장음표시 사용
111쪽
innia antea obtinuissent , e civitate eiecerauir quod iis te gravissime, atque Mignissime ferebat : eius dolor quam in partem erumperet , expectabatur ab omnibus . Madem Galliae Regis eausa erat, atque condicio: nam, Mbello superatus, captusque, tantum se de vetere virtutis
opinione, deque bellica gloria deperdidisse, maximo era illi dolori ; & sui, liberorumque tuorum mercatu udi pse exili imabat inundinationeque illa. aris, hostili scitidcet in eum odio exarserat. Tum Veneti multis de causis Franciscum S fortiam in regnum restitui volebant; atque eam rem ad suam Remp. magnopere pertinere artare bantur': quibus omnibus rebus efficiebatur , ut in tan.
ta animorum incitatione V & discordia renovari in I lia bellum hecesse esse omnibus videreturi Interim tam mens cum insare in gratiam redierat , amicitiamque conciliaverat: &, quo liberius in Patriam iracundia exercere posset , iustissimas suas in Caesarem minuerat inimici tris ; & suas illi iniurias aut e GRaverat ,saus vicissim, pacis simulatione, idoneum doloris sui ulcis uis di tempus expectabat . Atque cum Caesaris duces ι exercitus illius nomine Florentiam oppugnarent, iaciendum sibi esse existimavit , ut propius ipse accederet iitaque Bononiam sese contulerat . Eo Caesar quoque ex Hispania venit , ut a Pont. Max. cuius unius ea potiastas est, diadema, ceteraque Imperii insignia acciperet Iatque ei advenienti cum obviam Contarenus extra urabem processisset , dicitur eum Caesar per quam longo sene intervallo a se visum. agnovisse , atque iis oculis , eaque vultus hilaritate eum aspexisse , ut id a multituis dine , quae visendi causa prodierat, & omnes vias o Pleuerat , animadverteretur; atque ex ea re eoniectu ru fieret, remrinter sarem. & Venetos conventuram , id quod exitus comprobavit. Nam pr ter omnium opinio. nem , in tanta animarum intitatione, & discordia, tot u leto citroque illatis, acceptisque iniuriis, ac detrimentis, cum pacificationi locus vix ullus videretur esse relictus, recesium t mea ab armis eν paxque inter omnes constituta ι
112쪽
Que res per Contaremim acta magna ex parte, & consecta, cum sus Civitati gratissima , atque optatissima accidiiset, mirifice eius & ooriam, & auctoritatem auxit, ut nul- , Iam rem tantam , aut tam dissicilem esse censerent, quineam ille animo , α cogitatione suscipere , & consilio tueri , & auctoritate , atque industria conficere posset.
Memaria teneo me Romam illis temporibus venisse , ψ tantus erat ramnium , qui in ea urbe tunc aderant, de Contarent doctrina , prudentia , continentia , pietate consensus , tantaque inmiratio , ut non amarent modo eum, qui tunc erant civitatis Principes, sed etiam v rerentur , ω colarent . Atquer omnino multa praeclare
legibus sancita sunt apud Venetos: in his, quod veta tur Legati ab his , ad quos missi sunt, ulla aut munera, ut beneficia accipere , quod utinam aliae quaedam Civitates aut reperissent , aut repertum a Venetis imita
εἰ saltem vellent; ne suos cives c id quod usu fere eum nil ). plerosque foris venales domi hostes haberent ;quamdiu enim absunt nedem , quam susceperunt, Rei
public cura. , a quibus locupletari se sperant , eorum, gratiam aucupantur, atque iis sese venditant: iidem cloamum reveriI , beneficiis , ac muneribus alligati , atque devincti, quam Patriae caritatem debent , eam alienis,stpe etiam hostibus', pr stare, ae persolvere coguntur: ita dum alii aliorum aut Regum, aut Nationum rem gerunt, deserta nimirum a civibus publica res eorum iampridem labat, & corruit. At Contarenum eq civitates, apud quas magna cura, summaque fide, ac diligentia rem suam publicam gessit, praeclarissimis muneribus do
maverunti tot enim, tamque variarum gentium constametissimo consensu mirifice probatum , iummoque lauda. tum opere , maxima dignitate , existimatione , gloria muneratum , ditatumque domum dimiserunt . Severiss mis legibus Venetiis ambitus constrictus est ; sustragium ne per se , neve per alium quemquam rogent interdi ctum eth : itaque oem a civitate isa universa , non a
singularibus civibus nominatis , petendi magistratused sint
113쪽
tis intermissis temporibus , crebro gerunt una virtute nixam omnium civium ambitionem esse oportet: ut qui saepissime amplissimas dignitates adepti sint, ii non amiscorum , aut propinquorum diligentiae . aut tenuiorum hominum officii, aut etiam fortasse avaritiae, sed ipsius Rei p. certissimum de se testimonium habeant: nam multis locis reprehendendi erroris sui civitati facultas datur: itaque saepe usu venit, . ut , qui semel primo aliquem honorem cunctis suffragiis assecuti unt , iidem , iterum petentes , repulsam serant. Quo maior eorum civium
splendor est , qui omnium dignitatum cursum ., Si tamquam spatia , & circuitum iterum , & saepius sine ulla offensione consecerint: ii clarissimi apud civitatem sunt alis honos ab omnibus aetatibus , omnibusque ordinibus habetur : ii , cum opibus , & potentia ne infimos qui
dem cives antecedant, dignitate, existimatione, auctoritate , gloria anteferuntur omnibus r eadem est enim civium omnium, Parque species ; una toga , eaque simplex ; nullus omnino non modo comitatus , sed ne comes quidem ; ut primi civitatis si quis illorum consu tudinis ignarus intervenerit uni de multis facile videri
possint . Sed ii , quoquo venerint , salutantur , appe tuntur : iis in viis deceditur, obviam itur ; in curia, in foro assurgitur; ut mihi virtus nudata phaleris omnibus, S adventiciis ornamentis exuta, in una ea Civitate sua ipsa pulchritudine , & lumine nitere, ac splendescere semper sit visa . Prorsus visendae Venetiae sunt , nor .
Propter urbis modo eximiam pulchritudinem , novitatemque antea inauditam : etenim maximam, formosissimamque urbem , in mediis excitatam aestibus sese e fluia Babus erigere , quis non miretur naves onerarias maximas , passim ad privatorum ianuam religatas , trire. mes in plateis navigantes , quis sine magna admirati
ne I ac voluptate alpexerit Z Milili quidem sic videtur , hanc profecto urbem si conspicata modo esset antiqui- eas, Neptunum nimirum aliquem ex prolando, ac latebris
114쪽
bris excitasset, atque eum celsissima illa tecta struentem, ae fabricantem fecisset et qui tametsi nullus scilicet umquam fuit , tamen si sit , aut esse ii possit aliquis , nullum illi attribui munus, aut opus illa urbe praeclarius ponset, aut quod magis divinae conveniret naturae. Sed haec oculorum , illa animi ex eius urbis cognitione voluptas capitur , ut equidem sentio , vel maxima , quod unae dominantur apud eos leges : iis , & magistratus obtemperant , & cives sque ad unum Omnes: atque eo usque mihi potentiam execrata prudentissima civitas videtur ut neminem unum ulli magistratui praeesse passa sit; te
ni . quini , seni , deni imperia , potestates , singulos
magistratus gerunt: ut non solum domini os , quo nulla tetrior , nulla oculis detestabilior obiici species potest, aspiciendum civibus non sit'; sed ne domini quidem imago , & similitudo, aut essides. Quamobrem spectaritum exterae nationes alacri animo Venetias eant ; nec urbis modo causa, quod dicere institueram, sed vel maxime civitatis , pulcherrimo totius Orbis terrarum spectacuIo sese ad eam diem caruisse profecto intelligent . Postquam Roma Contarenus rediit, confestim aci sumis mos honorum gradus sine ulla dubitatione , vel controisversia elatus est , nam maturius, quam Civitatis con
suetudo antea tulisset, Sapiens magnus factus est , &Consiliarius , qui duo magistratus summi apud Venetos sunt , neque dubium erat quin , si quis ex divi Marci
Procuratorum Collegio demortuus esset , eius Contar nus in locum substitueretur: ea una procuratio perpetua Venetorum legibus est : id unum ad honorum perfuncti nem Contareno abfuit . Itaque sic in Republica versab tur , ut etiam ii litteras omnino non didicisset, illustrita simiim tamen Civitatis locum obtinere eum necesse esset; sic autem doctrin gloria celebrabatur, ut, tametsi Rempublicam attigisset numquam , civium omnium , qui fama , ac nomine excellunt, clarissimus suo tamen nomine
fuisset futurus. Accedebat Christianae theologiae singularis quaedam, atque exquisita cognitio: eaque non sciem
115쪽
tiae modo aut ostentationis, disceptationisve , sed vitae;
ac disciplinae causa comparata : ad eius enim Praecepta animum, mentemque reserens, omnes suas cogitationes . conlilia , actiones . vitam denique omnem Conformaveis
rat , atque direxerat; ut non modo ad Philosophorum regulas bene, beateque , sed etiam ad Christianorum di, vinum hoc pr scriptum pie, sancteque viveret. Est Uene tiis quidam , quasi Romanorum , qui quondam fuit . campus ille, atque comitium, quod magnum ab illis Concilium nominatur ; ad id Concilium omnes, quibus ferre suffragium per aetatem licet, statutis diebus co veniunt; ibi cum Contarenus forte esset consiliarius a stosque positus sortibus , quibus Veneti in petendis ma gistratibus utuntur ; nam quorum sors exiit , ii 'pronu tiant quem poti ssimum sua sententia ei magistratui, eu.
ius comitia habentur. gerendo idoneum esse existimenta itaque mirifico casa accidit, ut ibi cum esset, in unive is Civitatis conspectu, atque oculis, publice Roma aulatae litterς sint, in quibus res omnibus nova , omnibus
inopinata , illi quidem certe ipsi prorsus incredibilis ,
scripta esset ς cooptatum Contarenum a Paulo Pont. Max. in Cardinalium Collegium et . Legerunt eas inqter se litteras primum eius collegae ; a quibus satis magno interposito ille intervallo, ad sortium urnas, ut di xi , assidebat . Itaque excepta inter legendum vox ab
iis , qui proximi consederant , susurro primum , & ruo more dubio , bonam evenire , felicem , faustamque eam illi dignitatem precante , ad aures Contarent Pr fluit . ille vero respuere , nec adduci posse ut eam sibi
rem narrari saltem pateretur atque omnino ne aures
quidem ad audiendum praebere . Verum recitatis palam litteris magna univeris frequentiae approbatione, ac lς- filia , inter se collocuti consurrexerunt collegae , atque ad eum cum magna , cum laetitiae , tum etiam observantiae signi hcatione adierunt; quod ille cum vehementer commotus recusaret , ac sese id aetatis ad aliud vitae genus negaret posse traduci, ad curiae vestibulum ab
116쪽
iis, universo eo concilio comitatus, deductus est. Cumque collegae , hominis hone itandi studio , domum red
cere eum summa contentione pergerent, prorsus noria
tulit. Erat eo tempore inter collegas A lonius Morantis gus, grandior natu vir, qui apud civitatem gratissimus cum esset , princepsque consilii publici baberetur, s pea Contareno de Republica dissenserat: is ad eum grat latum cum aliis non adiit, credo quod pedibus erat admodum infirmis; hic clara voce , ut a cuncta exaudiretur Senatu , rei novitate percitus, adiurans , cum Domtem feriret, ac Paulo malediceret, adfirmasse dicitur maximam ab eo Civitati iniuriam fieri, quod eam cive privaret , quem illa unum omnium habuisset optimum. Co silio dimisso , id enim is conventus nomen habet , universa civitas domum ad Contarenum lita, atque alacris confluere coepit: ille vero suspenso animo, incertusque
etiam nunc quid ageret, minus multo erat, quam cetero, hilaris . nec mehercule iniuria: quid enim honos ille domini in re sua familiari ampla, atque illustri, in Republica principi, in toto orbe terrarum claro, atque nobi- Ii, afferebat, praeter molestias, ac labores Mutanda vi seis, victosque quinquagesimo demum anno ratio tota,&consuetudo ; luae civitatis dediscendi mores . alien ς ediscendi , baud parum quidem ab ea , ad quam ille sese
exercnerat , disciplina abhorrentes . vivendum ad unius hominis non semper prudentissimi P qne arbitrium, atque putum; comitatus magni alendi , saepe diu eodem censu; aliae cogitationes, consilia, instituta, ossicia, actiones. persona suscipienda prorsus alia. Sunt hςc homini φqua' bilitatis, ac dignitatis potius, quam potentii, atque Opum eupido incommoda vehementer, Odiosa, gravia, ac molesta I presertim siquis ante partis honoribus tamquam exsaturatus, & parta iam gloria contentus est , Saepe mihi narravit vir omnium clarissimus , atque gravissimus, quem Romae his paucis annis a sua Civitate Legatum , summa apud duos Pontifices Max. auctoritate, summaque
gratia vidimus, Paulum, & Iulium Tertios ita utriusque oper. Lat. N enim
117쪽
enim tempora eius Iegatio incidit Mattheus Danda Iussese, cum vehementer auctor Contareno fuisset eius h noris accipiendi, qui non ab eo expetitus , sed ad eum delatus esset , magna Contentione, ratiocinandoque vix aegre ad extremum homini persuasisse, ne committeret,
ut Pauli consilium, in quod non ille temere incurrisset, sed sine ulla dubitatione duce Deo devenisset, asperna ri videretur : praesertim his Rei p. Christianae temporibus : multos enim fore , qui eam rem aliorsum acciperent , atque ille faceret : quique in Romanam Ecclesiam impietatis, scelerisque nefarii Gasparem Contareis
num, virum unum omnium maxime pium , maximeque
religiosum , subscriptorem habere gloriaturi , seseque in eo impudentissime iactaturi essent ; quippe qui, cum
a Pont. Max. ne beneficium quidem accipiendum sibi esse statueret , quod de causa illa tota iudicaret nemiis ni dubium relinqueret. Haec cum Dandalus diceret, ad deretque , eoS , qui Contareno aequissimi futuri essent, suspicaturos tamen esse non ob animi magnitudinem atque aequabilitatem , tantam illum dignitatem a se
removilla , sed propter imbecillitatem, atque ignaviam
defugisse : pervicit homo gravis, atque eloquenS, omni que necessitudinis genere cum eo ab adolescentia C niunctus , cum propter assinitatem , tum praecipue Pr pter morum , voluntatum , studiorum similitudinem, ut dubitantem confirmaret, atque in suam sententiam diu multum cunctantem , ac tergiversantem perduceret: qui maximam partem eorum, quae a me posita in hoc commentario sunt, nos docuit. Omnino verum id est, quod ait apud Euripidem Theseus, cum Herculem , quo tempore ille Athenas in exilium venit , multis honoribus , ac beneficiis prosequeretur : sic enim ait . Laudem seremus omnium pulcherimam universa a Graecia , Fecisse cum memorabimur bonis bene : quod ille Graece optime, nOS Latine ut potuimus . Verumtamen is est virtutis splendor , ut non modo ii , qui eius compotes sint ,
honore digni habeantur, sed etiam si qui honorem illis,
118쪽
qui adepti eam sint, habeant, honorati ipsi,& clari ob
eam rem evadant. Id , quod Theseus de se sperabat, Paulus etiam assequutus est : nec enim dici potest quantum in Contarent dignitate amplificanda suam ipse gloriam propagarit. Quamquam fuit ille suo quoque nomine insigninus laudibus ornatus , virque egregie magnanimus , & plane maximus . Ab hoc tempore aliud tam Ipiam vitae exordium , & qua sit origo , Contareno na-citur. Antiquiores habentur Venetum moreS, propterea quod inquinari se externis consuetudinibus ea Civitas passa non est : victu, & cultu non modo a luxuria longe absunt , sed etiam de lautitia hac , quae plerasque It liae civitates nuper invasit, permultum circumlcripse runt : quippe qui prisco more esse se principes , quam
videri malunt: consuetudo autem eorum, moderatioque
vitae cotidiana discrepat illa quidem fortasse nonnihil , sed itaui ad summam expolitionem desit forsitan alia quid ; firmum autem quiddam, ac solidum certe subsit,
e levitate , atque ineptiis vacet : quod Romae contra mihi visum est fieri: aptiores enim in convictu, & congessionibus Romani homines sunt : sed accersito quo-am interdum genere, minimeque Vernaculo οῦ vitae autem cultus lautior est, atque, ut video nonnullos existimare, etiam delicatior : iri principibus quidem luxus pq
ne regalis ; magnus equorum , iumentorumque nume
rus ; multitudo familiarium , lauta , splendida , luminptuosa suppellex: ut dedisse mihi operam videantur non modo re magni ut essent, atque clari , sed etiam specie, ac pompa. Neque eo hoc dico, quod exterarum rerum , quae ad dignitatem , ac decorςm pertinent , rationem non habendam esse existimem , aut quo mihi id arr gem , ut utrius civitatis studia rectiora sint , diiudicare me posse profitear: sed illud assirmo, hanc quasi migrationem e sua in alienam , non illam quidem deterius , sed longe, longeque aliter moratam civitatem Contare no, ingravescente iam aetate, subitam, ac repentinam, necessario molestam fuisse. Verumtamen ita vitet, victuru
119쪽
que mutatio facta ab eo est , ut ingenium tamen , institutaque illa sua pristina retineret: nec ullos spiritus, Tanta facta accessione dignitatis , atque sortunae, sibi sumeret : sed probitas , affabilitas- , & eadem , quae in . privato fuerat, facilitas, atque humanitas quamquam invidiosa illa , tantoque opere a multis expetita purpurra recens induta erat integumentis involuta , ω quasi personata elucebar tamen, & agnoscebatur ab omniis hus . Nam cum intempestivi ipsi complures , molestique saepe essent, propterea quod omniblis praesto ille semper erat, admonitus est a suis, non tam faciles eius ordinis ceteros sela praebere consuevisse . sed certam diei horam tonstitutam habere , ante quam adiri ad se non paterentur , neque cuique sui potestatem facerent. Quibus ille respondit; non se purare honotem illum sibi soli esse datum , sed eius partem amicos , partem ino pes homines, & egentes iure sibi optimo vindicare, ad quorum arbitrium vivendum sibi esse statueret , non ad suum : nec enim aequum esse amicorum , clientumque negotiis , tempus idoneum quod sit , a se praescribi , sed ab iis ipsis , quid rerum suarum occasiones, ae m menta exigant, statui oportere . Itaque ut quique ad
eum veniebant, statim admittebantur , ac quibus operam suam semel esset pollicitus , fidem in eo religiosi Rsime servabat; ut saepe tenuium , aut miserorum nominum causa ad summos Reges iterum , & lapius adire non dubitaverit: cum id praecipue Christiani esse officii eo tenderet , id maxime hominum genus auxilio iuvare , quod maxime opis, & auxilii egeret. Quod iudiciumi pilus etiam faciebat, ut reliquias Gr cs nationis, multis, gravibusque malis conflictatas, foveret, ac, quibus, eumque rebus posset, sublevaret: accedebat autem hule animi propensioni erga illos , ut miseros , & durissiima. servitute oppressos , quod memor erat veterum beneficiorum , quae universi mortales ab erudita ea gente a cepissent et inde namque , & bonas artes , & cuncta ingenua studia profecta per omnes terras manasse amrm
120쪽
hat . Nam quin Ma;ores eorum pietatem Christianam,
cultumque hunc optimum nostrae vitae strenue adiuvis
sent , dubitari non posse dicebat, cum Bassilius , Chrysostomus , Naetianetenus quali stigni seri huius sanctissimi doctorum hominum gregis fuissent , qui pectora nostra
excoluerunt, ac scriptis, laboribusque suis veros ritus, optatis inde fallis opinionibus, eo inseruerunt: quare oportere nos, si grati esse velimus, lapides etiam, itirpesque eius telluris amplexari , nedum homines , cum quibus tot arctissimis vinculis coniuncti sumus, omni amore pro sequi non debeamus: vigebat autem eo magis in animo
ipsius haee opinio , quia illos ipsos summos Τheologos, quos appellav , ut Philosophos quoque eiusdem gentis, eotidie in manibuq habebat, & eorum laboribus , vigiliisque se instructum esse recordabatur, Benigniorem eum esse cum res non pateretur , quod proximum erat,
fidem diligentissime praestabat , ut ad diem , quibus deinberet, semper persolveret, quae res a potentioribus non paucis neglecta efficere solet, ut multis in locis sit fides angustior ; neque hoc tantam maioribus in nominibus custodiebat; ad tempusque his , qui se grandiore pecunia iuvissent, respondebat quod tamen ni faceret gre, & urgente tantum aliqua nece istate committebat verum etiam adversus tenues homines , quibus aliquid deberet, se talem praebebat; quae culpa moribus eorumdem inhaerens, inquinat non parum eorum splendorem ;miserosque illos creditores ad desperationem , & laqueum aliquando adigit . Declarat quantopere maculam hane fugeret, quamque omni in re iustitiam coleret, vox edita aliquando ab ipso , quum forte audisset Diceretem suum iubere minutum quendam opificem cras redire : e
stigatum enim illum iussit pecuniam eam statim dissotivere : addiditque ; si unde id faceret non esset, sum Tet ex abaco vas , ipsumque divenderet : arbitrari enim se tenuem illum hominem magis mercede sua , quam se argento illo mens que ornatu egere . Eodemque pam toto animo abhorrebat ab indignis gravi,& honesto via