장음표시 사용
441쪽
houimus sane . semper omnes se locutos fui sto, qui
nos ex errore alieno transferre in suum voluerunt. .
Eoissentia nullum omnino attributum es ves determisatio ullius rei cuiuspiam. Haec sententia mira videtur atque absona, sed ea indubitato certa est. Ponatis subiectum, quod vultis, aliquod, veluti Iulium Caesarem. Vniuersa eius, quae eogitari possunt, praedicata , ipsis illis temporis locique haud exclusis, in eo comprehendatis, breui intel. ligetis illum virum cum uniuersis his determinationibus exstare potuisse, vel, etiam non exstare. Natura, quae huic mundo et huic heroi in illo exsistentiam decreuit, omnia praedicata ista, ne uno quidem excepto agnoscere poterat, et tamen illum ut rem merepostibilem spectare, quod . si ab eius decreto discesss-ris, haud exstet. Ecquis dubitare potast, millena millia rerum, quae vero non adparenti secundum omnia praedicata, quae complexurae forent, si exstarent, solum possibiles esse; in cogitatione, quam natura summa de iis habet, ne unam quidem deelle, quamquam exsistentia in iis haud inuenitur; namque eas non nisi ut res possibiles cognoscit. Quamobrem esse non potest, ut, si exstent, uno praedicato amplius gaud ant, siquidem in possibilitate rei cuiusdam secundum determinationem omnimodam nullum omnino potest praedicatum deesse. Atque si deo placuisset, alium rerum ordinem, mundumve alium Condere, tum is eum uniuersis determinationibus illis nec aliis pluribus exstiturus suisset, quas in eo tamen cognoscit, etiamsi solum possibilis est.
Nihilominus verbo utimur exsistentiae ut praedicato idque etiam sine metu errorum sacere possumus, si modo nolimus exsistentiam e meris notionibus possi-bisibus derivare, quod facere solent, qui exsistentiam
442쪽
absolute necessariam probare volunt. Tum enim frustra in praedicatis eiusmodi naturae possibilis anquirimus, exsistentia prosello in iis haud inuenitur. Est autein exsistentia in omnibus caussis illis, in quibus in commuiri sermonis , sit ut praedicatum inuenitur, non tam praedicatum ipsius rei, quam potius cogitationis , iluam de illa habemus. Sic verbi caussa
unicornu marino competit exsistentia, non item uni
cornu terrestri. Id quod nihil aliud significat, quam
repraesentationem unicornu marini conceptum esse experientiae, hoc est, repraesentationem rei cuiusdam
exstantis. Unde quoque, ad veritatem huius sententiae de exsistentia eiusmodi rei evincendam, non iaeonceptu subiecti anquirimus, quippe in quo tantummodo praedicata inueniuntur possibilitatis, verum in origine cognitionis, quam de eo habemus. Dicimus
scilicet, nos illud vidisse, aut ab iis, qui illud vide.
runt, accepisse. Igitur non prorsus vere dicitur: unicornu marinum animal est in rerum veritate adparens, sed vice versa, certae cuidam bestiae marinae praedicata competunt, quae in unicornu coniuncta cogito. Neque dico recte : sexangula recta in rerum natura exstant, sed certis quibusdam in natura rebus, velut cellulis apium, praedicata competunt, quae in sexangulo coniuncta cogitantur. Unicuique linguae humanae ex fortuita Origine eius nonnullae prauitates
insunt immutabiles, putidumque foret atque inutile, eam poliri atque circumscribi, ubi in usu consueto nulli inde errores possunt emergere, lassicit, ut in caussis rarioribus meditationis altius auctae, ubi opus fuerit, haec distinctio adiiciatur. De iis, quae hoc loco diximus, modo tum demum idoneo iudicare pol. eris, postquam, quae sequuntur, Perlegeris.
443쪽
Ex is entia ternitur in positione rei cuiusdam absoluta, eoque etiam ab unoquoque praedicato disinguitur, quod vitalessemper tantum relate ad rem asiam quamdam
Ac notio quidem positionis prorsus simplex est, eademque quae notio exsistentiae in genere. Atqui potest quidpiam ut solui relate positum, seu potius tantum relati respectus logicus cuiuspiam ut notae alicuius rei cogitari, et tum τό esse, hoc est positio huius relationis nihil est niti notio copulativa in iudicio
quodam . . Cum vero non solum haec relatio, verum
xes per se ipsa posita consideratur, tum το esse istud idem est atque exsistentia. Atque haec notio adeo simplex est, ut ad eam explicandam nihil dici queat, nisi ut cautio animaduertatur, ne cum relationibus illa, quae rebus pro notis insunt et criteriis, permutetur. Quodsi perspexeris, uniuersam cognitionem n stram tandem tamen notionibus in dissolubilibus terminari, etiam comprehendes, fore quasdam, quae propemodum in dissolubiles sint, hoc est, ubi notae et Criteria tantummodo perparum clariores sint ac simpliciores, re ipsa. Atque hoc accidit in definitione nostia exsistentiae. Lubenter fateor, per eam notionem definiti non nisi perparum perspicuam reddi. Nec vero natura rei respectu facultatum intelligentiae nostrae altiorem gradum concedit. Cum dico, deus est omnipotens, tum tantum haec logica relatio deum inter et omnipotcntiam cogitatur, ubi posterior in notis est et criteriis prioris. Neque quidquam amplius hic ponitur. An deus sit hoc est, absolute postus videatur seu exstet, id quidem in ea nullo modo continetur. Idcirco quoque eo esse istud in ipsis relationibus usurpatur, quae non-
444쪽
entibus inter se intercedunt. Velut deus spinoetae mutationibus sempiternis obnoxius est. Cum cogito, deum pronuntiare de mundo quodam possibili omnipotens sat suum tum toti in intelligentia sua repraesentato nullas determinationes nouas impertit, neque aliquod addit praedicatum nouum, verum ponit hunc rerum ordinem, in quo uniuersa non nisi relate ad hoc totum posita erant, Cum Praedicatis omnibus absolute sue simpliciter. Relationes praedicato; um omnium ad subiecta numquam quidpiam exstans designant atque adparens, nisi subiectum Iam ut exstans atque adparens supponatur. Deus est omnipotens, pronuntiatum verum etiam in iudicio illius maneat, necesse est, qui eius exsistentiam hLud agnoscit, si modo mentem meam recte percipit, et, quo sensu dei notionem sumam, intelligit. Verum exsistentia illius proxime admodum, oportebit, pertineat, quo notio eius ponitur, neque enim ea in prae dicatis ipsis inuenitur. Et nisi iam subiectum ut exstans atque adparens supponatur, in unoquoque praedicatorum in medio relinquitur, utrum istud ad subiectum in veritate rerum adparens, an modo possibile pertineat. Unde exsistentia ipsa non potest esse in praedicatis. Cum dico, deus est res exstans et adparens, tum videtur, ac si relationem cuiusdam praedicati ad subiectum enuntiem. Uerum est quoque quaedam prauitas in hoc oratione. Proprie dicendum esset: quidpiain, quod exstat aeque adparet, deus est, id est, rei cuidam exstanti competunt praedicata,
quae nos coniuncto verbo, deus, notamus. Ham
Praedicata relate ad hoc subiectiam posita sunt, sed res ipsa cum uniuersis praedicatis simpliciter posita est. Metuo, ne longiori illustratione ideae tam simplicis obscurus fiam. Possem praeterea quoque m tuere, ne sensum illorum tenerum offenderem, qui maxime de ieiunitate queruntur. Verum, etsi reprehensionem illorum haud flocci faciam, tamen hoc
445쪽
quidem tempore, ut mihi condonent, implorare Cogor. Quamquam enim putida istorum sapientia, qui
certos utilesque conceptus in culina sua lasoria logica tamdiu coquunt atque expoliunt, donec in vaporibus salibusque volatilibus evanuerint, perinde memet atque Vllum quempiam capit, tamen res meditationi subiecta, quam tracto, eo de genere est, ut vel plane. desperandum sit, ullo nos umquam tompore ea de re apodictice certos euasuros fore, vel patiendum est, ut
notiones nostrae in hosce atomos resoluantur.
An diei potes, in exuissentia Hur inesse, quam in solas vibilitate.
Ad hanc interrogationem ut responderi possit, prius tantum moneo, distinguendum esse, quid sit et , quomodo positum. Ac superius quidem quod attinet, in re vera et actuali non plus positum est, quam in remere possibili; si quidem omnes detexminationes et uniueisa praedicata rei actualis etiam in sola illius posisbilitate possunt inueniri; ratione posterioris autem, sane quidem per actualitatem plus postum est. Nam.
que si quaero: quomodo haec .omnia in sola possibili. late posita sunt 3 tum intelligo, istud non nisi relato
ad rem ipsam fieri. Scilicet cum triangulum est, tum tria sunt latera, spatiumque inclusum, et tres anguli ac similia; vel potius relationes istarum determinationum ad tale quidpiam quale triangulum est, solum positae sunt. verum cum illud exstat, tum haec omnia absolute, id est, res ipsa cum hisce relationibus, pro inde plura, posita sunt. Itaque ut in repraesentatione adeo subtili cuncta, quibus confusioni caueri possit,
Comprehendantur, aio, in re quadam exstante atque in veritate rerum adparente, nihil pluris ponitur quam in
re mere possibili tum enim sermo est de praedicatis illius , verum per aliquid exstans atque adparens plus
ponitur quam per quidpiam mere possibile, quippa
446쪽
quod etiam spectat positionem rei ipsius absolutam. Atque etiam in possibilitate sola, non res ipsa, sed
merae relationes cuiuspiam ad aliquid secundum de . cretum repugnantipe positae sunt, et fixum manet ratumque, exsistentiam proprie in nullis omnino ulliuscuius luam rei praedicatis videri. Quamquam hoc loco animus minime est ad confutationes descendere, atque ex mea quidem sententia, si scriptor mente ab opinionibus praeiudicatis libera cogitata aliorum legerit; et meditatione coniuncta in succum et sanguinem verterit, iudicium de dogmatibus nouis suis et abhorrentibus satis sidenter potest lectori permittere, tamen paucis illum verbis eo ducam.
Definitio exsistentiae Wolfiana, quae illam in complemento ponit possibilitatis, aperte vaga est atque incerta. Nisi iam antea noueris, quid ae possibilitate queat in re quadam cogitari, ex hac definitione non disces. Laumgarten ius determinationem internam omnimodam , quatenus ea id suppletur quod per praedicata in essentia latentia et inde pro manantia indefinitum relinquitur, pro eo adfert, quod in exsistentia plus sit quam in sola possibilitate; sed iam vidimus,
in coniunctione rei cuiusdam cum uniuersis, quae ex
cogitari possunt, praedicatis numquam ullum illius amere possibili discrimen inesse. Iam vero sententia: rem possibilem ut talem spectatam respectu multorum praedicatorum in dei initam esse, potest, ad verbum
sumta, magnum prauitatem parere. Namque regu
lae exclusi medii inter duo contradictorie opposita istud prohibent, nec proinde, ut hoc utar, homo, qui nullam certam staturam , aetatem, locum et id genus alia haberet, esse potest. Ea potius hoc sensu accipienda est: per praedicata in re quadam simul cogit ira, multa alia nullo modo definita sunt, quemadmodum iis, quae in conceptu cuiusdam hominis ut talis coniunctis, respectu criteriorum singularium et aetatis et
loci et similium nihil quidquam constituitur. Verum hoc senus infinitionis tum periode in re exstante
447쪽
quam in re mere possibili inuenitur, quocirca istud ad nullum utriusque discrimen adhiberi potest. Celmberrimus Crusus τὼ alicubi et aliquando ad determinationes exsistensiae certas refert atque indubitatas. At, misso examine ipsus sententiae: uniuersa, quae sunt, alicubi esse et aliquando oportere, haec praedicata etiamnum quoque ad res mere possibiles pertinent. Sic enim in quibusdam locis desinitis quidam homo posset certo quodam tempore exstare, cuius determinationes uniuersas omni scius ita, uti illi inensent, si exstaret, probe nouit, et qui nihilominus actu haud ex stat; et Iudaeus sempiternus, Aliasuerus, pro uniuersis terris, quas peragrare, vel Omnibus temporibus, quibus degere sertur, sine dubio homo possibilis est. Non, opinor, postulabitur, ut τὼ alicubi et aliquando tum tantum idoneum exsistentiae criteriumst, cum res actualiter hic loci aut tum temporis est; tum enim postulares, ut id iam concederetur, quod te polliceris per notam idoneam sponte distincturum.
MEDITATIO SECUNDA DE POSSIBILITATE INTERNA, QUATENUS EA EXSISTENTIAM QUAMDAM SUPPONIT.
Distinctio necessaria in posmisitatis notione.
Quaecumque secum ipsa pugnant, interne impossibi Ita sunt. Haee vera atque indubitata sestentia est, licet in medio relinquas, eam veram definitionem videri. In hac vero repugnantia manifestum est, quidpiam cum quopiam in pugna versari logica oportere, hoC est, id negare, quod in eadem illa simul adfirmatur. Ex ipsa mente summi Crusii, qui hanc pugnam non solum in repugnantia interna ponit, sed contendit eam omnino per intelligentiam ex lege sibi
naturali percipi, in impossibili semper coniunctio est,
448쪽
non quidpiam, quod ponitur, et aliquid, quo istud simul tollitur. Hanc repugnantiam dico incogitabilitatis formalo seu impossibilitatem; materiale vero, quod in eo datum est, et quod in ea pugna versatur, per se ipsum est aliquid et cogitari potest. Triangulum quod quadrangulum seret, fieri simpliciter non potest. Interim illud nihilominus triangulum item. que quidpiam quadrangulum per se ipsum aliquid est. Haec impossibilitas nititur tantummodo in relationibbus logicis unius cuiusquam cogitabilis ad aliud, ubi alterum modo non potest alterius in criteriis esse. Pariter in quavis possibilitate illud quidpiam, quod cogitatur, et tum conuenientia eorum, quae in eo simul Cogitantur, cum decreto repugnantiae debet distingui. Triangulum rectangulum sieri pei se ipsum potest. Cum triangulum, tum anguli recti in datis sunt seu materia in ea possibilitate, sed conuenientia unius cum altero ex decreto repugnantiae sormam possibilibeatis constituunt. Hanc posteriorem etiam rationem logicam possibilitatis adpellabo, quia comparatio praedicatorum cum suis subiectis secundum regulam veri non nisi in relatione logica versatur, illud quidpiam, siue quod in hac conuenientia tenetur, nonnumquam possibilitatis reale vocatur. Caeterum m ne
hoc loco semper de nulla possibilitate vel impossibilitate alia, quam de interna seu simpliciter absoluteque se dicta sermonem fore.
Possinitas omnium rerum interna Uliam quamdam ex sentiam supponit. Ex iis, quae modo diximus manifestum est, ponsbilitatem cessare, non solum cum repugnantia interna tamquam ratio impossibilitatis logica deprehenditur, verum etiam cum nulla materia, nee villum quoddam datum ad cogitandum adest. Tum enim nihil cogitabile datum est, omne autem possibile quidpiam
449쪽
est, quod cogitari potest, et cui relatio logica, secvn. dum principium repugnantiae competit. Quodsi ergo omnis exsistentia tollatur, nihil positum simpliciter est, nihil omnino datum est, nulla ma, teria cuiuspiam quod cogitari possit, uniuersaque possibilitas prorsus perit. Nulla quidem repugnantia interna in negatione inest exsistentiae uniuersae. Cum enim ad hanc postularetur, ut aliquid poneretur et simul tolleretur, hic vero omnino nihil positum sit, sa. ne quidem dici non potest, in hac sublata repugnantiam internam contineri. At vero, Vllam quamdam
possibilitatem esse et tamen nihil quidpiam actuale, id quidem pugnat, quoniam, si nihil exstat etiam nihil datum est, quod cogitari posset, et tecum ipse pugnas, si nihilominus velis. quidpiam possibile videri. In analys Dotionis exsistentiae intelleximus, το esse, s-ve simplieiter positum esse, si his verbis haud utimur, ad relationes logicas praedicatorum ad subiecta indicanos, idem denotare, quod exsistentia. Si igitur dicas: nihil quidquam exstat, idem dicis, atque nihil omnino aliquid est; et pugnat egregie, si nihilominus adiicis, aliquid possinio esse.
Fieris liciter non potest, ut nihil omnino quidquam
exolet. Id, quo omnis omnino possibilitas tollitur, esse smpliciter non potest. Quippe haec verba sunt, quibus unum idemque declaratur. Atqui primo per id, quod secum ipsum pugnat, uniuersae possibilitatis sorma, scilicet conuenientia cum principio repugnantiae tollitur; ergo qubd secum ipsum pugnat simplieiter impossibile videtur. Quod vero non locum habet in uniuersa omnis exfstentiae priuatione: quippe inqua, uti docuimus, nulla repugnantia interna inest. U rum eo, quo materia et data omnium possibilium iob
450쪽
luntur, eo etiam omnis possibilitas negatur. Atquihoe si tollenda exsistentia uniuersa; ergo omni exsistentia negata, uniuersa quoque possibilitas tollitur. Proinde esse simpliciter non potest, ut nihil omnino quidpiam exstet.
Omnis posibilitas in ullo quopinni actuali data es, vel iniIlo ut determinatio, vel per illud ut consequens. Omni possibilitate in uniuersum et unaquaque singulatim euinci potest aliquid actuale, sue una res illud sit sue plures, supponi. Haec relatio Omnis pos-sbilitatis ad ullam quampiam exsistentiam esse duplex potest. Aut possibile tantummodo cogitari potest, quatenus illud ipsum actuale est. et tum possibilitaς in actuali, ut determinatio data est; aut idcirco possibile est, quia quidpiam aliud est, hoc est, post billidis eius interna vi consequens per exsistentiam aliam data est. Exempla illustrantia nondum commode possunt hoc loco adferri. Natura illius subiecti, quod unum
in hac meditatione esse exemplo potest, antea consi derari debet. Interim tantummodo moneo, memet
illud actuale quo ut principio possibilitas aliorum interna data est, principium reale primum huiusce pos sibilitatis absolutae docturum es , quemadmodum de cretum repugnantiae primum illius principium logi cum est, quoniam in conuenientia cum eo sita est posisbilitatis formai usti ut illud data cogitabilium materiamque suppeditat.
Bene intelligo sententias eius generis, uti in hac meditatione proponuntur, subinde adhuc illustrationis indigere, ut eam perspicuitatein accipiant, quae ad euidentiam postulatur. Interim natura ipsius rei propositae tam abstracta omni conatui collustrationis maioris impedimenta adsert quemadmodum artibus microscopicis visus imago propositae rei usque ad mini-