장음표시 사용
401쪽
48 a. Species ocularium sunt duae: Altera constat vitris ex utraque parte aliquantulum conVexis. Hac indigent, qui oculis
presbytae appellantur, quia ea communiter utuntur senes, graece presbytae, quando volunt videre oblecta ut characteres ad eam obstantiam , qua solebant ea distinguere, antequam senes evasissent,& quae jam ibidem amplius non distinguunt. Hoc in eis ex pluribus causis simul concurrentibus potest provenire . Fac enim humorem crystallinum circa mediam oculi pendulum , & in figuram lentis consormatum amisisse per aetatem aliquid de sua conve-Xitate, quod ipsi corneae potest contingere, jam radii ab objecto posito in eadem ac cum essent iuvenes distantia, non refringentur amplius, prout requiritur ad distinctam ut prius visionem . Finge etiam vel retinam factam propiorem crystallino ex majori densitate& crassitudine Labiectarum tuniearum , vel crystallinum ipsam redditum quasi immobilem ex rigiditate contracta a muscalis, qui ad nutum animae, i psius a retina distantiam mutabant, iterum necesse est descere .aptas objectorum imagines ad visionem requiistas. His incommodis remedium aliquod affert data Objecto maior distantia ab oculo, per quam abundantior radiorum copia crystallinum subit; Nam cum angulum ex radiis ab extremis Obiecti punctis in pupilla formatus evadat minor, quo magis distat obiectum, hi minus oblique incidentes in pupillam, occurrere iam possunt crystallino. At quando haec distantia debet esse aliquanto longior , quam sit extensio brachiorum. objectum jam minus distinguitur, tum quia videtur sub angulo tam parvo, ut Parvam quoque imaginem, & exiguam consequenter impressionem faciat in fundo oculi: tum quia minus vivida est lux, quo magis a suo quasi sente removetur, cum ceteroqui senum oculi postulent objecta vehementius lucentia , propterea quod lens crystallina, quae ut ait Musschenbroehius Ib usque ad aetatem aciam 3O annorum es absque eolore, incipit tingi taloro flavos, qui su eqsi temporis intenditur . Proinde hujusmodi oculorum imperfestionibus occurritur per vitra convexa, quae non solum majorem radiorum copiam intra oculum deportant, sed eorumdem etiam refractionem opportune accelerant . Quoniam tamen crescente
senectute crescunt etiam haec oculorum vitia, hine fit , ut qu.
402쪽
senestenti profuerant, inutilia iam sunt vergenti in ultimam senectutem . Qui ex istorum fabrica vivunt, norunt torno usu , quae opportuna sit vitri convexitas pro quavis aetate. Optimum omnium consilium est eorum ossicinas ingredi, & illa eligere. quae apta inveniuntur ipsa experientia. Per huiusmodi conspicilla o lecta apparent maiora, quam sine illis, quia radii ab illis reflexi.
dum transeunt per lentes utianque eonvexas patiuntur eas reflexi
nes, ut ex opticis constat, vi quarum, majorem solito imaginem
in fundo oculi tandem depingant ; ex qua pendere magnitudinem aestimatam obiectorum supra q. as et. ) jam vidisnus
48 a. Secunda ocularium species constat vitris ex utraque par te aliquantulum concavis. His utuntur, qai non distinguunt nisi
objecta oculis proxima, ct vulgo appellantuς Ny es. Proxima quidem hi vident clarius etiam caeteris, ita ut minuta quaedam diu scemant sub ea maligna Iure , sub qua vulgarem oculi non PQR.
sunt, at contra ad ea , qtrae paulo remotiora sunt j nullo modo pertingunt. Ratio in riusque eleetus est inimia comexitas totius oculi & humorum ejus ῆ Haec enim faeie, ut in oculum ex obiecto ingressiatur musto major copia radiorum, qui aequirentes ex ros actione magnam convergentiam, quantum haec est opportuna pro .ubjectis propinquis, tantundem ossieit visioni remotorum, cum ea evntingat, antequam ad retinam pervenerint. Quare ad eam in hoe casu retardandam optima sunt concava conspicilla. Quarautem apta lit caritas pro singulis , qui hoc oculorum vitio amiciuntur, quod diversos gradus habere potest, experiendo diversa ex his instrumetuis iii ossicinis facile determinabitur . Vitra eo cava adhibita ad intuendum imminuunt magnitudinem apparen'tem objecti, quia eas mdueunt refractiones radiorum , quae s lito minores ejusdem imagines in oeulis tandent efficiunt. 34. Siquis velit noste modum se quo tum his, tum aliis quibuslibet vittis detur requisita earitas vel eonvexitas, videre potest Franciscum Esthinardum in suo libro Anonymo . qui inscribitur Micro seni P βο-mabematici tomur primui, ubi ci hanz praximhreviter & nitide exponis, vel aliquem ex his . quin euat Bona ni a) - quibus addi debet Hugenius , euius extat opusculum postia
403쪽
posthumum de formandis vitris ad Telescopia , &.Christianua molitus 1 is Potirndia vitris, di prae eaeteris Smithius a) . Via
rum autem quod tam pro ocularibus, quam pro telescopiis inhiatari debet teste Selva 3 omnium optimum est, quod caerulei e loris est: omnium vero pessimum, quod omnino candidum sit. Idem iam olim testati fuerant Eustachius Divini in Italica epistolii
ad Carolum Nanginium, De a ova lentium e fructione edita a
no I 66 3 . & Hugenius, propterea quod ) saepe id ἡ quod cano dissimum es, qua iam venas vel inqualitates habet in sua substantia ,1 vel ponte sua in aera bum eis, & proinde plurimum de sua peti .ciditate amittit. ier
De Telescopiis: ae primo da inventore. 8 s. ' Εleseopium est instrumentum , quod nostris oculis odiis, I. cit, quae propter eorum dissantiam intueri non lis ibat. Nomen illi Betiam a persectione, quasi visum perficiat. Cum nondum inventum esset Microseopium, cui aequali iure nomen telascopii attenta elimologia eonvenire potest, factum est prinprium instrumento, quod pro objectis iwocul dissitis adhibetur Illud terrentis sere annis post inventa oeularia vulgo iam innotescere coepit , anno scilicet Isio , quo immortalis Galilaeus, Pisis natus an. Is 64, & in patria, hoc est Florentiae, seu ut v rius dicam ruri mortuus an. t 6 a celeberrimum reddidit, marte suo illius artificium extundens, ut ipsemet refert in suo Naneio Sidereo, quem librum episto a data . Idus Μartii anno IGIO dedieri Cosmo II. M. Etruriae Duel. Illius autem excogitandi o easionem desumpsit, ut ipse ibidem narrat a rumore, qui ad ipsius aurea increbuit , fuisse a quodam Belga perspicillum elaboratum , cujus beneficio obem visibilia licet ab oevis isseisienti, singo dissita meluti propinqua Mincte eernebantur. Cum igitur laus inventi Telescopii tribuatur Galilaeo, ei tamen non tribuitur ut primo inventori. Quin immo jam olim aliquatenus aliis aeutissimis viris cognitum isse indubitatum est, cum id ex eorum , quae extant scriptis aperte
404쪽
INVENTORE. . 38seolligatur . Ili his est Hieronymus Fracastorius mortuus circa annum is s 3 septuagenarius , qui in suo libro de Homocentricis cap. a 3. apud Scipionem Mamjum cI praeter alia haec habet, quadam specilla ocularia funι tanta densitatis, ursi pre ea quis aut Lunam, aut aliud derum spectet, adeo propinqua illa judice/, ut ne turres idi fas excedant. Est etiam Io. Baptista Porta Neapolitanus, qui aliis omissis, quae observat Gaspar Sehottus a , haec scripsit an. rsas in sua Magia naturali, 3) Si utrumque s concavam & convexam lantem recte componere noveris, O longiqua ct proxima majora , di
elariora videbis. Non parum multis amicis auxilii prasitimus . . . . ut omnia perfectissime contuerentur : quae verba habens prae oculis Ioa
nes N ardius ipsum dixit caeteris ) palmam p ripuisse, qua cons quentia permissa , quam negant ex illis verbis rite deduci DNuhirius s), dc Montueta is , non omnino falsum est . quod Iuvenalis Carlencas dicit D, telescopium notum fuisse in Italia ante Galilaeum: Sed quod addit Mimundum veronensem illius ope primum detexisse anno is a celebrem ex dictis alibi 8 stellam temporariam in Cassiopea, gratuitum est: quod autem id reserat Scipio Maiffus in Verona illustrata, quam ipse citat, est falsum a Nihil enim aliud ibidem dicitur , quam in quibusdam scriptis Annibalis Raimundi aliena Fanu notatum esse, ipsum
invenisse γ) in Uro Cassiopea eas sellas, quarum repertorem priaio eant Keplerum. Praeter Italos meminisse oportet de Anglo Rogerio Bacone, apud quem habentur aliqua, quibus innitentes Gulielmus Molineux, ejusque filius Samuel, statuerunt Ipsum certissime telescopium invenisse; sed male ipχs ratioeinatos esse fuse con
tendit Montucla 1 ob post Smithium 11 . Omitto illos, qui apud Musschenbroextum 1a id tribuunt Silvestro II. Papae, qui obiit
405쪽
an. Ioo 3, & pro barbarie eorum temporum prodigium fuit Lit raturae . Mitto etiam Nabillonium, qui ipso iaculo decimo tertio eredit notum alicui laisse telascopium ex pluribus tubis ahero e tra alterum deducto ex fundamento , cui jure citatus Μontu-
His addantur per me licet, tum Zaccharias Hansen, vel Iam, vel Iohnson, haec enim nomina apud diversos inveni, artifex Metel burgi , quem aliqui statuunt hujus inventi aut horem anno Isso ex quibusdam monumentis a Petro Borellio prolatis intractatu de vero telescopii inventore, edito an . I 6ss , de quibus m minit etiam Monlucta: tum Adrianus Metius Alcmariensis, quem Auctor notarum ad Nuncium sidereum Galilaei, quae habentur in ipsius operum tomo tertio, restre casu instrumentum hujusmodi invenisse , eum vitra diversissime figurata tractaret , quam tamen laudem ipsemet Adrianus recusat, illam tribuens apud Geor
gium Paschium a), & Christianum Molfium 3 fratri suo Ja-
eobo : de quo Gassendus narrat in vita Perieshii ad annum I 6I4 , R irilium accepisse ex Belgio leo-n yaeui miti Telescopioram inuem toris, & Carteiius eumdem pro inventore habens observat studiis exeultum non fuisse, etsi ex Patre esset Matheseos Prosessore: tum Batavus Ioannes Liperskeim, de quo Hieronymus Sirturuscitatus etiam a Dominico Selva s) sic ait apud Derhamum, ε) ' diit a Dra i scio su Genius, seu alter vis adbuo incoguitur, Hollandi perio, qui Middelburgi in Zelandia convenit Dannem Lippersein .... jussi per 'icilla plura tam cava, quam eonvexa consei. Oudicio die rediis absolutum opus capiens, atque ut flatim habuit prae manibus, bina suscipiens, eavxm scilicet θ convexum , unum ct alteram oculo admovebat o sensim dimoiebat . . . . o putia abiit. Artifex ingenii minime expers, ct novitatis curiosus coepit idem facere, O imitari . Similia de hoc Batavo reserunt Hugenius apud Nolletum citatum, & Αntonius Rhe ita apud Eschinardum ), & Paschium 8 , qui etiam
addunt primum, quod ille elaboraverat telescopium, tantam con-eiliasse
406쪽
INVENTORE. 3ην ei liasse admirationem, ut pecunia redemptum a celebri Marchi ne Spinula oblatum suerit Alberto Archiduei Austriae. Hi omnes Batavi sunt, & coaevi: & de ipsorum uno necesse est Leonardum Lessium, qui anno I 6 a 3 senex obiit, loquutum esse, ubi ait i)multa per Asulam dioptricam recens a quodam Batavo inventam in Cassnuper animadversa sunt prorsus admiranda. Fortasse etiam verum est.
quod conjicit PIuche ab nulli horum tribui posse totam laudem.
quam meretur hoc instrumentum, sed solum partem aliquam. quia ex plurium diversistentamentis tandem aliquam perfectionem suscepit. 86. Cum haec ita sint, nihil aliud eoncludi potest, quam Galilaeum non fuisse absolute primum , qui Telescopium invenerit , vel excogitaverit, si a nemo iure negare potest ipsius con-1b uctionem ab aliis . on didicisse, & primum revera fuisse, qui ejusdem usum non stilum ultra terrae ac caeli cognitos fines exte derit , sed quo id modo fieri posset, demonstraverit. Hanc Gaiulaeo laudem , ut sine ulla dubitatione asseramus, argumenta hahemus omni exceptione majora.
I. Vincentius Viviani, discipulus Galilaei per ultimum triennium vitae ipsius, in libro . quem grati animi monumenta inscripsit, haec habet, Galitieus vix audita anno 16os vitet tubi fama, ingenio
O dioptrica viribus rem sequutus, infrumenti fructuram inυenit, Senareique Veneto dieavit, quem iacti miri merita Galilaei nomine δε- uarunι , ut qui primus inmenerit ingenio non casu .lI. Keplerus in epistola scripta Galilaeo, & eodem ad. I 6 Ioedita Florentiae apud Io. Antonium Cunaeum , cujus titulus sic habet , Po. Xepleri mrb. Caesarei Desertatio eum Muneis Sidereo napread mortales mi o Galilaeo Mathemat. Patavino, ipsi gratulatur de praeclaro , & utili telescopii invento, & de multo illustriori inventi demonstratione . Ac de invento quidem loquens, ingenue fatetur, ne credibile quidem sibi visum suisse, cum ejus quali prima rudimenta jampridem legeret apud Io. Baptistam Portam , cujus verba etiam diffuse refert, ca) Fatendum , inquit, es me Porta suprascriptis artificiis fidem ut plurimum disgasse . De inventi autem demonstratione, seu certissima illius theoria loquens, huius inventionis
407쪽
Iaudem, quae certe praecipua est, propriam soli Galilaeo Deit:
Seio, sic ille . quaurum intcro inter ipsos vulgo circumlator tubor, o inter tuam GaIitio maebinam, qua Caelum terebrasi: Sed nitor hiemem incredulis facere ius menti tui . Quare tandem concludit , uvide tuum Galliae in umentum expecto. Ex quo apparet sibi vel
fuisse promissum, vel a se speratum unum ex hisee instrumentis ipsiusmet Galilaei opera seu ductu fabricatum . III. Hilarius Allobellius sui temporis Astronomus non Vatigari, in epistola ad Galilaeam data Anconae die I . Aprilis I 61o, quae publici juris sieta fuit in ἰNovellis Literariis Florentinis ad diem is . Februarii I s , eidem gratulatur de praeclaro suo invento , quod invidiam crearet Hipparchis, Ptolemaeis, Copernicis
aliisque primi subsellii Astronomis, & postulat, ut sibi mittat viatra ex praescripto elaborata, ut operam starii trilocet in promovendis observationibus, quas in Nuncio Sidereo admirans lege rat , ut hare habeat: Si per famam solum edoctus fuissem de hae ninia raιe , nec legiom aceuratam ejusdem demonserat em a te propositam , cum risu illam excepissem. IV. Angelus de Filiis in sua Italica brietatione ad editionem trium epistolarum Galilaei ad Marcum Ueiserum de Maculis Solaribus, quam ipse Romae protulit ex voto Academiae Lincatorum anno 161 3, de Galilaeo dicit, In unum hominem cadit hae nos astrate non solum admirabilis usus telescopii, sed etiam detectis, o o
servatio tot novarum rerum in Cato , ct ealesibus corporibus .
V. Lucas Valerius Matheseos in almae Urbis Gymnasio Professor epigramma in Iaadem Galilaei, quod in citata editione Α geli de Filiis habetur, sic concludit: sua contra rempus solido non aere resistit, urna in fragili sat tibi fama vitro. VI. Gassendus ita desert primam inventionis laudem Iaeobo
Metio ex dictis f. s. ut casu in eam dixerit incidisse : at de
Galilaeo vi ingenii, di cognitionum circa leges refractionis lueis fatetur I) eae solo rumore inventionis ad se perducto pervenisse ad rei sivit exactissmi construcIionem . Quare in epistola ad Galilaeum da- a anno Isias , tot proinde annis post vulgatam jam inventi
vem de ipsus telescopio loquens, a nui ille , inquit, calesii
408쪽
iσterpres incognita generi humano patescit seria . Idem in alia ad eumdem epistola Diniae data I . Kalend. Febr. anno I 634, in qua mentionem etiam facit epistolae superius allatae Kepleri ad Galilaeum, hoc modo loquitur, I An vero ausim id exigere osscii abs te, ut cures mitti ad vos vitra telescopica optima , ct si sperare quidem
licet, cujusmodi sunt tua tua, qtaaias hactenus nee Venetiis, nec Pariasiis, nec Assero sumo naucisci ulla potuimus, qua fatisfaciana abunde . Audebo sane, quia nota mibi rara tua bonitas est . . . . Scito te facturum rem tibi quantum spero olim futurum pergratam, cum observationes imnotuerint , quas to procuraura peregerimus, is qua consequenter iab buntur tibi tam generalis inventionis, tam specialis organi nobis com
municati gratia . Quod autem petiit, largitus fuit humanissimus Galilaeus, dicente Gassendo in alia epistola ad ipsum data an no 1636 a) Eximio illo telescopis, quo me beare dignatus es, e glari Lunam procuro suis linσamentis is coloribus . Est tandem ejusdem epistola an . I 63 , in qua Galilaeum de caecitate sibi jam superveniente consolatur, objecta alia oculorum suorum luce inmemoria hominum numquam desectura, 3 Fieri, inquiens,
non potest ut extisguantur, aut intereant felices illi oculi , quibus pria mis concessum es tot res mirandas conspicere , ct conspiciendas exhibere .
Videsis similia in Iano Nicio Erithraeo authore coaeVO. VII. Hugenius tandem approbante Sinithio s) propositum
sic conficit. Galilaeus sine controversia primus fuit, qui Satellites Iovis, Lunae montes, & alia Caeli phaenomena nulli prius nota deprehenderit : ergo primus suit, qui telescopii theoriam comprehendit , & alii omnes, qui citantur ita loquuti, ut videantur eamdem cognovisse , revera non cognoverunt, sed cum casa inciderint in sortuitam quamdam vitrorum non planorum com
binationem, quae objecta augeret, de illa scripserunt verbis generalibus, ut visi sint rem integram intelligere, cum ita non estet. 487. Haec placuit advertere, quoniam de quibusdam maxume utilibus instrumentis jucundissima est veri inventoris cognitio , quando praesertim ex aliqua causa nascitur de illo controver-ta , quemadmodum accidit in alio ejusdem Gai ilaei invenio, circino i Id. ibid. pag. . Nic. Pinacoth. et Id. ibid. pag. 82. s) Smith. Coum dyoptiq. lib. i.
409쪽
cino proportionis , cujus ipsemet usum , & constructionem pecu liari nactata docuit an . I 6o7, suumque defendit esse contra Balthassarein Capram . qui hanc illi laudem contendebat, & nuper Fridericus Sanvitali commentario inserto in Bibliotheca variae Literaturae i , quam. Auctores Historiae literariae edere incoeperam, plane demonstrat errare illos, qui hujus circini inventionem tribuunt Iusto Briggio , aut Philippo Horcher, aut Henrionio . ARTICU Lus III. De Telescopio Galitiano. 88. Pecies Telescopii magis insignes sunt Galilaeanum, Αει o nomicam , Terrestre , Gregorianum, & Ne tonianum. De his dicam, quae ad eorum notionem distinctam pertinent. Telescopium Galilaeanum est tubus , in quo alterum extremum habet unum vitrum Vel ex utraque parte convexum, vel ex una
convexum & ex altera planum , quod objectisum dicitur, quia objecto proximius fit: alterum vero extremum tubi habet vitrum
vel ex utraque parte concavum , vel ex una concavum ex altera
Planum , quod Omlaro dicitur , quia oculus inspicientis ibi applicatur . Hoc autem collocari debet in ea distantia ab objectivo , quae minor sit illa, ad quam unirentur radii lucis per ipsum objectivum refracti, quod punctum unionis Reus solet appellari. Incidentes igitur radii in oeulare concavum , ibi refractionem talem patiuntur , quae eos reddit divergentes. In hoc satu excipiuntur ab ocu-IO, intra cujus humores contrariam refractionem habent, &. mmant obiecti imaginem amplificatam quidem, sed ad easdem pamtes , ac si sine hoe instrumento conspiceretur. Viam, quam tenent raclii ab obiecto transeuntes per hoc instrumentum usque ad Oculum . patefacit sola inspectio schematis, quod passim Scriptores physices aut Optices Proponunt, ut Purchotius a , Io. M. de Turre a , Beniamin Martinus ), & iterum iterumque Masclien-broe kius in tot suis de Universa Physica operibus , quorum ultimum est Introductio ad Philosopbum,naturalem, cui ct completam edi
410쪽
editionem non vidit e vivis sublatas I9. Septembris anno I 76 r. Christianus Wolfius hoc Telescopium vocat tubum Hollandieum dicens, i Nomen inde esse . quod in Batavia primum confractus. In quo recedit a doctis, qui ex tesiimonio Viviani q. σ6 jam olim illum Galilai nomine donarunt. Sed quando ipse censuerit in Batavia primum extitisse, sam minus accurate paulo ante dixit, ca) primus dubio procul tubam opticum eoo xit P. Baptisanna Neapolitanus.
8 9. Non potest per hujusmodi instrumentum obversari oculo nisi satis limitatum spatium, quod aliter dici solet eampus relein Iovii: quia pupilla quae excipit radios divergentes, nequit eos excipere, qui extra ipsam cadant. Hic campus determinatur ab angulo, qui concipiatur factus a duabus lineis ductis ab eodem objecti puncto ad extremitates diametri pupillae : atque iuxta Boscovichium in suis Monumentis circa teliscopia dioptrica superiori anno 17 1 Italice editis ) , supposita diametro pupillae unam lineam , & data in lineis longitudine liuius telescopii, determinatur in minutis amplitudo campi per hanc analogiam , ut data longitudo ad diametrum pupillae, ita 3438 , qui est numerus minutorum , quae contiant radium cujusvis circuli, utpote aequalem arcui graduum s 7 , & minutorum fere I 8 , ad quartum . Itaque parvum telescopium trium pollicum , hoe est linearum 36 habebit campum V m Ss - - , sive irritus gradus cum dimidio & amplius: Et telescopium trium pedum, sive linearum 1 is habebit campum minutorum 23 , & paulo amplius. Apparentia objecti per hoc telescopium visi se habet ad eam quae habetur oculo nudo, ut longitudo soci objectivi ad longitudinem soci ocularis . Hoc theorema demonstrat post Hugeniuin olfius ) inter alios. Porro notum est ex opticis, secum vitri utrinque eodem modo convexi subduplum esse soco vitti ex una solam parte convexi, & ex altera plani: & similiter dicitur de soco vitri utrinque eodem modo concavi respectu illius, qui sit vitri plano-concavi. Ili vitris autem concavis secus proprie non est, quia lux per refractionem ab his dispergitur , non unitur, nihilominus i Wolt. Dioptr. q. 73 a. c; Bos. Memori in fine .