Varia scripta circa usuram, in quibus potissimum expenditur quid de reditibus quos utrimque redimibiles vocant, sit sentiendum

51쪽

-- ... s Ia I . TUM DEDI: hoc recipiam , non in mentum, verum dicis , NON EL sis FOENER ATOR, ET VIS CUI DEDISTI Q U AERAT FOENER

TOREM UT TIBI REDDAT. Sed si propterea scenus non exigis, ne is te meneratorem judicet Deus, premis, iusto S, ex is, si tantiita exuis sis quantum dedisti, suffocando tamen & in angustiis retinendo bene

is pcium non praestitisti, sed majores mystias intulistL Sta iste dicis: h

A bet unde reddcre possit: habet pollellionem , Vendat; habet domum, ., vendat, habet lamiliam, id est servos, Vcndat. Frater tuus quando a te is petiimc ideo a te patit venderet, propterea non laciat, quia lubvenistiis ne fierct. Hoc vult Deus, hoc Iubet Deus.

VIII. Qui haec moralis christianae principia imbiberit, ille nihil mirabitur Christum qui vult Ac inimicos diligi oc ingratos beneficiis affici, hoe

quoque L suis exigere, ut, cum possunt, dc o Itet, mutuum dent nihil imae sperantes , hoc est ne id quidem exigentes, ut sibi recuperandae sortis spes adsit coeta aut etiam protrabilis. IX. Nia interpretatio est, eos Christum culpare qui non alio animo mintuum dant, quam ut sibi simile vel aequivalens officium rependatur, ali

qui non daturi, quod cum hominis sit non proximum, sed letolum amantis, indignum in christiano, & caritati, quae non quaerit qua sua simi, sed en qua Hiorum I. Cor. xiij. s. Philipp. II. rit latendum est hoc inprimis Christi proposito dc adjunctis aliis exemplis congruere. Nelas non est, imo oportet di amicum diligi, Zt homines non ingratos beneficiis mari, dc eos qui par pari referre amant mutuo dato adjuvati: sed sicut vituperandus est qui 1olos amicos diligit, aut qui solos grati animi homines beneficiis assicit, ita culpandus, bc christiano is nomine indignus, qui licet ariS mutuum dare vidcatur, ea tantum caua, atque intentione dat ut sibi vicistim idem fiat. Alienum hoc a caritate, alienum, si S. Thomam a.

a. q. 78. a. a. audiamus, a justiria, quia luc rei mutuatae redditione menta est, qua aequalitas constivatur, neque quidquam ultra exigi patitur quod sit pretio aestimabile. Peccat contra justitiam mercator qui ea spe vel pactione dat mutuum, ut opta se de non alibi merces emat mutuatarius; peccat pistor, si ea lege ut apud se panes coquantur; peccat unusquiique si cum eo pacto, ut fibi cum indigebit mutua detur pecunia, quia etsi hoc praestare ex gratitudine debeat mutuatarius, ex justitia exigi non

X. Iam lacile intestigiin quo sensiu dicat Christus mutuum date nihil

inde permntes, id est nulla commodi vestri habita ratione , non lucrandi causa, non ea spe, fore ut heneficii memor mutuatarius munuscula offerat, non ad acquirendum ius similis beneficii exigendi, non ea intentione labiem primario determinante: si erum ideo mutuum dederis , non dico ut plus recipias, quod maniaestae usurae est, sed vel ut simile beneficium recipias. alioqui proximo per mutuum non subventurus, nihil ha S, quo a peccatoribus distinguaris; nam ct peccatores peccatoribus fomerantur ut reci

52쪽

XL Quantumhaec cum omni usura pugnent nos est opus pluribus exponere. Si enim ideo mutuum dari prohibet Claristus, ut simili benilicio afficiamur, quia proximi iublevanssi non nostri commodi caula dandum est mutuum, quis non vidci quanto atrocius contra hoc praeceptum peccet qui auctarium exigit, quam qui recepturus quod dcdit similis praeterea benesicii vices expectat, eaque spe inducitur, at inui mutumn non daturus. Si vem etiam cum summo sortis periculo dari ibi p cipit Dominus , quod certe aliquando praecepti est, si turpe est cluistiano aequari peccatoribus qui --nerantur , ut aequalia id est sortem ipsam recipiant, quanto riirpius a moratoribus luperari, coaequari is ratori S in quos, tot & tanta maledicta leges omnes conjiciunt, & ideo mutuum dare ut plus recipiatur quam durum est XIL Hinc Salmas ipse de tauris cap. 2o. v. Certe ut apud Lucam comis c talunt Dominici praecepti Verba, longe ctiam magis usurarium latusis triniverberant: nam qui de perdenda crediti summa laborare voeatur ;is quis credat ei concedi paci in pro credit stinarias facere t is Illud quidem.

certum est Dominum non de alio mutuo loqui quam quod Judaeis pcr- missum lege fuit J udaeo daturis mutuum. Cui praec to ad picniorem disciplinae perlectionem hoc de suo velut auctuarium mensurae addidit, ut etiam non reddituris qualia, mutuum credatur, quomodo & aliis firmam dis , ut districtior eorum taci observatio, majori ea severitate constrinxit. XIII. Hinc S. Thomas a. a. q. 78. a. I. ad diccndum quod , dare mutuum non semper tenetur nomo , &ideo quantum ad hoc ponituris inter consilia: sed quod homo lucrum de mutuo non quaerat, hoc caditis sub ratione praecepti. Hinc Tinatus in cap. xxv. Mati. q. Iv. o Dare mutuum interdum cstis concilium, interdum praeceptum: non sperare aliquid ex mutuo si per

is est praeceptum.

XIV. Eo igitur modo Christi Domini verba accipi suadet, tam ipsaxontextus series, quam constans Traditio, ut preceptum contineant illudque multiplex, & omnibus suis partibus usum oppositum. 'Ac primum quidem praeceptum continent, docent enim quid sit faciem dum ut Altissimi filii simus, s autem non filii, quod abst, nec haeredes. Deinde continent prae pium multiplex : primum ut demus indigenti

minuum pro ut possumus, tum ut sine lucro nec plusquam aequalia recopturi : postea, ut etiam sine spe lucri, quippe Christus non manus solum

bibet, sed animum quoque Vult ab iniustitia esse alienum : praeterea ut non de emi mur ad danaum mutuum spe paris beneficii aliquando reddendi. Denique, ut inam tum aliquando detur , cum ne fortis quidem recipiendae iecuritas adest, imo interdum udi ne spes quidem probabilis affulgeri

53쪽

R OBIEcTIO. Matthaei xxv. 27. videtur Christus approbare usum nummulariis mcuaniam tradendi, illamque cum usuris exigendi, nam infidelem seu inutilem

Preum ita alloquitur. Oportuit te commutere pecumam meam nummul

rus , se mentem ego recepissem utique quia meum est cum usura. Idem M.

I. In hoc attendite fratres, inquit S. Augustinus in Psalmum Lvij. α . si Non undecumque datur similitudo, ab Scripturis laudatur ipla res, si sed tantum inde inititudo uallitur. Non enim laudavit iniquum is judicem, qui nolinat audire illam viduam, & nec Deum timebat, nocis homines reverebatur; & tamen inde similitudinem Dominus traxit.

Idem dicendum de villico iniquitatis, qui, ut sibi prospiceret, traudem

facit Domino, cujus exemplo invitamur , Luci xvj. 8. in prudentes simus. non ut iniusti & fraudulenti. Ita plane in ea de qua agitur parabola admoenemur tanto studio ex donis Dei tractum spiritualem percipere, quanto avari ex pecuiuis lucra comparant, ne ab usuris quidem abstincta . II. In hunc lanium S. I homas a. a. q 78. a. i ad I. ubi hanc sita ob. jectionem proponit & rcitavit. - Ad primuine Odicendum, inquit, quod is urura ut metaphorice accipitur pro ruperexacuentia bonorum spiritua-- lium, quam exiget Deus, volens ut in bonis acceptis ab co se α ρογώ ficiamus, quod cit ad utilitatem n seram, non ri . III. Non absimiliter S. Ambrosius de Tobia cap. I s. 'o veniens inique eum usuris exegissem illam. is Audistis quae pecunia bovi scienciatoris Tit,

is quae pecunia bonas acquirat usurra, quae Pecunia non intamet inenera

is torem, non opprimat tabuorem. Nempe vularitelligi gratiam Domini

spiritualem. . l

IU. Ipsi Calviniani in Bibilis Gene vae editis anno rues . Ad hunc Iocumca annotant quibus confundi possunt Catholici usiam patroni. ἡ Β ne si faut pas conclute de ce passage, que Ic Sciamur Vcuule approuuer linis usurus, mala d pretend oter toine malare d excuse, a ce qui sora n is Eligens dems er les dolis, ita graces & les biens alas qaeus Ont μή se de ita Idem annotatus in Bibliis Dordracenis ad Luc. XIX- 23. ἰU. Addi potin bonos 1 os qui in parabola laudantur non usuris Doemini sui pecunias auxisse, sed utili negotiatione, qua, qui quinque talenta cc crat, superlucratus est alia quinque, qui duo, alia duo; at scrvo malo& pigro respondetur secundum stultitiam suam. Dominum ille accusabat quasi durum & avarum, qui ibi meteret ubi non seminaverat, & congredint ubi non sparserat. Non fatetur sc talem cite Dominus vere justus, stavum malum ex proprio ore judicans, oportuit ergo, inquit, te commit Dissili

54쪽

rere pectini m mmm Nummulariis , se veniens ere , reeepissem utique quod meum es eum usura. Ira plane est: qui durus S marus metit ubi non seminavit, cum pecunia sua aufert & usuram quae tua non est, Us dicit Basilius ad finem homiliae 2. in Psalmum xo. Sme terra plantas, Ane semtione metis: ted absit ut ita sic Grat Christianus, quem & i ustum este oportet & humanum & misericordem. Audiat potius S. Doctorem ibidem

ita admonentem is A volente accipere mutuo ne Vultum avertas, necis pectuitam tuam dederis ad usuram, ut tam ex veteri qu in nova lege quae is conducibilia sunt edoctus, bona cum spe ad dominum hinc emigres, is bonorum factorum usuras accepturuS.

Speciosia quidera sunt Patrum testimonia quae contra Iucrum ex mutuo, quolibet properuntur, sed cos solos decipiunt qui ad istes non recurrunt, nec temporum & rerum circumstactias consderant. Non sunt uni in dive rum Patrum vel Patris ci aedem diversis in locis contra usuram in. viniae . Injustititiam, crudesitatem, avaritiam, pravum rei usuris acquisitae usium condemnant, non lucrum Ex mutuo, uoi nihil horum vitiorum includit: certe iidem Patres nixotiationem non minin quam usuram cubpam I ncque tamen quinum dixerit illicitum esse omne commercium. REsPONSIO. I. Nescimus M acto, si ad somes recurrerimus in expendendis sanctoriim Patrum testimoniis, appareat eos non omnem usuram Culpam. Dctestantur usuram, tenus.. W- - , &quidquid exigitur ultra fortem. Circumstintias qui attenderit, videbit Patres etiam tum usuram argum, ubi a negotiatoribus exigitur, ubi utilis est mutuatario pecunia, aut se ad usuram data. Quos si Patres acrius invehuntur in oppressores paupe-xum, in eos qui usiuras multiplicant, qui insidiantur luxuriosis hominibus, aut debitori qui a creditoribus urgetur, ut tandem mmm patrimoniumin Vadant, non propterea moderatiores ustuarios excusant, quemadmodiunmmicatores non excusat qui gravius reprehendit adulteros. Illos omnes une excepti ne Concilia praevaricationis arguunt, qui Pecuniam suam dant ad usuram, seu qui cum lucri pactione , vel ex lucri spe dant mintuum. Tandiu credemus & uniformes inter se & constantes ino SS. Do- ores & Pontifices in reprehendenda usura, donec unus salium prostra E, 8' iis omnibus contradicat: nullum protulit Lamotus, nullum At Cror librI cui titulus de La p, atque des hilleis , in quo hac observatione dignitumum in omnes Scripturas, Concilioriam, Pontificiim, SS. Patrum iratus oblectioncs esse quas sibi resti lendas Auctorproponit, neque aliter sta'

Rr quam ex proprio suo rauocinio, & falso quod nulla auctoritate stabilitarraci P. II:

55쪽

II. Quatuor itaque in iis quae Concilia dc Patres circa uiram docue

runt, diligenter observanda sunt. I Q. Generalitcr usuram Omnem, om ne ex mutuo lucrum constanter ab iis improbarL 20. Re vera quidem acrius propter majorem criminis enormitatem invehi in eos qui pampetas ulmis opprimunt. 3 v. Plures tamen Patres etiam usuram erga di- aites aut negotiatores expresse damnare. V. Ne vel unum reperiri aut

produci mile , qui usuram qualemcumque ctiam minimam a divitibus cxigi licere asseruerit. Ira ut unmerito , propter ea quae in Oppraebres pauperum acria dicta sunt, ideo moderatioris usurae exactores debeant

cxcusari.

III. Sed, inquies, id solum Patres reprehendunt quod injustum est, euego innoxios judicarent contractus nostros in quibus nihil injustum est. Ita lane, si nihil sit in iis secundum Patres injustum : at si Patrum iudicio injustum semper est minus dare mutuando oc plus accipere velle ; patrum concorcussimae auctoritati, cui cedendum tit, non resistendum, resistit quicunque, quod illi injustum uno omnes Ore edocuerunt, audet justum credere.

IV. Erit ne igitur reprobandum commercium, nam illud Patres tam generaliter reprobare dicuntur, quam usuram Non erit reprobandum, sed cum magna cautione exercendum, quia illud Patres non illicitum, sed imiustitiae, fraudum, & avaritiae periculis plenum effetradiderunt. Ejus reiicistis in S. Augustinus in Psalmum Lxx. ad versum Is . ubi legebat anti qua versio. uomam non cognovi negotiatisnes. Hoc loco utitur ut eos doterreat a negovatione, quibus proxima peccandi occasio erat. is Audiant, is inquit, negotiatores, & mutem vitam . . improbent, damnent, mutentur, is si peccatum in negotiatio ... sed ait mihi nesotiator: Ecce ego affero se quidem ex longinquo merces ad ea loca, in quiuus non sunt, ea quae λει,, tulero, unde VIVam, tanquam mercedem laboris mes peto ... Η U-ζobat Augustinus, & rcponit: is sed agitur de mendacio, de pessurio ' quius verbis ostendit non culpari a se ipsam neSotiationis proaemonem, aut iustana unde vivat operae ipsius merces , sed vitia : tum respondentem inducit naeotiatorem. Hoc vitium meum est, non negotiationis. Quod postquam pluribus comprobavit, subjicit demum S. Doctor. ,, Quando is verum dicitur, non in quod contra dicatim ' Faretur ergo licitam esse negotiationem , at propterea ad alias Psalmi explicationes recurrit quibus ill solum condemnantur qui vel religionem vertunt in turpem nundina tioncin, vel litterae accidentis cognitione judaica contenti sunt secundum

alteram lectionem: non cognovi steras uratim.

Amerant qui aiunt Patres eodem modo de usura & de commercio lacrutos esse; afferant, si possunt, aliquid ejusmodi in favorem usurα Ostem dant comprobatas esse a S S. Doctoribus rationes usurariorum, ut negintiatorum , iustani laboriS mercedem illam habitam fuisse ut lucrum nego. tiatorum , id solum in usurariis vituperari quod ab ipsa usura separari poetae. in alioe linius traducta ea Psalmorum xW.Lrv. Lxxj. loca, quae usuram

56쪽

condemnant, quemadmodum agit Augustinus erga eum Palmi Lxx. vera. sum, quo vidcbatur Omnis negotiatio Vituperari: tum dicere poterunt aliquid esse in Traditione, quod iis contractibuS fMeat, ubi lucrum ex mutuo &speratur, Zc exigitur. 'Atque haec generaliter observasse sussiciat, donec aliquis particularia quaedam anctorum Patrum aut Conciliorum testimonia protulas, quae sententiae nostrae adversiari videantur. VII. OBIECTI in Quando Constantinus voluit excessivis Ethnicorum usuris mederi, non omnes iustulit, sied certis finibus coercitu, neque id improbavit Ecclesia. Clericis quidem usiuras prohibuit Concilium Nicaenum, 1ed iis solis, adeoque laicis licitas reliquit. Hoc factum Vel unum sufficeret Traditioni expli candae ac constituendae. Alii Canones ex Nicaeno interpretandi sunt. Qui Nicaeni Concilii improbationem ad laicos conatur extandere, vcl ipse sed cipit, quia ad foruci non recurrit, vel alios vult decipere.

I. Hoc primum eos facere aequum est qui confitentur a Nicaeno Concilio, aliisque in iram omnem clericis interdici, ut si clerici sint lucrum ex mutuo non iaciant, & clericos Omnes ab co dehortentur quod pro suprema sua auctoritate & sapientia ipsis prohibuit Ecclesia. II. Deinde ne colligant laicis permissas fuisse usuras, nisi velint licuisset em divinam praevaricari: nam in sonte Graeco, ut in versione latina damnat Concilium clericos usiurarios, non quod rem taciant laicis solis concessam & suo statui non congruentem , ita ouod obliviscantur divinae Scriptura: diccntis : Eui pecumam sesam - deii ais usuram. --

III; Non repetemus quae in iterata discutione pag. 9. Io. & II. dicta sunt, ut ostenderetur & ante Concilium Nicaenum, & post illud omnem

omnino usuram omnibus fili sic interdictam: unde sequitur idem facere eos qui Nicaeni Concilii improbationem ad solos clericΟS restringentes, ex mvolunt alios omnes Traditionis totus explicari, ata ex canonibus contra elericos concubinarios colligerent laicis non illicitum csse concubinatum. Crimen crimini non δ' mus, sed dicimus eandem argumenti formam esse & similein in ratiocinando aberrationem.

IV. Non opus in plura de Constantini lege dicere: potuit illa justa esse, etsi injustum toret quod tolerabat, quemadmodum justa Lex Dei ipsius fuit, divortium , aliaque in Judaeis tolerantiis quae loe ae turna prohibet ac . Vindicat. Caeterum inter omncs Christianos constat, lege Principis licitum

fieri non poste quod Dau prohibet.

57쪽

s is r

VIII. OBIEBTIO. Resen Edmundus Richerius in Unive sitatis Pari sensis Historia, quae

non extat nisi manu scripta, acriter in Sinhona disputatum esse saeculo docimo quario de usura, miraturque praevaluisse eam sententiam quae pedimittit creari censius annuos pecunia in perpetuum alienata , interea dum tanquam usurarii reprobati sunt ii contractus quibus ex Pecunia ad certum vel incertum aempus mutuo data pocipitur census tandiu duraturus, donec ipsa reddatur pecunia ac re quidcm ipsis hae casuum duorum resolutioncs simul stare non possunt. REsPONSI P. Quidquid controversiae fuerit, non spectabat pecuniam mutuo datam ad tempus certum vel incertum; quippe ex ea lucrum nullum exigi citra usurae vitium posse consciatiebant omnes Ecclesiae Pastores & Theologi. Quaestio fuit de contractibus alienationis perpetuae, neque alia ratione imdicari sunt legitimi, atque ut tales declarata a liammis Pontificibus Martino U. α Calino III. quam quod valde dissimiles essent his contractibus de quibus hodie agitur. Stant igitur optime hae duae resolutiones, una nullum lucrum percipi posse ex pecunia ad tempus alienata, quia munium est quod natura sua & Domini lege Matuitum esse debet; altera, licitum tae censum annuum emere pecunia in perpetuum alienata, qua in re ut nullum mutuum est, ita nec usura, quae nihil aliud est quam lucrum ex mutuo. Rogandi sunt hujus objectionis autores, ut dignentur attendere nihil eam continere quam quod a sanctissimis Epilcopis in Apologia Camistarum, &a Clero Gallicano Gebri censura anni et o . damnatum est in propositio nibus 1 . & 38. Vide Casiis positionem pag. II. & I IX. OBIECTIO.

Demonstratum in nulla lege naturali aut divina prohiberi omnem soneratim usuram, seu omne lucrum ex mutuo exactum, ves principaliter intentum. Frustra emo congeruntur testimonia Conciliorum, Pontii

cum, Patrum; illa quippe non constituerent nisi legem Ecclesiasticam quae in re civili & magistratuum regimini unice subdita, nullius ponderis MCujus es imago hae se superscriptio, quae monetam signat 3 Principis. Reddatur ergo tactari quod Caesaris cit. Hoc solum argumentum satis est, ut desiniatur casus propositi resistutio, & solide stabiliatur systema oppositum.' Neque dicendum est Ecclesiam rejecisse pro summa&infallibili qua pollet auctoritate contractus illos ut divinae legi contrarios: nam potest quidem Ecclesia de omni morum quaestione judicare, sed ex regula a Dco praesa, pta

58쪽

r ro J .pta, quam debet proferre cum legitimis probationibus

Ex his quae huc usque dicta sunt judicari potest, an non lex divina omnem usuram , homini praesertim citristiano prohibeat. Omne ex mutuo Iucrum Ecclesia damnavit, non ex lage quae ad variabilem disciplinam pertineret, scd dclinicione fundata iri Scripturis veteris & novi Testamenti, ac Traditione perpetua. Citant loca plurima Patres , Pontificcs, Concilia; & quamvis non citarent, facit ipsa Ecclesiae intalibilitas, ut cum pronunciat de fidei aut morum quaestionssius, dubitari non possit quin regulam sequatur divinitus constitutam. Σ. OBIECTIO. Ecclesia nunquam pronunciavit cos contractus qui in mederato Belgio

Revera non expendit Ecclesia quo pacto hic fiant contractus, ut de iis pronunciare possit, sed pronunciavit taurarium & illicitum cile omne lucrum ex mutuo exactum, vel principaliter speratum. Hoc dogma est, de quo diximus nullum esse quod constantiori Traditionc ad nos transinissiunsit. Contra hoc scimus neminem , ut de praedestinatione aiebat sanctus Augustinus, nisi errando disputare potuisse. Utrum tales sint contractus in his regionibus usitati, qui lucrum ex mutuo involvant, res in lacti cx so ma dc effectu illorum contractuum dijudicanda, atque altero hujus Appendicis Articulo discuticnda. , XL On IECTIO. Falso dicitur Calvinum primum esse qui moderatam usiuam permiserit : potuit ea in re aliquos nonnullonina Sorbonicorum exciniis merito redarfluere. Ncque in ea a Concilio Tridentino condemnatus est. Neque 'si quia a Calvino dictum est, propterea repudiari debet: nam re Dei omnipotentiam dc Trinitatis dogma conmus cst.

Non rejicimus id quod a Calvino commode dictam est, etiam in hac materia, sed quod contra Traditionis auctoritatem. Agnovit in Saia Plura generatim prohiberi ne Judaeus a Iudaeo usuram exigat. Utinam hoc eum Canino ag Icerent omnes, neque quisquam lin ra a istis C ru P v

59쪽

pauperibus ustiram exigi non licuisse. Hoc in Calvino non possumus non damnare , quod credidit prohibi tionem hanc ad ca praTepta pertinuisse, quae cum umbris vcteris Legis evanuerunt. Id enim dici non patitur natura praecepti ipsius quod morale est, non ipsa auctoritas Ecclesiae quae Canones sium in lege simul& Evangelio fundavit: unde & hoc propositione 39. damnavit Clericus Galli

canus.

Alterum quod a Calvino contra Traditionem dictum est in explicati ne octavi praecepti Dccalogi dc in caput xviij. Ezechielis, est non prohiberi usuram nisi immodicam, Vel qua paupcroe opprimuntur. Ea in re non aliquorum Sorbonicorum excellibus , sed unanimi Orthodoxorum corusensiti refragatiis est, ut sine manifesto errore ipsum sequi nemo possit. Multis de causis fieri potuit, ut ea de re non pronunciaret Concilium Tridentinum,& idneste non edita erant opera illa quibus hic error continctur : at pronunciarunt plura Concilia I ridentino potaiora, & quis dubitet Tridentinum idem fuisse dicturum quod Nicaenum x Viennense docuerant λXII. OBIECTIO. Il

Scriptura non praecipit nisi caritatem: nihil aliud culpant Patres quam quod injustum cit. Porro namitatum ein contractus usitatos neque iustitiae, nequc caritati esse contrarios. Ili his nemo alteri facit, nisi quod sibi fieri vella. Pcr hos contractus ditantur Mercatores, justo moderatoque lucro se suamve familiam sustiniant qui ipsis petatnias tradunt in negotiatione expcnd das; floret commercium, ac per commercium Respublica. Non potest esse arbor mala, quae tot & tam bonos fluctus parit : non est comdemnatum a Christo justitiae & caritatis magistro, quod utrique Virtuti

I. Hoc primum observandum in ratiocinium illud quod ad probandam usiurae moderatae a divitibus cxigendae innocentiam prosertur Calvino Amctori debeti : sic enim ille censet in octavum Decalogi praeceptum, D Nonis nisi de paupcribus haberi sermonem , ideoque si cum divitibuS neginis tium sit, liberum jus idencrandi permitti, quia legislator rem unam II. is tando , alicram de qua lubilcri videtur non damnare. Objiciunt, so is nera res a Davide & Ezechiele in totum damnari: sententias illas ades normam caritatis exigi dcine arbitror: idcoque non damnari, nisiis improbas cxactim , quibus creditor posthabita aequitate debitoremis suum onerat & premit. Unde sequitiir uturas non esse 1llicitas, nisi qua te

60쪽

Scripturas explicare contra Traditionem unanimem , iκc habere alium interpretationis sive vadem Vel auctorem, qtiam Calvinum II. Revera Patrum principium est ex ipsa Scriptura desumtum , cum qui nec caritatem violat nec justitiam , legem implere : vcrum sic inte, ligendum cst quomodo ipsi intelligunt; neque ad id convcrtendum , ut quod illi uno ore condemnant, credatur innoxium. Porro non docent, nec sine errore dici pollet, illud omne esse licitum quod non Mentialem &per mana cum justitia & caritate repu nantiam includat. Hac enim ratione potv mia simultanea non taci illicita; ncmpe de moribus, non ex

metaphysica possibilitate, sed ex morali in imatione, seu ex co quod com tingere solet, statuendum ac iudicandum est. Potin quis si solam rei naturam spectemus , sancte cum duabusluxoribus versen, Sc liberos in Pacceducare 1 sed quoniam hoc aptum est dii cordiis caeterisque cupiditatibus locum dare, justissime ac sapientissime a Christo prohibitum est, nec fierilliti sine justitiae & caritatis tum divinae tum humanae violatione posset. em dc usuris diceremus, si non essent per se injustae, idque sumceret, ad cnervandum illud argumentum quod refellimus, & in quo sibi tanto. pere plausit Auctor libri de ιν pratique des buleis, ut cx eo omnes suas probationes, responsionesque depromat. Ccrtum est lege divina prohiberi usuram omnem: sic Deo placuit, sic fieri oportere judicavit, ut reprimeretur

cupiditas, ut daretur locus pauperibus mutuo gratuito adjuvandis, quod vix faciet, qui cum lucro mutuum dare se posse cxistimabit, ut omne hin manum genus arctiori staternitatis vinculo conjungeretur , ut vitarentur omnes injustitiae atque inhumanitatis occasiones quas in hac negotiationestinuentes esse illi ipsi confitentur, qui eam volunt cise per se innoxiam S tis id tac oportet, ut jam non audiatur quicumque de tactu vctito dicit: Cur praecepit vobis Deus t M. Et addit: Nequaquam morte moriemisi. Gen.

III. I. q.

III. Non animadvertunt qui hanc objectionem proponunt illud ipsiam principium quo nituntur contra se retorqueri validissime posse. Sic enim Illi arsumentantur. Christus nihil prohibuit circa mutuum quod sit justitiae& caritati consorme, ipsique reipublicae utile ac prope modum necessarium. Atqui lucrum aliquod ex mutuo percipi res cst quae nec cum justitia pingnat, nec cum caritate. & reipublicae summopere utilis es. Elgo id Christus non prohiduit.

E contrario sic noe argumentamur.

Dein, ut supponitur , nihil prohibuit circa mutuum quod sit justitiae &Caritati conforme, ipsique reipublicae utile vel neccssarium. Atqui certissimum cit Deum in veteri & novo Testamento prohibuisse

omnem uturam, seu omnis ex mutuo lucri exactionem aut etiam spem re expectationem qua ad mutuandum derenninemur. Ergo nulla inura, nullum ex mutuo lucrum exactum vel principaliter

atum iustitiae simul dc caritati consorme est.