장음표시 사용
431쪽
AD PACEM AETERNAM IN PHILOSOPHIA. 4ets '
practica pariter cogitur ad metaphyMam morum) ut summam principiorum notionis libertatis formasium, reuerti, priusquam de fine athionum materia voluntati subiecta) quaeratur. - Philosophus nosterant icriticus hune gradum transsilit, vel potius adea prorsus ignorat, ut principium, quod esse obrussa om. nis iuris potest: age ad normam ex qua simul velle queas, ut ea lex.uniuersalis euadat, penitus perperam accipiat, eique vim tribuat, qua illud ad conditiones empiricas
reuocetur, atque ita ad canonem rationis moraliter
praelicae purae cuiusmodi tamen esse necesse est) inutile reddatur; quo quidem in campum longe alium soconiicit, quam quo canon illa eum ablegat, cons vitionesque absonae essiciuntur. Sed manifestum est, hoe loeo non de principio adiumentorum ad certum quemdam finem utendorum sermonem es e tum enim illud principium pragmaticum laret, non vero morale); nec, si norma voluntatis meae, pro lege uniuersali accepta, normae voluntatis alius cuiuspiam, sed s/bi φ' repugnet quod ex
mera notione, ex anticipatione, possiim, sine omni relatione empirica, veluti isvirum Communio bonorum an dominium in normam meam recipiantur 3 ex
principio repugnantiae diiudicare , hoc in criteriis esse indubitatis possibilitatis moralis actionum. - - Sola inscitia, fortasse etiam aliquantum propensionis malae ad dolum, poterat hunc impetum excitare, qui interim pati aeternae in philosophia adnuntiandae nihil potest derogare. Namque pactum de saetenda Price, quod ita comparatum est, ut, s partes se inuicem modo intelligant, etiam continuo sine transacti ne) Confectum sit, etiam pro confecto potest, certoeonsectioni propinquum, adnuatiari.
432쪽
416 NUNTIUM PACTION. PROPED. CONFIC. ete.
Philosophia, etiamsi solum ut doctrina sapientiae id quod etiam propria illius significatio em tamen etiam ut doctrina sitientiae non potest praeteriri: quatenus haec cognitio theoretica) notiones continet Hementares, quibus ratio pura utitur; licet istud 6.etantummodo ad huius carceres ei ob oculos ponendos.
Iam vix quaeri de philosophia potest significatione superiori t. virum libere atque ingenue fateri debeas, quid et urule illud reapse de re illi subiecta frebus sensibus obnoxiis atque inaccessis scias, an respectu practico quia sumtio. illius scopo rationis prodestin modo supponas 3 Fieri potest, ut haud omnia vera sint, quae quis-fam vera putat nam errare potest); verum in omnibus, quae loquitur, eum esse veracem oportet non debet imponere q. sue consessio eius solum interna coram deo) sit, siue etiam externa. - Transgressio huius officii veracitatis adpellatur mendacium: quapropter mendacium externum, sed etiam internum esse potest, ita ut ambo coniuncta, vel etiam secum inuicem pugnantia possint euenire. Mendacium autem, sue internum sit siue externum, duplicis generis est: I cum id pro vero vendis,
quod salsum esse tibi conseius sis; a cum quidpiam
pro certo vendis, quod tamen subiective incertum epse, tibi conscius videare. Mendacium csia patre mendaciorum, per quem omnia praua in mundum venerunt proprius est naevus putridus in natura humana; ut maxime oratio veracitatis exemplo quorumdam institutorum Sinensium, qui literis aureis tabernas inscribunt: Ahic non decipitur inprimis in iis, quae res sensu inaccessas spm
433쪽
DE PACEM AETERNAM IN PHILOSOPHIA. 427.
nant, oratio consueta videatur. - Praeceptum: ne
mentiare etiamsi ex consilio sanctissimo fiat) pro principio in philosophiam ut doctrinam sapientiae arcte
receptum, non solum pacem in ea aeternam essicere Posset, verum etiam in omne tempus posterum ei ca-
434쪽
PRAEFATIO. Noe mea dona tibi studio disposta fideli,
intellecta prius quam sint, contemta relinquas.
Equidem haud tantam de utilitate laboris, qualis
praesens, opinionem foveo, quas omnium Cognitionum nostrarum grauissima DEus Es T sine ope inuestigationum profundarum metaphysicarum titubet ac τ cillet atque in discrimine versetur. Neque enim consilium suit prouidentiae, ut cognitiones nostrae ad se-lieitatem summe necessariae ex subtilitate penderent ratiocinationum argutarum, verum ut intelligentiaonaturali communi proxime traderentur, quippe quae, nisi arte pratia perturbetur, non potest non ad verum nos atque utile perducere, quatenus iis maxime indi. gemus. Unde is sane rationis usus, qui ipse adhue intra carceres cognitionum communium vulgariumque versatur, argumenta satis euidentia de exsistentiast proprietatibus huiusce naturae suppeditat litamuis serutator subtilis ubique demonstrationem terminationemque notionum diligenter desinitarum et ratiocinationum rite coniunctarum desideret. Nihilominus tamen non possumus non anquirere, anne haec d monstratio uspiain sese nobis ostendat. Vt enim cupiditatem praeteream haud iniquam, a qua mens ad iainuestigationem adsueta sbi non potest temperare, ut in cognitione tam graui quiddam pleni perspicueque
435쪽
comprehensi attingamus, sperari potest, cognitioue tali, si semel ea potitus fueris, multo plura in ea ropolle enodari. Quo vero ad hunc finem peruenias, in infinita metaphysiees voragine natandum videtur. Quae quidem in oceano consistit littore et phaxo destituto, ubi nautam in naui haud tentata imitari debemus, qui simulatque uspiam ad terram adpeuitur, iter suum examinat atque anquirit , anne fortasse fluminibus marinis cursus perturbatus fuerit, quamuis, quascumque nauigandi Rrs Praeceperit, cautiones adhibuerit. Interim haec demonstratio nondum adhuc inuenota est, vii iam alii monuerunt. Quae hoc loco in meis dium adsero, etiam non nisi in argumento ad demonis frationem versantur, atque in materia ad aedifican dum operose congesta, quae examini peritorum proposita est, ut ex partibus eius utilibus ad regulam firmitatis et conuenientiae aedificium exstruatur. Vti autem, quae in medium attus, pro demonstrations ipsa haberi nolo, ita quoque resolutiones notionum, quibus usus sum, iam definitionibus continentur. Quippe quas veras esse notas existimo rerum, de quibus ago, e quibus definitiones queant iustae effiei, peris propter veritatem perspicuitatemque utiles, quae v to ultimam manum artificis exspectant, ut definitionisbus possurit adcenseri. Quoddam tempus est. cum in tali scientia, qualis metaphysea est, omnia nos demnire posse ac demonstrare, contra ea vero tempus
aliud est, quo non nisi timidi ac dissidentes eiusmodi
Quae nunc Proposui, contemplationes prosecta. sunt ex med iratione diuturna, sed generi orationis nota inest, laboris inchoati atque imperfecti, quatenus
occupationes variae temporis ad eam rem necessari,
haud quidquam reliquum secerunt. Interim infimia tio admodum frustranea videtur, si veniam lectoria
implores, quod, qualemcumque per caussam, tantum
modo viliora illi possis proeonem. Neque ossim ia
436쪽
umquam istud condonabit, etiamsi maxime ea de re te excusaueris. Mei quidem operis forma haud prorsus absoluta non tam negligentiae cuidam tribuenda est, quam omissioni studiosae. Primas modo lineas formae adumbrare volui, ad quam, opinor, aedificium haud paruae praestantiae exstaui posset, si a manibus peri. tioribus descriptioni partium maior veritas in uniue sumque conuenientia absoluta impertiretur. Quo quidem consilio inutile foret, diligentiam nimium anxiam impendi, ut in partibus singulis omnes lineae di
ligenter perficerentur, cum formae demum in toto seuera artificum sententia exspectanda videatur. Ex quo tactu in est, ut saepius argumenta adferrem, neque ditamen putarem, nexum illorum cum consecutione in praesenti a me posse perspicue doceri. Nonnumquam iudicia intelligentiae communis attuli, neque tamen
arte logica formam iis firmitatis impertii , quae mat riae in sy stemate necessaria est, vel propterea quod a duum videbatur, vel quod longitudo praeparationis necessariae magnitudini operis haud conueniebat, reletiam quia, cum nullam demonstratumem pollicerer, iure me ab obligatione liberare posse putabam,quae haud incuria a scriptoribus systematicis postulatur. Atque huiusmodi lectorum iudicium cognitioni humanae in prismis utile videtur. Reliqui quidem ad nexum in magno perspiciendum inepti, in unam alteramue partem minutam sollicite infixi, nec, utrum reprehensio, quam ea sortasse mereret, etiam pretium totius infestet, M.que anne emendationibus in partibus singularibuet forma praecipua, quae tantum in partibus sub vietam cadit, conseruari queat, haud curantes, semper in eooeeupati sunt, ut quodvis aedificium inchoatum M vertant ac prosternant, et hi quidem omnultitudinem metui possunt, sed sententia eorum, si de vero pratio statuendo agatur, apud prudentes Parum ponderis
Equidem haud seio, an in nonnullis locis satis
eopiose mentem meam e1Plla uerim, quo omnis occa
437쪽
sio illis demeretur conuiciandi, qui libello notam in
xirerti solent errorum; verum quae tandem Cautio ci
cum spectioque isti insaniae potuisset praeuenire 3 Interim tamen iis memet satis dilucide aperteque locutum existimo, qui nihil aliud in libro inuenire volunt, quum quod animus scriptori fuit in illo proponere. Quoad eius fieri, potuit, a confutationibus volui abstinere, ut maxime sententiae meae ab aliorum se tentiis abhorreant. Atque hanc comparationem comtemplationi lectoris, qui utrasque perspexit, relinquo. Quod si iudicia rationis haud simulatae in variis hominibus cogitantibus sinceritata patroni caussarum in- eorrupti examinarentur, qui rationes duarum partium litigantium ita ponderat, ut cogitatione sese in locum transferat eorum, qui eas proferunt, ut illas tam fi i ins videat, quέm fieri umquam pollunt, et tum demum apud λ statuat, cui potissimum parti se tradero velit, tum mulio minor discrepantia foret in philos phorum sententiis, et aequitas insucata, ipsi caussae partis adversae, quantum fieri possit, maxime Dalr einandi, breui ingenia scrutantia in una via coniunctura laret.
In inuestigatione ardua ac difficili, qualis praesens videtur, posse mihi videor exspectare, fore ut subinde sententiae salsae, tractationesque mancae, atque imperfectae videantur. Neque etiam ab lectore postulo, ut mihi ubique adsentiatur, quod equidem nulli umquam auctori concesserim. Igitur mihi haud mirum videbitur, in nonnullis rebus mehora me edoceri, docilemque memet praebebo in,tali institutione acebpienda. Difficile est, ab iure veritatis nos abdicare, quod initio fidenter prosessi sumus, cum rationes proponebamus: unum naud item dissicile est, cum hoe ius lene erat, incertumque et modestum. Uel ipsa
vanitas subtilissima, si se ipsain probe intelligat, animaduertet, haud parum laudis esse, pati se de errore Conuinci, quam ut ipsa alios conuincat, et illam actionem fortasse plus veri honoris adferre, quatenus rua
438쪽
sa ARG. QUO, DEUM ESSE, UNO POT. EVINCI.
iori renuntiatione suique ipsius examinatione ad eam opus est, quam ad alteram. Videri posset, ac si viii-tas, quae oculis in Contemplanda re proposita obuesa. ri debet, negligatur ac laedatur, quod passim longi xes illustrationes physicae occurrunt; sed, cuministis caussis potissimum viam ae methodum , per physicam ad dei cognitionem adscendendi, spectem, istud consi. Irim sine eiusmodi exemplis aegre potui Consequi. Meditatio septima sectionis secundae propterea maiori indiget venia, potistimum cum, quae illi subiecta est, materia e libro, quem quondam celato nomine edidi, ' depromta suit, ubi fusus ea de re, quamquam in con. textu cum Uariis hypothesibus aliquantum audacibus tractatum est. Interim et eognatione, quae saltim ibberisti licitae eiusmodi explicationes audendi, cum Gne meo prima io intercediti et desiderio item, ut quaedam in hac hypothesi a peritis iudicentur, factum est, ut hanc meditationem insererem, quae fortasse breuior est, quam ut omnes rationes eius intelligam aur, aut etiam longior iis, qui hic nil nisi metaph scam ea spectant, atque a quibus ea iacita potest pra teriri. opus ipsum tribus absoluitur sectionibus, quDrum una argumentum ipsum, altera magnam illius utilitatem, tertia vero rationes proponit, ita ut euineatur, dari nullum aliud posse ad demonstrationem xsistentiae dei. 1
439쪽
DE EXSISTENTIA IN GENERE. Retula subiit itatis haud semper postulat, ut in ipsa
oratione profundissima quaevis notio obuia euoluatur seu explicetur; cum scilicet certi sumus, notionem Communem tantum claram ibi, ubi usurpatur, nullam posse errori ansam praebere: veluti geometra proprietates rationesque extensi occultistimas aperit, quamquam in eo tantummodo conceptu spatii vulgari vibtur, atque uti in scicntia profundissima verbum reis praesentatio1ns satis adcurate intelligitur, fidenterquo .
usurpatur, etsi significatio illius numquam potest per definitionem resolui. Quamobrem in hisce meditationibus haud usque ad enod dam notionem exsis entiae maxime simplicem beneque intellectam descenderem, nisi hoe ipso loco hic neglectus confusoni posset erroribusque gravissimis ansam praebere. Certum est, in uniuersa philosophia reliqua illam ita inenodatam, uti in usu eommuni inuenitur, sine dubitatione posse adhiberi. si ab una illa quaestione de exsistentia absolute necessa-
440쪽
ria et sortuita discesseris; hic enim inuestigatio subtilior ex notione infeliciter expolita alioquin maxime pura conclusiones salsas est ecit, quae per partem philosophiae sublimissimam sese dilatarunt.
Ne quis tamen exspectet, me definitione iusta ea sistentiae initium facturum esse. optandum esset, ut hoc numquam fieret, ubi adeo incertum est, rite nos explicasse, atque hoc saepius accidit, quam cogitamus. Equidem ita memet componam, quas is, qui definitionem quaerit, anteaque sese de eo certiorem reddit, quod de re definitioni subiecta certo adfirmari positi vel negari, quamquam nondum statuit, in quo notio plene definita illius versetur. Diu ante, quam defitionem de re tibi proposita tent ueris, et vel tum, cum minime illam audes proponere, multa de illa re possunt certi stime dici. Dubito, ullum umquam h minem rite, quid spatium sit, definitione terminasse.
Verum, licet mihimet ab ea temperem. tamen Certus
sum, ibi, ubi illud est, relationes externas esse oportere, neque illud plures posse quam tres dimensiones videri, et quae sunt generis eiusdem. Cupiditas. quidquid ea lit, oblectationem ex adpetitu percipiet dam supponit et sic porro. Saepenumero ex iis, quae
ante omnem definitionem rei certo nouimus, ea quae
ad finem inuestigationi propolitum pertinent, prorsus certo possunt derivari, et tum dissicultatibus nosmet inutilibus implicamus, cum eo usque progredimur. Insania methodorum, imitatioque mathematicorum, qui in via bene munita tutus progreditur, infundo lubrico metaphysices vim eiusmodi errorum protulit, qui nobis perpetuo ola oculos versantur, et tamen parum spei est, eo homines moueri sese passurus esse cautioresque euasuros. Atque haec methodus sola est, per quam equidem aliquas enodationes spero, quas frustra in aliis quaesiueram: quod enim cogitationem gratam, quam de se concipiunt, spectat, fore ut maiori acumine rem melius atque alii tangant.