장음표시 사용
61쪽
rent, nunquam credo contigisset, quod adverterunt post Io. Cloricum ci , Iasalinethius ab , & alii, ut hi dicerent claram & diastinctam in nobis esse ideam de quibusdam objectis, illi vero comtrarium concluderent. Hac de causa Distum est, ut sint qui ideam, quam habemus de Deo claram praedicent, & illam quam experiamur de dolore etiam distinctam velint: alii rursus utrumque iiDdein attributum denesent. Ita Malebranchius postquam lucem vocavit 3 ideam Dei, tenebras dixit ideam doloris, & omnes generaliter sensationes, & cognitiones , quas dicimus intimi semsus , in quibus ipsam existerulae nostrae cognitionem reponit, i ter obscuras & confusas rejicit.
De idea completa , adaquata , ct compubensisa , ct Onouis impersectionibus. εχ. T Deam completam appello, quae objectum ita repraesentat, L ut ipsius etiam genus ultimum & disterentiam primam exhibeat , si sit objectum universale, & praeterea disterentiam etiam numericam , si objectum sit singulare , quae nomina ex iis, quae de universalibus disputantur , nota sunt. Quare idea completa o lecti est idea totius essentiae objecti; Essentia enim significat primcipium omnium , quae ad ens aliquod pertinent, quod explicatur per genus ultimum & disserentiam primam. Ideam vero incompletam appello, quae obiectum, si sit universale , ita repraesentat, ut ipsius genus aliquod, sed non primam differentiam exhibeat: si vero objectum sit singulare, de eo non repraesentat disterentiam
63. Ideam adaequatam appello , quae objectum ita repraesentat , ut non solum ipsitus genus ultimum & disserentiam primam exhibeat, sed distincte etiam quicquid ad ipsius tum genus tum disserentiam pertinet, exhibere potest . Vel si brevius idem exprimere volumus ideam adaequatam dicamus, quae ita completa est, ut sit etiam saltem distincta circa omnia, ex quibus completa constat. Ideam vero inadaequatam appello, quae objectum ita
62쪽
m IMPERFECTIONIBUS IDEARU Μ. 43
ita repraesentat, ut ipsius quidem genus ultimum. & ditarentiam primam exhibeat, sed obscure tantum vel confuse , quae ad genus & differentiam ipsius pertinent, exhibere potest e vel brevias ideam inadaequatam dicamus, quae completa est , sed non distincta circa omnia , ex quibus completa constat. Ut exemplum utriusque idear adaequatae & inadaequatae afferam ,' statuo in medio duos geometras , quorum alter diu , alter a paucis diebus in hac distiplina versatus sit. & nemo eoruin careat idea completa prismatis . Uterque, si ut hane nobis declaret, postuletur, dicet prisma esse figuram solidam planis comprehensam , ex quibus duo opposita lunt parallela similia & aria lia . Haec autem verba dant prosecto ideam prismatis completam; Nam figura solida planis comprehensa est in prismate ipsius ultimum genus: parallelismus vero smilis & aequalis oppositorum planorum est ipsius disserentia specifica . Verum quae completa est in mente utriusque, non erit adaequata , nisi apud geometram jamdiu exercitatum , Hic enim vero Omnium rerum analysim unque ad illas, quae per se clarae sunt, perveniens, facile instituet, atque si interrogetur,distinete & complete etiam se percipere ostendet, quid sit solidum, quid planam, quid parallelum, aliaque, ex quibus idea prismatis conflatur. At ille qui a paucis diebus geometra est , si de dirutis interrogetur, quam ideam Proserat, haesitabit in assignandis iis notis, per quas inter se distinguantur
etiamsi statim negaturus sit esse saperficiem planam, quae curvasit, & esse parallela , quae inclinantur inter se plana, quod ostendit habere quidem ideam claram , sed obscuram tamen , vel co fusam earum proprietatum , per quas componitur completa pris
6 . Si idea adaequata objecti clare & distincte notas suas, quantum in humanam mentem cadere potest , repraesentat, illa Voc tur etiam idea comprehensiva, I) Comprehenditur, inquit S. Α gustinus , quod ita videtur hoc est cognostitur) ut nihil ejus I tras videntem . Complexum autem illarum notarum , sine quibus idea nequit esse adaequat3, vocatur comprehensio idearum: de qua dici solet per modum axiomatis, quod quo minorem habet idea comprehensionem , eo majorem habet extensionem, hoc est
63쪽
DE PERFECT. ET IMPERFECT. IDEAR.
quo magis generica est, eo plura complectitur subjecta a genus enim per hoc, quod habeat semper attributum aliquod minus, quam species , & haec minus, quam individuum, ad plura extenditur . Exemplum ideae comprehensivae est in idea horologii motatilis , quae est in mente sui artificis ; dum enim ille dieit esse machinam, quae se movet secundum leges mechanicae per elat rium intra ipsum latens, omnia penitus intelligit non solam, quae verbis exprimit: sed ea etiam , quae addere posset ad comis positionem, usum, & dependentiam mutuam omnium partium hujus machinae declarandam. At ille, qui non est artifex conis tentus sit oportet idea solum completa hujus vel alterius arte acti eo modo, quo Cartesiani in brutorum notione acquiescunt, quam
ipsi sibi fingunt in maehina per solas leges mechanicae se movente ope musculorum , & spirituum animaliam .
64쪽
Ideae mistrae sunt modificationes animae, ex quibus multae , st etiam inter se oppositae possunt cidem
anrma eodem etiam tempore inesse eo mo O ,
De Asiersantibus propositioni .ROPosITIO quantum saltem ad primam sui partem est primo contra Materialistas, qui ideas dicunt consistere in motu materiae . Citantur pro hac sententia multi ex veteribus philosophis, sed falso omnino ; In tres enim aut quatuor c dit legitime haec accusatio, ut ex decursu hujus propositionis p tebit, ubi de his loquar . Ex recentioribus enim vero multi habentur Scriptores, communiter habiti pro impiis & libertinis, nee inter studiosos philosophiae , sed phalamaniae connumerati, ut argute dicit Alexander Bandiera 1 . Horum vexillarius est Thomas Hobbes, de quo alibi ca) dixi, homo illis similis, utpote qui juxta Moniliam 3ὰ tam fuit philosophus, Dam chrisianus . Hic itaque expresse docuit ideas nostras nihil aliud esse, nisi m tus materiae. Quod plane consequenter dixit, postquam ex sola materia constare nos lapius conclusit ex hoe principio , quod hi termini, substantia incorporea contineant contradictionem, Sub antia, inquit, θ eorpus idem signi ant, adeoque substantia i
65쪽
Iecus ae siquis diceret incorporeum couus. Huc pertinet ea eiusdem thesis, quam refert Brucherus, I) Dantur nomina insignificantia, qua uri nulla des nitione explicata sunt, vel quorum significationes sunt inconsistentes: hujus generis est subsantia incorporea. At quanam ra-- tione id sibi persuaserit. praestat audire ι Quis enim non videat hos terminos substantiam incorpoream non praeseserre ullam contradictionem, quae utique statim apparet in his corpus incorporeum . Tres ille proseri rationes . Prima est, ab Opinio do exi- sentia spirituum incorporeorum , seu immaterialium nequit ullius bom nis mentem ingredi . At haec iam olim tamquam stultitia habita fuit in Dicaearcho , & Aristoxeno, qui reserente Tullio , quia dissicilis erat , quid aut qualis esset, intelligentia , nullum omnino aniamum esse dixerat, & aliis , qui teste Leibnitio ) omnes res volunt esse corporeas , quia ritu nisi corpus damno a ct imaginabiliter expliaeari psis sibi persuadent a Plane enim desipit, qui ea ratione moveatur ad admittenda sola corpora , quasi vero intimam horum substantiam, de omnia quae his accidant, conscius sibi sit se unquam intellexisse. Secunda est. s) Nomen spiritus significat communiter tenue corpus ut aerem, mentum, Dirtius aηimales, ct aliquando imagines, quas somniantes habemus. At hare ratio est cumulas falsitatum, dum omnem aliam excludit ab eo nomine receptam
significationem . Trevoltiani, ubi impugnant Auctorem libri cuiusdam do Mundo is Anima, qui hanc eamdem rationem Veli mentius protulit, ut suaderet Materialismum regnasse ubique fere usque ad Aeram Christianam, dabunt particulares demonstrationes pro contraria propositione. Mihi haec ad Hominem plusquam satis est. Hobbes paullo infra superius allata dicit, Ethniete muniter crediderunt existere Damonas bonos malos, qvm quia pu- abant sub Nero per se , vocarunt subsantias, quia vero manibus non poterant contrectare, dixerun3 lucorporaler: idemque Pudai prater ML ducaeos revsuerunt ex earim ratione et ergo Hobbes ait simul , & n
gat nomen spiritus communiter sumptum fuisse pro substantia i
66쪽
corporea. Tertia tandem ejus ratio est : Sacra Scriptura, quam Divinam agnoscit, nihil habet, quod cogat admittere substantiam ullam creatam esse a Deo, quae non sit corpus, contendens quaecunque ex ipsa citantur in contrarium . praesertim de Angelis, eorumque nominibus & operationibus habere congruam explicationem sine recursu ad veros spiritus. Specimen hujusmodi explic tionum dat Bracherus in hac ejusdem thesi , i) Insania es enormis ingensique passo et tales fuerunt, quos Evangelica bisoria vocat Damoniacos. Sed his omissis saeram Scripturam aperte significare animas nostias esse spirituales iam alibi a) demonstravi. 66. Quaeri potest num etiam Deum Hobbes dixerit esse eo pus . Hoc quidem ex suis principiis plane sequitur, & Brucherus 3 hanc quoque blasphemiam eidem attribuit. Hoc certum est, quod se saltem in hac re dubium nefarie declaravit; Nam iterum iterumque monet, ne cum dicimus juxta etiam sacras literas, Deum esse spiritum , accipiamus hoc nomen in sensu dogmatico, tamquam definiens ejus naturam esse quid incorporeum, sed in sensu pio , tamquam significans eam esse nobis incomprehensibilem , & dignam , quae a nobis honoretur . Cum igitur fixum animo habuerit nihil in nobis, nec in toto mundo creato esse praeter materiam, hinc de primis ideis, quae in nobis sunt, nimirum sensationibus. statuit in suis elementis Philosophiae, s) densio in sentiente nihil aliod esse potes prater
motum partium aliquarum , qua oreanorum, quibus sentimus partersunt. Et infra sensionis ortum sie declarat, 6 DUO Ut ab organi
sensorii conatu ad extra , qui generaIur ab objecto versis interna , α que aliquamdiu manenu peν reactioπem factum phantasma . Haec de sensitionibus, praeter quas non admisit alterius generis cognitiones a Nam dicit deinde, phantasmatum ortum perpetuum idi sum est, quod appellari solet animi discursus . vidit ipse idem comsituta natura cognitionum in mutua actione unius partis materiae
in aliam sequi, tribuendam esse actualem cognitionem & sensum 'ipsis lapidibus se invieem collidentibus, cui consequentiae visus est
67쪽
est primum quidem dubitare. quid respondendum esset, sed deinde putavit eam concedi posse eum hoc temperamento, quod sensum quidem habeant omnia corpora, quae moventur ab alio, sed illius sensionis non sint conscia, nec recordentur nisi ea, in quibus sint opportuna organa. Ipsius verba haec sunt, si Scio Dis viros doctor, qui corpora omnia sensu praerita suistinuerunt, nec via deo , A natura sensionis ἰn reactione sola collocaretur , quomodo refutariph t. Sed es ex reactione corporum aliorum phantasma aliquod nasceretur , illud tamen remoto ofecto satim cessaret; Mam nisi ad retinendum motum impressum etiam remoto objecto apta habeantur organa,
ut habent animalia, ira tantum sentient , ut nunquam se Use δε r cordentur . Alia ex eodem libro refert, & impugnat ex professo
Homst idus Dittonius in supplemento sui operis de Religione oriasiana ex Anglico Gallice redditi, cujus compendium dant Tr volitani ad annum I as. ex editione Parisiensi non indicato authore . qui in editione Amsteloda mensi anni 1 28. habetur. Quo in loco interpres per notam ipsum reprehendit, quod perperam citaverit Physicam Hobbesii, quam dicit nunquam scripsisse. Sed fallitur proseeto . Haec enim extat in Elementis Philosophiae , quae ante oculos habeo, ab ipso Hobbesio Londini editis anno 16 ss , quorum est pars quarta . Etiam Clarkius a) invehitur contra citata verba, quae execratur una cum aliis desumptis ex capite pri
mo alterius operis, quod Londini Anglice edidit anno 16 si , &inscripsit Leviathan, seu de Republica Ecclesiassea ct Civili, ubi eamdem cli, trinam insinuat. 67. Quoniam autem confidenter assirmat viros doctos sibi suffragari, equidem dico nosse me ex S. Augustino, quod 3 festa Manichaeorum dicis, quia habet vitam lapis, ct habet animam paries, ct lana, ct vestis , ct eum reprehensifuerint ct repus, quasi de Scripturis proferunt dicπntes, ut quid dictum es, quod factum es in ipso vita erat. Sed hi non sunt viri docti : & Augustinus quidem addit Iordidit am illorum sectam sie disere delirando : S. Basilius vero de iisdem mentionem faciens dicit, Vana mentis homines
68쪽
MODI ANIΜAE. 49 Manichai sentium anima praeditam tellurem esse . Quis autem post hujusmodi censuram citabit quoddam Campanellae opusculum, da Sensu Rerum, aut doctos diret alios, siqui sunt hujus opinionis, quos Cud orthius vocavit ci) Hylo2oitas , hoc est vitam tribuentes mathiae λ Quid quod ne hi quidem suo materialismo favent; Nam
omnia vivere & sentire Manichaei sentiebant non ratione mat riae , sed ratione duplicis spiritus cum singulorum corporum materia commixti, juxta celebrem eorumdem stultitiam de duobus rerum omnium creatarum auctoribas spiritibus a se & aeternis, bono altero, & altero malo . Pro qua cum abuterentur testimonio Ioannis jam dicto, illis non semel respondit Augustinus, iulud sa) A disinguendum es , eum dixerimus, quod factum es, δε- inde inferamus, in illo vita es, non in se , hoc es in sua natura, qua Dctum es, sed in illo vita es, quia omnia , qua pπ ipsum D ta sunt
67. Hobbesio aeeesserunt Tolandus 3 , Antonius Collin-sus Q, Charpus s , Beherius relatus a Trevolitanis 6) , Auctor libelli inseripti, Mundui ct ejus origo, Animajejus immorealia eas , quem confutant Trevolitani ), Dodwellus impugnatus a Clathio reserente Whisto 8 , Guillelmus Cowardus in cogitati nibus poserioribus de anima , ct in Vindicatione rationis, ct religionis contra imposuras pbilosophia, quem citat Christianus Wolfius s),& contra quem inter alios allatos a Uerneio lo) scripsit Ioannes Broughtonus tractatum de natura anima rationalis. Sunt alii etiam de tanto errore aecusati, & impugnati juxta Bibliothecam Britannicam ii a Baxtero, Champbello, & Lelando . Propius nostris temporibus sunt Helvetius in libro de Spiritu : La Μeurie in tra-G ctatu
69쪽
ctatu de Anima, 6c in libro, do Homine machina, eitatus a Guyono
quodam a se edito poemate tamquam compendio Ecclesiastis, se terate contendat Salomonis sententiam esse , quod ejusdem mortalis conditionis sit anima nostra, & corpus, abutens iis, quae ibi refert dicta aut cogitata a Libertinis tamquam animi sui sententiam, vel potius Spiritus Sancti doctrinam, quam blasphemiam jam antea pronunciaverat Collinsius T qui Salomonem ausus fuit appellare Animicidam , hoc est propugnatorem mortalitatis ani mae . Paras huc etiam pertinere vult Spinosam, illi tribuens, quod saluerit 3 egnitionem, o extensionem esse arias modificationes ellusdem materiae: Sed hoc non est verum . Spinosae enim deliramentum non fuit nihil aliud existere, nisi materiam , sed unam dumtaxat existere substantiam , abutens, ut Iarriges ostendit in duabus dissertationibus insertis in Academiae Beroliuensis monumentis ad annum I 4s , & i 736, Universali Logico, tamquam ente reali, ad quod retulit tamquam ejusdem modificationes species omnes substantiarum & accidentium reales. Tandem Chaumeixius nais per declamat contra Auctorem ignotum articuli de evidentia in Gallica Encyclopaedia, nuem resert docere omnes nostras cognitiones esse sensationes : has autem esse impressiones mere passu vas, quas dividit in duas species, alteram dicit esse illarum , quas
patimur ex ipso sensuum exercitio, alteram vero illarum , quas e Perimur ex memoria, quam in mechanismo organigationis qui
consistere . Alii viderint an vera sint exposita et Novi enim Chau-meixium aliquando invenire materialismum , ubi certe non est , ni cum de eo accusat, qui docent omnes nostras cognitiones fieri per sensus, tribuens quod his verbis significent, cognitiones nostras consistere in commotione materiae facta in sensibus, aut per sensus in cerebro, cum ceteroquin idem significent ae Cartesiani,
ubi explicant ideas adventitias, & quod ipse idem iisdem adhaerens sic exprimit: s) Mosera sententia est eum Loe is cognisiones
70쪽
ualitatum sensibilium corporum nasci in nobis messiis organis uosserorum Forum . Quod si diceret resermandum esse modum loquendi aueffugiendum omne sinistrae interpretationis periculum , ne hoc quidem jure peteret, quia abesse hujusmodi perieulum penitus persuadet vetus ejusdem usus. ut patet ex S. Augustino, qui diaxit cognitionem ignis viso fumo I vocari cognitionem per sensum , quia ex passione corporis quamvis alia, idos ex alterius rei viso, pr
63. Semndo est contra Μalebranchium, cuius doctrina est. a moniis trias duplicis 4se generis, alias, quae aliquid nobis exter num , alias vero, quae quid nobis internum repraesentant, atque has posteriores fitetur esse mod eationes mensist at de prioribus sic deinde pronunciat, 3) Idaea, qua nobis aliquid extra nos reprase rant, non Dra modificationes mentis nosra . Hanc propositionem Loinckius Q ad examen revocans concludit, ipsum nescire quid ducat , si velit solas pereeptiones eorum, quae intrinsecus experimur, esse modificationes animae , non vero perceptiones , quibus o lecta extrinseca cognoscimus, quasi anima haec cognostens, nutilam in se mutationem pateretur. Confirmare quis potest cens ram Lochii ex eo , quod Malebranchius ideas mentis nostrae vocet eum illas, quae per ipsum non sunt modificationes mentis, tum illas , quas statuit tales esse; Mentis enim ideas dixit, ut nuper vidimus , esse duplieis generis. Proseisto qui scit quid dicat, evitat omnem speciem contradietionis , qualem praesesert appellatio ideae mentis attributa etiam ideis, quas negat esse modificationes mentis. Tertio est contra illos, qui cognitiones nostras dixerunt esse species nescio quas, ex materialibus redditas per vim mentis spirituales, ipsque inhaerentes, adeoque entitates quasdam de genere accidentis absoluti, quod late in Academiis Peripateticis olim personabat. 6s. Quarto est contra illos , qui de genere substantiae put runt eas esse, ut proinde intulerint a Deo solo creari. Ex his i
ter alios nominavi alibi s) Boursierium , cui hie addam Ludovi-