장음표시 사용
41쪽
aa DIUISIO ID EARUM 'quam falso dicitur , ut ubi denaonstratur materiam non posse cognoscere, evincitur.
1. Idear intellectivae dividuntur in dire stas & reflexas . Di- rectae sunt, quae repraesentant obieelum a seipsis distinctum; R nexae , quae seipsas repraesentant . Dum Cartesius in una ex pluribus , quas dedit ideae definitionibus plerunque obscuris, & inter se repugnantibus, dixit I) idea nomine intelligo cujuslibet cogitationis formam , videtur significare ideam directam : dum vero addit stati in per cujus immediatam perceptionem ipsius ejusdem cogitationis conscius sum , adeo ut nihiI possem verbis exprimere intelligendo id, quod dico , quin ex hoe ipso eertum sit in me esse ibam ejus, quod υ:rbis illis significatur , iam videtur significare ideam reflexivam. Atque hic intercedunt aliqui , ut Arnaldus a) , qui contendunt optimo jure ideam in genere ita es niri. ut , in ira mentio fiat de idea non solum directa,led etiam reflexa, quia ideam reflexam tamquam virtualiter solum distinctam a directa existimant nunquam non intervenire in quavis idea. quae fiat ab anima rationali, quatenus dicunt animam non solum cognoscere objectum, sed simul etiam cognoscere a se illud cognosci. Hi accedunt ad eorum opinionem , qui dicunt q. a I.) perceptionem & conscientiam esse
unam eamdemque operationem. ARTICULUS II. Dr dissone idearum secundum naturam propria Malebranchii.
aa. I Ividit Malebranchius a) ideas in classes quatuor . Prudo ma est earum, quae sunt cognitiones rerum in seipsis immediate , & hoc modo solum Deum a nobis cognosci vult, qui Q ipse solus, inquit, nunc mentem peuetrat, ac sese ipsi prodit θ concipi nequis rem ullam creatam repraesentare pis insinitIm . At cum hae rationes sint totidem falsitates a Nam falsum est ad cognitionem objecti requiri penetrationem ipsius in mentem : Deum in hac vita nobis se prodere, & non ascendere nos ad cognitionem creatoris, seu entis infiniti per creaturas, seu per
42쪽
res finitas , corruit haec prima cognitionum species. Lochius praeterea rogat i , quid sit Deum ens inextensum penetrare me tem nostram ens pariter inextensum. Cum enim modus hic t quendi necessario sit metaphoricus , utpote desumptus a rebus corporeis, indiget explicatione. Secanda classis est earum , quae sunt cognitiones rerum perentia a nostra mente distincta, quae Μalebranchius vocat ideas rerum repraesentativas. Claras atque perfectas vocat hujusmodi
cognitiones , & hoc modo statuit cognosci a nobis corpora : a Dia non possunt, inquit, molem venarrare , aut sese ipsi prorire . Sed haec loquutio, corpora non possunt se prodere menti, quando non significet corpora non posse a mente cognosci, quid nam mgnificat λ Si autem id significat, jam actum est non solum de eo
rum cognitione persecta, sed de quacunque. Hoc autem omisso , cum plus nimio constet nobis impersectio cognitionis nostrae de ipsOmet corpore quo constamus, jam certum est a nobis non cognosci hoc modo corpora . Inserius vero etiam distinctim suadebitur, nullo pacto admitti posse modum hunc cognoscendi per hujusmodi ideas repraesentativas . Quare haec quoque cognitiOnum classis contra omnem rationem excogitata concluditur .
3 3. Tertia est earum , quae sunt cognitiones per intimum se sum, seu conscientiam , & hoc modo .vult cognosci animam nostram, & quae in ipsa agi sentimus . Hanc cognitionem postponit illi, quae habetur per ideas repraesentativas, in cujus comparatione hanc vocat obscuram & impersectam. Haec cognitionis species verissime datur, sed salso ea collocatur inter cognitiones obscuras. Tantum enim abest, ut opponantur inter se cognitio per intimum sensum , & eognitio clara & distincta , ut frequenter invicem conjuncta reperiantur . Nunquid enim aegritudo animi , aut gaudium, dc sensationes vel molestae vel iucundae , quando adsunt, dubitari potest an sint, quicquid sunt Z Nunquid dissimulari potest seientia illius rei, quam intimo sensu experimur ZRrnaldus cum contra hanc divisionem cognitionum propositam ab hoc auctore multa urgeat 3 , illud etiam circa hanc tertiam
a) Mal. loco nuper citato n. I. cha. 2I. pag. ali.
43쪽
speciem observat . quod ille sibi saepe contradicit i , modo tribuens claritatem , modo negans cognitionibus habitis per intumum sensum. Quarta tandem species est earum, quas vocat per conject ram . Hoc modo vult cognosci mentes ceterorum hominum , &putas intelligentias: nec dubium est has cognitiones haberi ab illo inter infimas . Sed quo iam modo, quod legitime infertur ex certissimis antecedentibus appellat ipse cognitionem infimi generis, & conjecturalem Video homines operari artificiose, audio
loqui sublimia , opportune respondere interrogatis, & concludam solum per conjecturam , non vero per certissimam scientiam eos praeditos mente 8 Illud contra totam hanc divisionem addam , quod eius auctor omnia in ea permisceat, numerans in perceptio. nibus eas mentis operationes, quae proprie judicia sunt.
De dipi sone idearum secundum i m
originem . ΙDeae secundum ipsarum originem dividuntur in adventitias,
innatas, & neutras. ARTICULUS I. D. Heis adventutis.
34. A Dventitiae dicuntur ideae, quae in nobis sunt immediate Ix per sensus, quatenus nunquam in nobis existerent, nisi sensus nostri paterentur determinatas quasdam impressiones ex objectis . Easdem Sylvanus Regis a) vocat ideas naturales, hoc est nullo artificio nosti o conquisitas. Alii appellant sensibiles, quod nomen minus placet, quia sensibile communius accipitur pro eo, quod sensibus usurpatur vel usurpari potest, quod proprium attribatum est rei corporeae , non rei spiritualia, qualis estidea . Propter similem causam dicam potius factitias, ideas, quas
44쪽
SECUNDUM ORIGINEM. vshabemus de rebus insensibilibus , quam ut alii loquuntur, insensibiles . Alii easdem dicunt cognitiones sensitivas , alii tandem
sensationes. 3s. Hoc tamen estimum nomen non ea rei aequivoco; Nam
sensatio dicitur tum idea objecti nobis externi, quae in nobis e citatur occasione impressionis actualis factae insensibus, vel alteriuscujusvis sensuum passionis : tum ipsemet actualis passio sensuum, Prout tamen cognita est : tum tandem idea eorum , quae in ipsa anima accidunt . Cessabit aequivocum , si sensatio sumpta pro idea objecti externi dicatur sensatio activa : sumpta vero pro aD sectione sensuum dicatur sensatio passiva, seu ut Paras eam VO-ςλ IJ , externa: sumpta tandem pro affictione animae dicatur sensatio interna. Hanc distinctionem advertere necesse suit, quia non raro accidit, ut quis habeat ideam de obiecto occasione sensuum , ut ideam talis hominis quem videt, talis sermonis quem audit, quin vel advertat se habere hane in oculis aut in auribus impressionem, vel ne sciat quidem hane omnino requiri ad eas ideas habendas, quod tune fortasse primo cognoscit , quando oculis vel auribus laborans non potest amplius, ut prius videre,& audire. Accidit etiam aliquando , ut quis sine mendacio , &sine sultitia quereretur de dolore in manu aut pede , cum tamen iam haec fuerint amputata . Quare in utroque casu adest sensatio tam assiva, quam interna, sed deficit senatio passiva, vel quia nulla est requillia juxta hujus notionem advertentia , quod contingit in primo casu , vel quia nulla est impressio, sicuti apparet in secundo . Quare aequivoco vocabuli quis abutens posset hoc paradoxum pronunciare, haberi aliquando sensationes sine sensa
tionibus; Quod evanescit si clarius dicat haberi aliquando ideas de obieelo sensibili, quin habeatur vel impressio in sensu , vel
advertentia ad impressionem faciam in sensu. 36. Definitio ideae adventitiae complectitur has omnes sensationes , quae multae sunt sub unoquoque genere. Exempla sensationis activae sunt ideae certi alicujus coloris, saporis, Odoris, ac sonitus , ad quas excitandas determinata sunt in nobis orsana quaedam , ut oculi, palatum , nares, & aures. Sunt etiam idem
certi alicujus caloris, silcut & frigoris, resistentiae, & impulsus,
45쪽
as DIVISIO ID EARUM famis, sitis doloris, quae sicut & aliarum hujusmodi assectionum
corporearum ideae singulares, tactui debentur, quo nomine quaevis corporis nostri pars significatur , sive ea externa sit, sive interna, quae dicitur sentiens, qnia quoties qαovis modo assiciatur ab objectis corporeis, toties anima experitur sensationes quasdam , qaas nullo habet alterius sensus ministerio. Ideae tandem dimensionis alicujus , figurae, motus, situs, aliaeque debentur sensibus, et si non uni tantum propriae sint, sed pluribus communes . Exemplum sensationis passivae est, ut loquar cum S. Augustino, quaevisci passo corporis per se ipsam non latens animam a Sic enim ea ab
ipso definitur, postquam adverterat, quod a eum per poesonem
corporis non latet aliquid animam, non continuo sensus vocatur unus iaquingae, sed eum i a pagm non laus. Exemplum tandem sensationis internae , sunt ideae de propria existentia , vita , voluntate, cogitatione, memoria, intelligentia , scientia, fide , laetitia, tristitia, & similibus affectionibus, de quibus interno animi sensa certiores reddimur a ca) Sicut enim. inquit S. Augustinus, hanc Iucem corporis sensu, sic meam voluntatem plane video , quia proties animi mei sensibus, atque intus mihi praseus es. Ubi advenam nomen sensus per quamdam metaphoram attributum menti, esse iuxta communem usum , ut probant hare usitatissima nomina intimus sensus, qui aliter dicitur conssentia, & sensus communis, qui sumptus pro potentia aest ea animae facultas, per quam quivis homo sui compos eodem modo , ae alii de objectis sibi propositis iudicat: sumptus vero pro aetu es: actus hujus facultatis; sivare, inquit Verne jus ) , si uno aut alio casu sensui communi aliquis re
pugnat , ineptus: se in omnibus demens appellatur . 37. Omnes hae sensationes, quando repetitae in nobis sunt, earumque uniformitatis conscii sumus, veniunt sub nomine exin perientiae, quemadmodum jam notavit Plutarchus , s) Ex riensia enim, inquit, definitur multitudo ejusdem generis notionum.
Qu/s appellavi sensationes activas, Buffieri 6 vocavit ideas receptas, i) S. August. de Qirant. Anim.
46쪽
ceptas, seu passivas , quia etsi mens sit caussa effetens, tamen non adhibet eonatum ullum ad illarum ectetionem, qualis adiparet in ideis, quas dico factitias, & ipse per oppositionem Vocat activas . Placuit afferre hane observationem Bussierit , quia continet quamdam notam essentialem hujusmodi sensationum. Quare rejicitur, quod Auctor articuli a. in Commentariis Tr voltianis anni i . dieit, sensationem disserae ab idea, quia sensatio nos advertit de re , sed non iacit ut hane intelligamus: idea Vero utrumque praestat; quae enim esse potest advertentia ad rem nata ex impressione ficta in sensibus, quin sit eiusdem cognitio pNon placet tamen nomen ideae receptae, & multo minus passivae, quia utrumque constat terminis, a quibus definitio quidem tollere potest apparentem repugnantiam , non vero reprehensionem circa illorum conjunctionem plusquam arbitrario factam . Idem
Bussieritis, eum supra si) distinxerit sensationes ab ideis per hoc,
quod rix idea tribuatur absiHu intelis tui, seu anima, in quantum eog cit: at vox sensatis , sentiment, tribuatur volun ti, seu annma , in quantum vult, ct experitur molestiam aut jucunditatem, advertit aliam notam propriam sensationibus, quas dixi passivas, saltem quibusdam, ut scilicet conjungantur cum grata aut ingrata appetitus commotione. 38. Juvat opinionem etiam Malebranchii commemorare,
qui importune negat sensationes dici posse cognitiones, propterea quod Deus, inquit a), cognoscit sonitum & gaudium , fragorem& tristitiam, quin haec & similia sentiat: ergo sentire non est
cognoscere . At respondetur concedo antecedens, ct disinguo cons quens: sentire non est cognoscere dumtaxat, sed simul pati aliquid in corpore conjuncto cum anima , conci coisquam: sentire, non est ullo modo cognoscere , nego consequam. 39. Sensationes tam activae quam passivae communes nobis sunt cum brutis, in quibus reperiuntur sensus externi similes nostris. In hoc consentiunt omnes praeter Cartesianos, qui ut potestatuentes bruta esse mera automata, negant iisdem sentationes , quatenus hoc nomen significat vel importat ideam, quae est in anima occasione impressionum, quae fiant a corporeis objectis in sen-D 1 sibus.
47쪽
sbus. De sensationibus internis illae solum conveniunt brutis, quae respiciunt sensum communem , sine quo non est anima cognoscens. & qui communiter illis tribuitur, & ab iisdem evucenter manifestatur per signa voluptatis & doloris, laetitiae & tristitiae; videmus enim bruta vesti suaviter, dolere percussa , &canes maxime invento domino exultare , eoque extincto moer re confici. Desunt tamen brutis aliae internae sensationes, quae postulant conscientiam sive facultatem animae non solum cognOstentis, sed etiam intelligentis. ARTICUL Us II. D. M ii factitiis. o. T Deae factitiae dieuntur illae, quae in nobis su ni mediate per A sensus. Hoc ipsae nomine gaudent, quia ut IaselinΩkius a) post alios multos dicit, eas sibi sibi mens fabricat. Sylvanus Regis ivocat a) ideas artificiales. Communiter dicuntur cogit tiones , & in his statuitur primum discrimen inter animam h minis & animam bruti, ut illa hominis observante Gabriele D niel sa) soleat vocari substantia, quae potest cogitare; illa vero bruti, substantia, quae potest quidem sentire ac cognoscere, non tamen cogitare. Dici aliter possunt cognitiones rationales . Quare cognitio est genus . cujus duae species sunt cognitio sensitiva, seu sensatio nobis , & brutis communis: & cognitio rationalis, seu cogitatio, quae propria nobis est, non brutis ; quia haec fit ab intellectu, quo carent bruta. Auctor artis cogitandi easdeni vocat ideas fabricatas oceasione impressionum , quas sensus passi sunt, ut magis distet a falsa quadam sententia , quae docet ita quascunque nostras ideas fieri per sensus . ut omnes sint imagines rerum corporearum. Quod facile est intelligere, quam salsum sit consideratis ideis cogitationis assensus dubietatis, & his contrariorum , quas nemo profecto erit, qui in se eas dicat esse habitu corporeo quodammodo indutas. Nec similiter erit, qui sub ulla
48쪽
corporea specie ideam habeat sapientiae, iustitiae , charitatis, castitatis, & similium, ci qua, ut ait S. Augustinus, profecto moto
corporis non pendimus, nec eorum quasi corporeas formas cogisatione fguramus , sed ea quando recte intestigimui fine aliqua cin uisutia, vel ilitudine eorpulentia in luce mentis adspicimus.
I. Ideae factitiae sunt duplicis generis, aliae saeue per separationem, aliae per compositionem . a) Hi enim inquit S. Augu-
sinus , vis quadam minueni ct augendi anima insita , quam quocumque venerit, necesse es asserat secum . Hac fit, verbi gratia , ut corvi quasi ob oculos imago consitura , demendo θ addendo quadam ad quam-
sint omnino nunquam visam imaginem perducatur . Licet igitur anima
imaginanti ex his, qua illi sensus invexit, demendo ut diritum es, ct adrinis ea gignere, qua nullo sensu attingit tota . Quae fiunt per separationem vocantur ideae abstractae aut praecisiones. Ideae quiadem abstrame dicuntur, quando per mentem dividimus rem ab ipsius proprietatibus : ita qui in margarita percipiat distinctim rotunditatem & albedinem, ficit sibi totidem ideas abstractas. Praecisiones autem dicuntur, cum per mentem dividimus attributa essentialia rei ab ipsa re, in illorum aliquo seorsim ab aliis me tem defigentes. a. Exemplum ideat factae per compositionem esto in idea d mus , quam conflant ideae parietum cubiculorum fenestrarum januae aliorumque, in idea horologii , quae extat ex aggregato idearum de rotis, de catena, de tympano, de sagitta aliisque mutitis. Ubi advertendum ideam factam per compositionem importare solum , ut totum ipsius obiectum possit esse secundum varias suas vel partes vel quasi partes objeelum plurium idearum distin .etarum, non vero quod ipsa idea sit secundum suam naturam
quid compositum ex pluribus quasi partialibus minimis ideis, hoc enim est impossibile, ut bene arguit Iasilin&kius a); siquidem
mens, cujus ideae sunt , est quid simplex : ergo etiam quaevis ideae, utpote ipsius modificationes, sunt quid simplex . Immo ne alio quidem modo simul esse in eadem mente possunt eodem tem pore distinctarum rerum ideae, nisi in hoc sensu , quod existat in ea affectio' quaedam repraesentans plura objeeta. Advertenda
49쪽
praeterea diversa significatio, harum loquutionum , idea sim per compositionem , I ideae composita . Primum nomen significat ideam , quae consideratur cum respecta ad suam Originem, & declarat modum , quo eam sibi mens eisecerit. Secundum autem nomen significat ideam habito respectu ad objectum , quod constet partibus a nobis apprehensis, ut ipsi accidentalibus, de non essentialibus . Ita qui dicat homo doctus, per me prosertideam compositam. Retinendo hujusmodi definitiones assirmari quidem potest omnem ideam compositam esse ideam iactam per compositionem , non tamen viceversa omnem ideam sectam per composithnem esse ideam compositam ; Nam quoties ideae iactae per compositionem, ut idea domus aut horologii, repraesentant omnia, quae ipsis insunt tamquam pertinentia ad essentiam suorum objectorum , iam carent attributis ideae compositae, & dicendae erunt simplices juxta explicationem inserius afferendam simplicis ideae.
a. E ideis innatis olim questus suit Bussierius multa multos αδ pro & contra disputasse , quin IJ unquam satis declaraverint , quid per illos esset idea innata a Aliqui enim ita loquebantur, ut nomine ideae lioc in loco viderentur intelligere sim-pinem apprehensionem , alii vero judicium, alii tandem vim intelligendi . Ostendam deinde, Canesium ipsum, qui idearum innatarum vel auctor vel instaurator suit, modo unum ex illis tribus , modo aliud intellexisse . Interea cum nulla potuisset esse quaestio , si nomine ideae innatae significassent vim intelligendi, nemo enim sanus negat datas in hoc sensu esse omnibus hominibu Lideas innatas, necesse est dicamus eos, qui illas se admittere profitentur insensu , quem alii negant, usurpasse hoc loco nomen ideae pro simplici apprehensione , vel pro iudicio, vel pro utroque. Atque ita revera est. Sunt enim qui dicunt esse in nobis ideas innatas , quatenus propugnant in ipsa creatione animae nostrae insitas eidem esse a Deo non solum quorumdam objeclarum simpliaces apprehensiones , sed etiam quaedam iudicia , cujusmodi sunt illai.
50쪽
illa , quae dicuntur prima principia tam speculativa quam practica . Sed praestat audire aliquorum conceptas definitiones . . Purchotius sic habet, 1) Idea innata es cogniti O menti no- sh a satim ab orau disinitur ingenita : Ain qua nobis a primo vita m mento ad extremum , quoties attendit animus, semper praso es , ct a sola prima causa me corporis aut cujuscumque alius causa secunda sub-fidio suam habet originem . Abra hamus de Chaum et x, ubi propugnat dari in nobis principia quaedam practica innata dicit, a in-
Ium in Dictio rio verorum metapb eorum significat cognitum ante omnem aequisitionem . Cum Caninus passim meminerit in suis philosophicis scriptis de ideis innatis, tum maxime audiendus est, ubi ipsam ideam, quam de Deo habemus , innatam, & primam inter innatas praedicat dicens, 3J eam esse ideam entis summo pessi
Eli, qua nobis ex sensibilium rerum perceptione non advenit, neque
pluribus aliis ideir a nobis ad tibitum es confata, sed plex es , ct aliquid perfectum , cui nihil aduere , aut d trabere possumus, ct a Deo nos creando nobis indita . Similibus verbis illam describit Franeiciscus Lamyus in sua propugnatione demonstrationis Cartesianae de existentia Dei, quae est apud Trevolitanos ), & alii . s. Sylvanus Regis peculiarem sibi definitionem dedit dicens, s) ura innatasum, qua resultant in anima ex unione ipsius eum corpore; boe es qua productae sunt eum homine, ct ab illo sunt inseparabitis: & alibi addit 6) illas, etsi continuo in anima sint, conspicuas tamen eidem non esse nisi per sensus vel immediate, vel mediate et Idaea, inquit, Dei, ct idea corporis, innata idea r vera sunt in anima : sed ibi sunt dependenter a sensibus; Nam juxta solum res sensibiles faciunt , ut animas intra se recipiat ad suam ibi contemplandam ideam Dei: θ quantum ad ideam tarporis, s illa sit idea corporis singularii dependri immediate a sensibus, sin autem sit id a corporis in genere dependet mediato a sensibus . Brevius suam sententiam supra etiam exposuerat loquens determinate de idea Dei,