Tusculanarum quaestionum Ciceronis ad M. Brutum libri 5. Cum scholiis Paulli Manutii

231쪽

semper beatum esse sapientem. quos si titulus b

delectat insegnis, G pulcher, Pythagora, Socra te, a Platone digni imus, inducant animum illa

quorum splendore capiuntur, vires, valetudinem, pulchritudinem diuitias, honores,opes contemneye, eaque, quae his contraria sint, pro nihilo ducere.tum poterunt claris ima uoce profiteri se neq; fortunae impetu, nec multitudinis opinione,nec Diore, neque paupertate terreri omniaq; ibi in sese

esse posita, neque cile quidquam exstra suam pote Ilatem, quod dicant in bonis, neque hunc O haec loqui, quae bunt magni cuiusdam, s alti virisadem, quae uolgus, in malis, er bonis numerare, cocedi ullo modo potest. qua gloria comotus Epicurus exoritu r. cui etiam si dijs, placet, videtur semper sapiens beatus. hic dignitate huiussentennae capitur. sed nunquam id diceret,si ipse se audiret: quid est enim, quod minus conueniat, quam ut is, qui uel summum uelsolum malum doloremesie dicat, idem censeat, quam hoc suaue est, cum dolore crucietur , dicturum esie sapientem

non igitur ex singulis uocibus philosophi spe lau

di sunt,sed ex perpetuitate,at que constantia. dducis me,ut tibi abentiar, sed tua quoque πι- de ne desideretur conflantia.M.monam modo ad la legi tuum nuper quartum de finibus .in eo mihi uibebare, contra Catonem disierens, hoc melle ossendere, quod mihi quidem probatur ., inter Zenonem,sPeripateticos nihil praeter uer

232쪽

xyet ΤVSc. en caulla quin si Zenonis rationi consentaneumst satis magna 'um in virtute esse ad beate 'vivedum, liceat idem Peripateticis dicere ' rem enim opinor spectari oportire, non uerba.M.Tu quidetabellis ob signatis agis mecu, I tistiscaris qu:d dixerim aliquando, authripserini. cum ali s isto modo,qui legibus impositis disputant.nos in diem 'tiir imus: quodcunqomstros animos probabilitate percre it,id dicimus:itas Ioli sumus liberi ueruntamen, quoniam de constantia paullo ante diximus, non ego hoc loco id quaerendum puto, veru ne sit quod Zenoni placuerit, quodq; eius auditori Aristoni, bonu esse solsi quod honestu esset sed,

si ita chelitu ut hoc tota beate viseere in una virtu te poneret. quare demus hoc sane Bruto, ut sit bea

tres sempersapiens quam sibi conueniat ipse uiderit gloria quidem huius fetentiae quis est illo uiro

dignior' nos tamen teneamus,ut si idem beatis,' mus: etsi Zeno Citiaeus,aduena quidum, ei ignobilis, verborum opifex, insinua e se in antiquam philosophiam uidetur, huius sententie gravitas a .

Platonis auctoritate repetatur: apud quem saepe haec oratio usurpata est, ut nihil praeter virtutem diceretur bonum. uelut in Gorgia Socrates: cu esset ex eo quaesitum Archelaum Perdicς filium , qui tum fortunati imus haberetur , non ne bearum putaret'Haud scio, inquit, nunquam enim cueo laeutus sum. an tu aliter id scire non potes' nullo modo.tu igitur ne de Persarum quidem Rue

magno potes dicere, beatns ne silean ego possum,

233쪽

LIBER V. - 1 3 eum ignorem , quam sit doctus quam Ῥir bonus quid' ta in eo sellam uitam beata putas ' ita pro Jus existimo, bonos beatos, improbos miseros . miser ergo Archelausuca teli iniustus. Videtur ne omnem hic beatam uitam in una Nirtute ponere' quid uero in epitaphio;quo modo idente cui viro, inquid, ex se ipso apta sunt omnia, qtuc ad beate uiuendu ferunt, nec sul rea altiorum aut bono casu, alit contrario pendere ex alterius elictis, G crrare coguntur;huic optime uiuendi ratio c5

parata est. hice ille moderatus , hic fortis, hic f. piens 'ic,s nascentibus, cadentibus cum rh- liquis commod ii in maxime liboris, parebit, σobediet praecepto illi poteri: NCq;. n. labitur linqream, ncq; maerebit nimis,

Quod senis cr in se ipso omnem spem reponci sui.

Ex hoc igitur Tlatonii quasi quodam anto, at usoq; sonte nostra omnis manabit oratio. γnde igitur rectius ordiri poseamus, quam a commuiri parente natura ' que quidquid gentiit no modo animal, sed cita quod ita coet oris e screa, m stirpibus suis niteretur u suo quidquencre perscdlum esse uoluit itaque arbores,ta uites, is ea, qu sunt humiliora, neque se tollere a terra altius possunt,alia semper virent alia hieme nudata, vcse n0 tempore tepefaciafrondesciit : neq; est ussunt, qadid non ita vigeat interiore quoda motu, oe suis quoq; seminibus inclusis, ut uni sores, aut1θι gersundat,aut baccas, omniaq in omnibus, quantum

is ipsis, sit, nulla vi impediente perfecta sint faci

234쪽

i TVSC. I EST. Imr uero etiam in best ijs, quod bis sensus a natura est datus, uis ipsius naturae praelici poteH nisque - alias bestias nantes aquarum incolas esse Noluit, alias uolucres coelo frui libero, serpentes quodaquasda csse gradientes;earii ipsarum partim solivagas,panim congrccatas; immanes alias, quas da aut cicures, non nullas abditas, terraq; te las. atq; earu qusquesuum tenens munus, cu in disparis animantis uitam transire non possit, manet in

lege natu .'nt besti s aliud alij praecipui a natura datum est, quod suum quaeque retinet, nec discedit ab eo: sic bomini multo quida praestantius. etsi praestantia dcbent ea dici, quae habent aliqua

comparationem. humanus autE animis decerptus: ex mente diuina, cum alio nullo, nisi cu ipso deo,

se hoc fas est didia, comparari potest. hic igitur, si

est excultus, o si eius acies ita curata est, ut ne caecetur erroribus; si perfecta mens, idest absoluta ratio; quae estiae, quod uirtus. si omne beatum est, cui nihil dccis, o quod in suo genere expletum,atq; cu utatum est, idq; uirtutis est proprium: certe omnes virtutis compotes beatisunt. s hoc quidem mihi cum Bruto conuenit, item cuAriRotele,Xenocrate Speusippo,Polemonesed

mihi uidentur etia beati mi i quid enim deest ad beate uiuendu ei, qui confidit suis bonis ' aut, quid fidit, beatus esse qui po:eR ' at dissidat necesse. en, qui bona diuidit tripertito. qui enim poterit aut corporis firmitate , aut fortunae stabilitare considere' atqui, nisi stabili, c fixo permanete bqno,

235쪽

LIBER V. rps beatus esse nemo poteH.quid igitur eis modi trib rum este ut mihi illud Laconis dictum iu bos cadere uideatur qui glorianti cuidam mercator , quod

multas naues in omnem oram maritimam dimi-ssset, non sane optabilis icta quide est inqui rudelibus apta fortuna , an dubiu est, quin nihil sit babedu in eo genere, quod vita beata coplectitur, si id possit amitti ' nihil enim inueterascere , nihil

exstingui, nihil cadere debet eoru, in quibus nita beata cosi Est nam qui timebit ne quid ex bis deperdati beatus esse non poterit: uolumus enim euqui beatus siti tutum esse,in expgunabilem eptu, atq; munitu, non ut paruo metu praedius sit, sed ut nullo. ut enim innocens is dicitur, non qui leuiter nocet sed qui mihi nocet: sic sine metu is habedus est, non qui parua metuit,sed qui omnino metu uacat: quae est enim alia fortitudo , nisi animi assectio cum in adeundo periculo,ue in labore,ac dolore patiens, tu procul ab omni metu' atq; haec eerte non ita se haberemi, nisi omne bonum in una honestate cos leret. qui aute illam maxime optatam, o expetitam securitatem securitatem autenunc appello uacuitatem aegritudinis, in qua uita

beata posita est) babere quisquam potest, cui aut adsit,aut addesse possi multitudo malaru qui aurpoterit esse celsus erectus, et ea,quae homini. accidere possunt, omnia parua ducens, qualem sapiete esse uolumus, nisi omnia sibi in se positu este censebite an Lacedςmonj Philippo minitanti per litteras se omnia, qnae conarentur, prohibiturum N a

236쪽

rus hiris,quem quaerimus, no multo facilius tali animo rcperietur, quam ciuitas uniuersa' quid ad hanc j riitudine, de qua loquimur, temperantia adiuncta, quae sit moderatrix omniu comosionu 'quid pote se ad beate uiuendum deesse et,quem fortitudo ab aegritudine, N a metu vindicet, temperantia tum a libidine avocet, tum insolenti alacritate gestire no senatρ bςc escere uirtute ostenderem, ni superioribus diebus essent explicata. aD qui cu perturbationes animi misc*m, sedationes aut uitam coiciunt beatam; duplexq; ratio perturbationis set, quod aegritudo, ci metus in malis opinalis, in bonoru aute errore laetitia gestiens, libidoq; versenturica haec omnia cum consilio, Tratione pugnent : his tu ta grauibus concitationibus,taq; ipsis inter se dissentientibus, atq; di tractis, quem uacxum,solutu, liberum uideris, hunc

- dubitabis beatum dicereρutqui sapiens semper ita lectus est semper igitur sapiens beatus eH.atq; ctia omne bonii lactabile est: quod aut Iactabile,idi dicandum,et pse ferendum:quod tale autem, id cita gloriosumsi uero gloriosum, certe laudabile: δ autem laudabile, profecto etia honestum: qi bonum igitur,id honenum. at quae isti bona numerant, ne ipsi quidem bonesta dicunt. solum igitur

bonum, quod honelium.ex quo licitur, honeri re una uitam contineri beatam. non sunt igitur ea bona dicenda, nec habenda, quibus abundatem sicci esse miserrimum. an dubitas quin bstat

237쪽

tud ne , nisibus, Ibi ina acerrimis, integerrimisssensibus, adde etia si libet pernicitate, o ucloci ratemida diuitias, honores, imperia, op s,gloria: si fuerit qui haec habet,iniunctus,intemperam, timidus, hebeti ingenio, atq; uallo ; dubitabis ne eum miserum dicere' qualia igitur ista bou sunt, quae qui habeat, mi errimus esse post ' idcamus, ne, ut, aceruus ex sui generis granis, sic beata vita ex sui similibus partibus e ci debeat. quod si ita est, ex bonis, quae sola honestaseunt, esciendaen beatum ea mixta ex cis libas si erunt, bone tu ex his esci nihili poteritiquo detracto, quid poterit beatu intelligi ρ etenim quidquid est quod

bonum sit, id expetentidum eni: quod ante expetadum,id certe approbandum: quod uero approbaris,id gratum acceptumq; habedum : ergo clii dignitas ei tribuenda e l. quod si ita est laudabilest neces e eu.bonu igitur omne laudabile. ex quoesscitur, ut, quod sit honestum, id sit solii bonum.

quod ni ita tenebimus, multa erunt, quae nobis bo na dicenda sint omitto diuitian quas, cum quiuis, quavis indignus, habere possit, in bonis non numero:quod enim eii bonum, is non quivis habere potest. Omitto nobilitatem. famamq; populare, stultorum, improborumq; cofensu excitata .haec quς, sunt minima, tame bona dicantur nccesse est, caudiduli dentes, uenusti oculi, color suauis, et ea,qus Eu clia laudat VHxipedes abluens, lenitudo orationis, mollitudo corporis. ea si bona dicemus,

quid eris in philosoplagraui e , quam in Als

238쪽

opinione , stultoruq turba , quod dicitur aut grauius,aut grandius' at emin eade Stoici praecipua, uel producta dicunt,quae bona isti.dicunt illi quidem sed his uitam beatum copleri negant:bi autesne i s. e nullam putant: aut, si sit beata , beatissimam certe negant. nos autem uolumus beatis imam: idq; nobis Socrauca issii conclusione condir

matur: sic enim princeps ille philosophia dissere

bat qualis cuiusq; animi lectus esset, talem esse hominem; qualis aute ipse homo inet, talem esie, oratione; orationi audiencta similia. factis uitam. assectus autem animi in bono uiro laudabilis: Nulla igitur laudabilis boni uiri honesta ergo , quoniam laudabilis.ex quibus, bonorum beatam uita esse,concluditur.etenim prob deorum ait bom, num fidem,parum ne cunctum insuperioribus nouris disputationibus, an delectationis τοιῆ cosumendi causa locuti sumus,sapientem ab omni concitatione arum qua pertubatione uoco Hemper uacaree semper in animo eius esie placidi ietnam pace uir igitur temperasus, conflans sine metuitne aegritudine , ne alacritate ulla,sne libidine, non ut beatus;at semper sapiens talis: semper igitur beatus :iam uero qui potest uir boni non ad id, quod laudabile sit, omnia referre,quae agit quaeq; seruis frefert autem omnia ad beate uiuendum:beata igitur uita laudabilis. nec quid qua sine uiirtute laudabile: beata igitur uita uirtute conficitur.atq; hoc sic etiam concludisur.nec

in misera uita quidquam est predicabile , ani gla

239쪽

LIBER V. rystrian Mnec in ea quae nec miserast, nec beat o est in aliiqua uita praedicabile aliquid, o gloriandum, ac prae se ferendum: ut Epaminondas, Consilijs nostris laus est attonsa Laconum:

vi Africanus, ς'sole exoriente, supra Meoli paludes,

2 emo est,qui factis me aequiparare queat. quod se beata uita glorianda, s pr dicanda , o prae se ferenda est: nihil eri enim aliud, quod praedicandum,s prae se ferendum si quibus postis, intesistis quid sequatur. N quide nisi ea vita beata, est, que est ead in honestast aliud necesse est

meliuς uita beata : quod enim erit honestum, ccrte fatebuntur esse inclius i ita erit beata uita melius aliquid quo quid potest dici peruersius 'quid

cum fatentur satis magnam 'vesim ine in 'vi s admiseram uitam, no ne fatendum est, eandem vim in uirtute esse ad beatam vitam'contrarioru enim contraria sunt consequentia. quo loco quaero, quauim babeat libra illa Critolai: qui cum in alteram Iancem animi bona imponat,iu alteram corporis G externa; tantum propendere illum boni laucem putet, ut terram N maria deprimat. quid igitur aut hunc prohibet, aut etiam Xenocrate illum grauissimum philosiopborum, exaggerantem tantopere virtutem,s extenuante caetera,et abjciere, in virtute no beata modo uita, sed etia beatissimam ponere' quod quide fusi sit, uirtutum interitus consequetur: nam in quem cadit aegritudo, tu . eunde metum cadere necesse ei I s est enim metus

240쪽

etoo TVSC. QUAEST. futurae aegritudinis solicita expectatio.in quem aut metus, in eunde formido, timit litas, pavor, igna. Aia.ergo ut idem uincatur interdum necesse estinec putet adse praeceptum illud Atrei pertinere. Proinde ita parent in se Uita, ut uinci nesciant. hic autem uincetur, Ni dixi s nec modo uincetur ,

sed etiam serviet. at nos uirtutem semper liberum nolumus emper invictam. quc n sunt , sibi ita virtus est . atqui se in uirtute satis est praesidij ad bene uiuendum , satis en etiam ad beate: satis e lenim certe in virtvie, ut fortiter uiuamus: si fortiter, etiam ut magno animo, τ quidem ut nullare unqua terreamur , semperq; simus inuicii .sequitur, ut nihil paeniteat, nihil desit, nihil obstet. ergo omnia profluenter,absolute pro pere:igitur beate. satis alite ad fortiter , uendum Virtus potest: satis ergo etiam ad beate. etenim ut stultitia, si adepta est quod concupiuit, nunqua se tamesatis consecuta putat: csapientia semper eo tenta ess, quod adest, neq; eam unquam sui paenitet. milem ne putas C. Laesii ' num Consulatum suisse, et cum quide cum repulsa sed cum sapies, et bonus vir, qualis ille fuit, si stragiis praeteritur, non populus a bono Cosule potius, quam ille a vano populo repul amistri' sed tamen, utrum mallis, te si potestas esset,stmes, ut Laetuum: Cosulem, an, ut Cinna, quater ton dubito, tu quid responsurus sis: itaq; video, cui committam. non qucm uis hoc idem interrogarem: responderet enim alius fortasse, se non modo quattuor Cosulatus ni