvis pro utraque parte rationes .
368쪽
Argumenta pra reliquis propstiouis partibus. 38. Ecunda pars propositionis , quae est de omissione conve- nientis sensuum applicationis, & debitae mentis rest xionis suadetur , quia his non deficientibus, quis non videat haberi posse ideas distinctas de objectis, quae praeseserunt quodammodo suas proprietates egentiales . Ita cum Boianico quis parum sollieims de his studiis deambulat in horto, herbis & plantis pluribus consito, atque ex illo audit plantam hanc vocari tithymatilum, illam solatrum vel solanum: hane sensitivam, illam Nim-phaeam : si ab eo petas postquam ex horto prodierit, ut ideam diasinctam alicujus ex auditis ac visis plantis tibi significet, testabitur se id non posse facere . qui oeulis singulas tantum percurrit, sed nullam attente observavit. En ideae a sensibus pendentes, quae confusae sunt non propter objectorum difficultatem , sed propter desectum debitae sensuum applicationis. Ita pariter si petam ideas distinctas diei aut noctis illas mihi non dabit, qui nolit uti ulla mentis reflexione; hac enim habita hae statim occurrent, dies est tempus, quo lucem solis habemus t nox vero tempus, quo luce solis earemus. Atque hinc si ad lucis ideam distinctam postulandam transeam , non multum pariter laborandum est, ut haec tria buatur, lux est id , quod res visibiles reddit. Remedium igitur facile ad confusionem vel obscuritatem tollendam a plurimis ideis stat in adhibenda ea, quae par est sensuum applicatione, & mentis consideratione .
439. Tertia tandem pars, quae est de quodam quasi praej dicio a voeibus dependente se suadetur . Non sine difficultate distinctae redduntur ideae illorum objectorum, quas necesse est ad hoe, ut distinctae sint vel limitare ad certam significationem , quam hic & nune habent, vel separare a multitudine aliarum idearum, quae cum ipsis aliquo modo conjunctim excitantur . Sed inultae dantur hujusmodi voces: ergo voces sunt in causa ide rum, quae non sine difficultate distinctae reddantur . Minor declaratur . Imprimis dantur voces eaedem quidem apud diversas
gente , sed in generica tantummodo lignificatione, cujusmodi land
369쪽
sunt nomina ponderum , ut librae : & mensurarum , ut pes, quae non sunt ejusciem quantitatis apud omnes gentes. Secundo dantur voces analogae, ut sanum . quod dicitur principaliter de limmine , & secundario de aliis multis, ut de cibis, & praesertim de pane & vino, quorum usus confert bonae cujusvis hominis v letudini intra tamen certos limites, qui non sunt iidem in singulis; Nam vinum iis, qui .plus nimio abundant bile, nocet, nisi a modum parce utantur: panis vero iis, qui abundant sanguine. . o. Tertio dantur voces relativae, quarum sensus obscurus
est, nisi termini relationis determinati fuerint: Hoc paelo hi te mini , longitudo itineris, obscuri sunt, quia pro illo, qui pedibus incedit, vel debilis est, satis magna habetur, si duo vel tria mi liaria complectitur , & vix ulla est relate ad illum , qui curru ut tur . Similiter dieitur de magno & parvo, crasso & tenui, lato&angusto, commodo & incommodo, iucundo & ingrato , dugno ix indigno , & aliis multis. Quarto dantur voces, quae communes sunt tam caussae, quam effectui . Tales sunt calor , color, sapor, odor, & similia . Sumuntur enim haec nomina modo pro quadam dispositione in rebus extra nos positis, per quam illae afficientes determinato modo aliquam partem corporis sunt causa , ut certae in nobis sensationes excitentur: modo sumuntur
pro his ipsis sensationibus, quas quodammodo assigimus determinxtis sensibus, quia facta in illis impressio est conditio quaedam
ad eas habendas necessaria. In primo sensu accipitur, cum . communiter dieitur solem esse calidum , ignem ardere, sanguinem esse rubrum , .mel dulce . lilium odorum e contra vero juxta secundam acceptionem loquuntur , qui dicunt in nobis calorem esse, non in sole vel igne, in nobis odores, sapores, b& aliassensibiles qualitates , non ita obiectis nobis externis. Quae loquutiones nomine tenus dumtaxat contrariae inter se sunt; .Nam re-
ipsa sibi non opponuntur, cum sint de subjectis plusquam toto Caelo diversis, de modificationibus stilicet corporum, & de asesectionibus animae. Quare optimo jure miratur.saepe Busserius ca), quonam modo Cartesi di Malebranchius, & post illos alii multi
tantas i in Buss. Prem. Logiq. Lenr. s. Idem Examen des preiugez. 6.
370쪽
tantas turbas excitaverint, quando propugnare aggressi sunt, errare illos, qui crederent nivem frigidam, & ignem calidum a Nam nemo donec edoctus suit de sensu , in quo ipsi accipiebantea nomina , umquam descendit in eorum opinionem, & posmquam illum novit, eontempsit hujusmodi controversias, quae nutilae sunt, distinctis opportune diversis ejusdpm nyminis significutionibus. 44 I. Quinto dantur voces toti generi, & infimis etiam speciebus communes. Ita observante S. Thoma I nomen commura AUelorum appropiatur infimo ordini Angelorum : & nomen modestiae usurpat Apo1tolus ca) pro modo in omnibus requisito: vulgus a tem pro Particulari virtute, quae est pars temperantiae. Similiter militiae nomen, quod spectat ad milites universos, Italice coim trahitur ad infimam militum classem . Sexto tandem dantur voces abstra me , quae ut intima experientia cuique constat, excitant aliquo modo omnes simul ideas . per quarum abstractionem
facta sunt obiecta abstracta, & ad quae significanda constitutae jam fuerunt ab hominibus voce1 illae . quae abstractae dicuntur, & alias insuper ideas excitant, quae objecto ipsi extraneae quidem sunt: sed quae vel propter ipsius analogiam aliquam cum aliis rebus, vel propter ipsum loquendi modum non ita subito cognoscuntur
tamquam extraneae. Ita qui audit has voces Furtum , Avaritia. odium , & universim voces illas, quae universales sunt, experio tur statim suam mei mentem parturire quodammodo idear plurumarum actionum, hominum, locorum , temporum , aliorum.
que huiusmodi objectorum, sine quibus objecta furti, avaritiae, odii numquam sint, quin tamen horum distinctae ideae uinquam erumpant, obrutae M ut ita dicam, nimio aliarum idearum pondere vel frequentia ...