장음표시 사용
71쪽
DE PAss Io NI B Ustius conservando ibi calori qui principium est vitae: quod in causa erat ut anima sibi voluntate conjungeret hoc alimpiatum, id est illud am rei ; de simul spiritus fluebant ex cerebro ad musculos eos qui poterant comprimere vel agitare partes ex quibus venerat ad cor, ut ipsi adhuc amplius eiusdem generis submitterent. Hae vero partes erant si machus & intestina, quorum agitatio auget appetitum, aut etiam jecur & pulmo, quem musculi diaphragmatis premere possunt. Ideo hic idem motus spirituum semper deinceps comitatus est Affectum
Ad TICu Lus CVIII. In odio.' Liquando e contrario veniebat quidam peregrinus succus ad cor, - - qui nec erat aptus conservando ejus calori, vel etiam illum extinguere poterat, unde fiebat ut spiritus ascendentes ex corde ad cerebrum excitarent in Anima affectum odii. Et simul etiam hi spiritus progrediebantur ex cerebro ad nervos, qui poterant propcllere sanguinem ex liene, S ex parvis venis iecoris ad cor ad impediendum ne succus ille noxius illud ingrederetur; & deinde ad eos qui poterant repellere hunc eundem succum ad intestina,& ad stomachum, aut etiam aliquando cogere stomachum eum evomere. Unde si ut iidem motus soleant comitari Affectum odii. Et videre est ad oculum, dari in jecore plurimas venas aut canales satis latos, per quos succus ciborum transire potest ex vena porta in venam cavam, & inde in cor, nullatenus immorando in
jecore; sed& dari quoque infinitas alias minores, in quibus subsistere potest, & quae semper continent aliquid residui sanguinis, ut etiam lien; qui sanguis cum crassior sit eo qui in aliis corporis partibus est, potest commodius cedere in alimentum ignis qui in corde est, quando stomachus & intestina illud non suppeditant. ARTICU Lus C IX. In Laetitia. δ Ontigit quoque aliquando sub initium nostrae vitae, ut sanguis
contentus in venis esset alimentum satis conveniens ad conserva
dum cordis calorem , & tali quantitate cum ibi contineri, ut is calor aliunde alimentum suum arcessere opus non haberet: Quod excitavit
72쪽
s Ac UNDA ΡΑRs. ηολin Anima affectum Laetitiae, & essicit simul ut orificia cordis sese solito magis aperirent, & ut spiritus abunde fluerent ex cerebro, non solum in nervos qui inserviunt aperiendis his orificiis, sed etiam in genere in omnes alios qui propellunt sanguinem venaruiti ad cor, & impediunt ne eo recens Veniat ex jecore, liene, intestinis & stomacho. Quare iidem
A Liquando contra evenit ut corpus opus habuerit nutrimento; atque id est quod primam Animae Tristitiam sentiendam praebere potuit , saltem eam quae non jumsta suit Odio. Id ipsum etiam effecit ut orificia cordis sese contraxerint, quia parum sanguinis recipiebant, & ut pars magna hujus sanguinis venerit ex liene , quod est instar ultimae cellae ex qua cordi suppeditari potest, cum aliunde non satis copiose illuc commeat. Idcirco motus spirituum& nervorum qui inserviunt ita contrahendis orificiis cordis, & eo deducendo sanguini lienis, comitantur semper Tristitiam. ARTICuLUs CXI. In Cupiditate. TAndem primae Cupiditates quae animam potuerunt subire, cum recens juncta esset corpori, fuere recipiendi res sibi convenientes,& repellendi noxias. In hunc autem finem spiritus coeperunt exinde movere omnes musculos, & omnia organa sensuum, omnibus modis quibus moveri possunt. Quod in causa est ut nunc, cum anima aliquid cupit, totum corpus sat agilius & magis dispositum ad se movendum, quam alias solet: Et cum accidit insuper, corpus sic dispositum esse, id reddit animae cupiditates validiores & serventiores. ARTICU Lus CXII.
uont Agna externa harum Passionum. inod hic posui,satis apoit causam differentiarum pulsus,& omnium
aliarum proprietatum quas supra vindicavi his Passionibus, ut non sit opus ultra immorari in illis magis explicandis. Sed quia solum obser- . G vavi
73쪽
O. DEPAss Io Ninus vavi in singulis quod observari potest, ubi unaquaeque illarum sola est ,& inservit cognoscendis motibus sanguinis& spirituum qui eas producunt , superest adhuc ut dicam de pluribus signis externis, quae eas comitari solant, & quae milius observantur cum plures simul sunt mixtae, ut vulgo obtinet, quam cum separatae sunt. Praecipua horum signorum
sunt actiones oculorum, & vultus , mutationes coloris, tremores, languor, teipothymia, risus, lacrym , gemitus, suspiria. ARTICU Lus CXIII. . De actionibus oculorum se vultus.
Ulla est Passio quam non specialis quaedam actio oculorum indicet;& hoc tam palam est in quibusdam, ut etiam servi stupidissimi posisint ex oculis sui heri observare, num in se iratus sit nec ne. Verum cisi perci piamus facile has oculorum actiones, & sciamus quid significent, non ideo facticis eas describere, quia unaquaeque composita est ex plu- rimis mutationibus quae accidunt motui & figurae oculi, quae adeo particularcs & parvae sunt ut earum unaquaeque separatim percipi non possit, etsi id quod resultat ex earum conjunctione observare sit ficillimum. Idem sere dici potest de actionibus vultus, quae Passiones quoque comitantur; et si enim majores sint oculorum actionibus, dissicile tamen cst eas distinguere. Et tam parum disserunt, ut dentur hom nes qui eundem ostentant vultum cum plorant ac alii cum rident. Verum est alia quas esse satis notabiles, ut sunt rugae frontis in Ira, certi quidam motus nasi & labiorum in Indignatione & Irrisone; sed non videntur esse tam
naturales quam voluntariae. Et in genere omnes actiones tum vultus tum oculorum possunt ab anima mutari, cum volens occultare sitam passi
nem, sibi sortiter imaginatur contrarium; ita ut possint aeque adhiberi ad dissimulandos Affectus, ac ad illos declarandos. ARTICU Lus CXIV. De mutationibus coloris. I On ita facile potest impediri Erubescentia aut Pallor, cum qua L dam Passio disponit ad alterutrum; quia hae mutationes non pendent a nervis & musculis, ut praecedentes, sed proveniunt magis redia& immediate a corde, quod bons Passionum dici potest, quatenus praeparat sanguinem de spiritus ad eas producendas. Certum autem c
74쪽
lorem vultus non nisi ex sanguine venire, qui continuo suens ex cordPper arterias in omne enas, & ex omnibus venis in cor , plus minusve faciem colorat; prout plus Vel minus replet parvas venas quae sunt versus superficiem ipsius.
ARTICU Lus CXV. uomodo L aetitia inducat ruborem. JTa Laetitia reddit colorem magis vivum & purpureum, quia aperiens cordis catarractas effiat ut sanguis citius suat per omnes venas, & calidior subtiliorque factus inflet mediocriter omnes vultus partes; quo facies serenior & laetior redditur. Α R T I C U L U s ' CXVI.
tammodo Tristitia pasiescere faciat.
TR istitia contra contrahendo oriscia cordis esti sit ut sanguis fluat
lentius per venas,& frigidior & crassior factus minus loci debeat occupare , ita ut sese recipiens ad latiores quae sunt cordi proximiores, deserat magis remotas, quarum visibiliores cum sint in vultu, ea ratione apparet pallidus & cmactatus: praecipue cum Tristitia magna est, aut cum subito advenit, ut in Consternatione videmus, cujus inopinatus ad ventus auget actionem quae cor contrahit. A R. T I C U L U s CXVII.
uomodo triste epe rubeant. AT saepe evenit ut tristes non pallescant, sed contra rubeant. Quod tribui debet aliis Assectibus qui se Tristitiae jungunt, nimirum Amori, aut Cupiditati, & quandoque etiam odio. Nam hae Passiones calefacientes aut agitantes sanguinem qui venit ex jecore, intestinis alitiaque partibus interioribus, eum propellunt ad cor , & inde per magnam arteriam ad venas faciei, Tristitia, quae contrahit ab omni parte orificia cordis, id necquicquam impediente, nisi cum prosundillima est: sed quantumvis sit duntaxat mediocris, ea impedit facile ne sanguis qui ita advenas vultus devenit, descendat versus cor, dum Amor, Cupiditas , aut odium eo alium ex partibus interioribus propellunt. Idci co hic sanguis subsistens circa faciem eam rubentem rcdest; imo rubi-G α cundio-
75쪽
ue1 DE PAssIONIBUscundiorem quam in Laetitia; quia color sanguinis eo magis apparet quominus celeriter fluit, & quoniam insuper majori copia congregari se potest in venis faciei, quam clim orificia cordis sunt magis aperta. Id p tet in Pudore,qui componitur partim ex sui ipsius amore,&desiderio urgente vitandi praesentem infamiam; qua ratione adducitur sanguis ex sam tibus interioribus ad cor, A inde per arterias ad saciem; partim ex in diocri Tristitia, quae impedit ne idem ille sanguis ad cor redeat. Idem apparet etiam ordinario cum ploratur; nam, ut postea dicam, Amor junctus Tristitiae producit lachrymarum maximam partem. Et idem
apparet in Ira,in qua saepe subita vindictae cupidὸmiscetur Amori, Odio,& Tristitiae. ARTICU Lus CXVIII.
T Remores duas diversas caussas habent. Quarum altera est,quod aliquando nimis pauci spiritus veniant ex cembro in nervos, & altera quod aliquando nimis multi veniant ad recte claudenda ostiola mustulo rum; quae juxta id quod dictum fuit arti c. XI. debent esse clausa ut deter minentur motus membrorum. Prima causa apparet in Tristitia & in Me- tu , ut etiam cum frigus tremorem inducit. Nam hae Passiones. aequἴ ac frigus aeris, sic potiunt condensare sanguinem , ut cerebro non suppeditet sit spirituum quos inde in nervos immittere queat. Alicra ca
sa apparet saepe in iis qui aliquid servi de cupiunt, aut ex ira valde aestuant, ut & in illis qui ebrii sunt. Nam hae duae Passiones aeqvdacvinum aliquando tot spiritus ad cerebrum mittunt, ut inde ordine noli pol sint deduci in musculos. . ARTICU Lus CXIX. De Languore.
Anguor est dispositio ad relaxationem & cessationem omnis motus,
quae sentitur in omnibus membris. Provenit sicut tremor ex eo
quod non sit molli spiritus nervos ingrediantur; sed modo diverso; nam causa Tremoris est, quod non satis sit spirituum in cerebro ad parendum determinationibus glandis cum eos propellit ad aliquem musculum; at Languor provenit ex eo, quod glans eos non determinat ad insuendum potius in hos musculos quam in illos.
76쪽
momodo pro catur ab Amore se Cupiditate.
PAssio autem quae constantius producit hunc essectum est Amor,junctus Cupiditati rei cujus acquisitio non concipitur ut possibilis in
praesenti. Nam amor adeo occupat animam in consideratione objecti amati, ut adhibeat omnes spiritus qui sunt in cerebro, ad ejus imaginem sibi repraesentandam , & inat omncs motus glandis qui non inserviunt huic effectui. Ac observandum de Cupiditate, proprietatem quam ei attribui reddendi totum corpus mobilius, ipsi non convenire nisi cum desideratum objectum tale concipitur ut illo ipso tempore possit aliquid fieri quod ei acquirendo inserviat. Nam si h contrario concipiatur impossibile tum esse quicquam facere quod eo conserat, omnis agitatio cupiditatis manet in cerebro, nullo modo transiens in nervos ; & penitus occupata in confirmanda Idea objecti desiderati, residuum corpus languidum relinquit. ARTICUL Us CXXI.
Tum posse etiam proficisci ab aliis Passionibus.
Erum quidem est, Odium , Tristitiam ac ipsammet Laetitiam et- iam posse aliquem Languorem inducere, cum admodum violentae sunt; quia occupant penitus animam in consideratione sui objecti, praesertim ubi rei alicujus Cupiditas, cui acquirendae nihil contribui potest inpraesentiarum , illis adjungitur. Sed quoniam magis attenditur ad ea objecta quae quisque sibi voluntate conjungit, quam ad illa quae a se separat, aut ulla alia i nec languor pendet ex inopinato occursu, sed eget aliquo tempore ut formetur, reperitur magis in Amore quam in aliis omnibus Affectibus. ARTI Cutius CXXII.
Ipothymia sive animi Deliquium non multum distat a morte: moriamur enim cum ignis qui in corde est plane extinguitur, sed in lip thymiam incidimus cum ita suffocatur ut adhuc aliquid residui caloris neat, quo postea rursus accendi potest. Sunt autem plures affectio-
77쪽
rum inter Passiones observatur non nisi laetitiam extremam id posse. Modus vero, quo credo eam hunc essectum producere, est, quod aperiens extraordinarie oriscia cordis , sanguis venarum illud subeat tanto. impetu S ea quantitate, ut ibi non possit rarefieri sat cito a calore, ad removendas pelliculas si ve valvulas quae claudunt ostia harum venarum; qua ratione suffocat ignem, quem conservare solet cum cor non subit nisi ad mensuram. ARTICU Lus CXXIII.
Cur Deliquium animi ex Tristitia vonsequatur.
V Idctur quidem magnam Tristitiam, quae ex inopinato advenit,debere sic contrahere orificia cordis, ut ejus quoque ignem possit extinguere; tamen non observamus id accidere, aut si accidat, rarissimum est: cujus rei hanc credo esse rationem, quod non possit tam parum sanguinis inesse cordi quin sussciat ad ejus conservandum calorem, cum illius orificia scrine clausa sunt. ARTICυ Lus CXXIV.
R Isus consistit in eo quod sanguis qui venit ex cavitate dextra cordisper venam arteriosam, inflans subito pulmones & iteratis vicibus, efficit ut aer quem continent cogatur exire cum impetu per asperam a
teriam , in qua sormat vocem inarticulatam & sonoram; & tam pulm nes sese inflando, quam hic aer exeundo, impellunt omnes musculos diaphragmatis, pectoris, & gutturis; qua rations movent musculos vultus qui aliquam cum illis connexionem habent. Atque haec sola vultus actio , cum illa voce inarticulata & sonora, Risus nuncupatur. ARTICU Lus CXXV. Cur non comitetur maximas Laetitias.
Ed si autcm Risus videatur unum ex praecipuis signis Laetitiae,cum tamen producere non potest nisi demum ubi mcdiocris fuerit, & aliquid habuerit admirationis vel odii admixtum. Nam experientia constat, quod in summo gaudio nunquam ejus causa efficiat ut in cachinnos
78쪽
prorumpatur, imo neque tam facile eo tunc invitari possumus ab aliqviralia causa , quam ubi tristes sumus; Cuius rei ratio est, quod in maximis laetitiis pulmo adeo semper plenus sit sanguine ut amplius per vices it ratas inflari nequeat. . ARTICU Lus CXXVI.
duae t ejuspraecipitae catas.' 'Onnisi autem dua observare possum causas quae irasmio in senta, pulmonem. Prima est inopinatus occursus Admirationis, qui ju
ctus Laetitiae tam cito aperire potest orificia cordis, ut magna copia f.nguis ingrediens s mul ejus dextrum latus per venam cavam ibi rarcsiat, ct transiens inde per venam arteriosam inflet pulmonem. Altera est commixtio cujusdam liquoris qui auget rarefactionem sanguinis. Nec magis idoneum ad id reperio, quam fluidiorem partem illius qui ex Eene venit; quae pars sanguinis ubi ad cor propulsa fuerit ab aliqua levi commotione odii, quam juvat inopinatus Admirationis occursus, &. sese.in eo miscuerit cum sanguine qui venit ex aliis corporis partibus, quem Laetitia abunde introducit, potest efficere ut ille sanguis ibi dilatetur multo magis solito. Eodem modo quo videmus multos alios liquores igni impositos inflari subito,cum vasi in quo sunt parum aceti insunditur. Nam sui dior pars sanguinis, qui ex liene venit, natura similis est aceto. Experientia suoque nobis ostendit, in omnibus occalionibus, quae possunt producere hunc risum solutum qui ex pulmone venit, semper subesse aliquam leviorem causam odii, aut saltem Admirationis. Acilli quorum lien non admodum sanus est,obnoxii sunt non solum majori Tristitiae quam caeteri, sed etiam per dilucida intervalla majori Laetitiae S Risui: quoniam lien emittit duplicem sanguinem ad cor, unum valde crassum & densum, qui producit Tristitiam, alterum valde fluidum &subtilem qui Laetitiam excitat. Et saepe post multum Rilum naturaliter propendemus ad Tristitiam, quia cum fluidior pars sanguinis ex liene exhausta est, altera crassior eam versus cor sebsequitur. ARTI cu Lus CXXVII.
. si illius causi in Indignatione. QVoad Risum qui aliquando comitatur Indignationem, ut plurimum est artificialis & fictus; sed ubi naturalis est, videtur oriri ex
79쪽
ues DE PAss Io NI Bus Laetitia inde concepta, quod videamus nos ab eo malo cui indignamur non posse offendi, & insuper quod nos occupatos sentiamus novitate inopinata illius mali; Adeo ut Laetitia, Odium & Admiratio ad eum
producendum concurrant. Attamen credere Volo, posse etiam produci absque aliqua Laetitia, a solo motu Aversionis, qui mittit sanguinem ex liene ad cor, ubi raresit, & propellitur inde in pulmonem, quem facile inflat, ubi eum serme vacuum reperit. Et in genere omne id quod subito potest inflare pulmonem hoc modo, efficit actionem externam Risus,nisi cum Tristitia eam mutat in actionem gemituum & fulatuum qui lachrymas comitantur. Quam ad rem de se ipse Vives scribit lib. 3. de Anima, cap. de Risu, ubi diutius jejunus suiffet, prima frusta quae . in os ingerebat sibi risum excussisse: cujus rei causa poterat esse quod ejus pulmo vacuus sanguine, propter desectum nutrimenti, celeriter in- sabatur primo succo qui transibat ex stomacho ad cor, & quem sola
comedendi Imaginatio eo poterat deducere, antequam succus ciborum quos comedebat eo pervenisset. ARTICυLUs CXXVIII. ,
De Origine Lachrymarum. SIcut Risus nunquam oritur ex maximis Gaudiis, ita nec Lachrymae promanant ab extrema Tristitia, sed solum a mediocri, & quam comitatur vel sequitur aliquis sensus Amoris aut etiam Laetitiae. Ut vero bene intelligatur earum origo, observandum est, quod etsi continuo multi vapores prodeant ex omnibus nostri corporis partibus, nulla tamen sit ex qua plures egrediantur quam ex oculis, propter magnitudinem nervorum opticorum, & multitudinem parvarum arteriarum per quas eo veniunt: Ac sicuti sudor solis constat vaporibus, qui cum egrediuntur ex aliis partibus, convertuntur in aquam in illarum superficie, ita lachrymae fiunt ex vaporibus qui egrediuntur ex oculis. ARTICU Lus CXXIX. uomodo Vapores in aquam mutentur. .
SIcut autem scripsi in Meteoris, explicando quomodo Vapores Apris
mutentur in pluviam, id inde evenire, quod sint minus agitati,aut s lito copiosiores; ita credo, eos qui exeunt ex corpore, cum solito minus sunt agitati, etsi tam copiosi non sint, tamen converti in aquam; un-- de
80쪽
sECUNDA PARS. T de fiunt sudores frigidi, qui quandoque ex debilitate oriuntur cum grotamus. Existimo itidem, eos cum multo copiosiores sunt, modo insuper non magis agitentur, pariter etiam in aquam converti; id quod eum producit sudorem qui exercitium comitatur. Ac tunc oculi non sudant , quia inter corporis exercitia, maxima parte spirituum ingrediente musculos qui ei movendo inserviunt, minus ex illis per nervum opti- cum it ad oculos. Denique eadem est omnino materia ex qua si sanguis dum est in venis aut in arteriis; & spiritus cum est in cerebro, in nervis, aut in musculis; & vapores, cum inde prodit instar aeris; & denique sudor aut lachrymae, cum in aquam condensatur in superficie corporis vel
momodo id quod oculo dolorem adfert eum ad lachry-
mandum excitet. Porro nonnisi duas causas observare possum quae faciant ut vapores qui ex oculis prodeunt mutentur in lachrymas. Prima est cum fgura pororum per quos transeunt immutatur ex quocunque accidenti: hoc enim retardans motum istorum vaporum, & ordinem eorum mutans,
essicere potest ut in aquam abeant: Sic vel festuca quae in oculum inciderit sussiciet quibusdam lachrymis ex illo exprimendis, quoniam in eo dolorem excitando mutat dispositionem pororum ipsius, adeo ut nonnullis angustioribus factis, parvae vaporum partes per eos minus cito transeant, & pro eo quod antea exibant aequaliter a se invicem distantes, & ita separati manebant, sibi mutuo occurrant, quia ordo horum pororum turbatus est, qua ratione se una jungunt, & ita in lachrymas
ARTICU Lus CXXXI. tauomodo prae Tripitia lachrymemur. ALtera causa est Tristitia, quam sequitur Amor, aut Laetitia, vel in
genere quaelibet causa quae escit ut cor propellat multum sanguianis per arterias. Tristitia requiritur, quia refrigerans omnem sanguinem contrahit oculorum poros. Sed quoniam eos contrahendo dimi nuit pariter quantitatem vaporum quibus transitum dare debent, id non lassicit ad eliciendas lachrymas, nisi quantitas horum vaporum eodem H tem -