장음표시 사용
101쪽
me igitur moaetataopination repassinunt. Opinari enim testire: Fod nescisnon in sapimus,sed temerarii potisus ac si ni scin trinequam potest cui Socrates di Icuit necopulari oportet inarata tot inlaphia subliota estquid, notamuis duobuSciremur:qui philosophin
principes fuerunt se inomni initiam uideatur a rident suisarirus esse conisinai in multas stetiis philosophia diuisaest: α omnes uaria similivmIn qua pommus uentatem in omnibus cene non potest designem Psalibet nempe coteris in omnibus sapientia non erit.Transeam ad gulas. demtriodoqui quid uni dabimus: et auferemus. Vna*x enim semo Salias merae tit ut scis confirmet.Nee ullialteri sapere conceditMedesipere fateatur, sea sicut alias toelit:sicipsa quo ab alus militur rubus.Nihilominus enim plurisophi sunt, qui eam stultitiaeaccusant. Quam mi laudaueris: ueram* duritris i philosophis uituperaturin sella; redemus ne igitur usesam domi. nam laudanti, an multis unius alterius ignorantiam culpantibus Recti ergo sit necesseest inplurimi sentiunt: quod unus. Nemo enim potest de ser iudicare,quod nobilispocratestaturata enim comparatam esse horrvnum natus tam omnium,utaliena mesi uideant aediiudirent et sua. ni igitur omnia certa sinuaut omnibus credendum sit,aut licimini.Si nenuni, sapi resergo non sunt: quia singuli sapiente sese se putanti Romnibus aequinon sunt sapientcsi uia singuli abomnibus ens gantur sapietes. Pereuntigit uniuersi hoc innado: &t si illi poetariinaesii se inutam iugulantiurnemo ominbus siet. Quω infit: qina gladium habent seurum non habent. Sorsirigidae secta multarum scissimo iudi mittitiam incunturioninmigum uanazara inanes reperitis Ita sessaret philo hia sumuWconficit. Quodcum itelligeret Arcessas Acadmixtadio reptinensio somitium indet se collegi ocosessionem ignorariae claro'philosephotum, armati feaduertus omnesutias costituit nouam no philos phadiphilasephia. Eo te aut re duo plius genera esse coeperiit Unu illud uerus quia scieno fibi uestrat. Alterum nousire Pssi: quod eam detrahae lata duo umieri suideo dissidium re quin ciuile bellii,sapietiam q- distrahi potest in qua parie ponemuri A natura renim sciri potest, ctisoni munia interibit,sivomis urammiuinciae. Si pares fuerint,nihilominias pura dux omnium desophiae la distraret esuNihil enim psit suu interitus insibictaeontraria.&aurem uid in inissapia esse in homineint a dc propriasti rub se itate coditionishum Areosiae manus inest. Sed ne ipsa dem stabit, quia non potestorinino nihil scitiae Cotta academicos 'multa naturare N in necessitaseuit v.
ua ut appetas quae ineuiola,ut sudas ec inte&Uraetcrea multa sui quaeus inuetiit. Naselisae lunae hic sus meatiis.α dcrauo temporii deprehensiast, di natura tarponi at di herbarum
102쪽
herbammi uires,dc ab agricolis natura terrarum, ncc no hymbrium laturos. ac tempestatum signa collectit sunt.Nulla denis ars est,qus non scientia costet. Debuit ergo Arcesilas, siquid saperet istinguererquae semipossent:que nessem. Sed si id secisseu ipse se in populum redegislati Nam uulgus interdum plus sarapit,quia tantum quantum opus est,sapit.A quo si qua ras utrum sciat aliquid annihil dicet se scire quae sciat: fatebitur se scire quae nesciat. Recte ergo aliorum sustulit disciplinas. Sed non recte landauit suam. Ignoratio enim reru omnium non potest esse sapientia, ius est scire proprium Ita cum philosophos expu auerit,ac doc fit eos nihil scire pse quos nomen plutosophi perdidit, quia ctrina eius est nihil scire.Nam qui alios reprehendit,st nesciant ipse debes sciens esse. Cum aute nihil scia quae peruersitas,quanic insolentia est: ob idipsum se philosophum constituere: propter quod caeteros tollat s Possunt enim sic re spondere si nihil nos scire conuiceris,dc ideo non esse sapientes, quia nihil scia mus,ergo ne tuquidem es sapiens,quia te quot confiteris nihil scire. Quid ergo promouit Arcesilas nisi se conscita omnibus philosophis se ipsum quot eodem mucrone transfixit.Nasu ne igitur sapientia est. Quomodo sapientia tu medio erranuum fuerit. Et non in mi ci contra physicos: dc physici contra Madamicos dimicauerint. Et quae sint as, statvrum exemplaquestionum .' strationes festium, siue naturalium sciri
non possint. ' Cap. VI. t Vsqne igitur laminia est Immo uero inter philosophos fuit, sed nemo uidit. Alii putauerunt sciri posse omnia, hi sapientes uti non sumintimunihil, hi quidem sapientes fuerunt. Illi quia plus homini dederunt,ta quia minus. Vtristin utranque partem, mod defuit. Ubi ergo lapientia est,ut nolle omnia scire putes, quod Dei est , net omnia nescire quod pecudis. Est enim aliquid medii. um quod sit hominis,laest scientia cum ignora ia coniuncta temperata. Scientia in nobis ab anima est, quae oritur c cccior ignoratio a corpore quod est e terra.Unde nobis dc cum Deo dc cum animalibus est aliqua 'communi oras. Ita quoniam ex his duobus mustamus, elementis, quorumi alterum luce praeditum est:alterum tenebris, pars nobiscita est scientiae, pars ignoransi per hunc quasi pontem transire sine cadendi periculo licet . Nam si illi omnes, qui in alteram partem inclinauerunt,aut dextro, aut sinistro uersus ciderunt. Utraque autem pars quomodo errauerit dicit . ademici contra physicos ex reb obscuris argumentati sun nullam esse scientiam, occxcmplis paucarum rerum incompraehensibilium contenti et amplexi sunt ignorantiam , tane scien. tiam totam sustulissent, quia in partem sustulerant. Physici contra ex his: quae aperta sunt: argumentum trahebant, omnia sciri posse, contenti persis cuis retinebant scientiam,tana totam defendissent, quia ex parte defenderant. I . Uncipia clara nes illi obscura uiderunt, sed utrique dum solam scientiam consertis manibus,,uel retinent,uel eripiunt: non uiderunt in medio consti tu fore, quae illos ad sapientiam trans uerre. Verum Arcesilas ignoraω.
103쪽
tiae magister,cum Ymoisilmstaret principi stoico'.ut, totam philosophiam
eum aucti re Socrate suscepit hac ima litastir arci nihil sciri posse. Ital marguit aestimationem philosopho qui putassent,iriturus suis crutam esse at inuetam ueritatem uitilicet quia mortalis fuerat illa sapienna, paucis'
ante temporibus instituta,ad summulam incrementu peruenerat, ut iam treces
sario consenesceret ac periret, repente extitit academia tanu senectias philolori phiae, quae illam conficeret iam deflorescentem. Recte uidit Arcesilas arrogantes uel potius stultos esse qui putet scientiam ueritatis conicetiara posse comprehendi.Sed tamen salsa dicentem redarguereno potest, nisi qui scient ante quid sit ut L .uod Arcesilas utarate no cognita faccreeonatus introdinis Mus pia Asra tun losophiae. - σα . talaune instabile si inconstans possumus dicere.Vt .m
nihil sese u sit, aliquid sciri necesse est. Nam si omnino nihil scias, id ipsum nishiltari posse tolletur. Ita qui uelut sententiae loco prorumciat, nihil scis, tanquestas. preceptum profitet S crinitum ergo aliquid sciri potest. Huic simile est illud quod in scholis proponi sedet in asystati generis exei um,somniasseque anine somniis crederet. Si enim credi t,tum sequitiar ut credendum no sit. Si autem non crediderit tune statur, eredendu sit.Ita si nihil sciri potest nee Ilica
id ipsum sciri quod nihil sciatur.Si aute scitur, posse nihil sciti. Falsum est ergo S mage quod dicitur nihil sciri posse.Sic inducitur dogma sitamsi repugnans ses dissoluens. Sed homo uersutus caeteris philosophis uoluit sesentiam in re, ut ea domi absconderet Usibi illa proscistam n adimit qaliadassimaat,ut caetcris adisma sed nihilagit. Apparet enim ac furtum suum prodit. Euanto saceret lapitius ac uinus,si exceptiae ficta, diceret causas, rarumesis auto res coelestium, seu naturalium quia sunt abditae nesciri posse P nullus doceat,nec qiuari oportere,quia inueniri quaTendo non possunt. ua xxceptione interposita ecphysitras admonuisset nequFerentea quae modum excederet cogitationis humana re seipsum caluniae inuidia liberahet.& nobis certodedisset aliquid.quod sequoremur.Nunc autem cum ab his sequendis nos retraxerit, ne uesimus plus scire. u possimus,non minns ase quo pipso retraxit. uisenim uelit laborare. quae sciat aut eiusmodi suscipere doctrinam, ut etiam communem scientiam per Sit Q uae si citamina est scientia constet necisse est. Si non est, quis tam milli
est,udiscedum id putet in quo aut nihil discitur,aut omnino dediscitur c Q uare,si net omnia sciri possitnt.quod physici putauerunt, mi nihil quod acrae
nata, pliuosophia omnis exulula est.
De moraliptia dc qin sicut utilior ita de exteris prunibus sit licitor. q MOrint cium phorti sere s tentiae de summo bono. Cap. VII. Ranseamus nutu ad alteram philosophis partem qua ipsi moralem uocant,in qua totius philosopia ratio continetur. Siquidem in illa physica sola obicetatio Min hac etiam utilitas .ec quonia. amin disponendo uuae statu formassisl moribuspericulo maiori pecca maiore dili necessee adluberi, ut sciamusquo nos oporteatindere Illi . tuentic iaceta sensi dicunt nihil prosunt
104쪽
prosunt: siue delirant nihil nocent. Hic uero nullusdissidio: nullus enorit ilo. cus. Omnes unum sentire oportet:ipsami philosophiam uno quasi ore praempere:quia si quid laetit erratum:uita omnis euertitur 4n illa priori parte: ut perisculi minus:ita plus dissicultatis est: φ obscura rerum ratio cogit diuersa & uaria sentire.Hic ut periculi plus:ita minus difficultatis. Quod ipse usus reru S cootidiana experimenta possunt docere, quid sit uerius S mclius. Videamus crDutrum ne consentiant:aut quid nobis inerat,quo rectius in uua degatur. nocesse est omnia circuire:unum eligamus ac potissimum quod est summu ac prindipale:in quo totius sapientiae cardo uersatur. icurus summu bonum in uoluispiate animi esse celati Aristippus in uoluptate cor Calliphon ta Dinomachus Cyrenasci honestatem cum uoluptate iunxerat. Diodorus in priuatione doloris summum bonum posuit.Hieronymus in non dolcndo. Peripatetici avicinin bonis animi ta corporis dc fortunae. Et illi summu bonu est scietia.Zenonis cuna. tura congruenter uiuere. uom a stoicoruuirtute sequi. Aristoteles inhonestate ac uirtute summum bonum collocauit.Hae sunt sere omnium sentcntiae.In tanta diuersitate:quem sequimur ' Cui credimus Parin omnibus authontas.
Si elisere possumus quod est melius :iam non est philosophia nobis necessaria: quia sapientes iam summiqui de sapientum sententiis iudicemus. Cum uero di. Mendae sapientuc causa ueniamus: qui possumus iudicare, qui nondum sapere coeperimus Maxime cum cum prasto assit academicust qui nos pallio retra. hasiacuetet cuiquam credere: nec tamen afferatipse quod sequamur. Quod uera sapientia docet: summu bonii hola, non esse at uel corporis uoliptatem,aut aliquid GF quae a philosophis sunt proposita. Cap. Usu. Vid ergo supcrem nisi ut onussis litigationibus fimosis ae perrunacibus:ueniamus adiudicem illum: scilicet datorem simplscis et quiem sapientiae:qui non tantum sormare nos,ac inducere in timam possiquerum etiam de controuersus istorum seresententiam. Hi e nos ὀ et:quid sit hominis v ac summum bonum, de quo priusq dicere incipio:ille omnes sententiae suntrescitenda ut appareat neminem illorum fuisse sapient cum de ossicio mitiis agaturioportet summum summi animalis bonum in eo constit quod commune cum caeteris minialibus esse non possitSed ut seris dentes:armentis cornua, uolucribus penae propria sunt: se homini aliqvid suum debet ascribi: sine quo rationem suae conditionis amio. ULNam quia uiuendi aut generandi causa datu est omnibus: est quide bonum maturale: summum tamen non est nisi quod est unicuique generi proprium.&piens ergo no lait:qui summum bonum oeedidit animi uoluptatem:quonia siue illa securitas siue gaudium est,tam is est comunibus.Atistippone rei dem dum quidem duco,quem in corporis semper uoluptatem tuentem, nihil aliud quenuid ueneri seruiente,ncmini dubiu est hominem non fuisse. Sic enim uixit ut nihil inter eum pecudemi distarct,nisi unu,quod loquebatur. uod si asino aut cani, aut sui,facultas loquendi tribuaturiqumst ab his ad sibi uelint: cu so, Mnasta rabide cosectantur, ut uix diuelliquea cio et potui negligant. Cui
Summum bonum. Feriquc Arnacilla. e.
105쪽
aut alios mares uiolenter abigant.aut ne uum quidem absistant, sed a sortioribus h triti,m magis insectens Garnee hymbres nec sci ra pertimescat bore suscipiat,periculum non recusent Quid aliud responaebuit nisi summu bonum esse corporis uoluptatem: ea se appetere: ut afflatur suauissimis sensibus:
scp ee tanti ut assequendorum causa,nec labore sibi ullu,nec uulnera: nee mortem ipsam recusandam putent. Ab his ne igitur praxepta uiuendi petemus:qui hoc idem sentiunt quod animae rationisexpertes Aiunt Cyrenaici uirtutcm malam ex eo ipso ee laudadam l sitefficies ii uptatis ut u tergo inat obscoenus ranis aut sus ille lutulentus, nam ideo cum aduersario summa uirium contentio ne depugno: ut uirtus mea pariat mihi uoluptatem, ius expers sim necesse est,
P si uictiis abscessero. Ab his ergo sape discemus: quos a pecudibus ae taluis non sentina,sed lingua discernit Privationem doloris summu nu purare,n5phisne peripateficost ac stoic :sta cynicorum philosophos est ' Quis n.no intes. ligat ab aegrotis Sin aliquo dolore positis esse hoe disputatum c uid tam m e sum diculum: qid habere pro summo biniis: quod medicus possit darer Dolendum
est ergo ut fruamur bono dc quidem grauiter ac saepe, ut si post non dolore iocundius. Miserrimus est igitur qui nil doluit qa bono caret:que mis felicissio mu putamus ,qui malo caruit: Ab hac uanitate non longe absint, qui omnino nishil dolere summu bonum dixit.Nam praeter quod omne animal doloris est suo J ens, qui potest sibi hoc bonum praestare quod nobis ut metuat nihil aliud possumus il optare Summu aute bonum non potest e re quequa beatu nisi sempsuerit in ipsius potestate.Hoc aut no uirtus homini,non doctrina non labor sed natura ipsa cunctis animantibus praestat. ui uoluptate cu honestate iunxerue comunione hac effugere uolueruLSed esse mi repugnans bonu, quonia q uoluptati deditus vilionestate eareat necesse est: qui Lonestati madcet: uoluptate caret.Peripareticos nummium muluplex: exceptis animi bonis:quae ipsa quae sint:magna contentio est: ecum taluis potestuideri. Nacorporis bona .idest Corporis incolumitas,indoletia ualitudo no minus sunt mutis: il homini neci si uia. nescio an etiam magis:quia homo oc medelis,dc ministeriis subleuari potest muta possunt.Item quae appellant fortunae bona, G sicut homini opibus ad vitaintuenda: ita illis praeda de pabulis est opus ta inducendo bonu, quod no sit in h,
minis potestate totu Miem alienae ditioni subiugarunt. Audiamus etiam Zenae,nem.Nam is interdum inmitem somniat. Summum inquitest bonum. cum n tura consentanee uiuere, vas igitur nobis more uiuendu est. Na quae abcsse debent ab te in his os bus depraehendutiae: uoluptates appetunt,mctuum sabraturam lunt,insidiantur occidui. Et quod ad rem me attinci: Dcu nesciunt. uideraso me docet:ut uiuam secundia naturam,qa ipsa in deterius pronaost ec qinbusdam blandimentis lenioribus inuinapcipitat: sed si aliam mutorii: alia hominis dicit esse natura: st homo ad uimite sit genitus: no nihil dicit Sed in no erit dilus is sita summi boni:quia nullia est alal,qita non secuitu natura sua in i Qui seimum Nin entia summu bonu serit,aliquid homini ortu dedit, sed scientia alterius ressia holas appetunt,tata ipsam. Quis.n.scire taurus est,no expetes alique fructis scientiae
106쪽
entiae Artes ideo discutur,utexerceantur.Exercentur autent, uel ad sebsidii uuae, uti aduoluptatem, i ad gloriam. Non est igitur laniinu nu,quod non diuisam . propter se iactitur. uid ergo interestumani scientiam summuna bonum pii.
remus,an illa ipsa quae icientia ex se paritidest uictrum, oris,uoluptatem qnae non sunt homini propria:& ideo ne summa quidem bona.Nam uoluptatibus decimis appetentia non homini solum,sed etiam mu inest. Quid cupiditas gloriae: Non ne in equis depraehenditur,quum filares exultant, uicti dolent Tantiis amor laudum,tantae est uicti ria curata Nec immerito summus poeta experiendum esse ait. --εύ-
Et quiscuit dolor vieto,quae gloriae palmae Quod sim quae patit scia, communia sunt eum aliis Malibus,no est ergo summu bonu scia. Praeterea no mediocre huius disputationis est inuum,m scientia nuda ponimr.Incipient.n. beat res uideri,qui arte aliqua scierintvmmo uero qui de res malas scierint, ut in beatus sit
quesin ne didicerit temperare:u qui mederi. Zuaero igitur ad quam rem sciemtia referenda silc si ad causas res naturalium: quae beatitudo e rit mihi proposita si sciero unde Nilus oriatur,uel quico de coelophisyci deliret Quid, mearum res no est sciΡ,sed opinio quae pro uigeniis uaria ec testat ulta no', ac malos summu bonu siti rergo sciam maluit, G ipsam sapientia summum bo. num dicere,cu sit utrius p significatio,& uis eadkNemo tame usi adhuc sum. inum bonu dixit esse sapientiam: quod melius dici potuit.Na scientia parum est ad bonu suscipitau,malui fugiendu nisi accedat &uirtus. Multi enim philosopli ' cum de bonis malis dissereret,aliter in v loquebantur natura cogente uis
Neriai,Muuture carueriat Mutus aut Oscietia coniuncti, est sapitia.Superest , cutiaiareos et refellemus,quirtutem lummu nu putauerut,in qua opinione ei. M.
Tullius stat,in quo multum in siderati suevit. No.n .uirtus ipsa est summu bonu. sed etiatrix α matare summi boni qm perueniri ad illud sine uirtute non po/V-hellcctu e facile. uaero enim utru ne ad praechim illud bonii satile Maum perueniri putentian Odifficultate ac labore expediat acume tauu erre defendat Si facile ad illud ae sine labore perueniti pot: summu bonii no est. duid. n. nos ciemus qd coficiam' eni o diebus de noetibus Quado deuin prSptu id quod quammus iacet ut illud illibet sine ulla cotetioe ai depraehedat. Sed ii e quo pac mediocre quodlibet bonu no nisi labore assoquimur : qm bonorumtuta in arduo positae,malos in praeeipiu.Summo igitur labore summu bonuassequi necesse est. Quod si uerit simu est,ergo altera uirtute opus est, ut pueni amus ad ea uirtute,quae dicis summu bonu,quod est incogruens oc absurdu: ut virtus per seipsam pueniat adsessam. Si non potad ultu bonu nisi per laborem perueniri, apparet uirtute esse per quam perueniatur.qm in suscipiadis perferen diu laboribus,tas officiu in us est.Ergo summu in nu no potesse id rerer quod neeesse ead aliud pueriri . Sed illi cu ignoraret qd iniceret uirius, aut quo Atis .inta
tenderet honestius aut nihil reperiret substiterutin ipsi is uirtutis nomine, qua minui nullo a posito emolumento appetera esse dixerat,di bonusibi constituerunt, i munita bono indigeret.Aristoteles ab his nologe recessit, qiu uutule euhonestate sum, nulla uita
107쪽
mum bonum putauit:quasi ulla uirtus possit esse inhonesta.ac no siud habuerisiurpitudinis, uirtus citi desinat: sed uidit fieri posset ut de uirtute prauo iudicio sentiatur male: dc ideo existimationi hominu seruiendu putauit. Quodqlacita recti, bono p discedit, quia non est in nostra potestate, ut uirtus pro suis memus honestetur. Nam quid est honestas nisi honor perpetuus, ad aliquem secuta populi rumore delatiis c Quid ergo fiet,si errore ac prauitate homnia,mala evistimatio subsequat c abiiciemus ne uirtutem, quia flaginosa dc turpis ab insipio tibus iudicth c uae quonia inuidia premi ac uexari potest: ut sit ipsum proprium ac perpetuum, num nullo extrinsecus adiumeto indigere debet, quin litus per se bus nitatur,ec constet. Itaqne ullum ei ab homine bonum speradum G:nec ullum malum recusandum. Uenio nunc ad uerae sapientiae summum bonum: ius natura hoc modo determinanda est.
C uid sit uere sapientis summum bonum .' guttiosa fuerit ratio Anaxago is ad quid natus sit homo. CF. J X. Rimu ut solius hominis sit, nec cadat in ultu aliud animal. inimitam de ut solius animi nec municari possit corpe. Postremo ut no possit cuiqua sine scientia dc umine contingere. Quae cicumscriptio illas oes laias excludit ac soluit. Eoru enim quae dixerin1 nihil tale est Dica nuc O sit,ut docea qd instaui Philolaphos omnes sati insipientes suisse: quiqdest homini summu nu cons tu.
nec uidere nec intelligere,nec suspicari aliquata potuersit. Anaxagoras cu ab eo quam ' cuius in ca natus esset respossit solis ac coeli uidendit Ianc nucem admirans' oes,ac philosopho dignam iudicant. At ego huc puto no inuenierem O ros deret enudisse hoc pallim ne taceret. Quod quidem secum si sapiens fuisset mmmetarum lc meditatu habere debuit:quia sius rationem sui nesciat,non limmo sit quidem:sed putemus no ex tempore dictum illud effusum. Videamus in . tribus uerbis quot dc quata peccauerit. Primum i omne homis in cuim in ocvili suu nihihil ad mentem rescres, sed ad corpus omnia. Quid si caecus suisset officium ne hominis amitteret,s fieri sine occasu animae non poti st: Quid craterae corporis partes,anne carebunt suis quinymuneribus Quid,*plus cst in auribus u in oculis situ.qm dc doctrina ta sapientia percipi auribus lolis potest: oculis solis no potest. Coeli ac solis uidedi causa natus es Quis te in hoc freta
cutis snduxit aut quid coelo remi naturae insio tua colari Nim ut hoc immes .ec admirabile opus laudes Cofitere ergo rc e Ommuee constitutore Dcv. qui te in huc mudu quasi teste,laudatorcipiatis inopis uidum. Magnu esse crea. uidere coetu ac solem.Cur crgo gratias no agisci,qhinis beneficii author eri r no ipsius uirtute, Pindena, restate metiris atri,cuius opa miraris. Etenim necesse est, ut multo nurabilior si qui mirabilia fecit. Si te qlpia uocasset ad caena ealopumea προ esses,no insan uidereres pluris faceres ipsam uolaptatem,quoluptatis authore Adeo philosophi ad corpus omnia referunt.nihil prorsus ad mentem: nec uadciat amplius,u quod sub oculis uenum qui remotis omnibus ossiciis corporis in sola mente ponendaest hinnivis rado:no ergo ideo nascimur Corali
108쪽
n murivi ea quae sunt sacta uideamus, sed iuipsam factore remn omnium
contemplantur:ulestimente cernamus. Quare siquishOmnem, qiu uere sapituite get, ius rei graua natus sit: respontibuMatrepidus ac paratus: lendi se Dei gratia natum,qui nos ideo generauit,utei seriaiamus.&ruire aut Deo nuhil aliud est bonis operibus tueri dccoseruare iustium.Sed ille ut homo diui.
narum rerum impcriturarem maximam redegit ad minimum:duo sola diligens.
quae sibi diceret intutaa. uod si narum se este dixisset,in mundum intueretur: su Oia compraehenderet,ac maiori uteretur sonor tamen non implesset hominisomum:quia quato pluris eanima et corpus, lato pluris est Deus q mudus: qa mundum Deus secit α regit.Non ergo mudus oculis,quia utrule corpus, sed Deus ala cotempladus est quia Deus ut est ipse immortalis: sic aium uoluit esse sempiternum. Dei autem contemplatio est uenerari re colere comunem paremtem generis humani. uod si a philosophis abfuit.proiectis in terram fuerunt diuina ignorando:existimandus est Anaxagoras ad ea, quae uidenda natum esse dixit nec coelum uidisse nec solem. Expeditaestigitur hominis ratio si sapiat, cum
ius propria e humanitas,nam ipsa humanitas quid enisi iustitia Quid est iustitia nisi pietas Pietas autem nihil abiid est,stini parentis agnito.
CR dea quae indentur hominis esse propria, aeris quo panimalibus commutua sunt, hominis uero proprium est Deum noscere dc colere. Capt X. Vmmum igitur bonum haesin sola religione est. Nam caetera et, quae purantur esse homini propria, in careeris quot animalibus reperiuntur. Cum cnim suas uoces propriis inter se notis discemutati dignoscunt:colloqui uidentur: ridendus ratio apparet in hisi aliqua:cum demulsis auribus, contracto rictu Noculis in lasci. Dia resolutis, aut homini alludunt aut suis quisl coniugibus ac laetibus ursis. Nonne aliquid amori mutuo,& indulgentiae sinula impartiunt Iam illa quae sibi prospiciunt in suturum, di cibos reponunt habent init prouidentiam, ratione quom signa in multis depraehenduntur.Nam quado utilia sibi appetui, mala casvent pericula uitant animia sibi parat, in plures exitus disparentia profectorib id intelliguLPostea aliquis negare illisinesse rationem, cum hominem ipsum Laepe deludant Nam quibus generandi mellis inicium est,cum assignatas inco.
Iuni sedes.castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo sera uiui nescio an his persecta sit prudenca Incertum est itur, utrum ne illa, quae homini tribuutur cola sint cum altis uiuentibus. Religionis certe sunt expertia. Equidem sic arbitror,um uersis animalibus esse datam rationem sed mutis tantumodo ad uitam medam,homini autem ad propagandamis quia in homine ipsata perseehi est sapientia nomiatur,quae in hoc eximium facit hominem, misi Edatum est homini intelligere diuina. Qua de re Ciceronis uera est sentcntia. Ex tot inquit generibus nullum est animal praeter hominem quod habeat notitiam aliquam Dei.Ipsi in hesbus nulla gens est,neltata sueta,nelia sera, quae non etiamsi ignoret,qualem Deum haberi deceat,tamen habedum sciat Ex quo
pone. Briamina esse colli qum aeris
109쪽
e summa in sed ne bonum quidem. Virtus bo Oem: sed non
sephi uolum animos ani meruli ruo: tollunt etiam religion .ec orbatit homnem suo proprio ac singulati ino: prodesta recte uni o inpuro utimmanitate distinctum: quia ut Deus tam uiuentia subiecit hominute ipsum honi in sibi l Nam quid est cur iidem ipsi disputentaeo dirigendam me mentem quo uultus creetias est Si enim nobis ecesum spectandum cst.ad nihil aliud uti,q ob religio m.Si religio tollitur,nulla nobis ratio eum coelo est Italaut eo est spectrandum,aut in terram procumbendum. In aerram procumboc nisi ues mus quidem non possumus quorum flatus restias est.In coctum igitur spectu, dum est, quo natura corporis prouocat. uod si constat esse lacteau et aut ideo discitau ut religioni scrinaaras aut ideo ut ratione rem eo iamivi cognoscamus. Sed rationem rerum coelestium cognoscere nullo modo possumus: quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicin supra docui: Rivgioni ergo scrinem dum iniquam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram, S uitam pecuduiti secutus humanitate se abdicat.Sapientiores ergo imperiά, qui ctiam si crant ii,
reli mone deligenda: tamen nature suae conditionisῆ mena mani.
CO d Deus secithoi cupidit Midolata sapis, qu stes costare sine alte
ro no mi.Dq, nihil eos quae mortales appetiit summu nu sit. Cap. XI. instat igitur totius humani genetis consensu religioncm susci oportere sed quomo in ea erretur,explicandi est Naturam i minis hane Deus est iacit, ut duarum retii cupidus N appotas esset religionis ec sapienαSed homines ideo saliuntur, i aut rol ligionem suscipitit omissa sapientia: aut sapiae soli student omissa religione: cum ali sine altam esse non pol si uerti. Cadunt ergo ad mutiplices resi des. sed ideo salsas quia sapietiam res verut: quae ili docere intcrat Doos multos esse non posse. Aut studet sapiniae sed ideo falso: qa rcligione sumiri Dei omiseriit.qui eos ad utri sci iam potuit crudire. Sic honunta qui alterutrususcipiunt intam deuiam: rimis erroribus plenam sequuturi se in his duo, sin separabiliter conexis d officiu homis, S ueritas omnis inclusa est. Miror stat nullum omnino philosophos extitisse:Aui sede ac domicilium summi boni r cruci. Pinuerutandic quaa ere. Quodcunq; est summum bonum,necisse
est oibus esse propositum. Voluptas est quae appetitur a cunctas: sed haec de comunis est cum baltas,dc honesti uim no labet ec sauciatem affert, de nimia noeet,ecpcessu minuitura laus,oc multis non contingit. Nam qάopibuS carent, quorum maior est numerus eum uoluptate careant necesse est. Non in igitur summum bonum sed ne bonum qinde uoluptas. iud diuinae s Multo magis Nam dc paucioribus 5 plerunt casu Nincmbustae :&non nunq scelere contingunt, α optantur ab hisului eas iam tenent. Quid regnum ipsumc ne id qui dem N5 enim cuncti homines regnare possunt, dc necesse cst uniuersos summi
boni capaces esse. uaeramus igit aliquid quod propositum sit omnibus Nomuirtus negari non potest,quin & bonum sit,id ommu certe bonii. Scd si beat, esse non potst,quia uisecivi racius in malorum perserenua posita est, non. in profecto
110쪽
profecto summum bonu. Zuaeramus aliud. At nihil uiri te pulelirius, nihil sa. pientia dignius in niri potest.Si enim uitia obturpitudine fugieda sunt,uirtus itur appeiada e ob decorem. Quid ergo Potest ne fieri,ut quod bonu,quod honestum esse constatimociae ac pranruo careat, fi tam sterile, ut nihil ex se commodi pariat Labor ille magnus ec difficultas cluetatio aduersus mala, Phus haec uita picna est, aliquid magni boni pariat necesse est. Id uero qd es dico mus Num uoluptatem At nihil turpe ex honesto nasci potest. Num diuitias Num potestates At ea quidem fragilia sunt α eaduca. Num gloriam Num honorem Num memoriam nominis At hax omnia non sunt in ipsa uirtute sed in aliorum existimatione atq; arbitrio posita.Nam saepe uirtus Ninuisa est, &m Io assicitur. Debet autem id bonu quod ex eo nascitur ita cohaerere, ut diuclliat distrahi nequeat: ncc aliter summum bonu uideri potest, et si proprium sit uirtutis:& tale ut ne adiici quicq.noe detrahi possit. uid, st in his om ni coicin
nendis tartutis cacia consistunt.Nam uoluptates,opes, potentias,l Dorra alcyomnia quae pro bonis habentur,no concupiscere,no appetere,non amare, quod
exteri faciunt uicti cupiditate idest prosecto uirtutis. Aliud ergo sublimius at praeclarius essest: nec irustra his praesentibus bonis reluctatur et nisi φ maiora αueriora desiderat no desperemus inueniti posse 5 uerset se cogitatio in omnia. Ncq enim leuia aut ludicra pra nata petunmne in duplici pugna comiti dc alanta hostibus urius .Et lustius no propteris appetenda est, i ta propter ulta aeterea quae summu bonu est.Et uirtute necessario sequitur,dc in praesenti haberi non potest. Cap. XII. Ed quaeritur quid sit,propter quod nascimur: quid efiiciat uirtus,
possumus sic inuestigare. Dqo sunt ex quibus ho constat animusta corpus. Multa sunt propria animi: multa avria corporis: mul, ta utristam unia,sicut est ipsa uirtus,quae quotiens ad corpus re fertur,discemedi gratia sortitudo Iatur. Quoniam igiturum lubiacet sortitudo. utril pposita dimicatio est, dc ululex dimicatae uictoria. pus quia solidu est o copraehesibile: m solidis N eoprastiensibilibus cosi Rat ne ste est. Animus aut quia tenuis ecinuisibilis est: cu his cogreditur hom 'qui uideri tangit n5pfit. uisunt aut hostes animi nisi cupiditates uitia, peccata quasi uicerit uirtus ac fugauerit immaculacierit anim' ac purus. Un de ergo colligi potest quid efficiat animi fortitudos' nimirum ex colundio dc pa/:α c est ex corporis fortitudine. Quod cu in aliqua gressone certamet u nerit:quid aliud ex uictoriau uita petitae Stucinaeu homine, siue cu bestia dimi Cc pro salute certatur. Ergo ut corpus uincendo id assequitur: ut no intereat: sic etiam Mus ut maneat et dc sicut corpus ab hostibus suis uictum morte mulctat et ita superatus a uitiisanimus moriat nee Meest. Quid ergo intererit inter animi corporis p dimicatine,nisi' corpus temporalem uita expetit, animus sempiter trinia i ergo uitius per seipsam beata non est qisi in preserendis ut duu malis, tota inscius est.Sicia quae pro bonis cupiscuti negligit: si summus eius gra dus ad mortem patetiqua quide uitam,quae optatura caeteris, s N respuit;