장음표시 사용
151쪽
l in T. LIVII pitolium purgatum atque lustratum. In consulis domum plebes quadrantes, ut lanere ampliore esserretur, iactasse
XIX. Pace parta, instare tum tribuni patribus, ut P. Valerii fidem emoloerenti instare Claudio, ut collegae deos Manes 'aude liberaret, assi de tege sineret. Consul, anis- quam collegam sibi subrogasseι, negare, Masurum agi detrae. Hae tenuero contentiones usque ad comitia consulis subrogandi. Decembri mense, summo patrum studio, L. Quinctius Cincinnatus, pater Caesonis, consul creatur, qui magistratum statim occiperet. Perculsa erat plebes, consulem habitura iratum, potentem favore patrum, virtute sua, tribus liberis, quorum nemo Caesoni cedebat magnitudine animi; consilium et modum adhibendo, ubi res posceret, priores erant. Is, ut magistratum iniit, assiduis concionibus pro tribunali, non in plebe eoercenda, quam senatu castigando, vehementior fuit: cuius ordinis tan guore perpetui iam tribuni plebis, non ut in republica populi romani, aed ut in peruita domo, lingua eriminibusque regnarent. Cum Caesone filio suo virtutem, eonstantiam, omnia iuuentutis belli domique decora pulsa eae urbe τω manu et fugata esse : loquaces, seditiosos, semina diaminiarum, iterum ac tertium tridunos pessimis arisbus regia ILeentia vivere. A., inquit, ille Virginius, quia in Capitolio non fuit, minus supplicii, quam M. Herdonius, meruu 'plus hercule aliquanto, qui vere rem aestimare velit. Herdonius, si nihil aliud, hostem se fatendo prope denuntiavit, ut arma eaperetis: hic, negando bella esse, arma vobis ad inu, nudoaque semis vestris et eaesulibus obieeu. Et vos C. Claudiiu paee, et P. Valerii mortui loquas prius in elisum capitolinum signa intulistis, quam hos h es de foro tolleretis ' Pudet deorum hominumque. Quum hostes in aree, in Gapitolio essenι, eaerulum et seruorum duae, rofanatis -- nitas, in cilla Iouis Optimi marimi habitaret, Tusculi ante, quam R&mae, rumpis sunt arma. In dubio fuit, utrum L. Mamilius tusculanus duae, an P. Valerius et C. Claudius emoles romanam arcem liberarent: et qui ante Metinos, ne pro se quidem ipsis, quum in finibus hostem halerent, viti ere arma pani sumus; nune, nisi ratini sua sprente arma sumpsissent, eapti et deleti eramus. me est, tribuni,
152쪽
aurilium plebi ferre, inermem eam hosti tmeidandam obiicere 7 Settieet, si quis robis humillimus homo de vestra plebe, quam partem, velut abruptam a cetero populo, vestram piariam peculiaremque rempullieum feeistis si quis
eae hia domum suam obsessam a familia arma a nuntiaret ferenidum auxilium putaretis. Iupiter optimua maximus, eX-lum atque servorum 8eptus armis, nulla humana ope dignus
erat ' Et hi postulant, ut saerosaneti haheantur, pus ua ipsi dii neque suaeri, neque sancti sunt 3 At enim, distris humanisque obruti reeleribus, legem ros Me anno perlaturos di-etitatis' Tum hercule illo die, quo ego eo ut sum creatu3, male gesta respublica rat, peru3 multo, quam quum P. Valerius eonsul periit, si tulerit s. Iam Mimum omnium, inquit, Ouiriles, in Volscos et Aequos milia atque collegae legiones dueere in animo est. Neseιο quo fato magis bellantes, quam paeati, propitios habemus deos. Quantum perieulum ab illis populis fuerit, si Capitolium is eaesulibus ob-
sinum scissent, suspicari de praeteruo, guam re ipsa eaeperiri, est melius.
XX. Moverat pleiam oratio consulis ; erecti patres restitutam credebant rempublieam: consul alter, comes animosior, quam auctor, suscepisse collegam priorem actionem tam gravis rei facile passus, in peragendis consularis ossicii partem ad se vinclicabat. Tum tribuni, eludentes velut vana dicta, persequi quaerendo, quoniam modo eaeereitum educturi eonsules essent, quos delectum hahere nemo passurus esset y Nobis vero, inquit Quinctius, nihil delectu opua eat; quum, quo tempore P. Valarius ad reeiapiendum Capitolium arma plebi dedit, omnes in verba iurauerint, eo enturos se iussu consulis, nec iniussu abituros
Essirimus iisque, omnes, qui in verba iurastis, erastina die armati ad laeum Regillum adsitis. Cavillari tum tribuni et populum exsolvere religiono Vello: priuatum eo ι- re Oianesium fuisse, quum sacramento adaeti sint. Sed nondum haec, quae nunc tenet saeculum, negligentia deum venerat: nee interpretando sibi quisque iusiurandum et leges aptas faciebat, sed suos potius mores ad ea accommodabat. Igitur tribuni, ut impediendae rei nulla spes erat, de proserendo exitu agere: eo magis, quod, et augures iunos adesse ad Regillum laeum, sama
153쪽
exierat, locumque inaugurari, ubi auspicato eum populo usi posset; ut, quicquid Romae vi tribunicia rogatum esset, tu eomitiis ibi abroggretur. Omnes id iussuros, quod consules vellent: neque enim propocationem esse longius ab
urbe mille passuum : et tribunos, si eo adueniant, in alia turba Quiritium subiectos fore eonsulari imperio. Terrebant haec: sed ille maximus terror animos agitabat, luod saepius Quinctius dictitabat, Se consulem esis ita
non habiturum. Non ita civitatem aegram erae, ut consuetis remediis sisti possit. Dietatore opu3 erae reipublicae, ut, qui se mooeris ad sollicitandum statum civitatis, sentiat, sino
XX l. Sonatus in Capitolio erat. Eo tribuni eram perturbata plebe veniunt. Multitudo clamore ingenti, nunc consulum, nunc patrum, fidem implorant: nec ante moverunt do sententia consulem, quam iribuni, se in auctoritate patrum, suturos esse, polliciti sunt. Τunc, reserente consule de tribunorum et plebis postulatis, senatusconsulta fiunt, Neque t Juni legem eo anno ferrent,
neque consules ab urbe eaeercitum educerent. In reliquum magistratus continuari, et eosdem tribunos refci, iudicare genasum contra rempublicam esse. Consulos fuero in patrum potestato: tribuni, reclamantibus consulibus, ro-
seeti. Patres quoque, ne quid cederent plebi, et ipsi L.
Quinctium consulem reficiebant. Nulla toto anno vehementior actio consulis suit. Mirer, inquit, si vana vestra, 'atres conscripti, auctoritas ad plebem est ' Vos eleuatis eum. Quine, quia plebs senatusconsultum in continuandis in istratibus solvit, ipsi quoque solutum vultis, ne temeriatati multitudinis eetatis: tanquam id sit plus posse in eicitate, plus leuitatis ae licentiae habere. Leuius enim vaniusque profecto est, sua decretia et co Sulla tollare, quam aliorum. Imduamini, patres conscripsi, turbam inconsultam: et, qui erempto aliis esse debetis, aliorum eaeemplo peccetis m-tius, quam alii vestro recte saeiant; dum ego ne imiter tribunos, nec me contra Senatus msultum eonsulem renuntiari
patiar. Te vero, C. Claudi, adhortor, ut et ipse populum νο- manum hae licentia arceas : et de me hoc tibi persuadeas, me ita accepturum, ut non honorem meum a te impeditum, sed gloriam mi est honoris auelam, inQidiamque, quae eae eon
154쪽
timato eo impenderet, leuatam putem. Communiter inde edicunt, ne quis L. Quinctium eonsulem faceret: si quis ρ-
eisset, se id sussi talum non observaturos.
XXII. Consules creati Q. Fabius Vibulanus tertium
et L. Cornelius Maluginensis. Census actus eo annorlustrum, propter Capitolium captum, consulem Occi Sum,
condi religiosum fuit. Q. Fabio, L. Cornelio consulibus, principio anni statim res turbulentae. Instigabant plebem tribuni. Bellum ingens a Volseis et Aequis Latini at tuo
Hernici nuntiabant: iam Antii Volscorum legiones esSe. Et ipsam coloniam ingens metus erat desecturam : aegreque impetratum a tribunis, ut bellum praeverti sinerent Consulos inde partiti provincias. Fabio, ut Antium legiones duceret, datum : Cornelio, ut Romae praesidio esset; ne qua pars hostium, qui Aequis mos erat, ad populan- lum veniret. Hernici et Latini iussi milites daro ex so dere : duaeque partus sociorum in exercitu, tertia civium suit. Postquam ad diem praestitutum Venerunt Socii, consul extra portam Capenam castra locat. Inde, lustrato
cxercitu, Antium prosectus, haud procul oppido stativisque hostium consedit. Ubi quum Volsci, quia nondum
ab Aequis venisset Oxercitus, dimicare non ausi, quemadmodum quieti vallo se tutarentur, pararent; p0Stero die Fabius, non permixtam unam sociorum ciViumque, sed trium populorum tres separatim acies circa Vallum hostium instruxit. Ipse erat medius cum legionibus romanis. Inde signum observare iussit, ut pariter et socii rem inciperent, referrentque pedem, si receptui cecinisset. Equites item suae cui quo parti post principia collocat. Ita trifariam adortus castra circumvenit: ei, quum undique instaret, non sustinentes impetum Volscos vallo deturbat. Τransgressus inde munitiones, pavidam turbam inclinatamque in partem unam castris expellit. Inde ensuse fugientes eques, cui superare vallum haud facitosuerat, quum ad id spectator pugnae astitisset, libero campo adeptus, parto victoriae lauitur, territos caedendo. Magna et in castris et extra munimenta caedes fugientium suit:. sed eraeda maior; quia Vix arma Secum enserro hostis potuit: deletusque exercitus foret, ni fugientes silvae texiSSent.
155쪽
XXIII. Dum ad Antium haec geruntur, interim Λο-
qui, robore iuventutis praemisso, arcem tusculanam improviso nocte capiunt: reliquo exercitu haud procul moenibus Τusculi considunt, ut distenderent hostium copias. Haec celeriter Romam, ab Roma in castra Antium perlata, movent Romanos haud secus, quam si Ca- iitolium captum nuntiaretur : adeo Di recens erat Τuscu-anorum meritum, et similitudo ipsa periculi reposcorodatum auxilium videbatur. Fabius, omissis omnibus, pract-dam ex castris raptim Aulium convehit. Ibi modi eo praesidio relicto, citatum agmen Τusculum rapit. Nihil praeter arma, et quod cocti ad manum fuit cibi, sorro militi licuit. Commeatum ab Roma consul Cornelius subvehi L Aliquot menses Τusculi bellatum. Parte exercitus consul castra Aequorum oppugnabat: partem Τusculanis dederat ad arcem recuperandam. vi nunquam eo
subiri potui L Fames postremo indo detraxit hostem. Quo
Postquam ventum ad extremum est, inermes nudique omnes sub iugum ab Tusculanis missi. Hos, ignominiosa fuga domum se recipientes, Romanus consul in Algido consecutus, ad unum omnes occidit. Victor ad Columen id loco nomen ost) exercitu relicto castra locat. Et alter consul, postquam moenibus iam romanis, pulso hoste, ἶericulum esse desierat, et ipse ab Roma prosectus. Itaifariam consules ingressi hostium fines, ingenti certamine hinc Volscos, hinc Aequos populantur. Eodem anno descisse Antiates, apud plerosque auctores invenio. L. Cornelium consulem id bellum gessisse, oppidumque cepisso, certum astirmare, quia nulla apud vetustiores scriptores eius rei mentio est, non aus m.
XXIV. Hoe bello persecto, tribunicium domi bellum patres territati Clamant, fraude fieri, a sod floris teneatur
eaeerestus: frustratio m eam legis tollenuae esse : se nihilominus rem mseeptam peracturos. Obtinuit tamen P. Lucretius praesectus urbis, ut actiones tribuniciao in adventum consulum differrentur. Erat et nova exorta causa
motus. Λ. Cornelius et Q. Servilius quaestores M. Volscio, quod salsus haud dubie testis in Caesonem exstitisset, diem dixerant. Multis enim emanabat indiciis. neque fratrem Volscii, ex quo semel fuerit aeger, un-
156쪽
tuaim non modo visum in publico, sed ne assurrexissse tu idem ex morbo, multorumque tabe mensium mortuum: nec his temporibus, in quae testis crimen coniecisset, Caesonem Romae visum : assirmantibus, qui una meruerant, secum eum tum frequentem ad signa sine ullo oommeatu suisse. Ni ita esset, multi privatim serebant Vonseio iudi eos. Quum ad iudicium ire non auderet, Omnes Eae res, in unum congruentes, haud magis dubiam damnationem Volscii, quam Caesonis Volscio teste suerat faciebant. In mora tribuni erant, qui comitia quaestores habere de reo, nisi prius habita ce lege essent, passuros negabant. Ita extracta utraque res in consulum adventum est. Qui ubi triumphantes victore cum exercitu urbem inierunt, quia silentium de lege erat, perculsos magna pars crede ni tribunos. At illi, etenim extremum anni iam erat) quartum assectantes tribunatum, in comitiorum disceptationem ab lega certamen averterant: et quum consules nihilominus adversus continuationem tribunatus, quam si lex minuendae suae maiestatis causa promulgata ferretur, tetendissent, victoria certaminis penes tribunos fuit. Eodem anno Λequis pax est petentibus data. Census, res priore anno inchoata, perficitur :idque lustrum ab origine urbis decimum conditum. Fuerunt censa civium capita centum septemdecim minia trecenta novemdecim. Consulum magna domi bellique eo
anno gloria fuit: quod et soris pacem peperere, et domi,
etsi non concors, minus tamen, quam alias, infesta civitas fuit.
XXV. L. Minucius indo et C. Mutius consules facti
duas residuas anni prioris causas exceperunt. Eodem
modo consules legem, tribuni iudicium de Volscio impodiebant ; sed in quaestoribus novis maior Vis, maior auctoritas erati cum M. Valorio, Valerii filio, Volesi nepote, quaestor erat T. Quinctius Capitolinus, qui ter consul fuerati Is, quoniam neque Quinctiao familiais Caeso, neque reipublicao maximus iuvenum restitui posset, salsum testem, qui dicendae causae innoxio potestatem ademisset, iusto ac pio bello persequebatur. Quum Virginius maximo et tribuni do Iego agerent, duum mensium spatium consulibus datum est ad inspiciendam legem:
157쪽
ut, quum edocuissent populum, quid fraudis occultae serretur, sinerent deinde suffragium inire. Hoc intervalli datum ros tranquillas in urbe secit. Nec diuturnam quietem Aequi dederunt: qui, rupto foedero, quod ictum erat priore anno eum Romanis, imperium ad Gracchum Cloelium deserunt. Is tum longe princeps in Λequis erat. Graccho duco in lavicanum agrum, inde in tusculanum,
hostili populatione veniunt, plenique praedae in Algido
castra locant. In ea castra Q. Fabius. P. Volumnius, A. Postumius, legati ab Roma, venerunt questum iii iurias,
et ex foedere res repetitum. Eos Aequorum imperator, quue mandata habeant, ab εenatu romano, ad quercum iubet dicere e se alia iΜterim acturum. Quercus ingens arbor praetorio imminebat, cuius umbra opaca sedes erat. Tum ex legatis unus abiens, et haec, inquit, Aucrata quem eus, et quicquid deorum est, audiant foedus a vobis ruptum: nostrisque et nunc querelis adsint, et moae armis; quum deorum hominum' e simul violatia iura eraequemur. Romam ut rediere legati, senatus iussit, alterum consulem contra Gracchum in Λlgidum exercitum ducere : alteri populationem finium Aequorum provinciam dedit. Tribuni suo more impedire delectum : et forsitan ad ultimum impedissent; sed novus subito additus terror est. XXVI. Vis Sabinorum ingens prope ad moenia urbis infesta populatione venit. Foedati agri, terror iniectus urbi ost. Τum plebs benigno arma cepit: reclamantibus frustra tribunis, magni duo exercitus scripti. Alterum Νautius contra Sabinos duxit: castrisque ad Eretum positis, per expeditiones parvas, plerumque nocturnis incursionibus, tantam vastitatem in sabino agro reddidit, ut, comparati ad eam, propo intacti bello fines romani viderentur. Minucio neque fortuna nec vis animi eadem in gerendo negotio suit: nam, quum haud procul ab hosto castra posuisset, nulla magnopere clade accepta, castris se pavidus tenebat. Quod ubi senserant hostes, crevit ex metu alieno, ut si, audacia : et, nocte adorti castra, postquam parum Vis aperta prosecerat, munitiones postero die circumdant. Quae priusquam, undique vallo obiecto, clauderent exitus, quinque equites, inter stationes hostium emissi, Romam pertulere, consulem
158쪽
LIB. III. CAP. XXVI. XXVII. ioo
exercitumque obsideri. Nihil nec tam inopinatum, nec talia insperatum accidere potuit. Itaque tantus pavor, tanta trepidatio fuit, quanta, si urbem, non castra, liusteS Dbsiderent. Nautium consulem arcessunt: in quo quum
parum praesidii videretur, dictatoremque dici placeret,
qui rem perculsam restitueret, L. Duinctius Cincinnatus consensu omnium dicitur. Operae pretium est audire, qui omnia prae divitiis humana spernunt, neque honori mu-mo locum, neque virtuti putant esse, nisi ubi est uso al-stuant opes. Spes unica imperii populi romani L. Quinctius trans I iberim, contra eum ipSum locum, ubi nunc navalia sunt, quatuor iugerum colebat agrum, quae prata Juinctia vocantur. 1bi ab legatis, Seu fossam sodiens palae innisus, seu quum araret; operi certe, id quod constat, agresti intentus; salute data in vicem redditaque. rogatus, ut, cruod bene verteret ipsi reique publicae, toctulus
mandata senatus σudiret, admiratuS, rogitansque , satin' sal a essent omnia r togam propere e tugurio proferre uxorem Raciliam iubet. Qua simul, absterso pulvere ac sudore, velatus processit, dictatorem eum legali gratulantes consalutant: in urbem vocant: qui terror sit in
Oxercitu, exponunt. Navis Quinctio publico parata suit transvectumque tres obviam egressi filii excipiunt; indoulii propinqui atque amici; tum patrum maior pars. En frequentia stipatus, antecedentibus lictoribus, deductus si domum. Et plebis concursus ingens fuit: sed ea n iluaquam tam laeta Uuinctium vidit; et imperii nimium ut virum in ipso imperio vehententiorem rata. Et illa quidem nocte nihil praeterquam vigilatum est in urbe. XXVII. Postero die dictator, quum ante lucem in sti-rum Venisset, magistrum equitum dicit L. Tarquitium patriciae gentis, sed qui, iritum Stipendia pedibus propter paupertatem secisset, bello tamen primus longo romanae iuventulis habitus esset. Cum magistro equitum in concionem Venit, iustilium edicit, claudi tabernas tota urbe iubet, vetat quemquam privatae quicquam rei agere. Τum, quicunque uelato militari essent, armati, cum cibariis in dies quinque coctis vallisque duodenis, ante
solis occasum Martio in campo adessent: iluibus aetas
ad militandum gravior esset, vicino militi, dum is arma
159쪽
156 T. LIvupararet, vallum ue peteret, cibaria coquere iussit. Sic iuventus discurrit ad vallum petendum : sumpsere, undo euique praximum fuit: prohibitus nemo est: impigrequo omnes ad edictum dictatoris praesto suere. Indo composito agmine non itineri magis apti, quam proelio, si res ita tutisset, legiones ipse dictator, magister equitum suos equites ducit. 4n uir hue agmine, quas tempus ipsum poscebat, adhortationes erant: Aduerent gradum; malu
raso opus esse, ut nocte ad hostem pervenire possent: o-sulem eaeercitumque romanum obsideri: tertium diem iam elausos esse: quid quaeque nor aut dies ferat, ineertum esse: puncto saepe temporis mazimarum rerum momenturerti. Aeeelera signifer, sequere miles, inter se quoque,
gratificantes ducibus, clamabant. Media nocte in Algidum
perveniunt: et, ut sensere, se iam prope hostes esse, signa constituunt.
XXVIII. Ibi dictator, quantum nocte prospici poterat, equo cireumVectus, contemplatusque, qui tractus castrorum, quaeque forma esset, tribunis militum imperavit, ut sarcinas in unum coniici iubeant, militem eum armis valloque rodire in ordines suos. Facta, quae imperaviL Tum quo fuerant ordine in Via exercitum omnem longo agmine circumdat hostium castris, et, ubi signum datum sit, clamorem omnes tollere iubet: clamore sublato, ante se quemque ducere fossam, et iacere vallum. Edito imperio, signum secutum est: iussa milest exsequitur; clamor hostes circumsonat. Superat inde ca-hira nostium, et in castra consulis venit: alibi pavorem, alibi gaudium ingens faciti Romani, eivilem esse elamorem, atque aurilium Mene, inter se gratulantes, ultis exstationibus ae vigiliis territant hostem. Consul disserendum negat: Blo elamore non adventum modo signi'ari,
sed rem ab suis eoeptam: mirumque esse, ni iam emeriore parte castra hostium si Gnenlrur. Itaque arma suos e
fiere, et se a sequi iubet. Nocte initum proelium est aegionibus: dictatori clamore signifieant, ab ea quoque parte rem in discrimine esse. Iam se ad prohibenda ei cumdari opera Aequi parabant, quum, ab interiore hoste proelio coepto, no per media sua castra fieret eruptio, a munientibus ad pu antes introrsum versi, vacuam
160쪽
noctem operi dedere : pugnatumque cum consule ad Iu com est. Luco prima iam circumvallati ab dictatore erant, et vix adversus unum exercitum pugnam sustinebant. Τum a Quinctiano exercitu, qui confestim a perfecto opere
ad arma rediit, invaditur vallum. Hic instabat nova pugna : illa nihil remiserat prior. Τum, ancipiti malo urgente, a Proelio ad preces versi, hinc dicta lorem, hinc
consulem orare, ne In occidione Victoriam ponerent, ut
inermes se indo abire sinerenti Ab consulo ad dictatorem ire iussis ignominiam insensus addidit. Gracchum Cloelium ducem principesque alios vinctos ad se adduci
iubet, oppido Corbione decedi ; Sanguinis se Aequorum
non egeret licere Gire: sed, ut e rimatur tan Iem confessio, subactam dominatamque esse gentem, sub iugum abituros. Τribus hastis iugum sit, humi fixis duabus, superque eas transversa una deligata. Sub hoc iugo dictator Aestuos misit XXIX. Castris hostium receptis, plenis O lium rerum, nudos enim emiserat praedam omnem suo tantum militi dedit: consularem exercitum ipsumque consulem increpans, Carebis, inquit, praedae parte, miles, eae eo h - te, cui prope praedae fuisti: et tu, L. Minuci, donec eon-xularem animum incipias habere, legatus his legionibus praestris. Ita se Minucius abdicat consulatu, iussus lun ad exercitum manet. Sed adeo tum imperio meliori animus man-sneio obediens erat, ut beneficii magis, quam ignominiae, hic exercitus memor, et coronam auream dictatori libram pondo decreverit, et proficiscentem eum patronum salutaverit. Romae a Q. Fabio praesecto urbis senatus ha-hitus triumphantem Quinctium, quo veniebat agmine, urbem ingredi iussi L Ducti ante currum hostium duces
militaria signa praelata: secutus exercitus praeda onustus. Epulae instructae dicuntur suisse ante omnium domos : opulantesque cum carmine triumphali et solemnibus iocis, comissantium modo, currum secuti sunt. Κνdio L. Mamilio Tusculano, approbanti hus cunctis, civitas data est. Confestim so dictator magistratu abdicasset, ni comilia M. Volscii salsi testis tenulissent: ea noimpedirent tribuni, dictatoris obstitit motus. Volscius damnatus Lanuvium in exsilium abii L Quinctius sexto