장음표시 사용
431쪽
Aliud Io. Franciscus Grindelius ab Aeli ex sex vitris plan eonve diis, cuius construimonem docuit Ioannes Zalin ci), sed expe-- rientia inutilem invenit Philippus Bonanni, vel saltem non pra serendum ca) illi , quod tribus vittis . ex utraque parte convexis constet, cujus etiam ratio est, quod nimium lucis in transita pettot vitta dissipatur . & proinde objectum obscure conspicitur. sis. Microscopia igitur omnium maxime usitata, & oppo
tuna sunt, quae constant tribus vitris utrinque convexis, uno scilicet objectivo, & duobus ocularibus . In qua autem ratione
praestet, ut sint inter se singulorum diametri, videri potest apud olfium, & illos, quos ipse a) citat. Illud universim diei potest objeetivum in microscopio contra ae opus est in telescopio , debere esse longe minoris soci, ac sunt lentes oculares: & his immutatis illud potest satis variari, & poni unum soci minoris altero , quemadmodum rei a usitatum est . Objectivum soci majoris utpote campum majorem exhibens adhibetur ad videndum integrum objectum unico intuitu, ut ipsius idea totalis animo concipiatur. Aliud soci mediocris, quod minorem quidem campum habet, sed magis auget objectum , utile est ad observandam distinctius aliquam ejusdem partem grandiorem . Tertium foci adhuc minoris, quod magis adhue augebit objectum adhibetur ad perscrutandas ejusdem minores partes, quae unice per illam oculo subjiciuntur . Μagnius apud Trevolitanos inventor, & est mr celebris instrumentorum statuit, summam esse vim compositi microscopii, quae centies septuagies quinquies augeat diametrum objecti, nec verum esse, quod multi ceteroqui credunt, intendi hanc vim posse, ut augeat etiam quadringenties. Ad completam hujus instrumenti utilitatem , opus est, ut possi applicari objectis tam diaphanis tum opacis. Cogitandum igitur est de m do , quo utraque illuminentur . Quo ego usus sum sie dispositum erat ad hos etiam fines. In theca cubica , cujus una superficies ex iis, quae perpendiculares sunt ad Horigontem, extrahi potest , iu-ciusum est speculum planum, super cardines horigonialiter in lateribus positos mobile, ut ad quamcumque inclinationem collocari
432쪽
possit. In hoc speculo lumen Solis vel lucernae incidens reflectitur in lentem in superiori thecae superficie collocatam, quae hos r dicis unit in objectum diaphanum , quod supra mobile planum vitreum horigonialiter collocatur. Obiecto sic illuminato applic tur microst tum verticaliter superincumbens, & facile sistens ad quamcumque altitudinem ope metallici fusi, cui per anulos connectitur . inando objectum sit opacum , & vel de nocte adhibeatur , vel indigeat majori illuminatione, quam illa, quae habe tur de die, face accensa colliguntur radii per lentem aliam, quae apto modo ligata intra metallicum circulum adhaeret brachio sim,
liter metallico, quod contrahi, & produci, & ope nodi necti, Iinclinari potest, quantum opus est, ut secus radiorum incidat in objectum illuminandum . sis. Nicroscopium constructionis similis, & primo adspectu persectioris, & expeditioris eum sex lenticulis objectivis diversi gradus describit, & designat Thomas Need ham 1 : aliud simile memini me legisse expositum a Io. M. de Turre a , & a Pl che 3 , qui etiam viam, quam tenent radii ex objecto per lentes ad oculum proeedentes, oculis subjicit. Aliud pariter simile a Ioanne Marshal descriptum , & delineatam legi, & videri potest apud Trevolitanos ), & Wolfium s), in quo tamen minor apparet utendi Aellitas . Videri etiam potest illud, quod Philippus Bonanni γ) excogitavit, descripsit, delineavit, & maxime
utile ad suas observationes expertus est. Citatur etiam Carolas Antonius Tortonus Sacerdos Picenus, anno I 68s descriptionem
novi microscopii protulisse , de qua mentionem faciunt etiam
Acta Lipsice ad eumdem annum . .s17. Microscopium Solare restat ex dioptricis aliquatenus d clarandum . Constat tubo, in quo sunt duae lentes convexae, quarum una habet secum ad aliquam notabilem distantiam, ut octo pollicum, altera vero ad modicam . Extra hane tubum debet esse speculum planum reflexionis, mobile circa suos cardines , ut lux
que. q. 88. ' Id.Observ. circa vivenria. c. q.
433쪽
lux solis in eo resexa opportune proficiatur in magnam lentem. Tam speculum quam haec lens collocatur in apta apertura facta in fenestra optime ceteroquin clausia ad excludendam omnem aliam lucem a cubiculo praeter illam , quae per rubum transmitti potest. Lux collecta per lentem projicitur in obiectum diaphanum , quod eidem objicitur, antequam tota in focam eonveniat, ne ibi numio calore alteretur . objectum vehementer illuminatum projicit radios suos in alteram lentem, quam lentem microscopii vocat
Musschenbroekius i) , e regione ipsius positam, ex qua post e terrimum ipsorum concursum in proximo soco, prodit imago o, laeti distincta , & mirifice amplificata in objicem planum , vel quod melius est concavum, qui albus sit, & ad debitam distantiam coulocatum . objecti sic depicti diameter se habet ad veram, ut di-1tantia picturae a lente ad distantiam veri objecti a lente . Quare si ea pictura distet a lente pedes 6, & obiectum a lente lineam I, diameter picta erit ad veram ut a : I, adeoque superficies picta
ad veram ut SIS : I .s18. A microscopio Solari vix distat Laterna vulgo Magica appellata , & a Sturmio ca) . qui de ea copiose egit, Megalographica , cujus inventionem Nolletus ), Montucla , ΜuDschenbroehius s) cum aliis jure tribuunt Athanasio Eircherio ;Nam in secunda editione Arris remme Lucis θ Umbra unam descripsit 6 tamquam a se excogitatam . Atque quoniam judicio boni practici dixit se relinquere aliam ejusdem constructionem , dico optimam esse & usitatam , quam citatus Musschenbroehius exhibet , quae habet duas lentes , ante qua propius lumini ponuntur objecta diaphana. Κircherus quidem narrat se de illa cogitasse, postquam advestit lumen lucernae substitui posse soli ad habendas objectorum imagines valde amplificatas, ubi per lentem transmissae in oppositum planum opportune proiiciantur. Quare etsi microscopii solaris inventio prior sit quam laterna , seu ut Κiμcherius dicit, lucernae magicae, nihilominus si loquamur de ho
434쪽
COMPOSITIS. 4 Isrum instrumentorum usa pervulgato res contrario modo se habet: in quo sensu verum est, quod passim Authores, ut Wolfius i), & Nolletus a) insinuant, alterum ex altera originem habuisse. Atque cum primus Lieberkunius e regia Scientiarum Berotinensi Aeademia in ejus constructionem studiose incumbens, notam & celebrem effecerit, propterea tamquam inventor microscopii solaris communiter celebratur, quod deinde reserente Sel-va illustravit in Anglia Ayscoughius an. I7s 3 , & anno imsequenti perseeit Wasticitus.s Is. Quod pertinet ad Microscopium Catadioptricam , quod scilicet componitur ex speculo reflexionis & oculari, hoe habetur ex inventione Newtoni citati a Wolfio ), qui etiam illud describit. Selva aliud vel excogitavit , vel primus perfecit s), quod
ipse praesert omni dioptrico, quod aliud non eit, quam telest pium Gregorianum, mutatis tamen ocularibus, & paucis aliis factis additionibus circa parvum ejusdem objectivum . Idem Seuva σὰ descriptionem profert alterius microscopii, quod appellat universale, propterea quod addendo vel auferendo aliquas partes ab ejus machina , fit modo microscopium simplex , modo compositum dioptricum , vel catadioptricum . Ayscoughius, & deinde Mathinsius protulerunt etiam ipsi microscopium , quod appellant universale, sed nescio in quo sensu .
De novis ideis aequistis per Tol copia. sao .r ' Elescopiis eomperta est falsitas illius dogmatis Peripa- tetici, quod ut verbis utar S. Thomae. 7) corpora calesia , quia non habent materiam contrarietali subjectam , incorruptibistia fune, quod credebant opportunum , quin immo necessarium esse ad rationem causae physicae universalis omnium , quae in hac terra in rebus materialibus contingunt , quam ipsis convenire satis male vel praesumebant, vel propugnabant, ut alibi 8) pla
435쪽
num feci. Haec enim instrumenta detexerunt in multis varias suciscessive alterationes, & causas alterationum, ut copiose exponit
Christophorus Schei nerus in sua Rose Ursina, cuius editio propter hoc ipsum , quod dogmati illi opponeretur . vix tandem post plures annos permissa fuit. Concluditur autem ex hujusmodi o servationibus, haec corpora similem huic nostrae telluri habere structuram . Itaque diversiae maculae, quae in Luna nudo oculo apo
rent, extra controversiam post Galilaeum est ex alibi si dictis aliquas esse ingentes valles, & alias maria fortasse , & lacus, &insulas, quemadmodum Anaxagoras, Democritus , aliique Veterum , iam statuerant vel coniecerant, ut ostendit Eduardus Corsinius a) . Horum singulis ab Astronomis, qui iis utuntur maxi, me in observationibus Eclipsium, imposita sunt sua nomina, quae Langraenus desumpsit a nominibus dignitatum aut virtutum aut hominum quovis modo illustrium: Hevelius ab appellationibus geographicis: Rieciolius tandem , non Grimaldus, ut dicit Mou-tucla 3 , ab Astronomis magis notis, & ereditis diversorum in nuxuum speciebus mutuatus est, ex rationibus, quas ipsemet 4 adducit. Ricciolii nomenclatura vulgo iam recepta est, eamque nuper Maximilianus Heli sin retulit , ordinatim disponens nomina tam Ricciolii, quam Hevelli , unum e regione alterius, &alia addens de suo ad majorem typi Lunaris distinctionem. sa I. Ex maculis Lunaribus cognita est ipsius revolutio circa suum axim intra integrum mensem periodicnm , ita ut si in Luna essemus, haberemus noctem continuis diebus i , & totidem frueremur continuo Solis adspectu ; Hoc enim concludimus ex eo ,
quod eamdem semper partem Lunae iisdem signis notatam e terra adspicimus . Quod non accideret. 14 vel tantillum discreparent inter se menstrua periodas, & ejus circa suum axim revolutio . Accidit quidem , quod tum circa polos, supra quos Luna convertitur, tum circa ipsi ut disci latera conspiciamus ejus pasetem aliquam , quae prius invisibilis erat, & ex opposita iisdem parte aliquid proportionale ipsius Lunae, prius visibile a nostro ad- aspectu
436쪽
spectu evanescat. Sed hoc non impedit, quominus integra Luna circa axem revolutio habeat eamdem periodum cum illa, quam habet circa tellurem . Primum autem ex his phaenomenis nascitur ex eo, quod axis Lunae , qui semper parallelismum servat, non sit perpendicularis plano suae orbitae, sed aliquantulum huic inclinatus a Quare necesse est, ut observator supra tellurem positus moedo unum , modo alterum ex ejus polis videat: Atque in hoc situs est ille , quem Astronomi vocant motum Lunae vibratorium. Alterum autem phaenomenon, quod Libratio Lunae audit, alias
causas habet, de quibus videri potest de la Lande ci) .saa. Per telescopia pariter detectus est error tot tantorumque veterum Astronomorum Eudoxi, Aristotelis, Hipparchi , Ptolemaei, & omnium, qui hos sequuti fuerunt, circa situm Veneris& Mercurii, quem compertum jam est eum esse, ut ambo circa Solem non circa terram moveantur . Quare eas respectu terrae patiuntur phases, quales habet Luna, & quae in venere Dei Ie sunt Per telescopium conspicuae propter ejus a Sole convenientem di-santiam , ita ut modo sint in conjunctione eum Sole, adeoque invisibiles, modo falcati, & modo toto orbe fulgentes, cum Oinpositionem habent cum Sole; quemadmodum postulare hanc eorumdem collocationem demo inrant nune passim Astronomi, ut Gravesande a , & praenunciaverat iam Copernicus sere, ut alia quando clarissime cognosceretur e quam praedictionem Galilaeus primus implevit circa Venerem , enuncians & describens observationes de his a se habitas Florentiae per epistolam Gulielmo de Medicis datam 1 Ianuarii 16 ii, & insertam in Dioptrica Kepleri, &in Optica Smithii s) , qui etiam meminit de phasibus Mercurii
primo observatis a Μartino Hortensio . De phasibus Veneris qui Dque facile eertior redditur, qui telaseopium in eam dirigat. Non solum autem phases in Venere hoc instrumento deprehensae sunt, sed etiam inaequalitates in ipsius superficie, quibus ut habetur etiam in Actis Lipsae ad annum i as sua nomina , sicut in Luna factum iam fuerat, imposuit Franciscus Blanchinius. Hae tamen serius in ipsa , quam in ceteris planetis deteste suerunt propter dissicutitates , quas Astronomi in earum observatione offendunt, enum
437쪽
ratas a Melchiore a Briga in epistola, quam ad eamdem Blanchi nium dedit, qui eam edidit ad calcem sui operis, De Hesperi 9 Phosebori nomis pharamenti, in quo omnes suas oblarvationes circa Venerem, eiusque discutia Romae habitas ope telescopii Ioo palmorum a Campanio elaborati exposuit, & teste Wolfio 1 ceteris
aecuratius delinea vit .sa 3. Eadem Venus sicuti etiam Mercurius, cum in sua cum Sole conjunctione humanis obtutibus se olim penitus subducerent, id jam amplius nequeunt obtinere, quippe observantur jam per relescopium in ipso Sole: Et primus quidem Gallendus Mercurium in Sole a se Parisiis visum anno 16 3i die et Novembras nuntiavit, cujus tamen egressum e disco Solis tanta iodo notayit, quia deceptus a praejudicio majoris molis, quam referente Smithio sa) in eo sibi imaginatus fuerat, credidit maculam nascentem in Sole, ipsius primam apparentiam . Keplerus qui ad hanc observationem
determinata hac die ineundam astronomos excitaverat, non potuit eam peragere, vita functas duobus ante illam diebus. Alias deinceps observationes hujus transitus habentur in historia Academiae Seientiarum Dulia melit. De illo, qui contigit tertio idus No-Vemb. an. I 36, extat differtatio Rogerii Boseo vi ch anno ins quenti edita : de alio an. a o observato a WMuropio in nova Anglia cum laude meminit Delis ius ca), qui per nubes non potuit eumdem videre in Siberia, quo ad hanc finem Petropolim relinquens se contulerat: de illo anui a s 3 observationem habitam in Collegio Ludovici Magni reserunt Trevolitani . Omnes, qui
deinceps evenient, elii non admodum frequentes, praedixit Halle. jus usque ab anno i 6 si per theoriam de hac re a se vulgatam. Ut autem utilius hae observationes perficiantur, meminisse oportet de inventione supra q. pΣ. ) relata rubri coloris in sole viso per solum vitrum sumigatum , & candidi si addatur viride. Nani
minor apparet diameter solis candidi, quam rubri, propterea quod, cum ruber est, cingitur anulo quodam colorato, qui corona aberrationis audit, & refractionis communium vitrorum essectus est , qui impeditur per vitrum viride : rursus major apparet diameter
438쪽
Μereurii in sole candido, quam in rubro, propterea quod sole rubro lucida ornatur corona , quae relate ad illam solis parva a Drationis corona dicitur , & est effectus cujusdam lucis Solatis sparsae supra ejusdem peripheriam, quae ipsius proinde apparentem discum imminuit, & quae invisibilis redditur, cum Mercurius est in Sole candido. Ex quibus sequitur ipsius immersiones, & eme siones uno modo observatas disserre tempore ab observatis alio modo: neque hane diiserentiam esse tenuem docebit Delisi ius in opusculo de hac re edito, cujus compendium dant Trevolitani i). Quod pertinet ad similem Veneris iminersionem in Solem mercuriali longe infrequentiorem, Hieremias Horroccius , qui desiderium sui Ianuario anni 16 I Astronomis reliquit vehementissimum, propter immaturam mortem anno aetatis az, primus illam vidit die a 4 Novembr. I 63s juxta vetus calendarium, & observationem exposuit tractatu Venus in Sole visa . quem Hevelius edidit anno 166 I, nec ulli deinde licuit eamdem videre , nisiis Maii anno I SI : ex qua observatione, quod Hallejus in Transae. philos ann. I 716 dixit, posse parallaxim Solis, unde pendet eognitio distantiae, quam habet a Terra, sere accurate demonstrari, eventus non confirmavit , non tamen praeter expectationem . Nam Caillius in suo ad Astronomos monito inserto in m numentis Trevolitanis ad Ianuarium ann. I s i assertionem Halleii iam elevaverat. Iterum Veneris transitus sub Sole contigit
anno 1 6s die 3 Iunii, de quo inter alias habemus observationem Maximiliani Heli peracta in WardoMusi sub auspiciis Regis Daniae, quam ipse idem edidit Halaiae anno 1 o, & iterum
Ephemerides astronomicae ann. I7 I. ad Meridianum Vindobonensem definitae protulerunt.
sa . Eodem instrumento discus quidem Jovis deprehensus est fasciis quibusdam lucidioribus, & inter se parallelis praecinctus. Ac Fortunatus a Brixia ca) primo has detectas dicit a Francisco Fontana, cui ex parte consentit etiam Smithius sa), qui in hujus
gloriae societatem admittit duos alios Neapolitanos Zupum, &Bartholum . Sed Cassino Seniori debemus potiores observationes
439쪽
circa numerum, amplitudinem , & variationem hujusmodi fasciaiarum , aliasque inconstantis apparentiae maculas disci Iovialis, de quibus accurate disseruit Maraldus in Commentariis Academiae Parissiensis ad annum I i . Discus vero Martis di1tinctus videtur insigni fascia, eaque obscura, & satis lata, & in ejus medio collocata, quae umbo Martis auciit, & de ea loquitur Hugenius ci :de aliis etiam ejusdem maculis cistinctas observationes retulit Maraldus ad anuum i ao Commentariorum Acad. Paris. Idem praeterea sa)paulum gibbosius apparet inter cosunctionem, o oppositionem cum Solo, ut inquit Gravesande, & melius describunt Ghisto
sariam consequentiam ejus orbitae, quae illam telluris includit. sas. Discus tandem ipsius Solis suis & ipse maeulis insectuuest , quas quisque intueri potest aliquo ex multis modis, quos re censet Card. Ptolemaeus s , quorum omnium facillimus es per imaginem Solis a telescopio projectam in candidam chartam intra obscurum cubiculum . Primus, qui has viderit, fuit juxta Nousium 6) Ioannes Fabricius, qui suas de his observationes habitas sub initium anni 161 1 edidit circa medium ejusdem anni Ni tembergae: iuxta Blanchinium ), & Ollandium 8) Galil us: iuxta Sotuelium , Card. Ptolemaeum 1o , & Deslandesium apud Trevolitanos si I), Christophorus Scheiner, qui primo eas.
Observavit Martio ann. I 6 II , non ex ullo rumore praeυio , sed Solis explorandisudio ductus, ut ipsemet testatur in praefatione ad Lectorem suis operis Rosa Urgina Bracciani editi anno 163o , idemque totius rei narrationem statim perscripsit Mareo vel sero Senatori
Augustano , qui eam sub titulo Apelles pos tabulam typis evulgavit . Atque cum deinde Galilaeus ipsum Scheinerum accusasset in libro HSuggiatore de sarto gloriae sibi debitae hujus detectionis, multis ille hujusmodi a se erimen repulit argumentis, in quibus
440쪽
PER TELES C ΟΡΙΑ. 42 Ihoe etiam habetur, 1 suas literas sub Apellis nomine editas suisse anno Issi I, easque ad manus Galilaei pervenisse quatuor memsibus, antequam quicquam de hae re ipse scripsisset. Tandem Smithius, quasi ab hac controversia praescindens, hoc solum Galilaeo perhonorificum dicit, quod a ipse detexerit quicquid nunc scimus
de natura. proprietatibus macularum Solis a Nam qua deinceps alii
addiderunt, nihil aliud sunt, nis exactiorem detorminationem de siuaxis Solis , ejusque circa ipsum periodi. sa 6. Ioannes Iarde credidit hujusmodi maculas esse sellas quasdam Solem inter & Terram se interponentes, quas sidera Bor-bonia dixit. Idem credidit Malapertius , cui tamen placuit appellare Austriaca & Philippo IV. dedieare . De hac opinione meminit etiam Derhamus 3 , & cum his citantur idem opinati esse Gai truchius, Causinus , & Rheita . Sed certum iam est hanc opinionem esse falsam a Nam observatae suerunt in medio disci aliquando nasei, aliquando evanescere, & modo densores,
modo rariores fieri, & nunc unam, nunc aliam figuram induere , & plerumque paucos dies durare , raro plures menses, ut Omnium accuratissime Hevelius explicat in sua Selenographia, & ex ipso Io. Zalin . Qui fidem habeat historicis citatis a Kircherio s), qui narrant Solem quandoque per satis longum tempus
visum subpallidum, & minus calefacientem, poterunt cum eodem,& Ortando 6 repetere phaenomeni explicationem etiam eg conserie multarum hujusmodi macularum . Ex quibus concludit allas esse exhalationes, quae supra Solis globum elevantur, quas
aliqui conjiciunt ne ascendere quidem ultra eius superficiem, sed eidem innatare, uti faciunt scoriar in clibano metalli liquefacti. Sane Rogerius Bostovici, plane persuadet, ita proximas esse Soli, ut se minus inhaereant qui superficiei, nihil quod quidem sensupercipi pess, ab ea iseni: Massilien broekius vero , qui per semestre illas observavit, distinguit duplicem earum statum, alterum initii, alterum finis: ac in primo quidem vult esse fluitan