장음표시 사용
101쪽
IOI DE ARTE POETICAcit,a quo nomen tribuit,&temere irascentem,iramque& statim, & facile deponentem. Hanc variarum rerum in pueris mutationem,& modo ludendi, & modo iram colligendi, & modo eandem deponendi affert etiam sapientissimus Plato. Vnde ait, omnes tenerioris atatis non posse nec corpore, nec voce quiescere , sed moueri semper, Sc loqui velle: alios exultantes, ac gestientes,& veluti cum voluptate saltantes: ludentemque alios variis vocibus conclamantes. Cesit paribus colludere AEqualitas enim in amicitia multum potest. Nam,ut ait Aristoteles libro primo Rhetoricorum , cum naturalia omnia fere oblectent,qu vero congenera, cognataque sint naturalia esse inuice sit necesse, relinquitur cognata cognatis, similia similibus iucunda esse oportere tuthominem homini.equum equo, adolescentem adolesccti. Atque hinc ducta sunt adagia illa, gaudere pares paribus, a quales a qualibus,a sera feram intelligi, graculum cum graculo diuersari,& reliqua huiusmodi: cuius rei haud difficilis ratio est. Nam cium se quisque maxime diligat uaeque res omnibus charae iucundaeque sint, nemo est, qui no amet sui sinat litudinem. atque ideo homo hominem maiori amore prosequitur, quam caetera animalia, quia videt in eo eme sui similitudinem :& puer puerum, quam reliquos homines, quia & sui, & aetatis similitudinem cernit. Quamobrem cam ingenita naturae vise quisque amet, sui quoque similitudinem eundem amare necesse est. Imberbis iuuenis) simul affert iuuentutis mores, & adolescent te sub nomine iuuentutis: hane aetatem pari ratione ut fecit se periorem, a forma corporis,dum ait, Imberbis iuuenis, & a moribus describens, dum ait,Tandem custode remoto gaudet equis. Caudet equis,canibusque O aprici gramine eampio Vt de Ascanio Virgilius, qui, licet puerum appellet, adolescentem tamen intelligit,laxξ accipiens pueritiam. Neque enim aliter de eo dixisset,
,, At puer Ascanim mediis in mallibus acti
uret equo que bos cursu iampraeterit iros,
102쪽
Spumantemque dari pecora inter inertia motis D optat aprum, autfulvum defendere monte leonem. Canibusque Vnde Simo ille Terentianus, ,, s d plerique omnes faciunt adolescentuli, i, Ut animum ad aliquodstudium adiungant,aut equas
a, sectere,aut caves ad venandum.
Custode remoto) Magistro, & paedagogo a se remoto Videtur autem alludere Horatius ad Pamphili Terentiani personam,de quo ita Simo in Andria, ., Nam ispostquam excessit ex ephebis Sosa,
o Liberius vivendifuit potes asinam antea cis ali scireposses,aut ingenium noscere, G Dum aetas,metus,magis er prohibebant
Cereus in vitium ferili Qualem depingit in Andria
Pamphilum Terentius ab honestioribus studiis repente post remotum a se paedagogum, ad meretricium amore Conuersium. Sumpta est autem a cera transatio. Vnde in eadem pene retritum est prouerbium, cera formabilior, Quod in eos dicitur, quorum animi in omnem formam facile conuertuntur, cerae similes, quae sua mollicie omnem figuram & accipit,& amittit: quod vero iuuenes facile in vitiu flectantur, ita Salustius in Catilina: Sed maxime adolescentum familiaritates appetebat Catilina. Eorum animi molles, Raetate suxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat,aliis scorta prebere, aliis canes, atque equos merca ri. Tandem eusode remoto Eo enim comitante seco tinent a voluptatibus inhonestis.illud vero,tandem, hac habet vim , ut significet post diutinam pectationem: eodem modo apud Virgilium, ,, iserata tandem tellure potitῖ. Moultoribus alpeo Monitore etenim, & reprehcsore 'pati no possunt.Vnde & Nero in Octauia ita fingitur,ut Senecam admonentem a e de Plauti, & Syll abstinen dum minime perserat, sed ultro etia his verbis obiurget, , , praecipere mitem conuenit pueris siuem.
103쪽
, , Desisse tandem iam grauis nimium mihi is rebare .liceatfacere,quod Seneca improbat.
Utilium tardus prouisor, prodigus aris) Oualem depi git Strepsiades filium his verbis apud Aristophanem,
,, οἱ γαρ κγι χωρεσιν. milium tardim prouisor) Pigri etenim sunt ac tardi, ut ait Aristoteles, in iis parandis , quae ipsis aliquando utilia esse posse videantur , rem a maioribus partam profundentes, pecuniae parandae minime intenti,cuius rei causam affert Aristoteles, ubi de huiusce aetatis moribus pertractat , dum ait pecuniam quidem modicΘ, atque exiliter diligunt, quia nondum inopiam sunt expetii. Sublimis Sunt enim iuuenes audaces, laudumq; cupidiores, ac superbientes: quah, apud Virgilium in secundo Pyrrhus describitur, , , Vestibulum ante ipsum,primque in limine Hrebus,, Kxultat telis, luee cor cita aeua ,, Qualis Ῥbι iu lucem coluber mala gramina passus, ,, Frigida sub terram tumidum,quem bruma tegebat: ,, Nuue positis nouus exuuiis,uitidis que iuuenta , , , Lubrica conuoluitsublato pectore terga,
Ο dum aifolim, Iing is micat ore trisuleis. cupidusque, amata relinquere pernix Ouia propc- se concupiscunt,& vehementer, sed celeriter languent, Vt inquit Aristoteles. Sunt enim eorum acuta, non grania, magnave admodum desideria: qualis est in aegroto plerumque sitis, aut fames. Idcirco Davus ille Teis
104쪽
INTERPRETATI o. ros rentianus in Pamphilo adolescente amoris solicitudinea it aut nihil, aut si adeo bidui aut tridui esset,deinde dea
sinere. Hinc Plato in Epistolis:Ego vero, inquit, quo ta-dem affectus iuuenum euasurus esset formidabam. lium enim cupiditates & veloces sunt, &saepe sibimet contrariae feruntu Hanc, quam Plato affert in aetate iuuenili,& velocitatem & ut ita dicam,cotrarietatem uno verbo complexus est Horatius,& amata relinquere pernix. Conuersissudiis Nunc agit de virilitate,quae me sdia est inter iuuentutem, de senectutem, cuius media etiam inter utramque sunt studia. Iuniores etenim utiliutardissimi prouisores, pecuniae minime intenti, rem a maioribus partam profundunt,in eo celeriter languent, quod concupierint. Seniores vero illiberales, auari, pauidi, meticulosi. Hi medios mores occupant exuberantiis naturae utriusque amputatis,hoc est, non prodigi,no perparci: opes exoptant,sed non ad prodigalitatem, neque ad auaritiam,sed ad honores, & dignitates, turpissimum putates aliquid committere, quod immutare mox frustra velinta fuerit opes Sed non ad auaritiam, ut seniores, neque ad prodigalitatem, ut iuniores, verum ad amicitias, ad honores: atque ideo opes dixit,non autem diuitias. Opes enim ad pompam, & ostentationem referuntur. Inseruit bouori Cupidissima etenim honorum virilis aetas esse solet, eum caeteris rebus anteferens. Unde Achillem in ea aetate, post acceptam ab Agamemnone iniuriam de abrepta Briseide, ita Homerus
Commi se cavet, quod mox mutare laboret Hoc est adhibet in rebus consilium,omnia prospicit,omnia prout det, nihil ex equitur nisi diligenter examinet, turpissio
mum existimans dicere,non putaram, ne earum rerum,
qu as imprudenter, temereque fecerit, aliquando poenitentia ducatur. In quo, ad ostendendam capiendi costii
105쪽
nA ARTE POETICA optimam rationem,talem his verbis AEneam depingit Virgilius,M Atque animum nune buc relerem nune diuidit illuc , , Io parte Me rapit 'rariM,perque omnia Tersat. ,, me alternanti potiorsententia visa est. Contra vero de Turno adhuc iuuene ita loquitur, ., Turno tempus erit quo cum optauerit emptum ,, Iutactum Pallanta,ω eumstolia i ,diemque , , Oderit.
Describit autem hanc aetatem,ut pueritiam, dc adolesceriam a corporis partibus,3c ab animi moribus:a corpore. dum ait,aetas didum vero, animusque virilis,a moribus. Multasenem eircumueniunt incommoda) Aggreditur senectutis mores,& studia: cui etati ita proprium est auaritia, ut iuuentuti,& adolescentiae prodigalitas. Incomoda AEnimi, quae ipse enumerata suaerit, oe inuentis miser absiliet,ae timet vii) Auaritiam tribuit senectuti: quandoquidem auarus ille est, qui undique summa parsimonia,coacervado intentus thesauro, aridior,& squallidior vivit, qui vix solas necessarias cupiditates explet: caeteris sumptibus nequaquam indulgens,sed omnes appetiti nes,tanquam superuacuas, cohibens. Quare auaritiam senibus ex hoc praeeepto semper attribuit Terentius. Vnde de Chremete sic inquit Davus,
M taliam puerum inde abiens eouueni Chremis .
Olera o pisciculos minutos ferre obolo in coenam seuLEt de Simone idem Davus, ,, Da. fit nimium parce'eeresuinptum.SLMUεῖ Da.te. inqui drachmis obsonat in es derem: ,, Num filio videtur uxorem dare , Emem, inquit, Ῥοωbo ad cauam meorumsodalium potissimum nuncin quod dicendum blaset, ,, o et Peperparce nimium:non laudo. Antitheta autem sunt quaerit, & inuentis miser abstinet. ne inuentu miser absinet Ex sua sententia cum asseueratione mistrum vocat. Dixit autem, inuentis abstinere. ad differentiam iuuentutis, dc virilitatis, quarum
106쪽
altera rem a maioribus partam prosundit, altera quaerit, sed ad honores,ad gloriam,ad amicitias. Et timet iii Ne,ut ait in Sermonibus, si comminuas vilem redigatur ad assem. Vel quod res omnes timide, gelideque ministrat Atque ideo dilator, Sciners.Timoris vero causam in senectute hanc esse Aristoteles ait: Frigent, inquit, senes, aetatis atque naturae calore absumpto, igniculisque re
stinctis. ut intelligi possit, senectutem quas praestiuere, ac sternere viam ad metum,qui refrigeratio quedam est. Atque ideo prudentissime in timiditate senum demon- strada utrumque posuit,& timide,& gelide, quod timorer ipsius naturae frigore proficiscatur.Vnde tardam gela appellat senectutem Euander apud Virgilium, cum de stipso loquatur, , a Sed mihi tarda gelu ,seelisque Usata senectus. ,, Inuidet imperium dera, ad fortia viret. Et alibi, is Sed enim gelidus tardantesvecta, , Sanguis hebet, frigentque essetae in eorpore vires. Dilaioc Negocia etenim in logius tepus procrassina. tur. Spe longus) Licet enim ia vitae cursum peregerint, ad extremumq; illius terminu peruenerint: sperat se tamen adhuc victuros,& aliquid earu reru, quas quasi diuinant,perspecturos.Nisi malumus spe pro desiderio aecipere, quod senectuti maxime propriu est. Unde auiduetia futuri appellat. Iners Vnde victa situ senectutem appellat Virgilius, & Horatius tarda . Inertia Euadro ex artate attributam in praescriptis de eo carminibus videre possiimus. Auidusque futurio Quia futura se per appetit,praesentibus nunquam contentus: ut ea, quae sutura sunt,tanoua meliora praesentibus, exoptet.& hoc Spter vitae desiderium, cuius maxime cupidos senes Aristote- Ies affirmat. Disseisis) Atque ideo querulus, incusa tor,c6tentiosus,lachrymosus:ut Aristoteles inquit.Vnde
ita inquit Teucer apud Sophoclem de patre iam sene,
107쪽
Laudatis temporis a lise puero Vt apud Homerum Nestor Achillem,&Agamemnone conciliaturus inducitur, ,, ἀγάρ πω θίου ιδον ανέρος, A'ἰ coma,
Hanc vero in senibus causam esse nugarum, & loquacitatis Aristoteles ait,quod sola rerum gestarum record tione oblectentur. Aluntur enim, inquit, non tam spe, quam memoria senes. Quia spatium vitae, quod reliquuest illis, breue ac perexiguum est:actae vero & praeterite multum : atque ea causa est loquacitatis,& nugarum in senibus: clim enim sola rerum gestarum recordatione oblectentur, in iis recensendis, recitandisque fastidiose ac permoleste perseuerant. Censen eas atorque minorum Eorum, qui sunt minoris aetatis ut inducitur Me
nedemus ille Terentianus: Guntidie accusabam:bem,tibi ne hac diutius . i Liceres eras facere me vivo patre, micam mi habe, prope iam uxoris in tio
ri tareas si id eredis, me ignoras Clinia. ,, AEgo te meum esse dici tantister volo , a ,, Dum,quod te dignum est,facies: feds id non facis ,ri AEgo,quod me in testfacere dignum,inuenero. , , Nulla adeo ex re sud sit,us ex nimio orio. nis, , Io aetatis non amori operam dabam,
sed in Asiam bive abii propter pauperiem.
Multa ferunt anui venientes commoda secum,Multa roeessentes adimunt Concludit artatum varietatem ex accessione, & decessione temporis. Quare venientes annos intelligit ad trigesimum quintum usque:recedentes, a trigesimo quinto ad reliquos. Vnde artas ad trigesimum quintum usque dicitur annos apponere : a trigesimo quinto, qui est status aetatis , dicitur demere.
108쪽
eo lem modo de Lalage apud eundem in Odis:
,, Iam te sequetur: currit enim ferox M . Stas: γ illi, quos tibi dempserit, H Appomet annos.iamproterva vis Fronte petet Lalage maritum. ri Deianira dese, de Iole apud Sophoclem, ὁρω P uβι-ω ultio , ερzπυσαν πρόσω, is τίω δὲ, φθιπισσαν ἔν ἁφαρ ποί' ἄν φλλει
Vita etenim nostra videtur ad virilitatem usque,que Instatu posita est,quendam quasi pontem statis ascendere, ab eaque inde descendere. Commoda Corporis &animi: corporis usq; ad trigesimum quintum , ut Aristoteli placet: animi usque ad unum de quinquaginta. Multa reredentes adimunt pariter & corporis & animi: corporis a trigesimo quinto ad reliquos:animi a quadriagesimo nono. Vnde in Epistolis:
,, Singula de nobis anni praedantur mutes,, Dripuere iocos, venerem, eonuiuia , ludum.
Ne forteseniles Mandentur iuueni partes, pueroque γὰἰ- IH Concludit totum de aetatum decoro seruando prae ceptum,ut diligenter perspiciamus,ne ea, quae iuniorib conueniunt,senioribus: qu vero virilitati,pueritiae tribuamus. Quamobrem semper in adiunctis,aruoque morabimur aptis : hoc est,in iis vel commodis,vel incommodis, quae unicuique aetati adiungi solent: ut non parum intersint sermones maturine senis,an adhuc florente iuuenta feruidi.
ut agitur res in scaevire,aut arila refertur. 5 a Segnius irritant animos demissa per aurem,
uim quae sunt oculis Iubiecita Melibus,
r Ubi tradiissectator. Non tamen intus
109쪽
Digna geri, promes in scaena:multa0; tolles
Ex oculis, qua mox narrat facudia praesus. Et pueros coram populo Medaea trucidet, ut humana palam coquat exta nefarius
ut in avem Progne vertatur, Cadmus in
Quodcuque sedis mihisicincredulus odi.
Posteaquam de personis in comoedia, & tragoedia ex aetatum differentia inducendis tractauit,proximu de rebus subiungit preceptum.quas partitur aut in eas,quae in scaenis peragi, aut in eas,quae cum actae sint,tantummodo referri debeant. Eae autem sunt, quae terrorem, & misericordiam afferunt spectatoribus: aut cum incredibiles sint, & portentis haud dissimiles,adimunt fidem, aut quae turpitudinem prae se serunt. Vnde praestantius esse illud rerum terribilium, & miserabilium genus, quod a rerum compositione proficiscitur,existimat Aristoteles,quim quod ex aspectu fieri potest: cum sane hoc minus sit artinciosum,magnaque impensa indigeat. Quare inquit, sic enim fabulam cotexuisse oportet, ut etiam sublato spectaculo quis, quae geri contigerunt, percipiens plane exhorreat,&misereatur. Neque enim conuenit Medaeam in scina filios trucidare,aut coram populo nepotum exta Atreum coquere:quod haec huiusmodi adeo crudelia,& immania sint:vt omni nos exuant humaniatate: nec Prognem in auem,aut in anguem Cadmu conuerti:qubd minime cuiquam verisimilia videri possint, chim portentosa sint,naturaeque plurimum repugnare vi deantur: quod qui faciunt,alieni prorsus a tragoedia ba-bedi sunt,ut Aristoteles inquit,aut a Cherea cum Thaide stuprum committi,quod turpe admodum sit,ac inhonestum. Quare etsi haec omnia ante oculos acta magis
110쪽
INTERPRETATIO. Iumouent,quam si relata audiantur:qudd illa spectatorib' proponuntur aspicienda ,haec aliunde in animisi, hoc est,
per aurem,demittuntur: ex aspectu tamen omnino tollenda int.Tria igitur sunt tantummodo referenda,non autem agenda in scama, quae terribilia sunt,& miserabiistia, quae neri non possunt,& quae obscoena sunt. unde nomaciatur in conspectu omnium apud Euripidem Polyis xena, sed ut mactata,Hecubae a Taltibio nunciatur, nec apud eundem evanescit ex omnium oculis, dum victima duceretur, I phigenia, sed ut evanuerit refertur a nuncio Clytemnestrae: neque in scaena spectantibus omnibus a Cherea stuprum committitur apud Teretium, sed, ut est intus commissum, Antiphoni enarratur. de hoc vero tertio rerum tantummodo referendarum genere, quod in
turpitudine dc obscoenitate positum diximus, nihil IJoaratius, quod nunquam fere in tragoedia ipsa contingat, de qua hoc in loco praecipue loquitur: ut ex adductis ab
eo exemplis licet coniicere. Mue agitur res insc.uitiaue acta tutu oris refertur ) Haec est autem summa rerum diauisio bipartita. Aut enim res in scaena sub omnium aspectu aguntur,aut intus actae foris referuntur: aguntur autem in scaena omnia, ut diximus, praeter terribilia,miis serabilia, incredibilia, & obscoena. Segnius irritane animos Occurrens tacitae lectorum obiectioni,prccipit, quae sint,quae intus acta reserri debeant, non autem agi in scaena: licet ibi acta,id est,ante omnium oculos,magis animorum motus videantur concitare: quod in tragoedia necessarium esse nemini dubium est. Sexuius irritarauimos Hoc est, non ita ut de AEnea dixit Virgilius,M AExarsere ignessubito,sobit ira ea utemis messicipatriam, Iceleratassumere poenas.
Quod no solet ut ex visis,sie ex auditis fieri,atque ideo segnius irritant animos demisia per aure,quam quae sunt oeulis subiecta fidelibus. Irritant γ Commouent,concitant, transatione a canibus sumpta,qui dum exagitantur, irritari dicuntur. Demissa per auremo In animum scilicet.fenestrae etenim animorum sunt aurei, per quas