장음표시 사용
201쪽
maluerit tam in causis civilibus, quam in criminalibus, nisi aliter serat consuetudo, vel decreta. Damnatur tamen ab Alex. VII. propos 2 6 dicens: Quando litigantes habent pro se opiniones aque probabiles. potest iudex pecuniam aecipere pro ferenάa sententia in
IV. Quaeritur secundo , An iudex damnat e possit reum non auditum; aut quem ex privata scientia cognoscit esse reum, si juridice sit innocens pRespondeo, & dico primo ; Iudex
inferior non potest condemnare reum, qui non sit citatus, & auditus cum omni judicii solemnitate, nec illum. quem ex sola privata scientia habet reum. Ratio est . quia tenctur Parere juri naturali, & legibus communibus ad ordinem iuris pertinentibus; Quare si secus faceret . peccaret contra justitiam, & teneretur ad re stituti nem. Scimus autem Deum ipse in non protulissie sententiam contra Adamum, nisi prius vocatum, auditum, & de- sensum. Notat tamen Dian. Part. 2.trata. s. resta. f., quod si agatur non de puniendo, sea de avertendo malo in posterum imminente aut Reipublicat, aut innocenti, possit judex ex privata scientia jubere, ut auctor interficiatur, si alia via non suppetit; quia tunc non agit ut judex ex auctoritate publica, sed ut privatus, se, aut rem sibi commissam do-sendens, occidendo aggressorem cum moderamine inculpatae tutelae. Oppones: Poteii judex cogere ad
restituendum . quem priVata tantum notitia cognoscit debitorem ergo e iam damnare, quem privata tantum notitia coεno It rculn. Respondeo , nego consequentiam.
Ratio est , quia Iicut poteli creditor uti compensatione, oc tertius aliquis conatum, & operam suam praest re, ut creditori debita satisfactio exhi
beatur ; ita potest judex ad id suam
auctoritatem interponere, non vero ad damnandum reum auctoritate publica. Immo, ut notat B Onac. quaill. 2. punct.
a. neque potuit judex pretier soluti nem debiti damnare debitorem ad liam paenam pecuniariam ex privata scientia; quia parna non imponitur, nisi crimine probato. V. Dico secundo ; neque iudex si premus potest ordinarie ex privata scientia aliquem condemnare nec ni si citatum , & auditum. Ratio est. quia non censetur Respublica siuam potestatem in principem transtuliste, nisi eo modo, ut jus gentium serVet;& prout utile est ad bonum regimen.
In aliquo tamen raro casu ex Covari
posset id facerer Verbi gratia si quis Reginae vim intulisset , oc solus Rcxid cognoscat, aut si conjuratio fieret
an erincipem, nec expediret resciri personas, posset illas veneno, aut νlia via interficere ; quia in tali casu videtur Resipublica consentire.
Eodem modo potest in quibusdam
casibus reum non citatum, nec auditum damnare : Primo, ut notat Bonac. loc. cit., si crimen sit publicum,& ut addit Sanch. , certo conli et nullam defentionem esse reo. Ratio ci , quia citatio interponi debet, ut reus
se defendat; quare si constat nullam esse defensionem , frustranea esset citatio . Proinde fale latrones in crina ne reperti statim suspenduntur sine proces ita, quia factum publicum est loco accusatoris . di testium. Secundo, si quis contra Rempublicam, vel alios privatos perniciem machinetur, & sit periculum m mora . Ratio est, quia hoc non esset punire delictum, sed se defendere, di impedire damnum imminens. Tertio, si crimen notum sit Principi , & tribus aliis , sed sine gravi
incommodo non possit juridice probari, pos et interfici reus occulte, ut notat Less. apud Trull. VI.
202쪽
VI. Dubium est ; An vice versa possit iudex damnare reum juridice
probatum, si ex privata scientia cognoscat illum esse innocentem p
Respondeo, D. Th. a. a. quaest. ετ art. Σ. , Sanch. lib. 6. . Confit. cap. I. dub. II. . aliosque apud Tambur., di Bonac. loc. cid affirmare . Ratio
e si , quia judicare pertinet ad pedisonam publicam ergo iudex in judicando sequi debet notitiam publicam , non Privatam, quando non potest effugere . quin iudicet . Vcrum communius cum Scotistis, &Lessi lib.
2. cap. 29. num. δε docent in. causis
gravibus id non licere. etiamsi deberet caeteroqui judex & oificium, &vitam ipsam amittere. Ratio est, quia
occidere innocentem est intrinsece ma- Ium . In causis autem levibus id permittunt. videlicet in causis civilibus , aut in poena modici momenti. Ratio est . quia cum frequenter hi castis accidant, ne iuris ordo pervertatur. &ne detur occasio judicibus. ut etiam reos liberent praetextu. quod cognoscant illos esse innocentes , publicum
honum id expostit - Et disparitas ulterior en manisella. quare scilicet id Iiceat in causis levibus, non in graVLhus; quia judex , & Respublica non
habent potestatem in vitam innoce tis , habent vero potestatem in bona externa. & facultates civium ; itaui possint propter bonum publicum eas uni auferre, & dare alteri; Praesertim quia in tali casu adhuc innocens habet jus utendi deinde occulta compe satione contra illum . cui propriae frucultates per sententiam iudicis translutae sent, cum sententia injusta non o liget .
VII. Quaeritur tertio . Utrum judex possit pro serenda suntentia in favorem unius partis accipere munera , quae dari iolent ad ejus animum m vendum νRespondeo, Petrum Nauar. , alion in sententia.
que apud Dicastit. , & Tamburi lib. q.
cap. a. Permittere, quod iudex accipiat munera a partibus, si ea donentur titulo amicitiae, vel alio titulo ; non tamen si cadentur ad animum movendum ; Quod tamen Dicastil. reprobata quia Eccles et dicitur, Xenia, re dona excaecant oculos iudicum. Sed probabilius Tambur docet, quod praescindendo a juramento. quod emittunt judices de non admittendis muneribus , & praescin clando a legibus msitivis id vetantibus, si munera accipiantur a iudice . itaui non sit periaculum proximum , quod ab iis ad i
justitiam moveatur, possit ea accipere
sine obligatione restitutionis; & talia
solent esse estulenta , quae paucis diebus consumuntur , & res parvi m
menti : Si vero adsit tale proximum periculum, illicite accipiuntur immo
ante causam expeditam restitui debent. cum debeat iudex removere periculum
siuae subversionis; cnisi sorte consestione, jejuniis. N eleemosyna ita se muniat, ut a proximo periculo peccandi sit immunis , Causa vero expedita. potest ea retinere , quia gratis datastini. nec re i litui debent ratione periculi subversionis . quia finita causia non est amplius locus tali Periculo. vli I. Pretium autem datum pro le-renda iniusta fiententia, quam HS ant
illam restitui debeat, at non poli i tam . ut alias diximus; esto pretium acceptum pro jus a sententia ferenda restitui debeat etiam post illam. IX. Notat idem Tam bur. . quod iudices saeculares. si contra leges pomtivas juris communis accipiant munera, quibus non alliciantur ad injustitiam, quod tamen raro contingit, yprobabiliter non teneantur ad restituistionem, antequam Lamnentur ad imiam Immo probabiliter nec peccent mortaliter . praescindendo a juramento, quod emiserunt: Nonnulli enim probabiliter cum Nauar. , & Valent. pix B b α tan
203쪽
tant leges se Iares, saltem de facto, ad mortale non obstringere , nisi id expresse deciarent; Immo addit, idem dicendum probabiliter de judicibus
Ecclesiasticis , quia Sacri Canones vetantes, ne munera accipiantur a jud, cibus, nisi forte esculenta & poculenta, aut quae ex mera liberalitate offeruntur. ct paucis diebus consumi possunt, non utuntur alio verbo , quam Manda I, quod non ostendit obligationem ad mortalem culpam, ex Cajet.. ΑΖ r. , Sa. X. Dubium est, An dantes munera judicibus peccent pRespondeo, non peccare, si dentea, quae licite potest judex accipere immo nec peccare, si dent ea , quae illicite accipiuntur. modo dentur , αυfferantur ad redimendam vexationem injustam . Cavendum tamen , ne litisantes facile credant vexationem inis justam intercedere , vel quod judex lacilius expediat causas, ob quas m nera accipit. Ubi notandum, iudicum famulos peccare, si aliquibus facilem aditum ad judicem prebeant propter munera accepta, injuste alios excludendo ; quia non sine injustitia id faciunt: Licebit tamen etiam itidem munera dare ad vexationem redimemdam ; inuamvis qui ad redimendam
vexationem munera accipiunt, Pe cent, & teneantur ad restitutionem ;quia invitis absolute dominis ea accipiuntur .
verbis sna aliis flemnitatibias propriis acissationis ἱ Nec tenetur de nunciator erim n probare , UT ' 'vam rationis subire; ofert etiam a denunciarione paterna, quia hac Wdinatur ad emen Iionem , non Articular IV. ad pianisionem Rei. Quanam dicatur denuntiatio Canonica II. Denuntiatis paterna in foro Eccleissastica transire potest in iudicialem . Ad pasernam denuntiationem pr cedere debet fraterna correctio , uora ad accusationem. III. Lisitum es Meusare , vel μἁicimtirer denuntiare reum propter imjurias nobis inrogatas . ct propter quodcumque crimen, licet occultum . LV. Num praemitti debeat accusationi eo mroelio fraterna p Num condonare
σε sas se setam consilium . itauelicite possimus reum accusare, non ex odio resta illum, sed ex amore
iustitia νV. Raro in praxi peccatur, s ob osen
fas occultas nobιs irrogatas reumaeensamus , se odium omnino absit n. Qui amittis accusationem , vel donAntiationem debitam ex charisare. peccat; sed non tenetur ad ν stitutionem, nisi ad stiam teneatur
ex iustitia . VN. Plurimi sunt , qui ab accusando
VIII. In nonnullis easibus non licet reum accusare, etiam pomo Superioris pἹ-
I. A Ccusatio est DeIatio criminis Iut1 bello facta ad vindictam publicam; it aut scribatur nomen accus toris, Saccusati, sperus delicti, tempus . & locus, ac demum accusator obliset se ad poenam talionis, si non probet crimen, quod desert: Quamvis hoc postremum non sit amplius in uis . ut videre est apud Farinac. quaest i 6., qui late ostendit . quomodo . & quando calumniator sit puniendus. Differt itaque accusatio a De nunciatione juridica. quod haec potest fieri solis verbis , & sine dictis solemnitatibus; nec leuetur de nunciator probare crimen, & subire pinnam i irinis . Differt etiam a Denunciatione
204쪽
m Accusator e γπpaterna, quia haec non ordinatur ad punitionem, sicut de nunciatio iudici, Iis, sed solum ad emendationem se, tris . Quod si quis superiori deserat crimen . ut pro suo munere faciat , quod judicabit expediens, sive solum corrigendo, sive puniendo delinquentem, talis denunciatio dicitur proprie
IL Notat hie Azor. pari. 3. lib. I 3. cap. I9., quod denunciatio paterna in foro Ecclesiastico transire possit in judicialem; Si enim reus post paternam
de nunciationem non corrigatur, tunc
denunciatur Praelato tanquam Iudici, sui procedere incipit contra illum per inquisitionem . di excommunicando,nili intra tempus determinatum destiterit . Notat etiam idem Αχori loc. cit. contra alios, quod correcti O st, terna praemitti debeat ex praecepto
Christi Domini solum de nunciationi
Paternae, non vero accusationi, quia alia ordinatur ad emendationem. naec vero ad punitionem; unde etiam emendatus potest accusari, non tamen paterne de nunciari. III. Quaeritur nunc primo. An licite possimus accusare , vel saltem judicialiter de nunciare reum Propter quamcumque injuriam nobis factam,
Iicet illa probari non possit Respondeo, ex genere licitam esse a cusationem, si modo debito fiat, quia est actus virtutis justitiae; unde si quis
accuset non ex odio, aut animo vindictae, sed amore justitiae , S ut sc
Ierati timore poenae cohibeantur , avium virtutis exercet.
IV. Quamvis autem ex divina institutione dicamus in oratione dominuca, Dimitte nobis debita nos . sicut O nos dimitti s debitoribus nostris; hoc tamen non est praeceptum dimi
tendi injurias nobis factas. sed cons. Ilum, suta facillimum est, ut qui im urias sibi irrogatas non vult dimitte-xe, ea non dimittat ex ossio erga os sensorem, non vero ex amore justitiae. Debet autem debito modo fieri accusatio, ut sit Iicita ; nam ex Guangelio praemitti debet correctio fraterna, praecipiente Domino, Si
peccaverit in te , σm , quamvis . ut notavimus , AZOr. Putet correctionem praemittendam esse solum denunciationi paternae, non accusationi. Sed Fagund. lib. 8. in Decalog. cap. 67. docet, quod licet delictum ut omnino occultum, adhuc teneamur accusati ni praemittere monitionem fraternam, quando est spes emendationis ; non
tamen si delictum probari possit in judicio ; etenim qui ita publice deliquit, dedit unicuique jus , ut accus retur ; & nimis durum videtur obiugare ad praemittendam correctionem accusationa eum, qui atroci injuria estastectus . Lug. autem apud Tam bur. hic cap. a. S. q. cum Suar. , Molin. . Fili iuc. putat probabilius esse . quod crimen occultum possit etiam denunciari absque malitia detractionis, quia praeponderat fauiae illius bonum publicum , contra quod esset , si homines scelerati persuaderent ιbi posse
peccata absque metu poenae, quamdiu delicta non sunt divulgata.
in praxi peccari , si occultissima crimina judici deserantur ab iis, qui injuriam passi sunt, vel ad quos Iniuria
pertinet, ut sent pater . frater, &c., modo absit omnino odium, aut dem derium injustae vindictae . Ratio est. uia sere nunquam habetur spes eme attonis in criminibus, quae adeo D culte committuntur; Et ad bonum pinblicum pertinet, ut corrigantur, dc puniantur . Favet huic doctrinae Praxis, quam approbat Less lib. a. cap. 29.
judices saeculares nulla praecedentd ii famia ex simplici delatione alicujus Pr cedunt ad specialem inquisitionem comtra aliquam personam .
205쪽
VI. Quaeritur secundo, An peccet.& ad restitutionem teneatur . qui delinquentem non accusat pRespondeo cum communi apud Brusemb. . raro homines teneri ad accudi sandum , ut conflat ex praxi timora torum. Verum peccat mortaliter contra charitatem, qui non accusat , vel
saltem denunciat delictum, quod vergit in damnum publicum , aut priUνtum. Ratio est, quia quilibet tenetur sub gravi peccato succurrere proximo graviter indigenti, quando potest sine suo gravi incommodo; Nam Eccles. II. dicitur , Unicuique mandavia Deus δε
proximo suo . Non tenetur tamen ad
restitutionem, qui accusationem deburam omittit , nisi quando ex justitia
tenetur accusare, ut custos, non vero quando tenetur solum ex charitate .
vlL Quaeritur tertio, Quinam in judicio repellantur ab accusando Respondeo cum Bonac. . Lessi ,. &Farinac. repelli excommunica S, Pinblicos concubinarios , usiurarios , &doscumque jure infames, excepto ca-i haeresis, proditionis, & criminis laesis Majellatis ; tunc enim quilibet admittitur ; Sicut etiam siquissem, vel
tuorum injuriam prosequatur . ex leg. ni tamen omnes, F. de Accusation. Secundo, repelluntur ob decentiam sit
diti, filii. servi relate ad suos Prael
tos . parentes, dominos; nisi contrarium exposcat bonum commvn . Temtio , Clerici ratione decentiae status non possunt laicos in causa sanguinis accusare excepto.casu haeretis, criminis
laesae Μajessatis, & aliis. quae respiaciunt bonum aut Publicum, aut Pr Prium. aut innocentis ; & praemissa Protestatione , quod non latendatur vindicta sanguinis, sed bonum comm ne veF proprium, vel Proximi. Qua to . excluditur Inimicus capitalis, quia Iacile calumniator potius est quam accusator . Quinto ex Foller. apua Truli., non Possunt laici accusare , Artieulus Rcerdotes . nisi haereticos, sacrilegos .. simoniacos, bonorum Ecclesiae dilapidaxores. &o; Nec admittitur ada cusandum tamina, nec secularis, audClericus contra Regulares, cum sine
diversi ri. VHI Quaeritur ultimo, In quibusinam casibus nemo potest accusare,
etiam posito Superioris praecepto Respondeo, Primo, si delinquens sit emendatus . nec subsit ericula proximo relabendi, & parti laesae satisfecerit, nec alii& immaneat periculam. Secundo, si crimen sub secreto naturali quis noverit, ut consultor , adu catus, &c. nisi tamen qui secretum commisit. Rempublicam, vel innocentem Vexaret, nec vellet desistere. Tertio, si crimen probare cogeretur, ne pollet. Quarto, si immineat periculum honoris , vitae, vel rerum suarum non enim cum tanto incommodo P rete tenemur legi humanae. Quinto, si crimen est occultum . unde ex delati ne solum infamia proximi sequeretur sine causa; ut notat Busemb.
De Testibus, & Notariis L. Quinam testes requiramur, oe s mctant , ut possit Reus damnari P uinam vero iure Canonico, quinam iure civili anhabiles sunt ad testandam pH Nemo tenetur testari , nisi a chariatate, aut a pra epto superioris adtestandum adigatur. Num teneatur ad restitutionem. qui contra
praceptum superioris renuit testari pGL In quibus casibus non datur obliga-tιο te sanar, etiam posse pracepso Sm
IR. Non tenemur, sed possumus offerre
nosmet ad testandum ad vitam im nocensis sejvandam. quamvis i de sequatur mors delinquentis. V. T
206쪽
V. Tenetur remactare testimonium OL fiam etiam cum periculo vita, qui ob illud est in causa , κι aliua marii damnem . VI. uui pecuniam accipit, ut verum testerur. non tenetur illam restitu re sed ante patratum crimen ι
netur illam re=ruere, se acceperis
ad deponendum falsum; post crimen vero tenetur compensare damnum Alatum-
PII. Num teneatur tesseari posito im
dicis praecepto, qui novis crιmen ab Accubuore. aut a Tese pVIII. So iudex te time intereotet. nequit resis aquivocare ; Secur vera si non procedat legitime; Et aliquando
ad hane aquivocationem tenetur.
IX. Si resis Hi εοntradicaι in dem examine , standum es posteriori dicto ' secus vero fl Mi contradicas
a. Si Notarius aliquid scripseri/, ct i sis iurei se illud non dixisse, ere
I. Ertum est, neminem damnari posse, nisi vel ipse crimen confiteatur , vel in flagranti crimine deprehendatur a judice cum tribus,
vel quatuor aliis . vel duo testes omni exceptione majores testentur cum juramento, se sensu externo crimen pe
cepisse, & sint contestes. Testes autem, qui a jure excipiuntur , fiant, Primo, in causis criminalibus Mulieres jure canonico propter sexus fragilitatem ; jure vero civili si Ium in testamento repelluntur. Secundo, in causis criminalibus, qui est minor viginti annis; quamvis in civilibus admittatur pubes. Tertio, in micus capitalis . consanguinei, domesticus actoris in causa ipsius actoris. Quarto . infames iure, vel fausto, pe
juri, & viles, ac inopes propter susElci ouem, quod pecunia corrupti fausum deponant. Quinto, lacu cciauni ,
or Norariis, Ist excepto crimine haeresis, sodomiae, maleficii, falliticationis monetae, dcc. H. Quaeritur nunc primo ' An. de quando teneatur quis te ita rip pondeo. S dico primo, nemis tenetur testari, nisi charitas id exi. gat ad avertendum grave damnum proximi, vel judex, aut superior habens potestatem id praecipiat. Quod si talo praeceptum legitimum judicis transgrediaris, & nolis tellari in praejudicium alterius, communior sente
tia apud Bonac. hic docci, quod tenearis ad restitutionem, quia posito praeceptu iudicis facis injuriam notate stando ; nam testis per mandatum judicis applicatur parti, ac proin
pars tunc nabet jus ad tale testim niuin; Probabiliter tamen ex Sayro, Leg. . Molia. , Sancti. apud Truli. duta Io. ad restitutionem non teneris, quia praeceptum superioris non imponit obligationem justitiae, sed obedientiae ad tellandum; tenereris certe ad restituti
nem , si salsium testareris culpabiliter in praejudicium alterius . quia esses caula emcax . dc injusta damni prox,
III. Dico secundo; posito praecepto
Superioris legitime interrogant IS, no a teneris testari , quae accepi ili sub sigillo . nili forte ad avertendum grave malum Reipublicae, vel innocentis, et iamsi juraveris, te id nulli dicturum ;Nec teneris testari, quando tibi grave damnum imminet, nisi damnum publicum, ves alterius praevaleat; Um
de non teneris contra consanguine OS. dc alii nes tellari, nec quae a viris non
satis fide dignis accepi iti ; Proinde
Poteris In tali casu negare te aliquidicite: Ncc testari teneris quae per imjuriam cognovit i. ut aperiendo literas, Sc.; nec si alter probabiliter inco facto non peccavit . Vel propter in vincibilem ignorantiam , vel quia xliquid in compensationem accepit, unde de surto ut accusatus, ut notat B semia
207쪽
semb. hic ex AEor. ἰ Fili iuc. . LVm. ,ec aliiS.IU. Dico tertio cum Bonac. Qui li-het potest se osterre ad testandum ad salvandam vitam innocentis . etiamsi inde reus sit damnandus ad mortem. Idque verum est ex Less. cap. 9. dub. II., etiamsi innocens nollet defendi .uia non est dominus suae vitae ; un e non potest jus defensionis alteri
adimere. Non tenemur tamen osterre
nosmetipsos ad sic testandum ; quia
nemo tenetur tueri vitam propriam , ct a sortiori nec alienam cum morte alterius . Si tamen innocens Vult defendi, etiamsi mors nocentis sequatur , putat Bonac. . quod nos teneamur ad testandum; quia melior debet esse conditio innocentis . quam n centis . Verum ad salvanda bona e terna innocentis , licet non teneamur offerre nos ad testandum, si inde mors
nocentis sequatur, tenemur tamen respondere, si juridice interrogemur. V. Dico quarto. Qui falsi in culpabiliter testatus est . itaut ob tale test, monium innocens ad mortem damnetur, tenetur retractare suum dei,ctum etiam cum periculo similis puenae incurrendae, si credit se profuturum per retractationem. Ratio est, quia in aequali damno potior est habenda ratio innocentis. VI. Dico quinto. Testis, qui pocuniam pro vero testimonio serendo accepit, non tenetur illam restituere; quia non tenetur ex justitia ad testandum, sed solum ex charitate, vel ex
obedientia; at si pecuniam acceperit pro falso testimonio serendo, debet illam ante fictum restituere; postfactum vero non tenetur , sed solum t netur damnum alteri illatum compe
VlI Dico sexto. Si delictum sci,
tur solum ab accusatore , & telle, non tenetur hic testificari; Immo Veracrux apud Trull. putat hunc teneri Ar Icarus Vsib mortali dicere se nihil scire, quia
ad hoc ut testis crimen teneatur, aut
possit fateri, debet praecedere infamia. vel semiplena probatio. vel indicia
contra reum. Multi tamen apud Dian. Part. z. tract. 3. resol. IOD. Probabilius tenent, testem in hoc casu obligari ad testificandum, quia judex habet
jus ad interrogandum. VIII. Dico ultimo. Non licet testicum juramento aequivocare, si legitime a judice interrogetur. Ratio est, quia ob bonum publicum tenetur P rere ; Si tamen iudex non procedat legitime, licitum est aequivocare, ut communiter docent apud Tamburi lib. 3. cap. 4. Unde si interrogetur testis de crimine occulto , vel quod non tenetur testificari, eo quod, verbi gratia , notabile damnum sequeretur, pintest jurare se rem nescire ; sic enim non utitur restrictione pure mentali,
sed respondet ad mentem boni , &justi judicis. Hinc non solum Cler,cus , sed etiam alii coram saeculari judice possunt cum aequivocatione jurare Clericum reum non deliquisse; &qui licite aliqua bona abscondit ad vitam sustentandam, non solum ipse. sed etiam alii, quibus id constat , possunt cum aequivocatione jurando testari ipsum nihil abscondisse. Additque Sancti. lib. 3. cap. 6. , aliquando testem ad talem aequivocationem teneri; nam si judici peccatum omnino occultum alterius prius manifestavit, deinde tenetur cum juramento testificari reum non commisisse tale delictum , t ita scilicet ut judicio externo subsit,ὶ quando sperat ex tali retractatione reparandum damnum injuste illatum per manifestationem criminis occulti. Quae omnia fula explicavimus in Trutina exponendo theses a s. &37. ab Innoc. XI. proscriptas de Amphibologiis.1M Quaeritur secundo, Utrum standum in primo, an secundo dicto to
208쪽
nis eontraria dicentis in iudicio in diversis actibus, & examinationibus νRespondeo , quod si testis statim in eodem examine se retractet , standum est posteriori dicto; si vero in diverasis examinationibus se retractet, standum est priori dicto ; dummodo vliud non dicat in articulo mortis coram judice cum juramento ; tunc enim praesumitur dicere verum, exleg. Ultima , Coae Ad legem Iuliam . Ita BOnac. ; Quamvis Sayri apud Trull. putet talem testem repellendum , &puniendum esse tanquam perjurum .
X. Quod si Notarius unum scripsit.& testis iuret se aliud dixisse, crede dum est potius Notario. ex cap. Ad audientiam, Di prascriptionibus , quia cum sit persona publica, & approba ta , mendacium tu ipso non praesumi
De Reo. L. Reus in iudicio non tenetur respouindere, nisi laridice interrore r. ita scilicet us pracesseris vel semiplena probatio, vel indicia clara, aut enfamia , qua per duos testes pro baia snt. Et in nonnulus eas,xssuridice interrogatuι potes aquia
II. Non subsicis adsemiplenam trabatimnem solus accusator, aut denuncim
III. Probabiliter reus iuridice intere Latus non te Iur veritarem fateri .
IV. Quid si reo nulla βι spes madendi
mortem, aut aliud frave damnum m peccet Iemabter , si verit. rem non fateatur V. Num sine mortali possit equivocare. qui iuridiee interrogatur de re uis vi λ. Pars LLVI. Propter opiniones utris', probabiles sape datur bellum utrinque imsum de potes iudex iuste im
tatem fateri . VIL. Potest reώι e carcere se ere, quam iis inde sequatur custodis mors a j due siti insigenda . Nequit tam nreus ministras iustitia vim inferre , illas percutiendo, oec. VIII. Cum moderamine incn ara tute M pMes Reus, ejusque advocatus propalare occulta erimina testism ad eorum auctoritatem infringendam ;sed non potes iis falsa crιmina appingere. I. Ueritur primo , Quandonam reus teneatur aperire verit
rem in judicio Respondeo. de dico primo . Reus
non tenetur veritatem aperire, nec j rare , si non interrogetur iuridice , seu ruris ordine servato . videlicet itaut praecesserit vel semiplena probatio . aut infamia , vel manifesta indicta . itaut infamia. vel indicia sint probata per duos testes. Immo si reo non comitet , quod iuridice interrogetur . nec tenetur respondere , quamvis judex sub poena Excommunicatimis interroget . Ita communiter cum Less. lib. a. cap. 3. . Unde fit, judicem teneri aperire reo statum cauta , probationes, indicia, & testes. quamvis non nomina testium in delictis Sanctae Immisitionis ut videat an luridice contra se procedatur ἱ Quamvis enim in levioribus rebus teneatur reus cred re judici prudenti. & perito, non tamen in gravioribus 1 Nec tenetur respondere, quamvis juridice interroget
judex. verbi gratia de homicidio , si somicidium sine culpa patratum sit ;quia judex inquirit tantum de occisione criminosa. I inmo Lest . & alii apud Trael. dub. ar. docent, quod si tu non es auctor criminis . nec tenea C c ris
209쪽
Ioa uuastio XII. ris fateri circumstantias veras, ex quihus oriretur vehemens suspicio, quod tu sis auctor criminis οῦ verbi gratia ,
hunc esse tuum pugionem . te In e
dem loco fuiste , &c.. Ratio cst, quia quamvis judicis interrogatio sit juridica , procedit tamen ex falsa praesumptione delicti; nam si judex veritatem si iret, non posset interrogare de talibus circumstantiis, ut docet D. Th.
a. a. quaest. εὐ art. I. apud Dian pari. 3. tra 9. s. re sol. 66.
H. Dubium est, An de nuncians faciat simiplenam probationem ; ita ut
reus non teneatur respondere ex desectu semiplenae probationis , si praeter de nunciantem non adsit testis ΘRespondeo cum Valcnt. . Bonac. contra Soti requiri ad semiplenam probationem , praeter de nunciant tm . vel accusantem , alium tencm Omla I e ceptione majorem . aut infamiam, vel
indicia sufficientia . Ratio est , quia Actor non potcst simul esse testis in
propria causa ἱ Denunciator autem , vel accusator , cum intendant punitionem , suscipiunt causam ut prinpriam .
gitime interrogante communitcr d cent, quod reus teneatur fateri vcritatem , ctiamsi sibi immineat peric tum vitae, aut triremium, exilii, gravis infamiae, excommunicationis, aut alter lus gravis incommodi . Verum
Dclugo, , Ioan. Sanch. cum viginti duobus Doctoribus apud Tambur. lib.
3. cap. q. , dc Dian. Part. I. tradi. I.
Misceli. resol. 27. advertcntes id esse onus supra vires naturae. docent Prinhabilissimum esse , ac tutum , Reum non teneri ad fatendum crimen suum , quando ex consessione tantum malum sibi imminet. Ratio cst, tum quia res admodum dilhcilis, ac moraliter impossibilis ab humana pote itate non praecipacur, nisi quando interccdit bonum commune; tum etiam quia non Articurus VI.
potest quis ab humano superiore, de
judice obligari ad concurrendum ad propriam occisionem, cum id iure naturae nobis vetetur. Unde praeceptum judicis in tali casu non obligat ; a que adeo si cum aequivocatione reus iuraret , negando se commisisse dei, etiam, non peccaret; Sicuti non peccat, qui negat delictum, quando a j dice non interrogatur juridice. In troque enita casu negatur solum dei,ctum . quod debeat manifestari , ct ideo nullum adest mendacium . nec restrictio pure mentalis, sed Qtum in quivocatio, resipondendo ad mentem
boni, & justi judicis: Eodem modo.
ac sine mendacio, aut restrictione pinre mentali Christus Dominus dixit rDe die illa, vel hora nemo scit, ne estias hominis, ita scilicet ut expediat revelare, ut notat Truli. dub. q. . &
IV. Hanc doctrinam aliqui admit. tunt. si negando delictum sit spes eis vadendi mortem , aut grave in comis modum. Tambur. autem putat, quod etiamsi non sit spes evadendi, adhuc a mortali excusetur , qui negat dei,ctum; quia de jure naturae eit, ut ne mo concurrat ad sui occisionem ; &si in hoc casu offenditur potcstas judicis, nonnisi leviter ostenditur; quia judex etiam sine confessione Rei pota est illum iusticienter damnare. V. Docci praeterea Tam bur. contra Lug., quod si judici veritatem jurid, ce intcrroganti de peccato levi, puta de levi surto, reus cum aequivocatione illud neget, quamvis leve tantum malum tibi numineat, nonnisi leviter peccet; tum quia de jure natum vitidetur csse, quod ne leve quidem uti unus sibi quis instigat; tum etiam quia
cum agatur de poena levi in iligenda, non videtur rigorolum e sic, est graviter obligariS praeceptum superioris unde talis aequivocatio esset tantum lc-
210쪽
VI. Oppones. Quando iudex iuridice interrogat , tunc juste praecipitreo , ut veritatem aperiat ergo tenetur reus illam aperire etiam cum vitae periculo. Respondeo cum Fili iuc. . Bonac. . Sanch. negando consequentiam ἱ non
enim est novum . quod Propter opiniones utrinque probabiles detur bellum utrinque justum : Sic qui est in periculo vitae, potest fugere a carcere. licet judex, & lex praecipiant, ne s giat , & fugientes puniant e Sic serisuus bello captus potest fugere, quamvis dominus juste praecipiat, ne sugiat: Sic citatus potest non compurere, si sibi grave malum immineat, quamvis judex juste praecipiat, ut comis Pareat; Et eodem modo reus potest veritatem celare . cum habeat jus defendendi vitam tuam , quamvis judex iuste praecipiat , ut veritatem aperiat ex iure ad inquirendos auctores criminum occultos.
VII. Quaeritur secundo , An possit
reus e carcere fugere pRespondeo, posse, nisi iuraverit ibi
permanere etiamsi custos carceris grave inde malum passurus sit. Ratio est, quia hoc malum sequitur per accidens, Sc reus utitur iure, quod ha- Det effugiendi carcerem ; si enim po est effugere , ne capiatur a ministrisius uiae, poterit etiam fugere . ne in carcere detineatur, nisi bonum publicum aliud Postulet . Non potest tumen vim interre ministris justitiae, pedicutiendo, vulnerando, &c. . sequeretur enim scandalum , & perturbatio Reipublicae, ac boni communis, quod est praeferendum pri ato: Praeterquam- quod hoc reputaretur crimen laesae M testatis: quamvis possit carcerem e fringere , & custodes decipere citravim. ἰχ injuriam. VIII. Quaeritur tertio, An possit Teus aperire crimina occulta testium
ad infirmandam illorum testificatiore Proeuratore. ao nem , verbi gratia periurium. excommunicationem , infamiam, &c. rRespondeo, posse tam a reo, quam ab advocato propalari, cum moder mine tamen in culpatae tutelae, & qu
tenus ad sui defensionem est necesse. ut communiter docent ; quamvis cutra mortale non possint sidem falsa crimina iis appingere et Contraria enim opinio damnata est in theli M. ab Innoc. XL , quae habet : Probabile estnstu peccare mortaliter . qui imponιtra
sum crimen alteri, ut suam iustitiam , O bonorem defendat .
De Advocato. ac Procuratore . I. Ad restitutionem tenetur Advocatus ,
gligentia, aut imperitia causa mmittatur. Sicut etiams eausam manifeste iniustam defendat aut sistam
rem indueat ad transa tionem in
eausa injusta ; Neemn si secretaeausa alteri parti prolat. II. Potest Asiacatus causam minus probabilem , immo EF dubram patro. einari ; non tamen causam , qua parum habet probabilitatis , inquam fere nunquam iudices anci
III. Uetitum est Adsocatis pacisci de
quota litis . Id tamen ex natura rei licitum vιdetur pro fora tuteris
no , modo absit periculum fraudis , or injusitia . I. Uaeritur primo, An Advocavi tus sicut etiam Procurator
teneatur ad restitutionem , si ex tua imperitia , aut negligentia causam Mmittat tRespondeo astirmative ; tenetur enim ex onicio esse saltem mediocri scientia instructus, & cognoscere sus-ficienter merita. di justitiam causarum,