장음표시 사용
191쪽
accedunt, litatuantur.Haec omnia curet duodecima c5sili, pars, quietem in menses duodecim habitura. Quam quidem custodiam hec consilii pars communiter cum aliis magistratibus in ciuitate semper agat oportet. Haec in Latino adhibet Virgilius, etsi Rege, dum eum in v n decimo concilium vocantem,ciuitatis ruinae imminenti prouidentem, resposa a legatis reposcentem, diligenter eorum dicta examinantem, rem omnem maturo iudicio considerantem, legem proponentem, colitium reliquo. rum quaerentem facit: de in AEnea pariter dum eum variis in locis haec omnia exequentem fingit. Evidiu dicis Ubeium ) De iudicis officio in duodecimo de Legiobus: Futurus aequus iudex ad haec respicere debet, atque operam dare, ut has legum constitutiones ante omnia discat,& mete firmiter teneat. Nam ad faciendum eum
virum bonum, scripta legii prae ceteris doctrinis si recta se habent, maxime conferunt. Legis igitur scripta quasi
remedium, medelamque aduersus aliarum orationu venena, probus iudex secu semper tenebit quibus seipsum, ciuitatdmque emendabit, bonos co firmabit& extollet, prauos ex ignorantia & incontinentia & timiditate, si . sanabiles sunt, reuocabit. Nam si sanari non possunt, qui eos morte afficiunt, apud omnes laude digni iudices haberi videntur: vr in nono de iudicibus capitalibus, Post accusatoris,& defensoris orationem qui ex iudicibus est senior, qui dicta int omni adhibita diligentia sufficienter examinet: post eum csteri iudices considerent quodcunque dictum ab aduersariis, vel no dictum perquirendum singuli putent: inde sacrum singuli serentes suffragium iureiurando per deam Vestam verὰ iust Eque pro viribus se iudicaturos affirment. Vnde Minoa Virgilius ad hee Platonis semper intentus,apud in seros conitituit iudicem peritissi tum legum,&earum latorem prςstantissimum:quaesitqrem appellat, vitisque,& crimina dilugentissime examinantem facit, & inde cuique pro merito tribuet em. ς ue partes iii bellum misit ducis Partes ducis, & officium ciuitatum custodis hoc esse ait inse-
192쪽
eundo de Legibus: ut sit videlicet sagax adsentiendum,
velox ad insequendum, robustus clim assequutus fuerie ad pugnandum,erga suos mansuetus, aduersus hostem immitis,& ut eius utar breuiter complexione, philosophus, iracun dus,velox, robustus. Has perfecti imperatoaris partes tu in secundo & tertio,ium in sex ultimis posterioribus libris AEneae attribuit Virgilius, dum eum &fortem in periculis, 3c circumspectum in prouidendo,&celerem in coficiendo,& ferocem contra hostes, & mitissimum in suos ostendit. Ille profecto reddere personascit eou eoientia cuique Quae cuique personae conueni
unt,qui didicit quid patriae debeat,& quid amicis,& quq
sequuntur. Res=isere exemplar vita Complectitur breuiter quς supra dicta sunt, inquies: cum res ita se habeat, ut scribendi recte sapere sit principium de fons, ego iubebo doctum imitatore respicere semper exemplar vitae morumque,id est,ideam vitae moralis a Platone, ut bre uiter demon strauimus,deseripta: atque hine ex ipsa idea moralis vitae vivas ducere voces. Dirigenda est etenim mentis acies ad illas formas, quae sub oculos non cadunt, ut eas,veluti in simulachris suis faciut pictores, veritatis imitatione,quatum licet, exprimamus.Nam ut ait Plato inTim o,quando opifex in operis alicuius costructione
ad id quod eodem modo si habet semper aspicit ,& huiusmodi quodam usus exemplo ideam, vimque in opus educit,pulchrum fieri tune opus omne neaessarium est. Neque enim Phydias,cam faceret Iouis forma, aut Mi neruς,contemplabatur aliquem E quo similitudinem duceret,sed ipsius in mete insidebat species pulchritudinis eximia qu dam, quam intuens,in eamque defixus, ad illius similitudinem artem & manum dirigebat. Itaque Aristoteles in Poetica,poetae,inquit, singulares simulachroru artifices imitantur. Hi enim quam exactistima possunt,cuiusque forma reserunt. Atque ideo excelletius quiddam poeum historia ipsa existimauit: op altera circa uniuersalia plurimum versetur , altera eirca singularia.
Poeta enim non quod Me,vel ille dixerit, sed quod di
193쪽
xisse eum couenerit, vel verisimile fuerit,cogitat. Quare ex huiusinodi ideis & formis rerum effingit poema, a que hinc vivas voces educit. AEt vivo hine ducere voces Id est, ex his formis rerum, & ideis tui ex idea sapientiae, virum Tapientem, ut Homerus in Odys at ex idea
fortitudinis,uirum fortem,ut in Iliade:ex idea iustitit &pietatis,uirum iustum & pium,ut Virgilius in AEneide. Doctum imitatorem Poetam appellat ad differentiam mimorum de histrionum , qui de ipsi imitatores sunt, sed non docti. proprie enim doctus ad literarum peritia refertur. Intelligit autem per doctum imitatorem vel omnes poetas,quia,ut inquit Aristoteles, prorsus in hoe uno omnes conueniunt,ut imitentur,etsi differunt inter se, vel qudd genere diuersis, vel quod res diuersas , vel quod inodo diuerse imitantur. Vel intelligit talummodo comicos, tragicos,epicos,secundum opinionem Platonis libro secundo de Republica. Nam reliqua poeta rum genera non versantur in imitatione personaria qua solam Plato videtur imitationem nominare ut sunt di-thirabici, lyrici,& caeteri, qui versibus sine fictione personarum aliquid perscribut,inter quos annumerare possumus Virgilium in Georgicis, Empedoclem, Lucretiu,& ipsum Horatiu in sermonibus, 3c in Epistolis, & plerosque alios, quos a me non est necesse enumerari. Aue enim aliorum personis induti poetae perpetua orationerem explicant verbis huiusmodi remotis, inquit, talia refert : in quorum genere n5 solum tragoedia dc comoedia continetur,sed & multae eclogae: ut apud Virgilium prima,tertia , prinia, septima, nona: & multi etia dialogi,ut Platonis Hiparchus, Tim us vel de Universitate, Phaedrus, de Republica, de Legibus. Atque hinc dubitare plerique possent, an huiusimodi sermones interne Ioemata essent reponendi nec ne aut poetae ipsi modooquuntur, modo alios loquentes inducunt cum parti culis, inquit, talia fatur, talia refert: ut heroici, 3c inplerisque eclostis bucolicit ut Virgilius in secunda, in sexta octaua,decima:&dialogoru scriptores,ut M.Tul-
194쪽
rys DE ARTE POETICA Iiu, in libris de Oratore ad Quintu fratrem, in Bruto de
Claris oratoribus, Plato in Couiuio de amore,quod genus dialogi siquis epicum, vel heroicum quodammodo dixerit,no ab re dixerit: aut per enunciationem soli ipsi poetae aliquid pertractant, quos negat & poetas & imitatores dicendos Aristoteles. Hos etsi & poetas vocat,& in suam Rempublicam admittit socrates apud Platonem, Aristoteles tamen in numerum poetarum non re-
. cipit. Interdum speciosa iocis) Reddit rationem , quare omnis scribendi ratio adniti debeat in rebus a philosophia desumptis: quia magis populus oblectatur, inquit,
morata aliqua fabula iocis & urbanitatibus plena: quales apud Boccacium reperiuntur, licet careat rerum sit blimiorum grauitate: quam verbis tumidior us,ac nihil omnino continentibus. Quid est enim μm furiosum, quam verbo tu, vel etia optimoru, atque ornatissimorum sonitus inanis nulla subiecta sentetia neq; scietia eis o lacis ) Ioco a. hoc verb in loco dum Grifolus verba Horatii ad suam ipsius sententia, no ad rem ipsam accomodat, corrumpit textum, confundit ordinem, peruertit om nia. Morataque rectὲ Quia dixerat speciosa iocis rhoe est,facetiis &salibus plena,in quibus plerunque multa obscoene dicta continenturi corrigit per hoc,recte morata,quod dixerat, speciose iocis. Significat igitur & io eosam, & rectὶ moratam: hoc est, iocosam, non tamen obscoeniorbus verbis. Nullius inueris Nullius elefantiae & venustatis. Sine pondere, arte Sine illa sit limiori rerum grauitate. Est autem sensius quotiesicunq;
poema caret scientia & philosephia, licet sit verborum, sonitu inani sublime,quodammodo magis fabula aliqua ridiculis &Calibus tantu modo plena sine illa sublimiori
reria grauitate, & etiam sine verboru elegantia oblectat populia,meliusque moratur, quam versus illius poematis inopes rerum,nugaeque canorae. Moratur Detinet,&per hoc delectat. Wersus inopes rerum Carentes rebus, quas diximus esse opes poeticae facultatis. Nugae
Nugas canoras eas intelligit, quas supra ampullata
195쪽
verba appellauit. Craiis iugenium Supra recte strisbendi rationem coniuncta esse debere cum Philosophi moralis praeceptis, aliter magis oblectare fabula aliqua bene moratam ostendit. Hoc vero in loco Gr corum inis genium & industriam summis laudibus extollit, quod in eorum libris omnia haec ad ungue diligentissime oboseruata reperiantur. Nec de iis astirmat debere hoc mirum videri,clim nihil aliud unquam exoptauerint prae ter laudem atque gloriam. Ingenium Qt d attinet ad inuentionem ipsam 'excogitandam. Ore rotundo Quod attinet ad elocut one. E adem elocutione Socrates in Phidro apud Platonem his verbis: Quid vero laudandum scriptorem eo solum censemus,quia ea dixerit, uae oportuerit3an non eo solum, quia dilucide & rotu-e & eleganter singula verba posuerit Et M. Tullius in Oratore his verbis . Thucydides autem praefractior, nec . satis ut ita dicam) rotundus primus instituit dilatare verbis & mollioribus numeris explere sententias. Vnde etiam ait,se in Thucydide orbem orationis desiderare,& in Bruto vel borum aptam &quasi rotundam costructionem .Hancoris rotunditatem Euripidi attribuit AK-stophanes, ut author est Plutarchus in eo libro, qui de
Rudienda poetica inscribitur. Nullius auaru praeterlau dis atquegloriae Posuit autem transatiue auaru pro cuin
pido. Eodem modo & in Epistolis animum laudis auarudixit.Vtitur autem hae transatione propter ea quae sequuntur. Nam auaros& Romanos dicet, sed non laudi, ut Graecos,sed pecuniar. Auaritiam vero hoc loco trans. latiue nudo posuit vocabulo , ut infra variandi sermonis causa fugiendaeque satietatis,eandem aeruginem & cura peculi circumsicribat. Romani pueri Romanoru modo auaritiam carpit,quod non laudis atque gloriar, ut G ci,sed pecuniarum fuerint cupidiores. earumque auari. tia obcaecati liberos suos non ingenuarum artium disciplinarumque doctoribus tradiderint erudiendos , sed computatoribus, ut ab ineunte aetate subducendi ratio
nes addiscerent. Atque ideo nihil de iis ait esse omnino n. iij.
196쪽
sperandum, clim iam in eorum animis auaritiae studium insederit. Romam pueri ungis rationibim Longis supputationibus & ratiocinationibus discut diducere assem in centum partes, hoc est,ad minimam quamque parte. Posuit autem numerum finitum pro infinito. Αs vero, si ad pondera refertur. ut hoc in loco videtur, in duodecim unicas diuidebatur, eratque idem quod 3c libra. Vncia vero geminata sextans appellabatur, quod esset sexta pars librae.Tres unciae quadrans, quod quarta pars, quatuor triens, quod tertia pars,quinque quincunx, sex semis, hoc est media libra, septem Rptans , octobes, nouem dodrans, decem dextans, undecim deunx, duodecim as, siue libra. Vncia vero octo draginas continebat. Dragma tria grammata. Gramma duos obolos. Obolus quatuor cheratia. Cheration duos chalchos. Vnde hoc
est quod dicit, assem in centum partes diducere, utputa diducere libram ad chalchos, quae est minima pars pon deris,hoc est, quot in chalchos libra diuidatur. Dieadi
filius Albini Ex Romanis pueris Albini filiu praecipue
deridet,quod relictis poeticae & optimarum artium st
diis numerorum ratiocinationibus animum adhibuerit. Triens De quincunce enim remota uncia,trIens superest, hoc est, quatuor unciae. Obe rem poteris fruare
tuam Per ironia sub alterius quasi persona deridet auarissimorum hominum excusationem. Redit uncia Accedit quincunci altera uncia,& tunc sit semis, hoc est, media libra, quae ita dicitur. Ad hae animos aerugo, greura peculi Post ironiam quasi per interrogationem ex clamat Horatius, atque in Romanos inuehitur , aitque desiperandum iam esse, eos unquam posse in poeticae fa cultatis studiis proficere,in quorum iam animis auaritiae insederit studium. MErugo Recte aeruginem appellat auaritiam,clim avarissimorum hominu pecuniae diutius seruatae atque defossae quasi rubiginem contrahe re videantur, vel quod quasi aeruginem iniiciat animis hominum .Posuit autem aeruginem pro ea auaritiae par-xς, quae numeratae pecuniae nomine continetur.Curam
197쪽
Mem peculi pro altera auaritiae parte, quae In agrorum, possessionumve augendarum cupiditate posita est. Linienda cedro Digna quae cedro illiniantur, ut fieri solebat antiquitus ad hoc, ne vetustate ipsa temporis
corroderentur, a qua ea tuetur cedrinum oleum.
Dui seruanda evres Tanquam summet authoritatis,& summi preci .
ut prodesse Polunt, aut cllectare poetae, uis mul iucuda et idonea dicere ditae uicquid praecipies , ento breuis, di citodi DPercipiant animi dociles,reniantq; fisus.
Omnesuperuacuu pleno depectore manat. Ficta Poluptatis causa tproxima deris,
Nec quodcuq; dolet poscat Uabula credi
Neu prosae Lamiae diuum puerum extra hist aluo.
Centuriae seniorum agitant expertia frugis: Ce praetereur austera poemata Rhamnes. Omne tulispunritu,qui misiuit Ptile dulci, Tectorem delectando,pariterque monendo. Hic meret aera liber Sosiis,hic et mare trape Et longum noto Fcriptori prorogat aeuum.
Vnde parentur opes poeticae facultatis docuit abunde supra,hoc loco persequitur alteram partem propositam de poetarum munere & officio.Ait autem quosdam uti
litati, quosdam oblectationi, quosdam oblectationi simul & utilitati studere.Vtilitati breuitate oblectatioisi verisimilitudinem oblectationi simul & utilitati studentibus virumque praecipiens, ut quae utilia sunt,breuiter n. iiij.
198쪽
dicta facilius memoriae commendentur, quae vero asserunt oblectationem ex verisimilitudine ipsa statim credantur. Prodesse)Vtilitatem ex moralibus praeceptis mortalium vitae asterre, vel ut idem Horatius explicat, idonea dicere vitae:vt plerique antiquorum philosophorum fecerunt,ut Theognis Megarensis ad Cimum, vephocylides Milesius,ut denique Pythagoras ipse, quoruomnium extant breuissimae admonitiones & sententiae ad vitam hominum regendam,& a prauis cupiditatibus refrenandam acco inmodatae:vL& Empedoclem dc Ara tum & Lucretium & plerosove alios sciens praeteream, & quorum Omnium partim extant. partim a nobis desiderantur de rebus phy licis utilissima poemata. Hoc negant plerique poetis esse proprium , sed si aliquando id fit,casu quodam ab iis fieri arbitrantur: atque hinc H ratium improbant, quod praeceperit & delectare & prodesse humano generi poetas debere,cii in illis quide voluptas tantummodo necessaria videatur. IJ vel minime
intelligunt Horatium per illud verbum, prodesse, significare voluisse,idonea vitae dicere, ut seipsum interpretatus est,uel eum maledice contumelioseque calumnia intur. Nam idem etiam praeterea aperte videtur Aristoteles in definitione tragoediae indicare, cum ait, eam esse imitationem actionis illustris, absolutae, magnitudinem habentis, sermone suaui. Separatim singulis generibus in partibus habentibus non per enarrationem, sed permisericordiam, atque terrore perturbationes huiusmodi expurgantem. Quaro cum finis tragoediae referatur ad leniendos& quasi expiandos animoru motus, quod ad recte degendae vitae institutionem & utilitatem videtur spectare, non solum dicendum est poetis etiam esse proprium , idonea vitae afferre, sed hoc maxime. Nam si id casu quodam accidere consueuisset, de nisi proprium fuisset, nunquam in definitione tragoediae ab eodem Aristotele positum fuisset, in qua quae accidunt minime adhiberi debent, ut idem praecipere vi
detur in libris, quos de arte dialectica diligenter coa-
199쪽
scripsit. Quod cum ad se quoque pertinere sophocles
existimauerit,cum poetae nomen profiteretur, in singulis semper tragoediis insignem aliquem locum ex mora oli adhibet philosophia:vt in Antigone, an ius diuinum humanis legibus sit anteponendum: in Electra. an deo Aria prouidentia res mortalium gubernetur: in Philoctete,utrum reipublicae causa aliquando medacium & fraus committenda sit. Ad haec cum Aristoteles in rebus uniuersi generis maxime versari proprium poetis esse dicat, ut non quales aliqui fuerint,sed quales esse debuerint ab his referantur, nonne aperte indicat munus hoc esse illis assignatum,ut varias in eorum poematis ciuilis vitae species & officia complectantur, quod nihil quicquam ego
putandum est,quam idonea vitae dicere. Haec si ad poetas minime pertinuisse,& ea potius casu quodam ab his adhibita fuisse viderentur, nequaquam ab Aristotele de ab Horatio fuissent animaduersa atque notata. Na a quibus artium ac disciplinarum praecepta traduntur, ab iis minime asseruntur, quae in ea re admodum raro & casu quodam eueniunt, sed quae saepe,ac potius semper adhiberi consueuere. Vnde ait summus ille philosophus in primo Rhetoricorum nullam artem quid in singulis rebus fieri debeat considerare. Nam quae singularia sunt. at ue indiuidua,ea cum infinita sint,nulla scientia comprehendi possunt:atque ideo minime spectant ad artium ci disciplinarum precepta, quae singularia tantummodo speculantur. In hac sententia fuisse Erathostenem resere Strabo libro primo Geographie, que grauiter reprehendit & improbat, quod poetas non docendi, sed delectan is di solum gratia coniecturis agere existimauerit,cum sapientissimi homines primam quandam philosophia esse
poeticen asseruerint, poetasque ipsos tantum odo sapietes esse,ac vitae magistros,& emedatores dixerint. Cuius rei illud non dubium affert argumentum, qudd in omnibus Grecit ciuitatibus liberos suos facultatis poeticet studio diligenter erudiri paretes iis potissimum seculis curauerint,cium omnibus copiis Graecia tareret de in ea li-
200쪽
-2 DE ARTE POETICAberalium disciplinarum cognitio vigeret, quod non eo
tantum consilio fecerunt, ut puerorum animi voluptate perfunderentur, sed ut ad optimam recte vivendi rationem,ac moderationem exercerentur.Et sane clim poetsmodo oratorum, modo imperatorum, aut aliorum persona inducta aliquam virtutis imaginem ubique repraesentent,quis hoc iure reprehenderit,aut eum, qui id faciat nugatorem quempiam, aut histrionem appellauerit clim non auribus tanthm,sed etiam animis consulat. Quare qui haec tam praeclara,tam hominum generi neces aria canunt, non selum delectare, sed etiam docere velle videri debent: cum praecipue voluptatem vincat utilitas. Minus igitur oberrasset a vero Erathonenes, si non communem de uniuersa poesi sententiam ferens ita distinxisset,poetas interdum hoc, interdu illud praestare, ut quibus in locis res ipsa postulat,& auribus voluptatem & animis pariant utilitatem. Praeterea nullos posse rectius de hac re sententiam ferre existimamus, quam eos, quibus summam doctrinae ac sapientiae laudem omnes tribuunt. Philosophos dico,& eos philosophos, qui quasi principes familiam ducunt, Platone sciis
licet atque Aristotelem, qui cum ad confirmanda ea, quae ad hominum utilitate,non ad voluptatem reserunt, poetarum exemplis saepissime utantur: certe in eo quod a poetis assumunt, inanem ac leuem voluptatem ni n aucupantur,sed ut eum fructum,quem ipsi suis scriptis magnum asserunt,maiore etiam efficiat, ad uberrimos poetarum campos confugiunt. Quod clim ita sit, a philosophorumque libris maxima ad vitam adiumenta derive-tur,satis constat poetas esse non solam iucundos, sed etiamaxime utiles Sc in eo philosophis persimiles, quod ij etia & iuuent & doceant. mianotam vim habet hoc in loco,ac si diceres,debent: quod dicendi genus tum a .
Graecis,tum a Latinis frequenter usurpatum videmus.., ut delectare Hoc est mouere tam in bonam partem, vein spem &laetitiam, quam in malam, ut in dolorem &metum. Hos enim animorum motus, qui adhibeat in