장음표시 사용
451쪽
Sequitur hunc annum nobilis clade romana caudii apax, Τ. Veturio Calvino, Sp. Postumio consulibus. Samnites eo anno imperatorem C. Pontium , Herennii filium, habuerunt, patro longe prudentissimo natum, primum ipsum bellatorsem ducemque. is, ubi legali, qui ad dedendas res missi erant, pace insecta redierunt , Ne nihil actum, inquit, hae legatione eenseatis , e latum est, quidquid eae foedere rupto irarum in nos coelestium fuit. Satis seis , quibuscumque diis cordi fuit, subigi nos ad ne-eessitatem dedendii res , quae a nobis eae foedere repetitae fuerant, iis non fuisse eordi tam superbe ab Romanis foederis expiationem spretum. Quid enim ultra fieri ad placandos aeos mitigandosque homines potuit, quam quod nos ferimus ' Res hostium in praeda captas, quae belli iure nostrae videbantur , remisimus : auctores belli, quia vivos non potuimus , perfunctos iam fato dedidimus : hona eorum , ne quid ea contagione noxae remanereι penes nos,
Romam portavimus. Quid ultra tibi, Romane, quid foederi, quid diis arbitris foederis debeo ' Quem tibi tuarum irarum , quem meorum mppliciorum iudicem strum ' Neminem, neque populum, neque privatum, fugio. Quod si nihiι
eum potentiore iuris humani relinquitur inopi, at ego ad deos vindices intolerandae superbiae confugiam ; et preea' bor , ut iras suas vertant in eos, quibus non suae redditae res, non alienae accumulatae satis sint ; quorum saeuitiam mm mora noxiorum, non deditio eranimatorum eorporum, non bona sequentia domini deditionem λrsatient; placari qui nequeant, nisi hauriendum sanguinem laniandaque vix stra nostra praebuer mus. Iustum est bellum , Samnites , quibu3 necessarium ; et pia arma , quibus nulti nisi in armis relinquitur spes. Proinde, quum rerum humanarum maximum momentum sis , quam propitiis rem, quam asversis agant diis, pro eerto habete , priora bella adpersus deos magis quam homines , gessisse ; hoe , quod instas, du-eibus ipsis diis gesturos.
452쪽
II. Haec , non laeta magis quam Vera , Vaticinatu S , exercitu educto , circa Caudium castra, quam potest occultissimo locat: inde ad Calatiam, ubi iam consules romanos castraque esse audiebat , milites decem pasl0rum
habitu mittit: pecora quo divorsos, alium alibi, haud Procul romanis paseero iubet praesidiis : ubi inciderint
in praedatores , ut idem Omnibus sermo c0nslet , legio-- Setinnitium in Apulia esse , Luceriam omitibus copiis circumsedere: nec procul abesse , quin vi capiant. Iam is etiam rumor ante do industria vulgatus.venerat ad Romanos ; sed fidem auxere captivi , eo maxime , quod sermo inter omnes congruebat. Haud erat dubium, quin Lucerinis opem Romanus ferret, bonis ac fidelibus sociis; simul ne Λpulia omnis ad praesentem terrorem deliceret : ea modo , qua irent, consultatio fuit. Duae ad Luceriam serebant viae ; aliora praeter oram superi maris Patens a Pertaque, Sed, quanto tuli or , tanto sero longior ;altera per surculas caudinas brevior. Sed ita natus locus est. Saltus duo alti angusti silvosi suo sunt, montibus circa perpetuis inter se iuncii : jacet inter eos satis palens clausus in medio campus , herbidus aquosusque, per
lue in medium iter ost. Sed ante , quam Venias ad eum, intrandae primao angustiae sunt: et aut eadem , qualo insinuaveris , retro via repetenda , aut, si ire porro Pergas, per alium saltum arcti Orom impeditiorem quo evadendum. In eum campum via alia per cavam rupem, Romani, demisso agmine, quum ad alias angustias protinus porgerent, septas deiectu arborum Saxorumque ingentium obiacentem molem invenere. Quum fraus hostilis apparuisset , praesidium etiam in summo saltu conspicitur. Citati inde retro qua venerant pergunt repetero Viam. Eam quoque clausam sua obice armisque inveniunt. Sistunt indo gradum sine ullius imperio; stu-Porque Omnium animos, ac velut torpor quidam inso litus membra tenet : intuentesque alii alios, quum alterum quisque compotem magis moniis ac consilii duceront, diu immobiles silent. Deinde ubi praetoria consulum erigi videro, et expedire quosdam utilia operi , quanquam ludibrio fore munientes , perdilis rebus ac spe omni ad empla, certa 'bant; lamen, ne culpam malis
453쪽
adderent, pro se quisque , Iiec hortante ullo nec imporanio ad muniendum versi, castra propter aquam vallo circumdant; sua ipsi opera laboremque irritum , praeterquam quod hostes superbe incropaDant, cum miserabili consessione eludentes. Ad consules moestos , ne advocantes quidem in consilium, quando nec eonsilio nec auxilio locus esset, sua sponte legali ac tribuni conveniunt: militesque ad praetorium versi, opem, quam vix dii immortales ferre poterant , ab ducibus exposcunt. III. Querentes magis quam consultantes, nox oppremit, quum pro ingenio quisque fremerent: alius, per obices viarum ; alius , per adversa montium, per silvas, qua ferri arma poterunt, eamus. Modo ad hostem peruenire liceαι, quem per annos iam prope triginta vincimus ; omnia aequa
et plana erunt Romano . in perfidum Samnitem pugnanti; alius, quo , aut qua eamus ' Num montes moliri sede sua paramus ' Dum haee imminebunt iuga , qua tu ad hostemnenses 7 Armati, inermes , fortes , ignavi , pariter omnea capti atque victi sumus. Ne ferrum quidem ad bene moriendum oblaturus est hostis: sedens bellum confletet. His in vicem sermonibus , qua cibi, qua quietis immemor, nox traducta est. Ne Samnitibus quidem consilium in
tam laetis suppetebat rebus. Itaquo universi Herennium Pontium patrem imperatoris per literas consulendum censent. Iam is gravis annis non militaribus solum, sed civilibus quoque , abscesserat muneribus : in corpore tamen assecto vigebat vis animi consiliique. Is , ubi accepit, ad surculas caudinas inter duos saltus clausos eSSe exercitus romanos , consultus ab nuntio filii , censuit,
omnes inde quam primum inviolatos dimittendos. Quae
ubi spreta sententia est, iterumque, eodem remeante nuntio , consulebatur , censuit, ad unum omnes inierficiendos. Quae ubi tam discordia inter se , velut ex ancipiti oraculo , responsa data sunt; quanquam filius ipso in primis iam animum quoquo patris consenuisse
in assecto corpore rebatur, tamen consensu omnium Victus est, ut ipsum in consilium acciret. Nec gravatus senex plaustro in castra dicitur advectus, vocatusque in consilium ita sermo loeutus esse, ut nihil sententiae suae mutaret; causas tantum adiiceret: Priore se eo illo, quod
454쪽
optimum ducereι, eum potentissimo populo per ingens beneficium perpetuam firmare pacem amicurumque: altero
consilio in multas aetates , quibus, amissis duobus eaero, tibus , haud facile receptura vires romana res esset, bellum
diserre : tertium nullum eonsilium esse. Quum filius alii Guo principes percunctando exsequerentur, Ouid si media via consilii eaperetur ; ut et dimitterentur incolumes , et leges iis iure belli vietis imponerentur ' Ista quidem
sentcrura, inquit, ea est, quae neque amico3 parat, neque. inimicos tollit. Servate modo , quos ignominia irritaveritis. Ea est romana gens, quae vieta quiescere nraciat.
Vivet semper in pectoribus illorum , quidquid istuc praesens necessitas inusseres; neque eos ante multiplieta poenaseaepetitas a vobis quiescere sinet. IV. Neutra sententia accepta, Herennius domum ecastris est avectus. Et in castris romanis quum frustra
mulli conatus ad erumpendum capti essent , et iam omnium rerum inopia esset; victi necessitate legatos miliunt, qui primum pacem aequam peterent: Si pacem non impetrarent, uti provocarent ad pugnam. Τum Pontius, debellatum esse, respondit: et quoniam ne licti quidem ac capti fortunam fateri seirent, inermes eum singulus
vestimentis sub iugum missurum : alias conditiones pacis aequus victis ac victoribus store; si agro Samnitium δε- cederetur , coloniae attacerentur, suis deinde legibus Romanum ac Samnitem aequo foedere vieturum. uis conditis tutua paratum se esse foedus eum consulibus ferire : siquid eorum displiceat, legatos redire ad se vetuit. Haec quum legatio renuntiaretur, tantus gemitus omnium subito exortus est, tantaque moestitia incessit, ut non gravius accepturi viderentur , si nuntiaretur , omnibus eo loco mortem oppetendam esse. Quum diu silentium suiSSet, nec consules aut pro laedore iam turpi , aut contra foedus tam necessarium hiscero possent , tum L. Lentulus , qui tum princeps legatorum virtute atquo honoribus erat, Patrem meum, inquit, comulas, Saepe audivi memorantem, se in Capitolio unum non fuisse auctorem senatui redimendae auro a Gallis ei, uasta , quan nee stona valloque ab is pissimo ad opera ae muniendum hoste clausi essent; et erumpere si non sine perieulo mugno,
455쪽
tamen sine eerta pernicie possent. Quod si, ut illis deeurrere ear Capitolio armatis in hostem licuit, quo saepe modo obsessi in obsidentes eruperunt ita nobis aequo aut iniquo Deo dimisundi tantummodo cum hoste copia esset, non mihi paterni animi indoles in eonsilio dando deesseι. Equidem mortem pro patria praeclaram esse fateor : eι meret devovere pro populo romam legionibusque, vel in m dios me immittere hostes paratus sum. Sed hic patriam vi- leo , hic quicquid romanarum legionum est: quae, nisi pro se ipm au mortem ruere volunt, quid habent, quod morte sua seruent 7 Tecta urbis, dicia aliquis, et moenia, et eam turbam, a qua urbs incolitur. Imo, hercule, produntur ea omnia , deleto hoc mercitu , non servantur. Quis enim ea tuebitur ' Imbellis videlicet atque inermis multitudo. Tam, hercule , quam a Gallorum impetu defendit. An a Veiis Mercitum Camillumque dueem implorabunt 'Hic omnes spes opesque sunt, quas servando patriam Sercamus e dedendo ad necem patriam deserimus ac prodimua. 1ι foeda atque ignominiosa deditio est. Sed ea earitas patriae eat, ut tam Unominia eam, quam morte nostra, fit opus Sit, Servemus. Subeatur ergo inta, quantacunque est, indignitus; et pareatur necessitati, quum ne dii quidem superant. Ite , consules , redimite armis civitatem , quam
auro maiores vestri re emerunt.
V. Coiisules profecti ad Pontium in colloquium, quum de laedere victor agitaret, negarunt, iniusSu populi foedus sieri possc : nec sino secialibus eaerimoniaque alia solemni. Itaque non , ut vulgo credunt, Claudiusque etiam scribit , foedere pax Caudina, sed per sponSionem facta est. Quid enim aut sponsoribus in foedere opus esset , aut obsidibus , ubi precatione res transigitur :Per quem populum flat, quo minus legibus dicιis stetur, ut eum ita Iupiter Feriat, quemadmodum a feeialibus poreus feriatur. Spoponderunt consules, legali, quaestores, tribuni militum; nominaque omnium, qui spoponderunt, exstant: ubi , si ex foedero acta res esset, praeterquam duorum socialium , non exstarent. Et propter neceSSariam foederis dilationem obsides etiam sexcenti equites imperati, qui capite luerent si pacto non staretur. Tempus indo statutum tradendis obsidibus exercituque inermi
456쪽
mittendo. Redintegravit luctum in castris consulum adventus, ut vix ab iis abstinerent manus, quorum temeritate in eum locum deducti essent; quorum ignavia foedius inde , quam venissent, abituri. Illis non ducem locorum, non e loratorem fuisse : belluarum modo eaeeos in foveam missos. Alii alios inlustri , contemplari arma mox tradenda , et inermes suturas dextras, obnoxiaque
corpora hosti: proponere sibimet ipsi ante oculos iugum hostiis , et ludibria victoris , et vultus superbos, et per armatos inermium iter: inde foedi agminis miserabilem
viam, per sociurum urbes reditum in patriam ad parentes, quo saepe ipsi maioresque eorum triumphantes venissent. , solos sine vulnere , sine ferro , sine acie victos e sibi non stringere licuisse gladios, non manum cum hosω eons me: sibi nequicquam arma, nequic tam Tires, nequicquam
animos datos. Haec Dementibus hora satalis ignominiao advenit, omnia tristiora experiundo factura, quam quae praeceperant animis. lam primum cum singulis vestimentis inermes extra vallum extro iussi, et primi traditi obsides, atque in custodiam abducti. Tum a consulibus abiro lictores iussi paludamentaque detracta; tantam inter ipsos, qui , paullo ante eos exsecrantes , dedendos lacerandosque censuerant, miserationem fecit, ut suae quisque conditionis oblitus, ab illa deformatione tantae maiestatis , velut ab nefando speetaculo, averteret oculos.
VI. Primi consules prope seminudi sub iugum missi :tum , ut quisque gradu proximus erat, ita ignominiae obiectus : tum deinceps singulae legiones. Circumstabant armati hostes exprobrantes eludentesque : gladii etiam plerisque intentati: et vulnerati quidam neeatique , si
vultus eorum indignitate rerum acrior victorem ossendisset. Ita traducti sub iugum, et, quod paene gravius
erat, per hostium oculos. Uuum e saltu evasissent, eisi,
velut ab inseris extracti, tum primum lucem adspicere visi sunt , tamen ipsa lux ita deforme inluentibus agmen omni morte tristior fuit. Itaque , quum anto noclem Capuam pervenire p0ssent, incerti de fide sociorum, Diqu0d pudor praepeuiebat, circa viam haud procul Capua omnium egeni corpora humi prostraeverunt. Quod ubi
457쪽
est Capuam nuntiatum , evicit miseratio iusta sociorum superbiam ingenitam Campanis. Confestim insignia sua consulibus, fasces, lictores, arma, equos, Vestimenta, commeatus militibus benigne mittunt; et venientibus Capuam cunctus senatus poplitusque obviam egressi, iustis omnibus hospitalibus , privatisque et publicis sunguntur ossiciis. Neque illis sociorum comitas vultusque benigni, et alloquia non modo sermonem elicere, sed ne , ut oculos quidem attollerent, aut consolantes amicos contra intuerentur, ossicere poterant. Adeo super mo rorem pudor Uidam sugere colloquia et coetus hominum cogebat. Postero die quum iuvenes nobiles , missi a Capua, ut prosticiscentes ad sinem campanum prosequerentur , revertissent, Vocati quo in curiam percunctantibus maioribus natet, multo sibi moratiores et abiectioris animi uisos, referrent; adeo silens ac prope mutum tamen ineessisse: iacere indolem illam romamam, alio que eum armis animos. Non rediare salutem , non satu- tantibus dare responsum , non hiscere quemquam prae metu potuisse , tanquam sentibus Ahue ceruicibus iugum , sulquo emissi essent. Habere Samnites victoriam, non praeclaram solum , sed etiam perpetuam. Cepisse enim eos non Romam , sicut ante Gallos , sed , quod multo bellis ius fuerit, romanam virtutem fer iam . VII. Quum haec dieerentur audirenturque, et depi ratum paene romanum nomen in concilio sociorum fidelium osset; dieitur Ofilius Calavius Ovii filius, clarus
genere lactisque , tum etiam aetate verendus , longe aliter se habere rem dixisse : Silentium illud obstinarum, flosque in terram oculos , et surdas ad omnia solatia a res, et pudorem intuendae lueis, ingentem molem irarum eae alio animo eientia indisia esse: avi romana se ignorare
ingenia, aut silentium illud Samniti tu fisiles breui elamores gemitusque emisaturum; eaucllimaequε pacis ali MoSamnitibus, quam Romanis tristiorem memoriam 're. Ouippe suos quemque eorum animos habiturum, ubicumque e oressuri sint: saltus eaudinos non ubique Samnitibus flore. Iam Romae etiam sua infamis clades erat. Obsessos
primum audierunt: tristior deinde ignomini ae pacis magis, quam periculi, nuntius fuit. Ad famam obsidi
458쪽
nis delectus haberi coeptus erat: dimissus deinde auxiliorum apparatus, postquam deditionem tam laede sactam acceperunt: extemploquo sine ulla publica auctoritato consensum in omnem formam luctus est. Tabernae circa serum clausae, iustitiumquo in foro sua sponte
coeptum prius, quam indictum: lati clavi, annuli aurei
positi ; paene moestior Oxereitu ipso civitas esse : nec ducibus solum atque auctoribus sponsoribusque pacis irasci , sed innoxios etiam milites odisse, et negare urbet tisvo aecipiendos. Quam concitationem animorum fregit adventus exercitus, etiam iratis miserabilis. Non enim tanquam in patriam revertentes ex insperato incolumes , sed captorum habitu vultuque ingressi sero in urbem , ita se in suis quisque tectis abdiderunt, ut postero atque insequentibus diebus nemo eorum forum aut I ublicum aspicere vollet. Consules in privato abditi ni- ill pro magistratu agere, nisi quod expressum senatusconsulto est, ut dictatorem dicerent comitiorum causa. 0. Fabium Ambustum dixerunt , et P. Aelium Paetumma istrum equitum: quibus vitio creatis, suis ti M. Aemilius Papus dictator, L. Valerius Flaccus magister equitum. Nec per eos comitia habita: et, quia taedebat populum omnium magistratuum eius anni , res ad inte regnum rediit. Interreges Q. Fabius Maximus, M. Valerius Corvus. Is consules creavit Q. Publilium Philonem et L. Papirium Cursorem iterum, haud dubio consensu civitatis, quod nulli ea tempestate duces clariores
VIII. Quo creati sunt die, eo sic enim placuerat patribus magistratum inierunt, solemnibusque senatus n-
sultis persectis, do pace caudina retulerunti Et Publilius, penes quem fasces erant, Die Sp. Postumi, inquit. Qui
ubi surrexit, eodem illo vultu, quo sub iugum missus erat, Haud sum ignarus, inquit, eo utra , ignominiae , non honoris eausa me primum excitarum iussumque dicere, non tanquam senatorem, sed tanquam reum qua infelicis belli , qua ignominissae paeis. Ego tamen , quando neque de Maea nostra neque de poena retulistis , omissa defensione,
quae non villieillima esses apud haud ignaros fortunarum
humanarum necessitatumque, aevientiam de eo, de quo re-
459쪽
tulistis, paucis perassam : quae smientia testis erit, mihine, an legionibus vestris pepereerim, quum me seu turpi seu necessaria sponsione obstrinai. Qua tamen, quando intussu populi facta est, non tenetur populus romanus; nec quie- quam eae ea , praeterquam corpora nostra debentur Sumnitibus. Dedamur per feeiales nudi vinetique: ersoloamus reliassione populum , si qua obligavimus ; ne quid dicini humanive o stet , quo minus iustum piumque cle integro ineatur
bellum. Interea consules Mercitum scribere, armare, edueere
placet; nee prius ingredi hostium fines, quam omnia iusta in deditionem nostram perfectu erunt. Vos, dii immo tales, precor quaesoque, si vobis non fuit eordi, Sp. Postumium, T.
Veturium consules cum Samnitibus prospere bellum gerere; at vos satis habeatis vidisse nos sub iugum missos, vidisse sponsione instami obligatos , videre nudos rinctosque hostibus deditos , omnem iram hostium nostris eapitibus Gripientes. Novos eonsuleῖ , legionesque romanas ita eum Samnite sρ- rere bellum velitis , ut omnia ante nos e sules bella gesta sunt. Quae ubi dixit, tanta simul admiratio miserati quo viri incessit omnes, ut modo vix crederent, illum eumdem esso Sp. Postumium , qui auctor tam laedae pacis suisset: modo miserarentur, quod vir talis etiam praecipuum apud hostes supplicium passurus esset obiram diremptae pacis. Quum Omnes, laudibus modo prosequentes virum, in sententiam eius pedibus irent; ten-
lata paullisper intercessio est ab L. Livio et Q. Maelio tribunis pleuis : qui , neque eoolvi relictione γροι- , aiebant, deditione sua , nisi omnia Samnitibus, quallia apud
Caudium fuissent, restit uerentur : neyue 3e pro eo , quod, spondendo pacem , servassent Gerritum populi romani, poenam ullam meritos esse: neque ad eriremum , quum sacrosancti essent, dedi hostibus violarive posse.
IX. Τum Postumius, Interea dedite, inquit, profanos nos, quos salpa religi e potestis: dedetis deinde et istos saerosanctos , quum primum magistratu abierint; sed , si me audiatis , prius quam dedantur , hie in comitio Mimis
caesos, hane tum νι intercalatae poenae usuram habeant.
m quod deditione nostra negant resolvi religione populum, id tuos magis, Ne detantur, quam quia ita se res habeat, dicere, quia adeo ruris feeialium evera est, qui ignin
460쪽
LIB. IX. CAP. II. 457ret' Aeque e99 inficias eo, patres conscripti, tam ποnsiones quam foedera sancta esse apud eos homines , apud
quos tuita disinas religiones fidii s humana colitur: sed iniussu populli nego quicquam sanciri posse , qu0d populum teneat. An, si eadem superbia, qua sponsionem istam Presserunt nobis Samnites, coegissent nos verba legitima decientium urbes nuncupare , deditum populum romanum
vos tribuni diceretis, et hane urbem, templa, delubra, fines , aquas, Samnitium esse ' Omitio deditionem, quoniam de sponsione agitur. Quid tandem , si spopondissemus , urbem hanc relicturum mpulum romanum ' si incensurum 'Si minctistratus , si senatum , si leges non habiturum ' si
sub regibus futuri an 7 Dii meliora i inquis. Atqui non indignitiis rerum sponsionis vinculum levat. Si quid est, in qu id obligari populus possis, in omnia potest: et ne illud
quidem, quod quosdam forsitan moveat, refert eonsul, an dictator, an praetor spopon erit. Et hoe ipsi etiam Samnites luisseaverun ι, quibus non fuit satis consules πο--dere , sed legatos, quaestores, tribunos militum spondereco Serunt. nec a me nune quisquam quaesiverit, quid staspoponderim ' quum id nee consulis ius esset; nec illis 3pondere pacem, quae mei non erat arbitrii, nec pro το-bis , qui nihil mandaueratis , possem. Nihil ad Caudium,
patres conscripti, humanis consiliis gestu intest. Dii immortales et restris et hostium imperatoribus mentem ademerunt. Aee nos in bello satis cauimus; et illi male partam victoriam male perdiderunt, dum viae locis , quibus vicerunt, credunt, dum quacumque conditione arma viris in arvia natis auferre festinant. An , si sana mena fuisset,
discite illis fuit, dum senes ab domo ad consultandum
arcessunt, mittere Romam legatos' cum senatu, cum populo , de pMe ac foedere agere' Tridui iter e editis erat. Interea in induciis res fuisset , donec ab Roma legati aut victoriam illis certam, aut pacem asperrent. Ea demum
v εχ e33et, quam populi iussu spopondissemus. Sed neque vOR tulissetιε , nec nos spopondissemus e nec fas fuit alium rerum exitum esse , quam ut illi, velut somnio lae-t ore , quum quod mentes eorum capere possent, nequis quam eluderentur: et nostrum eaeerestum eadem quae impedierat fortuna eaepediret: vanum victoriam vanior irri-VOl. I. 20