장음표시 사용
131쪽
Isa DE ARTE POETICA in primis, quibus nititur Grisoli opinio, tibiam non
fuisse a Romanis inuentam, neque tibiae foramina que- quam ex Romanis addidisse, neque vestimenta inuenitase,neque Romanum populum post prima fabulae acti
nem paruum aut numerabilem fuisse: cum post bella Punica Graecis Romanus ad morit acumina chartis,&climpr cipue etia multo ante ex censu Tullii octoginta millia ciuium reperta sint. His gradatim respodeo, Horatiunon a Romanis primo tenues, deinde maiores factas, Scinuentas tibias,sed primo apud eos tenues choris,deinde suo tempore maiores adhibitas dicere, cum dicat B- periori tepore tibiam tenuem ac simplicem paucis admodum,vel potius nullis foraminibus aspirare, & adesse choris, fuisse utile, cum pauci tuc admodu essent spectatores,deinde etiam suo tempore maiore facta, orichal-c6que vinctam. Quamobrem nullum in his verbum de tibiae inuentione, sed tantummodo de accessione video. Quod vero ait nemine ex Romanis tibiae foramina ad didisse, videtur sine dubio ad verba Horatii parum alte dere. Neque eni in ille hoc dicit,sed priscae motumque &Iuxuria is temporibus additam arti non ad foraminuinuentionem, sed ad tibicinu sui teporis laudem, sonique varietatem ac iucunditatem. De vestimentis nihil dico, cum ex verbis Horatii nihil tale percipiatur, quale Gri- solus asserit. Neque enim a Romanis inuenta, sed tantu- modo scribit adhibita. Quare elim nultu sit verbii neque de tibiae, neque de vestimentorum, neque de carminum inuentione,sed de accessione tantummodo, ut qui omnia di Iigeter &iuste perpederit, apertissime iudicabit: accedo ad reliqua. Loquitur igitur Horatius de ea parte comoediae & tragoediae, quaecum separata actio sit, mul.
to etia ante utriusque actione coepit esse. Quamobrem de melodiae augmento pertractaturus choros tantum Odo nominat, qui non paru ante comoedias & tragoedias
Romae adhibiti sunt prim6 a Numa Pompilio . ut ex his Liuij verbis colligitur: solios ite duodecim Marti Gra.
diuo legit,tunicaeque picte insigne dedit,& super tunica
132쪽
aeneum pectori tegumen, coelestiaque arma, quς ancilia appellantur ferre,ac per urbem ire canentes carmina cutripudiis, tennique saltatu iussit. Ecce chorum Salioru: quandoquidem nihil aliud ille est, quam canentium t titiae causa,& saltantium multitudo.Vnde Plato in secu-do de Legibus,Chorea vero, inquit,omnis tripudium simul est,& concentus. siue cuiusque hominum generis collectio: qua in significatione frequentissime usurpatur a Plato ne tum in Protagora,tum aliis etiam pluribus locis. Quod vero in his Liuii verbis de tibia choris adhiaberi solita desideratur, stipplet Dionysii Halicarnasseus, de hac eadem re verba faciens: Mouentur enim,inquit, Salii ad tibiam ex modulo enopliis motibus,quinque simul ac incisim , quinque patria quaedam canetes carmina cum tripudiis, Elennsque saltatu simul cum choreis: qua expositionis ratione tolluntur omnia quae de populi paucitate,& urbis magnitudine lectorum animos an cipites reddere poterant. Vnum tantummodo reliquum est, quod obiicitur a Grifolo,populum Romanu sub Romulo neque frugi,neque castum, neque verecundia fuisse, cum e sceleratorum hominum in 1sylum confugientium numero fuerit:quod nihil obstat, cum praesertim de
ille sub Numa,de quo loquor,& sub carteris regibus religione,& optima disciplina ita fuisse institutum affirmet, ve&castum &fiugi & verecundum fuisse minime neget. Quod vero ait e Ser. Tulli, censu octoginta millia ciuium censa, nihil commoveor, cum chorus primo a Numa multo ante censum Seruij Tullii plusquam C. annis inceperit, quod etiam si ita esset,parum admodum me perturbaret, cum Horatius paruum dicat Romanum populum ad magnitudinem sui temporis, eodem modo quo Physici terram ad magnitudinem coeli puncti modum obtinere docent. Quamobrem non est verisimile Horatium, Romanum Romae domicilium habente, Romae tunc temporis haec perscribentem, cum populum Murbem non addito nomine dicat alium,vel aliam, quam
vel Romanum populu, vel Romana urbem intelligerer
133쪽
eo praecipue tempore, quo sub Augusto uniuersi terrarii orbis imperium obtinebat:cum prasertim externi urbis& populi appellatione per excelletiam Romanu popu-um & Romanam urbem intelligant. Quaobrem cu nihil omnino Grifolus definiat, neque de quo populo loquatur Horatius, aperiat,nonnulli illius secuti sententia fortasse, quod ab Horatio dicitur, non de Romano populo, sed de uniuersa hominum multitudine dictum existi inauere. Sedi1 parum videtur aduertere, populum es.se iuris consensu & communionis caula intra una min.
nia societatem, ut Romanum, Carthaginensem, Athe niensem, Lacedaemoniu,Thebanum. Iisdem & quod sequitur,magnopere refragatur, postqua coepit agros extendere victor & urbem latior amplecti murus,quod de uniuerso hominum numero in sylvis degente dici minime posse crediderim. His igitur a nobis Dreuiter veritatis causa ad utilitatem omnium explicatis,institutam interpretationem persequemur,& eo modo persequemur,
ut propriis quasi oculis intueri quiuis possit de populo
Romano dici omnia. Tibia non me nune orichaleo πλ-m,tubas aemula) Plurima grauitate aucta ostendit suis
temporibus tibiam , chm tubae parem dicat & aemulam, cum ea ex sonitus magnitudine quasi terrorem mortalium animis incutere videatur. Orichaleo vincta) Per haec verba tibiae magnitudinem ostendit, tanta scilicet, ut ex duobus lignis fieri necesse suerit, ac in medio orichalco vinciri. Quare no recte sentire videtur Grifolus, dum tibiis putat ornamenti causa,non necessitatis abhibitum orichalcumicum alitet significasse Horatium,qui vinctam dixerit,clarissimum sit. Quamobrem per hareverba tibias eas fuisse coniicio, quibus etiam hodie uti. mur insolennioribus couiuiis,diebus festis,ludIsque publicis: clim mediae aere quoque hoc tempore vinciantur, plurimis in eo & minutissimis foraminibus abhibitis,tubarumque aemulae sint: ita dictae, quod primo ex gruu tibiis fieri coepissent. Vincta Hoc necessitatem non oἔnamentia vid*tur demostrare, ut declarauim .
134쪽
IM TERPRETATIO. Sed tenuis ,simplexque framine pauco) Oualem suisse ante Iagnim primo Floridorum Apuleius refert,ut de ea illud Virgilianum dici potuerit,
, , Diuesrem tenui musam meditaris auena. Vnde & Diony sius Halicarnasseus de choris Satyristarum loques adhibitis post Tarquin tu eiectum αυλίσκους appellat, id est
tibi cuticulas, ut ita dicam. Quare multo minores fuisse antea Numae temporibus credibile est. Tenuis) Ad formae & vocis quantitatem. Simpleisque foramine pauco ) Ad eiusdem formae & vocis magnitR inem. Tibiae enim, que pluribus foraminibus constant,continent praeter formae, vocis & sonitus magnitudinem. Agyiis rare, O adesse eboris erae ititu Hoc est,aspiratione sua comitari chori ipsius modulationes & saltationes erat apta & idonea. Alpirare Per hoc verbum tenuitatem & lenitatem vocis voluit significare, similitu clinea ventorum flatibus sumpta, qui dum leniter flant,aspirare dicuntur: ut illud, Aspirant aurae in noctem , ad differentiam ari πι τ eutἰ velut agminefacto, ,, G: data porta ruunt, O terras turbine perflant. 1pirare,oe adesse eboris erat itilis Hoc ad chori saltationes & cantum ad tibias videtur pertinere: quod seoquitur, atque nondum spissa nimis complere sedilia flatu, ad sipectacula ludosque publicos,in quibus etiam choros adhibitos canentium vel saltantium verisimile est. Quia vero in ludis spectandis erant sedilia antequa fieri thea tra coepissent,ideo adiunxit, atque nondum spissa nimis
coplere sedilia flatu. Sedilia Non dixit theatrum,sed sedilia Nam eo tempore nullum adhuc erat: sed ubi ludi & spectacula fiebant sedilia adhiberi consueuisse credibile est, nulla adhuc existente theatri forma. Primus enim M. Scaurus apud Romanos in aedilitate sua triginta dierum spacio duraturum fecit, quod fuit multo post adaucta iam Romae multitudine. Nondum spissa nimis Id est pauciora. sanὸ populus numerabilis) Reddit rationem, cur dixerit nondum nimis spissa
135쪽
sedilia. Quia nec pluribus opus erat, cum pauci admoducoirent: atque ideo tibia tenuis simplexque foramine pauco aspirare,& adesse choris erat utilis, atque nonduspissa nimis complere sedilia flatu. Dixit autem numerabilem, Sc paruum, qualitatem respiciens:frugi,castumq;,& verecundum,morum qualitatem: ut futile sub Numa Pompilio, de sequentibus regibus diximus. Sunt autem qui frugi, castum,& verecundum ,referat ad modos mu-ucos,& ad sonum: quod nondum admisissent lasciuiam primi illi Romanorum,sed iis contenti fuissent, qui in se
castitatem ac verecundiam quandam retinerent. Vnde
infra de accessione melodiae fuissemporibus adhibita
eadem transatione dixit, D Sic priscae motumque-luxuriem addidit ariti,, Tibicen.
Quasn expositionem non improbo. Hanc siquis sequi voluerit opinione, interpretetur illud, frugi, simpliciori
melodia & simplicioribus rebus cententum, neque delicatiora quaerentem:vt& frugi &castus & verecundus ad idem reserantur,quamuis quod siubsequitur, vinoque
diurno placari genius sestis impune diebus coepit,magis
ad priorem expositionem alludere videatur. Postquacoepit agros extendere victor Quod attinet ad Romanarditionis magnitudinem no sollim circum uicinorum populorum sub regibus victoriis,sed uniuerso Italiae imperio auctam,ut videtur Florus significare his verbis: Prima aetas sub regibus fuit propre C C L. per annos, quib circum ipsam matrem suam cum finitimis luctatus est: haec erit eius infantia. Seques a Bruto Colatinoque Co-sulibus in Appiuin Claudiu, Quintumque Fulvium Co-sules C C. annos habet, quibus italiam subegiti hoc fuit tempus viris, armisque incitatissimum: ideo quis adolescentia dixerit,& ideo, agros extendere, intellige, cum iam Romanae ditioni uniuersam Italia subegit,no autem clim finitimos superauit. Quia tu iam nulla numerIsque modisque licentia maior accesserat. Et urbem latior amplecti murus Prim tam enim urbs cum a Romulo con.
136쪽
INTERPRETAT Io.dita est, quatuor tantummodo colles moenibus coclude bat scilicet Exquilinum a septentrione, Auentinu a meridie,Palatinum ab oriente, Capitolinum ab occidenter
inde a Seruio tribus insuper aucta scilicet Quirinali, Viminali,& Caelio: ultimo ab Augusto ad sexdecim regio ones,portasve deducta,ampliorque ac latior reddita est. Per magnitudinem autem urbis Horatius vult & ciuium multit luem subintelligi ponens continens pro cono
tento,proprie locutus urbem dicens ad murorum circulistum,cum ciuitas ad hominum copiam referatur. Vinoque diurno placari genius festis impune diebuὸ Id est,
postquam nos coepimus placare genium nostrum: hoc est, genio voluptatibiisque indulgere:cum ad eas ex natura ipsa simus procliuiores, & propensiores, quam ad reliqua.Genius aute est naturalis qua dam animi propesio ad aliquam praecipue re. Quemadmodu igitur ad mela pes: ita quidam ad studia literaria,quida ad honestas actiones, quida ad conuiuia comes attonesque nati videntur. ille vero dicitur genium placare genioque indulgere,qui suae innatς ex natura voluptati,studioq; indulget. Vino que diurno Res ipsa hortatur, ut quaedam paulo altius repetamus,ut quid per vinum diurnum sibi voluerit Horatius facilius intelligatur. Non ignorandum est agitur apud veteres diem ipsium tam aestiuum, quim hibernum in duodecim horas diuisium fuisse:ut ex his Eua- geli, verbis etiam coniicitur, Nonne duodecim hora sunt diei sed impares inter se est in ab ingressu solis in Capricornum ad eiusdem ingressum in Cancrum paulatim crescant,ab ingressu solis in Cancrum usque ad ingressum Q lis iterum in Capricornum pari ratione decrescant, in aequinoctiis autem tantummodo pares sint ut ait Virgilius, V ν Libra die Jomulue pares ubi fererit boro. Vnde Horatius mobiles appellat, quod modis erescant modo decrescat, neque unquam in eodem statu sint per anni spacium. Diem autem intelligo temporis spacium ab ortu solis in occasun. Quod vero horae mutarentur,
137쪽
nec tamen unqua plures quam duodecim essent, ex ho rologio quo utebantur tunc plures veterum, tum Romani praecipue, semper duodecim horas indicante tam solstitio quam bruma collegimus. Singularum autem horarum singula fuisse officia his verbis attestatur Martialis,
ma salutantes atque altera eontinet hora, is Exercet raucos tertia eausidicos: - ν, In quintam Narios extendit Roma labores:
is Sexta quies lassis septima finis erat: is Suffcit in nonam nitidis octava palesris:
,, Imperat extructo Urangere nona thoros.
Ad nonam igitur usque horam,id est,si aestate, ad vigesima pene nostrarum,si hyeme,circiter vigesimam secundam , si vere vel autumno,ad vigesimam primam dies in teger solidusq; appellabatur, quod pene totus negociis trioueretur. Post nona reliquum tempus ad nocte reis rebatur,cum interim nihil quasi ageretur,sed post coena quieti,ssimn 6que daretur: qui vero ante nonam horam genio indulgentes, couiuiisque, ac comessationibus vacantes coenabari, frangere solidum diem dicebantur,&partem de solido die demere: ut in Odis, ,, Pompei meorum prime sodalium, , , Cum quo morantem saepe diem vetera
,, Molobathro Dris capillos. Et in prima Ode, ,, qui nec eteris pocula Massici, , , Nec partem solido demere de di.
M veruit,uune viridi membra sub arbuto, , Stratus, ne ad aqua leue eaput sacrae.
Quem locum parum videtur cosiderasse Franciscus Liani sinus,dum Tryphonis Cabrielio sententia,hoc est vetaritatem ipsam reprobans,putat partem de solido die demere, nihil aliud esse, quam dormire, propter sequentem versum ut ille ait: Nunc viridi mebra sub arbuto stratus, qua in re non aduertit ex antiquorum consiuetudine locutum Horatium, qui innixi cubito, siue prostrati & ia-
138쪽
IN TE R P R E TATIO. centes in lectulis epulabanturri tostendit Valerius Maximus libro secundo de institutis antiquis: Foeminae, in inquit, cum viris cubantibus sedentes camitabant :quae coinsuetudo ex hominu couictu ad diuina penetrauit. Nam
Iouis epulo ipse in lectulum, Iuno & Minerua in sellas
ad coenam inuitabantur.& Virgilius,M Inde thoro pater Ataneauscosin ab alto.
Si potes Archiacis conuiua remmbere lectis.
. M AEt impiam ,, Lenἱte clamorem odales, . ., Et cubito remanetepresso.
, , Vultis se-eri me quoque sumereri partemfalerni. cum camantes stratos alloqueretur. Quamobrem illud,stratus,no ad somnum,ut ille, sed ad antiquoru morem refero. Horatius enim his verbis artificiose & lata tenter attingere voluit primo genus voluptatum, quod in commessationibus & conuiuiis positum est,per illudi Est qui nec veteris pocula Massici: tum tempus, matutinum scilicet ante nonam horam, genio indulgentibus peropportunum, per illud: Nec partem solido demere de die spernit.Vltimo locum conuiuiis aptissimum &hominu generi voluptatibus vacanti haud alienum, per illud: Nunc viridi membra sub arbuto stratus, nunc ad aquae lene caput sacrae. Sed haec pauca sufficiant in re clarissima , cum etiam in secundo libro Odarum ad Pompeium hunc locum tacite interpretatus sit Horatius , quid scilicet sit parte de solido die demere:hoc est.
ut diximus, morantem & solidum diem frangere, non expectata nona hora , sed pene matutinis conuiuiis praeter consuetudinem. Quamobrem Horatius, ut tande ad institutam interpretationem reuert mur, per vinum diurnum,compotationes, conuiuiaque lasciuiora & extraordinaria designat: utpote facta no post nonam ho-yam , quod tempus ad noctem reserebatur, ut diximus,
139쪽
stolis huiusmodi conuiuia appellat coenas a mane id est, matutino tempore incipientes, non autem hora solita. Huiusmodi vero conuiuia non erant sobriorum,seueri rumque hominum, sed eoru qui se totos tradiderant voluptatibus. Atque ideo,diurno,dixit, ad hominum superioris seculi differentia,qui minime genio indulgebant, comessationibusque vacabant, sed parce nona hora expectata comedebant.Vnde in Epistolis, ,, Sic ignouisse putato,, Me tibi:Si caenaae hodie mecum,ut libet ringo,, Post nonam venies.s, nunc remstrenuus auge: Quae verba maxime declarant, antiquos omne lepus ante nonam hora negociis solitos tribuere,clim dicat,ergo post nona venies. Nunc i rem strenuus auge, atque ideo solidum diem usque ad nonam horam appellasse. Qujatotus negociis tribueretur: per vinuaute conuiuia etia, cometatione 'ue intelligit Graecorumore, apud quos sim poliorum nomine non selum compotationes,ut vox ipsa indicat, sed cometationes etiam continentur:eaderatione Sc supra libera vina pro conuiuiis dixit, & infra ,cum spectatorem potum dicit, pastum etiam signia scat, dum ait, H AEo quod
is Illecebris erat, grata nouitate morandusis Spectator funditasque feris, potus exlex. sis diebu/ Quando homines liberi sunt a nego-eiorum laboribus: ut dicet infra, ,, Indoctus quid emi aperet,id reque laborum, , Rusticus νrbano confusus turpis bouesso. Intelligit autem dies festos sacrificiorum,vel diuinarum epulationum: ut seipsum interpretatur, cum dicit, D Ho quod
., Illecebris erat Irata nouitate morandusis Spectator ,sun Eu que sacris polim exlex. De quibus plura Macrobius. Impune) sine ulla infa-m Iae nota,cum antea infames putaretur apud castos, ve-
140쪽
INTERPRETATIO. I rreeundo'ue homines illius artatis, qui suis libidinibus
quotidie indulgerent, nec a morum censoribus impunes relinquerentur. Accewt numeHAve mod*3M lire
tia maior Cum hic locus ad rationem musices videatur pertinere, prius inquirendum est, quot significationes numerus. Sc modus habeat: deinde qua hoc loco Vsua fuerit Horatius. Numerus igitur praeter vulgarem significatione accipitur pro consonantia, qudd ea nihil aliud
sit, authore Aristotele, quam ratio numerorum in acuto& graui. Et pro saltationibus & choreis: ut apud eundem in libro de Arte poetica: Nutriero vero ip ,inquit,storsum ab harmonia imitari saltantium est, quandoquidem hi gesticulationis numerosa varietate mores, perturbationes , alitonesque imitantur.& apud Virgilium
D Tum Nero in numerum Faunosquefertasque videres,, Ludere.
Hoc est, cum saltationibus, & gesticulationibus numerosa mesura ludere: & pro modulatione dc tempore alicuius soni & catilenae seorsium a verbis: ut apud eude,
M Numeros memini ,si verba tenerem.
Id est, memini num & modulationem cantilenae,sed verba eiusdem non memini,& apud M. Tullium in Paradoxis: Extra numerum si se moueat histrio exhibilabi. tur,& explodetur: hoc est, extra mesuram seni,&,ut ii die dicimus, extra tempus.&prorithmo equestris pedestrisque orationis: vi, , , Nome Qque ferturri Lege solutu.
Et apud Quintilianum de compositionec Foelicissimus
sermo est, cui certus ordo, & apta iunctura, & numerus opportune cadens contingit:& pro animae harmonia Sccompositione. Vnde Macrobius ex Pythagoreorum disciplina numerorum certam constitutamque rationem animas sectare corporibus dixit, qui numeri dum superis sunt perseuerat corpus animari. cum deficitat, arcana illa vis soluitur,qua societas constabat: ut apud Virgilium, ,, mplebo numerum , redd rque tenebris.