Joh. Caspari Suiceri ... Symbolum Niceno-Constantinopolitanum Expositum, Et Ex Antiquitate Ecclesiastica Illustratum

181쪽

im EXPOSITIONIS SYMBOLI

creatus vocabitur. Oecumenius . in cap. I. ad Colosi pag. 889. πρωτότοκοιτάσης κτίσεως, τουτέ , τμ ποσης κτίσεως , πρωτοτοκους καὶ μονογοῶς γεννη- θεία. Primogenitus omnis cmaIurae, hoc est , ante omnes res creatas insta primogeniti j unigeniti gantius. Athanasius in expositione Fidei t. r. pag. 242. ad hunc ipsum locum: πρωτέτοκω εἰτῶν, δηλοῖ μη εἶναι Ebris κτε. σμα , ἀλλα γέννημα τοὐ πετρις. ii v γὰρ επὶ τῆς θ τ roe κυτού τὸ λέγεσθαι κτίσμα. Ta γὰρ πάντα ἐκτῶσθησαν ὐπὸτοὐ πατριο διὰ τού 'mos. 4 δἐ 'Τιδι μευοe ἐκτῶ - ιι ώπως θωMη. διὸ πρωτότοκος ω, Tams κτίσεως d ειος λογος, ἀπε-

me ἐξ ἀτμετου. Dum eum anellat primogenitum , indicat eum non esse creaturam , sed Patris Filium : peregrinum enim ce alienum est, δε deita. re ejus diei creaturam. Omnia enim creata sunt is Patre per Filium. Filius satem solus ab aeterno ex Patre genitus es : propterea primogenitus est omnis creaturae Deus Verbum , immutabilis ex immutabili. Theodo

Primogenitus omnis creaturae , Me passione genitus , creator totius creaturae atque essentiae factus est auctor. Recte etiam Ambrosius: Ante omnem creaturam geuitum air Filium, non creatum testatur, ut secerneret nais rivitatem ejus a cieatur acIura. Quemadmodum igitur primogenitum vocarunt Hebraei, non eum, quem plures nativitate i equerentur, sed potius, ante quem nemo ex iisdem natus e stet parentibus: Ita Filius Dei dictus est primogenitus omnis creaturae, quasi dicas, ab aetereo genitus. Lyranus ad locum Apostoli: Primogenitus omnis creaturae, id est, genitus ante omnem creaturam: quia generatio Filii a Patre est aeterna. Isidorus Pelusiota, lib. 3. epist. 3t . pag. 268. ut eo facilius Arianorum declinaret impetum, ex illimavit, non ei te scribendum πρωτότοκος, τροπαροξυτύνως, sed

πρωτοτικος, παροξυτ vως, ut VOX accipiatur active, non passive : Paulum enim non docere , πρῶτον τῆς κτίσεως abτD ἐκτίσθαι, ἀλλα πρῶτον τετοκέναι, τουτές, πεποιηκ-αι τημ κτίσιν, eum primum ex omnibus rebus creatis conditum

esse, sed primo peperisse, hoc est fecisse res creatas. Atque hanc sententiam

suam per totam epistolam probare allaborat. At hisce subtilitatibus mini me eli opus, nec quisquam alius ex veteribus, quantum sciam, eodem vel leviter inclinat. Quis vero dubitat, quin, qui ante creaturarum creationem dicitur genitus, hac ratione a creatione ec creaturis distinguatur Nec tamen omnes ex veteribus Veram illam, quam proposuimus, retinent loci Apollolici expositionem. Athanasius enim orat. contra Arianos, t. I. Pag. 32. quamvis alibi, ut vidimus, ad aeternam Filii

182쪽

NIC ENO CONSTANTINOPOLITANI. CAP. VIII. 11 1

generationem hoc referat, id de assiimia carne ex B. Virgine accipit.

Verba ejus sunt, xρ-ότοκος πάσης κτίσεως λέγεται, ουχ ἁς ἐξισούμενος τὸ ς κνίσ-μaσι, καὶ πρῶτος αυτῶν κατὰ χρ)vον, πρωτότοκος λέγετaι. πῶς γαρ, οπου γε μειογενής ωιν αυτὸς, ἀλλα δια την προς - κτίσμαra συγκατάβασιν του λιγου, καθ'- καὶ eολλῶν γέγονεν ἀδελφός Primogenitur, omnis creaturae dicitur, non quas

creaturis aequiparetur, , ipse inter eas tempore primus si, primosenitus diaritur: qui enim hoc, cum ipse sir unigenitus ' sed propter Verbi ad creaturas condescensonem, juxta quam etiam multorum factus es frater. Respicit auctor ad locum , qui habetur ad Roman. S: My. ubi Christus dicitur primogenitus inter multos fratres. Hoc omnino loco respicitur ad naturam

humanam, juxta quam vocetur πρωτότοκοι. Theodoretus ad locum Apostoli: πρωτότοκος ως ἀνθρωτος ἰνομάζεταs' μιτογενῆς γήρ ἐ- ωρ θεός οὐκ ἔχει γαρ ἀδελφους ac θεις. λς δε ἀνθρωπος, αδελοοῖς τοὐς παιςευκότας καλει. Tούτων ωὶ - τοκος. Primogenitus nominatur, ut homo I ut Deus enim, unigeniis

rus est. Neque enim fratres habet , ut Deus e sed ut homo appellat fratreseos , qui crediderunt. Horum primogenitus est. At in altero loco, ubi προτέτοκος πάσηι κτίσεως appellatur, id non ad incarnationem , sed ad se- ternam referendum generationem. Alii istud , τρωτιτοκος τάσης κτίσεως, reserunt ad regenerationem . Cuius Baptismus est Symbolum. Id facit Greg. Nysienus Orat. 2. contra Eunomium, t. 2. pag4yῖ' Διὰ τὸ γενέσθαι ἡμra, inquit, αἷμα καὶ σάρκα, κα- ολ συ ἡ γραφη , d δἰ ἡμας γενιμενος καθ' ἡμας , καὶ σαρκὸς καὶ assi τος κοινωνήσας , μέλλων ημae μεταποιμ εκ του φθαρτῶ τρος τὸ ἄφθαρτον , Da της ὐνωθεν

γεννήσεως , της δι' υδατος καὶ πνεύματα , aως του τειάτου τικου παθηγήσατο, δια του Iλου βαττίσματος το ἄγον πνεῖμα ἐπὶ το υδωρ ἐπισπασάμενος' ὐςε τώτων τῶν πνευματικῶς ἀναγεννωμένων , πρατ τοκον αὐτει γενέσθαι , καὶ ἀδελφῶς δεσμά. σαι τάς της ωοίαι αbτού διὰ του υδατος καὶ τε πνεύματος μετεσχηκότας γεννήσεως.

Propterea quod nos nati sumus sanguis S caro , scar dicit scriptura , qui propter nos secundum nos natus est, tu camis N sanguinis particepsfactus est, nos ex corruptibili ad incorruptibile vendicaturus per supernam generationem, quae est per aquam id Spiritum , ipse talis partus dux exstitit, per suum baptisma Sanctum Spiritum in aquam attrahens. Ita ut omnium, quis ritualiter regenerantur, i est primogenitus, fratresque nominet eos , qui Llis cum ipso per aquam S spiritum generationis facti sunt participes. Hanc ipsam expositionem etiam proponit de persecta Christiani forma , t. 3. pag. 29o,29 i. Eodem respicit Basilius Caesar. lib. 4. contra Eunomium, pag. I . ubi , inter alia , dicit, Christum vocari τρωτιτοκον πρὸς τοὐς διλ

183쪽

1s1 EXPOSITIONIS SYMBOLI

ύιοθεσίας του ἁγίου πνεύματος εκ θεῶ γεννωμένους, primogenitum respectu eorum, qui per adoptionem Spiritus Sancti ex Deo nati sunt. Et Chrysostomus Homil. in Incarnationem Domini, apud Photium in Biblioth. Cod. 277.

τα ἀλλα πρωτεύει τάγε την ανθρωπιτητα , αρχηγὸς ημῶν γεγονας τῆς ἀνατά. σεως, καὶ τῆς ἐκ Φθορας εἰς αγαρτίαν με τοιχειώσεως. Cum dicat B. Paulus.

Primogenitus omnis creaturae, baeretici, inquit, non intellige utes de qua creatura loquatur , ad creaturam inluvies Filium detrudunt. Est vero duplex creatura s una Fidem facta , altera vero renovata. Paulus namque iterum clamat: Si qu e in Cimito nova creatura: utque manifestὸ ostendat. se dicere , Christum esse primogenitum creaturae renovatae, addit, primoge nitus ex mortuis, ut sit in omnibus primus. Primus renovatorum , ad immortalitatem vocatorum , ex mortuis resuscitatorum. Primus non secum dum deitatem , sed secundata humanitatem, princeps factas resurrectionis no strue, muIationis ex corruptione ad incorruptibilitaIem. Pia quidem haec expositio, sed cum Apostoli scopo non convenit. Filius namque Dei vocatur πρωτότοκος πάσης κτίσεως, quia ab eo omnia condita , ὁτι δε ἀυτ. ἐ- κτισθη τὰxάντα, inquit diserte Apostolus. Frequenter etiam in ore habuerunt ista LXX. Interpretum Proverb. 8: χχ. ubi de SapienIia: Κύμος ἔκτισε με αρχὴν dias αυτού. Dominus creavit me principium viarum suarum. De Arianis Basilius Caesar. lib. h. contra

Eunom. pag. 39. ἐιδε πρὸς την τού 2ολομῶντος καταφεύγουσι λέξιν κάκεπει , --τερ ἐξ ὀρμητηρίου τινὸς, τῆς πi ας κατατρέχουσι. διὰ γυ το ἐκ προσωπου τῆς σο-οίδε εἰρῆσθαι, το, Κύριος ἔκτισε με. ἐξεῖναι ἁυτο ς κτίσμα λέγειν τον Κύριον oxia

λήφασι9. Hi verὸ ad Solomomis dictionem confugiunt, ac inde, tanquam ἡ Deo insediarum , in fidem invehuntur. Cum enim ex persona Sapientiae dictumst, Dominus creavit me, arbitrati sunt, si licere de Domino dicere, qu)dst creatura. Verum orthodoxi varie praeientem locum haereticia extorquere sunt conati: diverto tamen successu. Alii enim illud ini: is de aeterna generatioπου τού Λόγου sunt interpretati. Ita Juitinus Martyr in Dialogo cum Tryphone, pag. 3 9. edit. Graeco- Latinae s

184쪽

NIC NO-CONSTANTINOPOLITANI. CAP. VIII. rs

Latinae, ubi ad hunc locum: Nοεpra , ῶ ἀκροαταὶ, ευε καὶ τὸν νοῖν προσοχετε, καὶ ὁτι γεγεννῆσθαι υτι του πατρὸς τούτο τὸ γέννημα τρὰ τάντων ἀτλῶς sκτισμάτων δ λόγος ἐδήλου , και το γεννώμενον τῆ γεννῶντος ἀριθμ* σερόου χι, πῶς ὁστισδε ὁμολογήσειε. Intelligitis, o audiiores , siquidem animum advertitis, Verbum declarare, tum a Patre editum esse germen hoc ante creaIuras omniano unisersas, tum gremen ipsum numero aliud esse a generante, id unusiquiseque conflebitur. Eodem concedit Didymus in Catena Patrum Graecorum in Proverbia, & veterum alii. Alii, & quidem longe plures, de humana Cissi natura verbum κτίζειν accipiendum esse docuerunt. Ira Gregorius Nazianzenus Orat. Σ. de Histio, quae est 36. pag. 378. ubi inter alia : 'Eπειδαν ἐνταὐθα , sinὶ τὸ ἔκπισε,

uoniam hic aperie, o creavit, Et gignit me, reperimus, smpliciter hoc censeo , quod cum caussa conjunctum invenimus. id humanitari assignandum esse s quod autem simplex causseque expers , divinismi adscribendum. Age igitur, annon illud, creavit, annexam caussam habet Z Creavit enim me, inquit, principium viarum suarum ad opera sua. Opera autem ipsus veritas N judicium, quorum causid divinitate unctus es. Haec enim unctio humanitatis es. At illud , gignit me, sina caussa dictum est. Alioqui senis, quidnam ipse ad unctum sit. uis igitur inscias ibit, quin Sapientia, secunis dum inferiorem quidem generationem creata , secundum autem primam illamma seque incomprehensibilem, genita dicatur ρ Ex his patet. Nazianzenum in LXX. Interpretum versione utrumque verbum , &Tκτισεν, & Nis legisse, secus quam hodie legimus. Athanasius Dial. I pag. Is ad illud, Ἐκο- μι, haru habct : το μέλλον ἐτι τῆς σαρκώσεως γίνεσθαι, - έδη γεγωὸς ἔλεγε. uod in incarnatione futurum erat, illud, quos jam factum esset.

dicebat. Et mox , pag. 2 i. τὸ, Κύριος εκτισέ με, περι τῆς σαρκίσεως αὐτούἔψηται. Illud , Dominus creavit me , de incarnatione ejus dictum est. Idem , in epist. ad Serapionem , t. r. pag. ι72. 'Aκουο ς τὸ , ἔκτισεν, ἁκὀλουθον αν ε' μνημονεύειν, ἔτι θεῖς ἐν, ἐκτίσθη ανθρωπος ἀνθράααν γαν ἔχον τὸ

κτίζεσθαι. Audientes illud, creavit, meminise oportebar, quod, cum Deus

V esset,

185쪽

is EXPOSITIONIS SYMBOLI

Uset, homo fuerit creatus: hominum enim proprium est ereari. In eandem 1ententiam scribit idem in expositione Fidei, r. l. pag 2 2. 8c Orat. i. Contra Arianos, tom. eod. pag. 299. Cyrillus Alexandr. in Thesauro suo, Asieri. is . sese in hujus loci explicatione mirifice torquet pag.

Is6.is . tandem, pag Is 8. dicit: τὸ , Dτισε μή, ἀντιτού, ἄνθρωπον ἐτολσε. vοητέω, και μὴ κατa τῆς νοσίαι ἀτρύ τὸ εἰρημένον ἐκδεχάμε a. Uud, creavit me, pro, hominem fecit, intelligendum: neque de vus essentia dictumaec piamus. Basilius lib. . contra Eunomium , pag. Io S. Ληπτέον τοnτατα ἐτὶ τῆ τι- μορ*ἡ9 τοὐ δούλου λαβειτος. Capiendum verbum creavit de eo, qui formam servi asumsit. Chrysostomus homil. de SS. Trinitate , t 6. edit. Paris. pag. 399. το, λπισε με, το μέλλον γοωθαι, aes γεγονὸς, προαναφω. νιν Cum dicit, creavit me, praedicit id, quod futurum erat, quasjam fui ei factum. Caeserius quaeli. 9. pag. 22 περὶ του πιου μεν Q ι καγω τd νῆμα, ὁ Κύριος &τισε με, ob μεσοι περὶ της αὐτοd θεύτητος , ἀλλα τῆς εκ Μαρθας αὐτοῖ σαρκὸς ἀκτι e γὰρ θεότητι. κτίζεται τῶ προσλημματι. De I ilio quidem

etiam ego dico accipienda esse ista , Dominus creavit me, non quidem de ejus deitate, sed de carne eyus ex Maria assumta : qui enim increatus est respectu deitatis, creatur respectu assumtae carnis. Eusebius Pamphili de rationali sapientia, homini a Domino data, praesentem locum exponit. Verba ejus in Actis Synodi Nicaenae , lib. 2. cap. I 8. pag ii 6. sunt: Ουχὶ τοὐ 'Tι οὐ τού θεῶ τὸ, Κύριορ Dτισέ με, ἀλλ' ἡ τῆι

δ, ο νοσμα ἐγένετο. Non de Filio Dei illud, Dominus creavit me , sed de rationali sapientia intelligendum , quam ipse Dominus praeparavit S dedit

homini, propter quem mundus creatus es. i. Alii tandem optime observant, in Hebraeo esse verbum p, quod Aquila recte vertit taτησατο. Id monet Chrysostomus homil. de SS. Trinitate , t. 6. edit. Paris pag. 199. Et Basilius Caesar. lib. 2. contra Eu

nonnullos interpretum, qui commodius Hebraicarum vocum signiscationes a ssecutisunt, posscdit me, pro, creavit, reddidisse. Omnium vero luculen tissime locum explicat Epiphanius haeresi 69. quae cit Ariomanitarum .pag geto. Verba ejus de Ariomanitis haec iunt: Ἐπειδη ευρον. ἔτι ὀ Κύ;ια:

186쪽

NICAENO-CONSTANTINOPOLITANI. CAP. VIII. lys

periculosὸ velut imaginantes somniant, ea , quae ad nihil commoda sunt, vitae inferentes, V orbem terrarum turbantes. At Hebraica lingua nonse habet: unde S Aquila dicit, Dominus possedit me. Semper autem hi, qui Ilios generant, dicunt, Acquisivi filium. Sed neque Aquila vim vocis interpretatus es. Nam, acquisivi filium, velut recens es, in Deo autem nihil es recens. --..--- Caeterum in Hebraeo dicit, Adonat, quod est Dominus: Canani, quod potest diei. tum instar pulli exclusit me, tum possedit me. Verum aecuratis e dicitur, instar pulli exclusit me; Quis autem pullus non ex natura genitoris genitur' lino vero illud 'Dp nihil aliud est , quam po δε-bat me; ita ut sapientia, id est, Filius Dei, dicat : Eram apud Deum jam tum, cum creatione rerum omnium impressurus esset vestigiam e statis suae i quomodo enim Π p sit νοσσεύειν , non video. Male igitur quidam , inter quos ctiam Schindlerus in Lexico suo, pro ἔκτισε substituunt ἔκτη a. quod vix Graecum est, & a Complutensi, Romana, &optima quaque editione cxsulat. Proinde a LXX. Interpretibus ad Hebraea provocandum: vel dicendum, κτίζειν hoc loco ei te generare, quomodo creandi vocem etiam Latinos usurpasse minime ignotum. Ita Cicero lib. i. de Republ. apud Non. in Antiquus : Patris antiquior es parens. quismis, qui, ut Hunt, creaverit. Virgilius lib. io. AEneid.

- - Sulmone creatos

aeuattuor hic juvenes Hac ratione non abibit lententia ab Hebraeo , quia possidere , sive acquirere per μεταληψιν antecedentis accipitur pro gignere aut parere e ut in

Evae sermone Genes. Mi. Fortasse etiam vox eadem in Hebraeo cap. I: q. προτέρα πάvτin εκτιςαι σοφία , & cap. 24: Io. πρὸ τού αἰῶνος ἀπ άρχης

ἔκτισε με. Ecclesiastici, utrobique de Sapientia. Hebraice enim ab avo sententias istas primitus csse scriptas, a nepote vero Graech versas , ex interprete ipso Siracide discimus. Constule Sixt. Amamae Anti barb. Biblici lib. I. pag. 9or. Conferri etiam postunt Notae Drusii ad Siracidae cap. r. v. S. & Cornel. a Lapide, Comment . in Proverb. 8:22. Pergiamus ad aliud Caput.

187쪽

116 EXPOSITIONIS SYMBOLI CAPUT IX. De divinitate Filii Dei.

Θει , Φῶ. ει Φωτός' θυν-δει θιῶ Uplici ratione Patres Nicaeni initatem Filii probanti nempe , quia sit me αλημὸς , & quia θεὸς ta tisi '& paι o. Mento autem sancti illi Patres usque adeo selicite Filii Deitatem contra varias haereticorum strophas asserunt: nam Grea Nyssenus Orat. 4. contra Eunomium , in pag. ων sionem de Deirare Filii vocat κεφαλαιον το ἐλπίδου, eam di Smi uir hoc sit caput spei nostrae, ea, quae a Patribus Nic nis assierunt f β d stincte considerabimus , & tum ex scriptura, tum ex am , T ', etiam invictis rationibus probabimui. RRIiquitate , tum

I. Prima Patrum assertio est , Filium esse riCum Satan veritati coelesti bellum omni tempore Axουδον & implacabile indixerit, atque ad eam non tantum obscurandam, sed etiam penitus tollendam infinitam pene hostium copiam, ex inso orco Productam excitarit, nullum tamen fidei caput quam istud de Diu late Christi ardentius optavit exstinctum. Primo statim seculo sucrunt Ebiori ae& c, rivitiam, de quibus loqui videtur Ignatius, quando dicit, suo iam tempore Rusie , qui statuerint. Filium esse vitiata uisio, lCOntra hos Iohannes suum scripsit Evanoelium 'ui ρὰ -- α ρ' ''

di Hieronymus de s prorid ας

quaa non recipiebant λέγον, quem Johannes praedicavit. dicti sum NPipliauio , de quibus haeresis i. pag. C L

logi τοcatantur. De usidem Augustinus lia resi 2O Aloniani monter ας

188쪽

NICAENO-CONSTANTINOPOLITANI. CAP. IX. Is

nec Apocabasn accipiunt. Hanc haeresin secundo seculo renovavit Theodo-ius quidam Cariarius, qui propterea a Victore r. Romano Episcopo excommunicatus est, quia itidem asscruit, ψιλον ἄδρωτον τὸν κριτον, Christum nudum esse hominem. Id refert Eusebius hist. Eccles lib. s. pag. s6. b. dc Nicephoro lib. 4. cap. 2 i. pag. 3I6. Theodoreto ite in . . ret. fab. lib. 2. cap. s. pag. 22O. Theodotum secutus est Artemon, t pore rapherini Papae, qui Victori successu sub initium tertii seculi.

eo Theodoretus Dial. 2. pag. F2. Ἀνθρωπον μόνον κηρύττει τον χρις- , την δε τρο των αἰώνων ὐτάρχουσαν ἀμεῖτα θεότητα. Hominem duntaxat Christum , esse praedicat , aeternam vero deitatem ejus negat. Et haerev. fab. lib. 2. cap. 4. pag. MO. τον Κύριον Ιησολ χριςον ἄνθρωπει εἶτε ψιλόν, ἐκ παρθενου γεγεννημένον , ταν δε προφητων αρετῆ κρείττονα. Dominum Jesum Christum nudum hominum esse dixit, natum ex Virgine, Prophetis verὸ virtute praestantiorem. Contra hunc Artemonem liber editus, dc a Catholicis approbatus ac receptus est, in quo pro Christi deitate citabantur scriptores Victore antiquiores, ut Justinus, Miltiades. Tatianus, Clemens, dc Victoris σύγκρουοι Irenaeus; ut legimus apud Eusebium hist. Eccles. lib. s. cap. ult. pag. s6. b. Postea Vergente eodem seculo tertio, interlapsis annis plus minus sexaginta, Saulus Samosatenus, Antiochiae episcopus a quo dicti sunt Παυλιανοὶ apud Suidam in vocem dc Παυλιανίσαωτες Can. ι9. Synodi Nicaenae, dc Scimostentani apud Augustinum lib. de haeresibus cap. 4. dc Σαμοσατ ται apud Epiphanium haeresi 6s.) eandem haeresin amplexus est , dc nefarie asseruit, Christum esse merum purumque hominem , dc eo tantum tempore coepisse , quo in utero B. Virginis conce- tus est, ideo vocatur ab Epiphanio θωκτονος , κυριοκτόιος, quia Christi Divinitatem negabat: item δεύτεροι Ιουδαῖα, quia Trinitatem impio dogmate suo tollebat, ac proinde in nomine Trinitatis non baptizabat, nec Baptismi formulam retinebat, ideo ad Catholicam Ecclesiam accedentes, tanquam Christi Baptismo non tinctos, Synodus Nicaena, Canone memorato , censet baptizandos. Damnatum hoc impietatis monis strum a Concilio Antiocheno, anno 272. celebrato, ut Patet ex epistola Synodica apud Eusebium hist. Eccles lib. 7. cap. F. in qua Paulus iste dicitur negare τον θεὸν αυτῶ καὶ Κυριον , Deum suum cst Dominum. Chrysostomus nomit .s a. t. D pag. 378. de Samosatenianis: οἱ ἀπὸ eaύλου τύ Σαμοσατέως τὴν aιάνιον υπαρξιν ἀναιρουσι ει μονογενῆς. Pauli Samosateniasseelae aeternam Unigeniti ex sentiam tollunt. Epiphanius de Paulo Samo

189쪽

,18 EXPOSITIONIS SYMBOLI

φράxου καρδία ὁ ἴδιος λήγος. Deum Pa rem , S Filium. Spiritum San-st mn unum esse Deam dicebat: in Deo autem siemper esse ipsus Verbum, cu iritum ipstus, quemadmodum in corde hominis est proprium verbum. Clarius ejus proponit haeresin Leontius de lectis, Act. 3. pag. 426. 'nis ἔλαγιυ ανθρωxm Φιλ v. Filium dixit esse nudum bominem. Deinceps exortus est Arius. de cujus haeresi actum est Capite praecedenti sub num. ra. illius crroris obtruncato portento, quod Ecclesiam Christi diu vexavit,

infausto sidere & ad perniciem generis humani natus est impostor ille &agyrta Muhamet anno Christi s7o. qui Christum quidem magnum fuisse

Prophetam agnovit, sed natura ac essenti1 meram nudamque creaturam. Tandem , Satana nunquam non in Ecclesiae perniciem intento, tau chael Ser vetus Hispanus, monstrum ex omnibus, quantumvis rancidista obsoletis, haeresibus conflatum atque consulum , infandos profanosiaque errores, eX pigris foedisque A manorum, Samoatentanorum. aliorumque haereticorum lacunis naustos & recoctos, postliminio revocavit. divinitatem Filii, & Spiritus Sancti hypostasin est inficiatus, ea ναγίαν personarum Trinitatem , horresco referens , Cerberum tricipitem appellavit. Vix sopiti erant cineres infelicis istius ignis , excitatum est aliud tavum , quod in Ecclesiam sese effudit incendium : prodiit enim ex abysso infaustus ille Faustus Socinus, qui Arianorum & Samolatentanorum errores interpolatos & novo quodam fuco oblitos, Ecclesiae Dei propinare non est veritus, Christum enim non esse Deum palam ausus est assirmare. Hisce erroribus omnibus valere jussis, & in orcum. unde prodierunt , amandatis, Christum esse θεὸν αλ νὸν , verum Deum, cum Patribus Nicaenis toto agnoscimus animo, & sequentibus argumen tis probamus. i. Classis argumentorum ea continet scripturae loca , in quibus Chri stus διαμήδιν vocatur Deus: sic, ut nomen Deus non tantum praedicati. sed etiam subjecti locum obtineat Praedicati locum obtinet Ioh. i: i. θιὸο ο ι λόγοe. En Verbum dicitur esse Deus. Ammonius in Catena ad hunc

locum observat, λόγον non tantum esse ἐνυτότατον λόγον, ἀλλὰ καὶ θεόν Sic ad Rom. 9: s. 'Ο χριςος, ὁ ων ω πάντ--εολογητός. Chrsus, qui essupra omnes Deus laudandus. Tvτεῖθεν δε καταισχύνεται 'Αρειος, ατε τρύ Παύλου του πιςόν ἐπὶ πάντων θεον ἀνακυύττοντος. Hinc veris inius confunditur, Paulo nempe Christum super omnes Deum proclamantes merito cum Theophylacto ad hunc locum dicimus. Et IIoh. s. 2o. eXpresse vocatur ἀλωψινὸς

190쪽

NICAENO CONSTANTINOPOLITANI. CAP. IX. is9

θεος, verus Deus: adeo ut mane sit κρησΦύγετον , quando haeretici ex illo Joh. 37:3. Aυτη δε gos ἡ Κώνιος ζω,1, ἰνα γινεα-ίσε τον μονον ἀλ-vὀν θεὸν cli-ccre conantur , Filium non esse verum Deum. Haec enim non excludunt Filium, aut Spiritum sanctum, sed fallo dictos Deos, omnia commentitia aliarum gentium numina. Vide quae ad hanc rem adduximus cap. 6. sub. num. t . 1 quibus alia insuper hic addimus. Severianus Orat. 3. in Creationem: ob πρὸς ἀντιπαράθεσιν αμοῖ ταύτα ελεγεν, suae γινώσκωσί σε τουμένον ἀληθοὸν θεον, ἀλλὰ es ἀντιδια λων τῶν ψευδωνύμου. Non vise ipsum Patri opponat, baec dicebat, ut cognoscant te solum verum Deum, sed add eremiam falso dictorum deorum. Theodoretus in x Thessal. r. ad v. 9.

docuit divinus Apostolus, quomodo si intelligendum illud, ut cognoscant resolum verum Deum. Non enim cum Filio comparans, sed cum iis, qui dii non sunt, eum, qui est, vivum illum, verum appellavit. Et vivum quidem eum nominavit, qu)d illi non vivante verum autem, quod illi falso dii vocentur. Eodem modo hunc locum pluribus exponit Chrysostomus homil. 8o. in Johannem, pag. 89 i. ubi inter alia: Mίνον αλ υὸν δεον τρῖο ἀ-διπολην των ωκ ουτων θεῶν φησι. Solum verum Deum ad dissierentiam eorum, qui non sunt dii, dicit. Et Gregorius Nazianzenus Orat. 36 pag. 86. EI τὸ, μόνον - νὰν θεὰν, ἐπὶ του πατρὸς se σεις, που θησεις τ- αυτ αλή- ωιas; si hinc verba, lo lum verum Deum, Patra Δηι at tri eris, tibi

te solum verum DCum, .sa eorum , qui, granquam falsis , dii tamen appellantur, sub ivonem ri .existimo. . Neque enim alvium fuisset, Et quem misisti Jesum Cluilium , s ad eum opposta. disinctione su movendum, illa, Blum tum . pertinerem , - ναχὴ de communi utriusque divinitate sermo ese sit. Iva γινώσκωσί σε τὰν μινον δε νόν θεον, hoc dicit, inquit Epiphanius haerpsi 62. panaa: -'Lκ:οτι uκ χια δ ciis ἀληθινὸς θεος, ἀλλ' Da εἰς μίαν ἐνέ-

라틴어 텍스트