장음표시 사용
51쪽
isto modo eausatur nugatior ut accidit in propostoc. lio modo postponendo inserius suo superiori,&se non eausatur nugatio: unde replica nulla. CConis derandum vitemus est secundo, m aliud est predicas ride aliquo immediate re aliud est praedicari secum dum m ipsum, quia praedicari secundum Q ipsum, est praedicari de aliquo adaequate, seu conuertibilis ter,seu primo: ita videlicet et, praedicatum non repes matur extra subtemina, neque econuerso: ut homo est risibilis, homo est rationalis, resede similibus. Non enim omne quod praedicatur de aliquo immodi a te,praedicatur adaequate,sue conuertibiliter. Liscet ergo animal praedicetur de homine immediate, non tamen praedicatur uniuersaliter,& secundum lapsum: unde patet solutio ad secundam instantiam ciscipuli. II latet etiam * aliqua propositio potest esse de secundum et ipsum .non tamen erit immedias te immediatione causalitatis, ut homo est ris bilis, aliter ipsa non posset demonstar s. Et econtra aliqua propositio potest dici immediata immediatione sub tecti, quae tamen non erit uniuersalis, sue secundum ipsum: ut homo est animal. Cum enim animal sit praedicabile, proprie dictum, respectu hominis,praesdicatur immediate de eo, non tamen praedicatur de eo uniuersaliter,ct secundum m ipsum posterioristisce loquendo, cum excedat ipsum. C Sed contra hoc instabat discipulus. Nam animal praedicatur de hos mine cum fgno vniuersali, accepto uniuersaliter,discendo,omnis homo est animas: ergo de eo praeda castur uniuersaliter. CDrcendum Φ uniuersale potest accipi triplieiter, ut ad propositum susscit. nomodo absolute Logice loquendo,videlicet accipiendo uniuersale pro termino communi, qui aptus nastus est esse in multis uni voce. Et isto modo accipitur uniuersale in libro Praedicabilium Porphyrii, re in libro Praedicamentorum Philosophi. P Alio mos do accipitur uniuersale priori uice, videlicet propollione uniuersali, ut isa propositio dicitur uniuersastis omnis homo currit, liue omnis homo est animal, quia secundum modum enuntianda est uniuersalis, cum subiiciatur in ea terminus communis fgno vnis Dersali determinatus. isto modo accipitur uniuerssile in libris Priorum,et in libris Deti hermenias Philosophi. ITTertio modo accipitur uniuersale possesriori uice, videlicet pro aliquo praedicato, quod sescundum quandam ad squationem prςdicatur de subitectorita videlicet et praedicatum non inueniatur exstra subiectum,neque econuerso, ut dicit hic Docto. Samst. Et isto modo accipitur uniuersale in praesenti assu. Licet ergo animal praedicetur uniuersaliter de omine. duobus primis modis,no tamen tertio mos
do. Vnde illa instantia, oc etiam primum argumens tum laborabat in squi uoco. IEx praedictis igitur patet,v praedicari primo, praedicari adaequate, praedis cari per se conuertibiliter, praedicari secundum Q ip sum,& praedicati uniuersaliter posteriorastice: accis piunturin proposito pro eodein. C Patet etiam sescundo,et aliqua propositio potest dici uniuersalis si, ne signo uniuersalici osteriori sice loquendo, ut ista, Homo est ris bili siue homo est rationalis. 7Simis later per oppostum,aliqua propositio potes dici particulatis eodem modo, videlicet posse Dorifice los quendo: in qua tamen ponitur sudiectum commus ne cum fgno uniuersali,ut ista,Omnis homo est senisbilis, non es uniuersalis, sed particularis, cum prae dicatum subiecto non conueniat conuertibiliter sisue adaequate, licet in ea ponatur sgnum uniuersale
ad subiectum. CAd primum igitur. Rad alia argu nmenta, patet solutio ex dimis , ii debite oc diligenter considerentur, Sapplicentur. CSequitur in Phylosopho, Acin. D. S. ibi: dodrim i diciti e Et demonstratio per se huius uniuersallis est rec. c Articulus secundus.
tur m concluso demonstrationis non st uniuersalis. C Nam infra ostendit Philosophus aliquam demon Fiunum stationem esse particularem, videlicet quae conclusdit conclusionem particularem: ergo conclusio des , . monstrationis non semper est uniuersalis. CPixto Secundu.rea,ista est concluso de mons rationis propter quid, homo est risibilis. cum ibidem praedicetur propria passio de proprio subiecto, k tamen non est uniuerstalis, cum sit indefinitar ergo fit c. c Praeterea, si con Tertium. lusio demonstrationis esset uniuet salis, hoc esset quia in ea demonstratur propria passo de proprio subiecto: sed consequens est fallatia, quod se patet. TNam passo immediate praedicatur de suo proprio subiecto, cum si praedicabile: ergo passo non postest demonstrati de suo subiecto, cum nulla propos stio immediata sit demonstabilis, aliter proposi, Milo immediata esset mediata: ergo rec. Oed constra est Phylosophus in textur ibi,
Et demonstratio per se huius uniuersalis est, Aliquorum autem quodam modo: sed non per te, di caetera.
cRespondeo dicendum Φ secunda eonestiso huici, C Eclusor capitula est,u proprie, 5e per se loquendo, conclusio Probam. demonstrationas est uniuersalis. 7Quae probatur ta li ratione Phylosophi,Nam proprie, re per se in der imonstratione propter quid, demonstratur propria ' passo de proprio subiecto. Sed propria passio conue , nit uniuersaliter proprio subieeto: videlicet adaequa Ete,oc conuertibiliter, re primo, ut supra declaratum est ergo conclusio demons rationis per se loquendo est uniuersalis. C Sed instabat discipulus. Nam proi Disop. Iria passo aliquando demonstratur de inferioribus ubiecti r ut puta habere tres deysochele: ergo non semper demonstratur propria pallio de suo proprio subiecto. PDicendum et propria passo non demon stratur de inferioribus su Diecti, nisi inquantum illa ' habent reduci ad proprium subiectum passionis, ut dicit hie Doct. San. Vnde reductitie propria passo potest de mons rari de inferioribus subiecti. Tamen solum per se, re proprie loquendo demonstratur de proprio subielio. cSed replicabat idem discipulus. Ditan Nam passo demonstrat ut per se de inferioribus subaiectuer reproprie. c Dicendum τ passo de mons Res sio. t
stratur de interioribus subiecta per te, per alterum, sed non per se primori deo de eis non proprie, sed res ductive demonstratur. CCons derandum autem est Notanda hic primo elicitive ex textu secudum Philosophum, ptimum. vi expresse infra deducit. V duplex est demonstrastio: videlicet uniuersalis, re particulam. TDemo, Dem ratiositatio uniuersalis est illa,in qua concluditur propria uniuersit. passo adaequa te de suo proprio subiecto. caum quisdem concluso dicitur uniuersalis uniuersalitate pos hserioristicae videlicet uniuersalitate adequationis, Deponatur ibi sinu uniuersale, sue nor ut supra de claratum est. RSed demonstratio particulatis est illa, Dem5stra in qua concluditur passo de aliquo inserioli ipsus ito particu subiectra eum quo inferiori non conuertitur, vitiis tiris.
sibile de Sorte. Quae quidem eoncluso dicitur parti, Notadum cularis: idest in adcquua. α sderandum ulteriuς secudum. in secundo
52쪽
A es secundo ut ex supradictis colligi potest)r uniuerstilitas est duplex videlicet uniuersalitas signi,& vni uniueisa. uersalitas rei. T Uniuersalitas signi dicit quando alia litas signi. quod praedi ea tum de aliquo subiecto praedicae cum
ligno uniuersali , siue secundum rem conueniat sibi uniuein/ uniuersalite sue non. Sed uniuersalitas rea est quantitas tei dia do realiter praedicatum convenat subiecto procinarduplex. bus sui, suppositis, re talis uniuersalitas est duplex. Pr icM VNam quaedam est uniuersalitas praedicationis: vistionis. delicet quando praedicatum conuenit omnibus lapspositis subiecti secundum rem, siue conueniat eis c Adsquatio uertibiliter,sive non ut homo est animal. TAlia est nis cal, uniuersalitas adaequationis re causalitatis: videlicet quando praedicatum per se primo oc conuertibiliter conuenit subiecto, ut nomo est risibilis. De qua quisdem uniuersalitate est hic ad propositum. C Sed inria ic p, sabat discipulus. Nam aliquando demonstratur difffinitio materialis de diffinito demo stratione uniuerssali per diis niti nem formalem, ut supra patuit dedimnitionibus demonstrationis: ergo insuinci tu concessum est,m in qualibet demonstratione una uer
sali concluditur uniuersaliter propria passio de prorResposo. prio subiecto. cDicendum et quando demonstrastur aliqua diis nitio de suo dii inito, talis diis nitio habet modum passionis respectu dissi niti in ordine ad diis nitionem sol malem, quae accipitur pro mei mraora. dio. CEts quaeratur,virum omnis propositio necessaria sit una uersalis una uel salitate posterioristi ea, ocNisponuo mer se. CDicendum m non omnis propositio necessaria est uniuersalis, id est adaequata. Haec enim es necessama in primo modo perseitatis , homo est subs stantia. Non tamen est illo modo uniuersalis sed par, licularis, cum praedicatum excedat subie istum .ersed . rum omnis proposito necessaria si per se hoc mi ' os vertitur in dudium. to quo considerandum
Nolatim secumium Egidium, Q duplex est ne eessita, .
. TNam aliqua praedicata habere necessariam habiti dinem ad subie sta, quantum ad praesens spectar, postes contingere dupliciter, secundum et duplicia principia possumus astigilare, videlicet species re indiuisdui. Si ergo illa necessam habitudo causetur ex primcap ijs individui tune est accidens inseparabile, re poec rest fieri inde propositio de omni, sed illa proposito
non erit per te, si vero huius necessitas causetur ex principiis speciei. sic huiusmodi propositio non scisium erit de omni, sed etiam peia r. cI Ad primum agitur re ad secundum patet solutio ex doctas C Ad terstium dicendum,m licet passo immediate prs dicetur
de subi sto immediatione praedicationis siue subies sti , non tamen immed atione causalitatis. Habet
. enim causam in subiecto, per quam potes de eo prpi , P dicari de probari. CSed contra hic latrabat discipullus. Nam spasso demonstabitur de subiecto, aut hoc erit per damnitionem subiecti, aut per di finitiosnem sitam, videlicet per diiunitionem passonis: non. rra. a. a primum, quia dissinitio subieta Sipsum subiectu ui idem sunt, Sper consequens in minori esset nugastior neque secundum, quia talis damnitio passionis praedicaretur in minori de subiecto, Oe per consop sh5so quens peteretur principium, cum ipsa esset aeque vel P ' niagis dubia coclusione. I Dscendum . talis passio, potest demolitari de subiecto per diffinitionem viris usque: licet in demonstratione potissima demonstras Teriit solum per diffinitionem subiecit utinfra secundo huius declarabitur, ει licet diffinitio4 α diffinis tum sint idem secundum rem, differui tamen secun
dum rationem: unde nulla erit ibi nugatio. DC Quaestio decima septima. De erroribus circa uni uersale posteriorassicum:&est lectio. ita Doct. San. Leco . DEINDE eonsiderandum restat de erroribus.
qui contingere possunt in acceptione ipsius uniuerstilis. ccirca quod quaeruntur duo. TDmmo,utrum errores, qui contingere possunt in acceptione una uersalis, sint sum ciet et a Philosopho assipnati. TSecunado, utrum possit esse aliquod uniuersale genus, sub quo si una sola species. 42Sequitur in Philosopho: A in D. s. Oportet austem non latere. y Articulus. I.
AD DRIΜVΜ se proceditur. Videtur
tria eorrelatis a Philosopho in litera posita, non sint D r. iisti. stificienter assignata. emam quado aliqua duo consuertunturin uicquid de hi te demonstatur de viro, ad
dereliquor sed omnes partes subiectivae sinus sum,
ptae conuertuntur omnes cum toto suo uniuersalit
ergo si propria passo conuenienter demonstratur de in aliquo uniuersali, tanquam de proprio subiecto, conuertibiliter etiam demonstrabitur de omnibus par, ntibus subiectivis smul sumptis, rer consequens secundus modus est insufficienter assignatus. CSeetin, Sς dum. do praeterea de aequi ualentibus idem est iudicium, sed omnes partes alicuius totius simul sumptae aequis ualent toti rergo si passio demonstratur de toto. desmonurabitur debite de omnibus partibus simul sumtis: ergo idem quod prius. ISed contra est Philosophus inlitera:ipi coportet autem non latere rec. IcRespondeo dicendum m is ud est quartum cupitulum huius tractatus: in quo Philosopli' assignat tres
errores, qui contingunt in acceptione uniuersalis posterio siet. p Qitorum primus est, τ s sub aliquo
uniuersali, in non est acta pere nisi unum singulare error. cui tale uniuersale competit passio uniuersalis demostraretur tali singulari inesse, tanquam Mniuersali,tanquam proprio subiecto in conuenienter esset ista assignatior ut siseris bile quod inest animali per se prismo assignaretur vlvmures ale homini. nullo alio ani .
mali existente, esset error, quia sensibile non conue, Vnit homini per se primor sed per alterum, videlicet Aperam mal et ecundus error est, * s passio tilieti tu, ςςMuvm uersalis innominati demonstraretur inesse , ut ridem omnibus partibus subiectivis illius uniuersas
lis smul sumptis aut e murietini, aut divisim in cons , ueniens esset assignatior ut si animali non esset nosmen impositumi sensibile demonstraretur singustis speciebus enas in Esse, ut uniuersale esset error.
VTettius error est quando passio alicuius inferiori, Teritur. demonstratur, ut uniuersale inesse superiori,ut si risi bile demonstrareturivi uniuersale inesse animali, eo laset error. cConsideradum ess autem Q Philtisophus de tribus praediciis modis, sue erroribus exempli ii, cat primo de tertiordeinde de primo,& finaliter de
secundo. RExemplum eius de tertio errore est tale. Nam s non concurrere de mons raretur, ut uniuers sale inesse lineis rectis, esset errore quia non concursrere non conuenit omnibus lineis rectis. sed solum aeque distantibus. TExemplum vero eius de primo errore est tale. Si non esset alius triangulus,que y lacheles,qui est triangulus trium aeuualium laterum &habere tres angulos aequales duobus tectis demonstra, retur ei inesse. ut una uersatriincoueni Es esset assignaatio. sed ex tu eius de secundo est tale. si e 5 mutatim Proportionati,q est pamio alicuius coas nobis ignoti.
53쪽
secudum Docume tu quo uniuersale co.
Singolare duphciter. . HNotadum
demonstraretur ut uniuersale inesse numeris, lineis, formi temporibus, coniunctim, vel diui sim, in conueniens estet talis assignatio. Et similiter ratio est ut dicit Philosophu, etiam s tali communi esset nosmen impositum. CConsideranduin est ulterius, PPhilosophus in litera, adducit quoddam documens umetquomodo proprie posset accipi uniuersale, vis delicet si remoto aliquo remaneat illud, quod assi gnatur pro tali praedicato, aut posito aliquo non posnitur praedicatum, non eonia emet uniuersaliter subii esto, sicut posito animali non necessario ponitur ri s bile: unde risibile non inest uniuersaliter animali. Similiter remoto Sorte non necessario remouetur risbile: igitur risibile non ines Sorti uniuersaliter. 7Sed quando posito subiecto ponitur praedicatum,oc remoto subiecto remouetur praedicatum: signum est ιν tale praedicatum conuenit subleeto uniuersali ter, ut ponto homine ponitur risibile, Oc remoto hos nune, remouetur risibile: igitur signum est π risibile inest uniuersaliter homini. e Considerandum secundum Doctorem Sanctum in lectione, circa primum errorem, v singulare accipis dupliciter. Turio modo pro indiuiduo alicuius speciei. lio modo accis pitur communiter pro quolibet inferiori, sicut hosmo dicitur singulare quoddam ipsius animalis,& Uocatur singulare in respectu. Accipitur autem singulas xe ibidem secundo modo re non primo modo, Vt pa/tet per exemplum Philosophi superius adductum. CConsiderandum est ulterius secudum eundem cirrca exemplum Philosophi de secundo errore, P prinportio est habitudo unius quantitatis ad aliam: sicut lex ad tria se habent in proportione dupla, re quat, uor ad duo. TSed proportio nat i tas est collatio duas rum proportionum inter se,& est duplex. IVNa quaesdam est clisumsta, & habet quattuor terminosi ut fircut se habent sex ad ima ta quattuor ad duo. Traia
est coniuncta, et habet tres terminos: nam uno utitur ut duobus, ut hie, sicut se habent octo ad quattuor, ita quattuor ad duo. CConsiderandum est ulterius secundum eundem ibidem, . in proportionalitate praesertim coniuncta duo termini se habent, ut antes cedentia, di duo consequentia, ut eum dicitur, scutse habent sex ad tria, ita quattuor ad duo. Sex oc quattuor se habet ut antecedentia: tria vero& duo ut consequentia. Estero permutata proportis,quando antecedentia inter te proportionaliter conferuntur locconsequentia similiter,ut sic dicendo, Sicut se habet sex ad tria,ita quattuor ad duo: ergo a conaurata pro portione,ficut se habent sex ad quattuor , ita tria ad
duo. Sed sex se habent ad quattuor in proportione sesqui altera: ergo tria se habent ad duo in simili prosportione. Sed instabat discipulus. Nam creaturas rum ad Deum est aliqua proportio: alias per creatus Tas non cognosceremus Deum δε in no est aliqua hahitudo quantitatis ad quantitatem, cum non sit in Deo quantitas: esto inlassicienter dictiam est, P prosportio est habitudo unius quantitatis ad altera. CDicenduin v duplex est proportio, videlicet commemsurativa, siue quantitatiuae de proportio assimilatios Ni s. prima proportio. quae diffinita est prius, non est inter creaturas Oc Deum: sed bene secunda, quae sutifica ad cognitionem. C Ad primum igitur principarte dicendum,* licet omnes partes simul sumpte consuertantur cum toto uniuersali, tamen ab eo differunt secundu in rationem. Vnde passo,qus conuenit uniuersaliter illas partibus simul sumptis, eis non colu
uenit primo: sed per alterum, videlicet per totum uniuersale, ut declaratum est, re per hoc patet soluitio ad secundum. equitur ubi supra, impertinenter tamen. C Artinulus secundus.
AD SECUNDUM sic proceditur. Videstur ψ possit esse genus, sub quo non sit nisi una solla species. CNam est aliqua species, sub qua non est nisi unum individuum, ut patet de Sole t ergo a similli potest esse genus,sub quo non sit nisi una sola spe cies. CSecudo prcterea,illud est possibile fieri, quod
non implicat contradictionem: sed no implicat constra dictionem, solam speciem humanam este sub anis mali: ergo potest esse gen videlicet animal, sub quo non sit nisi una sola species. CTertio praeterea si nullus ali' flos esset nisi aliqua rosa, aut etia nec flore exisnente, adhuc flos esset genus, ut patet in hyeme: ergo idem quod prius .cQuarto praeterea, idem videtur velle in primo errore superius assignato, ubi innuit Q si sub aliquo uniuersali esset secundum unum so luin singulare fcc. accipitur ibi singulare communister, ut dictum est, videlicet pro minus uniuersali: erago potest esse genus, sub quo sit una spes. GSed conitra est. D. S. in praesenti lectione: ibi.
Vel potest dici, est impossibile inueniri sis
quod genus, cuius sit una species taritu Ne.
et Respondeo dicendum q, impossibile est inueniri aliquod genus, sub quo sit solum una species, quod sic probatur, secundum Doctorem Sancitam, in prpsenti lectione. zNam oportet ps unum contrarios rum reperiatur in rerum natura,* et alterum reperiatur, ut patet per Philosophum secundo de Coelo: ubi loquitur de differentiis contrariis. Sed genus diuidistur in species per differentias oppositas contraris: erapo si una species inuenitur,oc alia,N per consequens non potest esse genus sub quo sit tantum una species. Q Sed instabat discipulus. Nam differentis reperium tur potissime in genere substantiae, in quo tamen nulla est contrarietas, ut patet in Praedicamentis: ergo non bene dilaum est,m differentis opponuntur constrari .cDicendum m triplex est gradus eontrarietastis: Ut patet primo PhysicoR. TPrimus est repugnantia habitus re priuationis. TSecundus est repugnans Da duarum differentiarum formaliter diuidentium Vnum genus. Isti autem duo gradus contrarietatis reperiuntur in quolibet praedicamento. eruus grasdus est repugnatia duarum formarum absolutarum, quae sub eodem genere ponuntur, maxime inter se repugnantes, mutuo se expellentes a subi ecto, nisi ab tera insit subiecto a natura, oc isto modo differentiae non contrariantur. Licet ergo in genere substantiae non siteontrarietas quantum ad tertium gradu constrarietatis,tamen quantum ad duos primos gradus reperitur in substantia contrarietas. GConsiderans
dum est autem secundum Egidium, et, species plures esse sub genere dupliciter potest intelligi. TVno modo quantum ad esse essentiae, quod habent in singularibus. lio modo quantum ad esse virtuale, quod habent in suis causis. TAd hoc in salvetur genus non est necesse et, sint plures * ad este essentis in sim gularibus sed sufficit * snt plures quantum ad esse. quod habet in suis causis. Et per hoc patet solutio ad tria argumenta principalia ultima. Et licet genus possit saluari in una specie, quatum ad essentiam, non triquantum ad eius potestatem, ut disputatum est super
Ptimum Secundia. Tettium. Quartum
54쪽
LIBER. I. libro pridicabilium Porphyris Esed quxtat discu
pulus, utrum species possit saluari in uno indiuiduo videtur g non. p Tune primo, quia esse in pluribus est de latione cuiussi bet uniuersalis, id autem, quod est de ratione alicuius, non potest ab eo separari. 7Tunc secundo, quia de ratione cuiuslibet totius est nabere plures partes, ut arguit Britonus. CDicenduvi dicit. D. S. gi potest esse species, sub qua non est nisi unum individuum:cuius rationem assignat. 7 Naspecies una diuiditur in indiuidua per differentiam
materiae. Coringit autem totam materiam unius spes
ciet proportionatam sub uno indiuiduo comprchendi, re tunc non est nisi unti individuum sub una spe rie. Haec ille. 7ssit per hoe patet solutio ad primum
argumentum principale. 7Et licet a tum natum esse in pluribus sit de ratione uniuersalis non tamen altu esse in multis nem talis aptitudo est frustra si nusquam reduceretur ad actum: quia aptitudo est inclis natio consequens formam. Potentia vero consequis tur materiam: unde licet potentia illa sit frustra, quae non reducitur ad altum, non tamen aptitudo. REt quamuis de ratione totius integralis si habere plus res parte non tame hoc est de ratione totius una uerssalis .cConsiderandum est tamen secundum. D. S.
op species est duplex. VNam quaedam est,cuius singulare est in materiale, ut patet de Angeli, , re sub tali specie non est nisi unum individuum timmo plura esse sub tali specie repugnat ipsi speciei. V Alia est spe cies, cuius lingulare eu cot rupti bile. ut nomo, re sub tali specie necesse est esse plura indiuidua quantum
ad intentionem naturae. Natura ens m intendit conssematicinem specierum. Species autem, cuius singustare es corriaptibile, non potest conseruari in esse, si sub ea solum ess unum indiuiduum, quia eo eorrus pio, non remanet species in esse nisi esset tale indiui, duum, ex cuius corrupti ne generaretur alterum sub
eadem specie ut patet de Fenace. Fenix est auis, & est petiem ta' is: una dum moritur,altera ab hoc oritur. Ised in prx dieiis videtur esse contradi tio. Nam di est supra in praesenti articulor ibi Et licet Sc. νs aptum natum esse in multis est de ratione speciei, re cuiuslibet uniuersalis. Hac autem dictum est et res pugnat speciei angelice posse esse in multis. CDicendum in Matura Angelica siue species in angelis potest consderari dupliciter. WVno mo, ut species. lao modo, ut talis species. TPrimo posse esse in multis non repugnat speciei angelicae. Sed bene seculo modo,quia si posset multiplicati in plura indiuidua, noesset per se ex iis, sed in alto,quod implicat cAd prisinum re ad ola alia argumenta patet loro ex dietis. Quaesito. is. De qualitate principiorum demonsurationis, et est leta . u. D. S.
LICET IN superioribus habitum sit qui,
hus demonstrator utitur,considerandum tamen ressat in hoc traetatu ex quibus, re ex qualibus demonssratio procedat. 42Circa quod quinque occurrunt considera da secundum g huius tractatus sunt quimque capitula, secundum quinque lestiones. D. S. kPtimo cons derandum est, qualiter demons ratio procedat ex necessariis,& hoc in primo capitulo. TSecumdo, qualiter procedat ex his, quae sunt per se, re hoc in secundo capitulo: ibi Accidentia vero a se etc. VTertio qualiter demonstrario no procedat ex trans piis extraneis, re hoc in tertio capitulo: ibi ς Non ergo ex alio &c. TQuarto, qualiter demonstratio non medat ex corruptibilibus, sed ex tam piterni re
hoc in quarto capitulo: iri cMamfestum est aut
tem&e. y RQuinto qualiter demo stratio non pro Dcedat ex communibus, ted ex proprii et hoc in quinto capitulor ibi, es Quoniam autem manifestum est Sc. I .itca primum quaeruntur tria. TPrimo, virum demo sitatio procedat ex necessarijs. TSecuris do, utrum conclusio possit fieri per medium non nescessarium. TTettio, ut ii des ruetis omnibus scitis,
corrumpatur necessario scientia in nobis.
Is equitur in Philosopho & in . S. D. ς Si igitur est demonstrativa scientia. θ αArticulus primus.
AD PRIM VII sic proceditur. Videtur cvdemonstratio non procedat ex necessariis. CNam Primum. necessarium est quod impossibile est non esse. ut pastet per diffinitionem necessarii, quinto Metaphys. sed praemi ssae de mons rationes possun t non esse, saipsis tro latis non sunt nem rei te rari possunt,quia qd semel est dictum meat irrevocabile verbum, ut patet per Philosophum in Drsdicamentis: ergo demonstratio non semper procedit ex necessariis. CSecundo Secudum praeterea demonstratio ad impossibile est demostrastio, ut infra patebit: sed talis non procedit ex necessastiis, sed ex impossibilibus. Impossibile enim &nea Acessarium opponuntur: ergo non qu xlibet dem nas ratio procedit ex necessari n. PSed contra est Phisto sophus in litera dicens. et
Si igitur est demonstrativa scientia ex principiis necessariis, quod enim scitur, non potest aliter se habere igitur di c.
cRespondeo dicendum, qiisse est tertius tractatus huius primi libri, in quo vidi etiam es sunto uini Jue capitula. In quorum primo philosophus ostensit,s demonstratio procedit ex necessariis. Ponit autem in isto capitulo duas conclusiones. Quarum prisma est responsua ad quasi tum . secunda est in consciusto necessaria non potest sciri nisi ex pr missis nescessariis, de qua iri sequenti articulo videbitur. rastergo prima conclusio, ιν demonstratio procedit ex pra missis necessariis,hxc coclusio probatur duabus rationibus Philosophi re a signo. cPrima ratio est talis,omnes propositiones per se sunt necessariae, ut patet per primum modum perseitatis. ubi praedicastum est de diffinitione subsedit. ει per secundum modum ubi subie tum est de diis nitione prsdicati. Sed demonstratio procedit ex praemissis, que sunt per serergo demons ratio procedit ex necessariis. cSecumda ratio est talis,Illud quod non potest aliter se habes re,es necessarium: sed concluso scita per demonstrastionem non potes aliter se habere, ut patet per diffsmtionem scire superius habitam: ergo conclusio des monstrationis est necessaria, sed necessarium non potest sciri nis per praemissas necessarias, ut infra in sesquenti articulo probabitur: ergo cum demonstratio faciat scire, ut patet per primam eius diffinitionem. procedit ex praemissis necessarios. CA signo idem se probat, Nam contra rationem aliquam non sentur instantia nasi propter hoc, q1 deficit aliquid eorum,quae in ratione ista obseruanda sunt. Sed cotraeum, qui Opinatur demonstrare, serimus insantiam ex eo. non sunt necessaria ea, ex quibus procedit, signum est ergo Φ demonstratio procedit ex necessas riis erex hac conclusone infert Philosophus unum correlarium videlicet m cum Oporteat demostratior Nem procedere ex necessariis sui probatum est) sulti sunt illi,qui opinati sunt bene se principia demost, tionis accipere,s solum propones acceptae sunt ibas
biles,di versut sophi faciunt. I. illi, qui apparent
55쪽
icientes,&non sunt. Sicut. n. aliqui dicuntur sophia
sae, inquantum deficiunt a dialectica argumentatio nerita dialectici ex probabilibus xcedentes se demo strate opinantes sophistae dicuntur. i. apparentes,&non existentes in argumentatione demonstrativa.
CConsideradu est autem secundum. D.S. in prssenti lecta one τ quia in demonstratione demonstratur passio de subiecto per metum . quod est disinitio, oportet . prima propositio. s. maior, ius predicatuest passio,& 5m diis nitio, quae continet passionis principia,su per se in quarto modo. Secunda aute. minor,cuius subiectum est diffinitum, & praedicatudiis nitio,est in primo modo perseitatis. Concluso vero, in qua praedicatur propria passo de subiecto, es per se in secundo modo. Ad primum igitur discendum Q Draemiss demonstrationis, possunt duplis ter considerari. TVno modo, qua nium ad substantiam vocis,et iso modo bene corrumpuntur. RAlio modo quatum ad habitudinem terminorum,& hoe modo sunt incorruptibiles,re necessaris. Et licet oratio secundum subsantiam vocis eodem numero nopossit rei teraru potest tamen eadem manens secundia
speciem rei te rari. 4 dlicii dum dicendu cp duplex est demonstratio, videlicet ostensua. re ad impossibile. TDemonstratio vero ad impossibile procedit ex necessariis quatum ad ultimu eius procelliana. Quot autem snt processus in demostratione ad impore, requi sit talis: infra declarabitur. TDemostratio vero ostensua est duplex,ua demonstratio quia,&demonstratio pp quid . emonstratio autem quia, rio semper procedit ex necessariis simpli. pDemostratio vesropp quid, de qua est potissime hic ad propositu, procedit ex necessariis. Que autem si demostratio quia, Sc quae propter quid: in semus declarabitur. C sequitur ubi supra in Pso,& in. D. S. Quod austem ex necessariis xcidi Atticulus secundus.
eoncluso necessaria possit de mons rative sciri pmodium non necessarium. CNam conclusones natus rates sunt necessariae cum ipsaru si scientia,& tamen sciuntur per media non necessaria, ni entia naturas ita sint variabilia, re corruptibilia:ergo conclusiones recessaris sciti possunt per medium no necessarium. CScdb praeterea, tua conclusio est necessaria, Deus est,& demonstrative scitur per medium non necessas numvidelicet per ipsam ereaturam ergo Sc. ITetitio praeterea,isa concluso est necessaria,ho est iis bis lis,lcitur demonstrative propter quid per praemissas contingentes, videlicet per ista Omne animal ratios male e risibile,omnis homo est animal rationale, quς sunt contingentes,quod sc patet, quia non sunt inis possibiles pro postiones: ergo sunt contingentes,pastet consequentia per legem contradi toriarum. Contingentes. n. Sina possidites contradicunt, ut patet secundo Perihermenias: ergo &e. E Sed eontra es Philosophus in litera: ibi e Quod autem ex necessariis portet esse syllogismum manifesum est. St. n. non est habens rationem propter quid exissetem,demonss ratione non est sciest ergo rec I QRespondeo di, cendum V secunda concluso huius capituli, quae est responsiua ad quaestum est talis, Coclusio necessaria non potes sciri ex pix missis non necessariis. Irmae quidem concluso probatur duabus rationibus Phisiosophi. quarum prima est talis TNam ille, qui non dicit rationem respondentem propter quid non eis citur neq; dicitur sciens cu scire si rei causam cognoiscere die. ut ex supra dictis patet:sed qui infert aliqua
eones usionem necessariam ex praemissis non neeessarii v3 per medium contingens non dicit ronem ost. dentem propter quid: ergo ex talibus praemissis p medium contingens non potes sciri concro necessariarergo medium continsens no potest ella ratio sue capropter quid ipsus eo lusonis necessariae, quod erit probadum .cSecunda ratio est talis, si aliquis nune nescit aliquam eones usonem,habens in eandem rosnem, quam prius habuit, saluus existens, re non coturupta,& ille non est oblitus,sequitur prius nesciuitillam, quia illis modis amittitur scientia: sed ille qui habet eo nes usonem necessariam p inedium contins Rens, corrupto medio consequenti nescit illam coclutionem medio non existente et in habet eande ronti saluus existens,& res est salua et non es oblitus: ergo prius nesciuit illam conclusone, qu va medium nons dum erat corruptum. CConsderandum est aute smD. S. in prssenti te e. et D fis in secunda ibatione prae diista innuit quattuor modos.quibus aliquis amittit sciam, quam prius habuit. Tmorum primus est qnexcidit a mente eius ratio per quam prius struit. secundus est Iet eorruptionem illius rei,ut si scit scietiate sedete dii sedes, te non sedente scia perit. ertius modus est per eorruptione aut lesionem ipsus sciensti ut patet in L hargicis. TQuartus vero e per oblaι Dionem. PCosdetandum est ulterius fim Phm inli, tera, I licet cocta necessaria non possit sciri per meidium contingens p5ttsi syllogizarip tale medium, scut veris pcit syllogistice eoncludi ex falsis, ut omne album est ris bile,ois ho es albus: ergo oli ho in mishilis. Ibi ergo concluso necessaria in barbara syllogisice concluditur p prs missas no necessarias, verumstia si ambs praemissc sunt necessaris, conclusio erit necessana, ga scut ex veris no sequit nis vera: ita ex ambabus praemissis necessarii, no sequi nisi necessati ut patet. i. PrioR. x praedictis patet ut infert Phriri oportet dem ration excedere ex necessariis p mesium necessarium.cu demonstratio faciat scire. Ne cessarium. n. non pol sciri nis ex necessariis, vi dciti est,et p mediu non necessanu non potest sciri Φ conaclusio si necessaria nem pp ad , neque quia . I Ad prismum igit dicedu τ entia nilia piit dupli eos derari. TVno mo in particulari, va quan ii ad eo3t esse exissenti Et isto modo sunt variabilia. 7 Alio modo inuri quantu ad habitudine terminoφ, qua lint ad suas passiones re principia:& isto modo sunt variabilia. Ad scaen aicendu et ista propo di esse no scita per demonstratione pa quid: sed solu demonstrando et Saposteriori .ezSed replicabat discipulus. Ni dicit hic. D. S. smintetione Psi π p mediu cotingEsnon scisco lusio necessaria nem py Ad,ne 3 ua,ergo sola mala. PDdiu ς aliud est scire proponem necessaria quia est & aliud est scire * talis propo est necessaria P medita contingens siue non necessariti, vii pol sciri concluso necessata a quantu ad ua est a mediu n5 ne cessariu, non tu pol sciri p tale mediu τ ipsa st necessaria, nem quantia ad ud est, nem quantu ad quia est. C Ad tertiti dicendu Φ continges accipit dupliciter. CVno modo fms conuertitur eu possibili alto, vix omni eo qe non est impos,ibile.& se diuidi in eo
tingens necessariu, re contingens non necessari λα isto modo praedictis praemisis Soes propones necessariae diar contingentes. V Alio modo accipitur constangens specialiter . videlicet ν contingenti non nes cessario, lecudum m distinguitur contra necessari re isto modo praediciae praemisis non sunt cotingenote sed necessa tactvnderatio laborat in aequa uoco CSequitur
56쪽
csequitur ubi supra in Philosopho in. s. D. imι
pertinenter tamen. C Atticulus tertius.
AD TERTIVM se proceditur. Videtur Idestructis rebus scitis, non corrumpas scia in nobis. emam de rosa in hyeme habetur scientia, α tamen rosa in hyeme est corrupta:ergo re scita corrupta, nocorrumpitur scientia eius. e cdo pterea de eclypsi solis re lunae habemus scientiam ipsis non existentis bus sed corruptis:ergo ide quod prius. TTertio protere de pluuia δε grandine3 caeteris impraemonishus ines horologicis habemus scietiam ipss non exi. sentibus: ergo M. TQuarto destructo principio extrinseco, no necesse est principiam corrumpi, prsser tim dum illud principium est solum principiu, quaristum ad fieri,& non quantum ad esse: sed res,que scis, est principium extrinsecum ipsi scio quantum ad fiori tantum: ergo,qus scis, destructa, non destrui scientia in nobis. CSed I est Philosophus in praesenti casIitulo ubi enumerat conditiones, quibu1 amittiturrentia. CRespondeo dicedum cI res scibilis potest considerari dupla, TVno modo in sensu composito ut scibilis est in sic manifestum est ili re scibili aestruicta ipsa scientia destruitur,quia perempto uno relati suorum,perimitur re reliquum. TAlio modo potest considetari in sensu diuisio siue materiali, vι pro illare,quae ea scibilis. TEt hoc dupla. TVno mo, quam
tum ad esse extitis eius in particulari, et isto mo corrupta re scibili, no est nece illa P corrupicina illius rei, nisi quantum ad ines. TAlio modo, quantii ad essev r fm habitudinem, qua habet ad suas passiones reprincipia ino mos res scibiles corrsperent quod est impos necessario re scia corruperetur. CConcodendum ea ergo Q corrupta re scibili eo modo quo corrupitur,corrupitur ia eius Marunde rosa in hyei me ila non habet esse extitis, deo no habemus sciam eius in hyeme quantu ad an est: huius. n. cocronis, rosa est in hyeme, no habe scis,quia ipsius scis ad rem scitam debet esse conformitas. Se adaequatio, cu scia fit ver eum: perv. n. consistit in adaequatione intellesctus: ius iii coctanis,uι rosa est flos, quia est incors ruptibilis cum sit necessaria, habemus sciam in hyeiane quia necessaria est habitudo subii ad praedicatu .cConcededum est in f m Egidium in res scibilis hasbet duplex esse,vι esse extitiae in suis singularibus, Nesse virtuale in suis causis re principiis. Si manet quas tum ad esse, quod habet in suis causis, non est necesse
si scia corrumpasi quia rosa in hyeme, licet corrumspatur quantum ad eius esse extitiae.remanet i si quans
tum ad esse quod habet in suis causis: ideo de ea habetur scia ui hyeme sila dicendum est de eclypsi solis α tuns oc imprcssiona bus methorologicis. Sed instra hac opinionem adducit Rodolphus Britonus lasiem tonerri. TNa si res eorruptae haberent esse in suis causis, sufficienter ad hoc cy ae eis scia saluaret, aut las escae sunt sum cientes, aut non. Si sedila, sequac cppeas talis res non scitur certitudinaliter. Si primum,sequere φ tales cas producerem tales res, quia positata pia sufficienti ponitur effectus. Q Sed siquis opis nionem. Egidii sustinere voluerit de facili praedicta ratio latueretur. Nam posita cap se suis cienti no est necesse gi ponatur effectus: sed requirat s sit applicasta non impedita, ut patet ad longum in.6. Asera. unde licet cas rei scibilis sint suifieientes s m se, quia tamen non semper applicantur, et aliquando impediri possunt. non est necesse in istae res producantur inesse actuali ideo praedicta ratio non demonstat. αConsiderandum in ulterius fm praenominatum
Rodolphum, et, sesa de aliqua re est in duplici differotia. TNam quaedam est per quam scimus cas, P quas res actu est,et passiones ei actu aliter in extites. V Alia est per quam scimus causas per quas res potest esse, α passiones quae possunt ipsi rei inesse. Si corrumpaturres, necesse est Q corrumpatur scientia primo modo sumpta, non autem se do modo. CSed siquis recte considerari voluerit haec opinio non videbitur esse de mente Philosophi. D. S. quia cum coelusio desino nil rationis sit necessaria per demonstratione pro
ter quid non scimus cp sub in postit esse tale, v3 Πν hormo possit esse risibilis: sed Q homo est risibilis. Simis liter m rosa est flos no solum cI possit esse flos: vns de in nyeme haec protositio est vera, rosa est flos: liscet rosa non existat. Non. n. valet consequetia in propositionibus necessariis existentibus de est tertio adii a cente, ad est secundum adiacens. Non. n. sequitur homo est animal rationale,ergo homo est. Aliter ex
vero sequitur falsum, cu antecedes la sit veru δε conssequens possit esse falsum, ut in. Σ. Perihermenias fastis disputatum est. CAd primum igitur re ad alia ars gumenta patet solutio ex dictis.cQuae Ilio. 13. de qualitate conclusionis demonstrastionis δε est lectio. 14. S. D. AMPLIVS considera dum restat qualiter destrionstratio procedat ex his,quae sunt per se, rensi ex his, quae sunt per accidens e Circa quod quaeruntur duo. 7 Primo, utrum conclusio demonstrationis fit semper per se,& non p accias. TSecundo, utrum pratam iuς demonstrationis debeant esse per se. CSequitur in Philosopho, &in. D. S. CAccidenstium vero. Articulus primus.
AD PRIM VII se proceditur. Videtur Nconcta demon lir i nonis non sit semper per se. α aista est confusio demolirationis scibilis. videlicet luna eclypsatur, secundum communem Philosophos rum sententia in vi tamen non est per se, cum praediscatum non sit de distinitione subiecti, nem econ uerν : ergo concluso demonstrationis non est semper pse. C Secundo praeterea praedicata accidentium suntentia per accidens: aliter essent substantie. si essent ensti a per se δε tamen eorum est scientia AE p conseques demonstratio:ergo ct c. C Tertio probatur, accidenstium inseparabilium potest esse demonstratio: ectasmen talia non probantur per se, ut patet de nigredisne in Coruo occ. TProbatio maioris, ua necessarios rum pol esse demonstratio, sed talia accidentia sunt necessaria, cu non possint separari ab eost subiectis: ergo eorum potest esse demonstratio. C Sed contra est Philosopnus in litera: ibi cAccidentium autem non per se non est demonstrativa scientia occi I Res spondeo dicendum s istud est secti dum capta tertii tractatus huius primi libri,in quo Pns ondendo qualiter demostratio sit eoru, quς sunt per se, ponit duas cocrones. Quasu prima est riisiua ad quaesitii. Secti vero cocto, de qua in sequeti articulo videbis, est q) prpinissae demonstrationis debent esse p s et non per accidens. TPrima cocto ergo est talis, oe demonstratio est eou,qus sunt per se. i.conclusio demons rationis debet esse p is,hee concluso probatur una rone Phi, quae sie formach m. D. S. R Nam illa, quae non sunt ple, non ex necessitate insunt: si ergo cocta demostrastionis no esset p se ipsa no esset necessaria, cuius priupatuit in praecedenti articulo: ergo conclusio demo stationis est pse. e Sed γ hanc tone arguit. D. S. in te Na P fis probat in pricedentibus coc sone demiastionis essenectam Aa est p se. Nsic aut ex bat cocrone
57쪽
I demonstrati oni, esse per se, quia est necessariar ergo
i, v deiur Philosophus comitat circulatione in suis μι pia . probationibus. CAd hoc respondet hic idem. D. S. T supra articulus non solum ostendit demonstratio nem esse necessariorum propter hoc et est per se sed p, --. dissonem quod est scire. oc ille fuit vetus de in onstras, iis v tioius modus. KConsiderandum est autem Q Philoah is, sophus o praedicta inducat instat iam talem, Nam qii,s9α aliqua concluso neces Iaria infertur ex praemissis con
δ' sequentibus contingentibus, quaeritur an tales praermissae sint verae: quci dato infertur necessario conclussio,vide ergo π praemissae contingentes possunt in ferre aliquam conclusionem necessariam, quae tsi nolles sio. erit per se. I Ad quod dicendum et aliud est necessas
rio inferre conclusionem,& aliud est inferre conclussionem necessariam, praemisis contingentes inserunt necessario si vere sunt,re debite ordinatae, aliqua cos lusionem neces Iariam necessitate pias, no in semper inferunt conclusionem necessariam necessitate colisquentis: quia non ita interrogatur de praemissis consH tingentibus, quasi c5clusio sit necessaria absolute pyinterrogata sed quia necesse est praemissas concedeticoncedere coclusionem,& hoc Pp necessitatem piis, Notandu oc non consequentis. C Considerandum est etia vite
secutam. rius * duplex est accidens. TNam quoddam ess accis Aeet dens dens proprium,& aliud est accides coe, dc tale est dus duplex. plex. V a quoddam est separabile aliud inseparabi r aliqd te. TCuius ratio. Nam omne accides, quod causaturaeense se ex principiis subiectit,aut cath rex principiis propriis parabile et speciei, aut indiuidus. Si primum, sic est accides prosquod da ise prium. Si secundum, hoc est dupliciter, quia vel causParabile. satura principiis indiuidui inseparabiliter. re sic est accidens inseparabile, vel a principiis indiuidui inde
terminate considerati, re tuc es accidens separabile.
V De accidente proprio est demonstratio, re non de alii inquantum hinoi. TEx praediistis patet qualiter accidens yroprium, re accus coe inseparabiliter consueniunt rinesse quia utrunm habet esse inseparbitea suo susto,differunt in fim originem: verutamen, ut supra dcm est, accidens proprium habet esse inseparabale tam fm rem, ii sin intellecitum. sed coe in lepa A rabile est quidem inseparabile fm rem e sed fm intes tellum tam quantum ad primam, Q quantum ad se cundam eius operationem est separabile. Possumus. a. intelligere Corvum posse existere non intelligenado nigreclinem esse, quod de accidente proprio diei non potest.No. n. possumus intelligere notem posse esse in rerum natura absin hoc * sit risibilis, quia est repugnantia intellectuum QAd primum igi dicen ' dum * eclypsati potest accipi dupli. TVno modo. ut dicit aptitudinem, S isto modo ista propositio est per se luna eclypsatur. i. luna est eclypsibilis, ut ita loquar. 7 Alao modo potest accipi,ut dicit am, oc isto modo dum propositio non est necessaria, oc a se murecessitate, ut nunc:qsi. s. ponitur causa in actu, necessario ponitur actu eclypsis,in illa ut sic, no est demo stabilis demonstratione pa quid proprie loquendo. Resddita C Ad secundum dicendum m acclitia possunt dupli
duplicitet considerari. TVno modo concreta ue per respectum coli. posse. ad subm,S 1 so modo accidentia coia sunt entia per accidens. f Alio modo possunt considerati abstra etiue, siue suburactive in ordine ad lapstiora oc in seriora sui genetis. Et asso modo accidentia et coia sunt entia per servii de Plis. s. Meta. diuidit ens in ens per se, Ens per ae ec in ens p accidens. Ens vero per se diuidit in . x procidens do dicamenta. TVetu tamen aliquid dr ens per accides
pliciter, dupli.ZVno modo, ut dissingu4 γ ens per se in rem
natura sis esse in alio se ut accides est in D . 5e isto ac
modo omne accidens qualitercunt considerer est a accidens secundo modo,ut distinguit illud, quod non est compositum ex naturis diu et tu prς dicamelorum: D isto modo accidentia abstractaua designata quae cuni sint illa, sunt entia per se, re ut sic de eis est
sesa 5c demons ratio. TSed quia accidens proprium fluit adaequa te a principiis spetiei,qus habent moduiormae ideo accidens proprium, tam concretiue, Gabstractive designatum, d r ens per se, non aute sic inde accidentibus coibus. c Ad teitium d a V necessariorum per se potest esse demonstratio requiri n5 autem necessariorum quae non sunt per se. quem adsmodum sunt illa accidentia, quae fluunt inseparabitia principiis indiuidui, ut supra declaratum est. csequi in D. S. ibi, deinde eum dicit. Quado auatem ex necessitate &αὶ Articulus secundus.
AD SECUNDUM sic proceditur. Vr pronii' demonsi rationis non sp sint per se, sed polusint esse Fer acclis. CNam per se aliquid dr, qti no est Primum.
cu alio: ed maior demostrationis est O alio. s.cu mis Lnore, ergo maior ipsa non est pse. ISecundo praete, Secundia. rea,hic est demonstratio. Omne compositum ex contrariis est corruptibile,sed animal est compositum ex omis:ergo eici sed in minor non est propositio per se,no. n. prs dicatu est deditione susti eum su5m possit intelligi sine praedicato, re econuerso, ut de se manis festum est: ergo idem quod prius .cSed est Philosophus in literat ibi ciath autem ex necessitate ct e. c Respondeo dicendu *lcaci cocta huius capituli. quae est responsilia ad quaesitum est talis. TDemon, statio in quid necessario est ex primis, quae sunt per se. Quam conclusionem probat Phs unica rone, quς Conelusio sic formatur sin. D. S.CNam demons ratio cum fas Probatio. ciat scire procedit ex necessariis,ut supra ossesum est: sed ea,qus non sunt per se,cum possint non esse, non sunt necessaria, quia necessarium est quod impossibule est non esse,ut patet per dissone necesIarii: ergo dea monstratio non procedit ex his,quc non sunt per se, reper consequens procedit ex primis quae sunt pse.
cyx quo infert Plis * si aliquis syll, non procedit Corolatia
ex his, quς sunt per se, dato Φ procedat ex necessariis, mnon sacit scire pp quid, cum lcire pa quid sit rea camcognoscere per se propriam,& applicatam: ut supra declaratum est. GAd primum igit dicendum m ista pr*positio Per pol accipi dupli. RVno modo. in di, sitis, piscit solitudinem. Et isto modo illud dicitur per se, qd non est cum alio vel in alio. I Alio modo pol accipi, ut dicit habitudinem praedicati ad submam Φ prsdicatum per se inest susto. echoc modo primae demonserationis dicuntur per scioc non primo mo . er Ad secundum dicendu et licet componi ex necessariis non sit deditia ne animalis, est inde diffone re intellectu
eius,ut est corpus mixtum ex quattuor elementis: unde illa minor est in primo modo dicenda per se, non per se primo, sed per alterum, siue per se secundo.
ORDINE pis misso eosderandii testat in hoe 'tertio capio huius tertii tractatus qualiter demonstratio non procedit ex principiis extraneis. Circa quod quaeruntur duo. Primo, vim in demostrationibus pollit fieri istutius de gne in genus. cm, vim exstrema demiationis oe eius mediu sint eiusde generis.cSequi in Pso,oc in . D. S. x No aut ex alio gne. IezArticulus primus.
demiationibus couenit demotiatem descendere de. genete
58쪽
P imum. Secundum Tettium. Quartu
yenere in genus. fima Metaphy. est alia scia ab alijsitientiis specialibus,&tamen ab ea sit descensus ad scientias speciales cum probet de demonstret princis pia scientiarum specialium: ergo conuenit demositatem descendere de genere spatiuin ad aliud genus. et ecundo probatur,diale tica, cum sit scietia ratiosoli est alia scientia a scientiis naturalibus 8c tamen conuenit descendere ab ea ad alias scientias cum ha heat viam ad principia omnium aliarum scientiarii, ut patet primo Topicorum: ergo M. C Tertio prohatur, ab Arithmetica ad musicam fit descensus, uaconclusones muscales demonstratur per Arithmesticalia,&constat eas esse scientias diuersas: ergo Sciet uarto probatur quando scientiae habent eadem principia conuenit demonstrante descendere ab una in aliam:sed olum scientia νει otum demonstratio num sunt eade principia, ut i nnuit hic Dns: ergo Sc. Sed contra est ira in lueta ibi, Non est ergo lex alio genere descendentem demonstrare Occ.:C Responideo dicendum * istud est. 3. eapim huius tertii tractatus, in quo Ptis volens ostendere Φ dem nuratio noprocedit ex principiis extraneis ponit unam conclussonem qus es responsiua ad qux tin. Tvidelicet Q non conuenit demonstrantem descendere de uno genere subiecto in aliquod genus, quam coclusione aliouibus praesuppostis probat tali ratione. CNam in demonstratione oportet extrema Oe medium elle eiusdem generis, ut in alio articulo probabiturr sed diuerss scientiae sunt circa diuersa genera substantis: ergo ex principiis unius scientiae non potest conclusdi aliud in alia scientia. Ex quo sequitur m demoti rationes non procedunt ex extraneis principiis: quia si
se non prohiberet demonstrantem descendere de genere in aliud genus. cEx praedicta conclusioneia fert Plis duo correlatia. TQuorum primu est i nutria scientia dein onutat aliud de sub imo alterius tacitiae, sue tale subiectum sit subiectit comum oris scientiae siue scientiae disperat , sicut Geometria non des
monstrat Φ contrariorum eadem sit scientia. C5inusniora .n. pertinent ad scientiam coem. s. prima phylosophiam,sive dialecticam. Similiter Geometria non demonstrato ex ductu unius numeri cubran alterunumerum cubum surgat numerus cubus: sed hoc stinet ad arithmeticum. ecundum correlarium est Φscientia de proprio subieeto non demonstat quodlibet accidens, sed solum accides, quod es sui generis: sicut Geometria non demonstrat de linea recta Q sit pulcherrima linearum .cPro ampliori declaratione praecedentium considerandum es sm Phylosophuin praesenti passu,* tria reperitatur in qualibet demo ratione videlicet passio. qua demostratur, Se genus subiectum de quo demostratur passo,& dignitates, ex quibus demonstratio procedit: quorum trium,dignitates solum possunt eue comunes diuersis seleti is, non autem subiectum, re passio, nisi ills scientiae sese habent,* una cotinetur sub alia, ut accidit in scies Dis subalternatis,de quatum subalternatione inieri' declarabitur. CSed instabat discipulus. Nam prxter praediista tria, in qualibet demonstratione reperitur proprium medium, qa est dii initio subiecti. vel pas ionis: ergo insufficiens es praedicta assignatio Phyι Iosephi. EDicendum ς mediu reducitur ad picta tria, quia reducitur ad dignitatem,sicut causa proxuma ad causam,ut quidam dicunt: vel reducitur ad exstremitates,videlicet ad subieetum re passionem rua medium quodammodo inclugitur in extremis ut dis
cit Egidi us. CConsiderandu ea hic ulterius fim Phy
losophum elicitive,in scientiatumqdam sunt qilatsi est idem genus subiectu sim pinsicut scientia de triangulo Ocysochele respectu eiusdem passionis. F Alia sunt quaru genera subiecta sunt simpla diuersa, siue
alia, sicut Ceometria re Arithmetica. sed aliae sunt scaenii se quarum genera subiecta no sunt simpliciter idem nem simple aliae sed sunt subalternatiua ad inuicem scut Arithmetica,&Musca. Contingit. n. desmostrate descendere ab eode gne in idem genus sinspliciter ut ab uno genere in alterum genus. Non aut conuenit eum descendere ab uno genere in Maud gesnus sirnpliciter ut probatum es. C Considerandum est ulterius f m. D. X.in praesenti passii, et genus dicit smpli idem, quando non suinitur aliqua differetia qsit extranea a natura illius generis: sed fm quid est idegenus,quando sumitur circa subiectum aliqua distis rentia extranea a natura illius generis: sicut sonus est extraneum quoddam a genere numeri & visuale a genere lineae. Sed illa genera subiecta dicuntur sim prediiseretia , si sunt disperata:& unum non se habet ad aliud per dinerentias contrahentes, sicut linea Ac nua merus. CConsideradum est ulterius m genus potest accipi dupliciter. TVno modo pro genere naturali. TAtio modo pro genere logicali. TEt hoc duplicister. TVno modo pro genere prsdicabili. lio mopro genere subiecto siue pro genere scibilueui potest demontitati inesse aliqua paulo propria. Isto autem ultimo accipitur hie genus, se noduobus primis mos dis. CConsiderandum est finaliter ς duplicia sunt principia demonstrationis sue scientiarum. RQuae dam sunt propria re talia non se extendunt ad scien tias penitus diuersas. TAlia sunt communia, Oc talia possunt dupli considerari. TVno modo ut applicasta sunt 2 appropriata ad aliquam scientiam determinatam. Et isto modo non se extendunt ad scientias diuersas. 7 Alio modo ut sunt in sua communitate remanentia. Et asto modo sunt communia diuersis scientiis. c Ad argumenta patet solutio ex dictis.c Sequitur ubi arguitur impertinenter Aiac Artaculus secundus.
AD SE NDVN. se proceditur. Videtur
med um demonstrationis non sit eiusdem generis cuextremis.cNam extrema no sunt eiusdem generis:
ergo suppositum falsum. Antecedens patet: quia exstrema demons rationis sunt subiectu,re propria pas sor sed subiectum ut plurimum est in genere substantiae,3 passo in genere qualitatis G lcholam Τho, missarum, substantia autem re qualitas sunt diuersa genera: igitur xc. PSecundo probatur, illa sunt eiusdem generis quae conueniunt in eodem genere, velfi non scidetur illud:ergo ct e. 4TTertio probatur,ili lud,cur non conuenit ratio generis, non potest esse eiusdem generis cum aliquo:sed medio, quod est diffinitio,non conuenit ratio generis, cum dis finitio n5st praedicabile,ut patet inducendo per singula praesdicabilia:ergo medium demonstrationis no est eiusdem generas cum extremis. CSed contra est Phylossophus in pissenti passu nis sequitur. CRespondeo
dicendum et medium demonstationis est eiusdem generis cum extremis. i. cum maiori de minori extromitatibus,quod se patet sis Phylosophum. CNam
si medium non esset eiusdem generis cum extremis, sequeretur Φ medium non per se eonueniret de exstremis,nem extrema medio, re per consequens prae
missi demonstrationis essent per accidens, re no pers re se demonsitatio non procederet ex his, q sunt
per se, quod es cotta prsmissa: ergo medium est eius
Genua duo plicitet. Nolanis. Diineipiade mo vesteientia tu duplieia. PHmum. Seeudunt. Tettium.
59쪽
Secudum. mitium. Quartum Quintum a
eem genetis eum extremis. REt hoc loquendo de genere scibili sue subiecto, re non de genere praedicas
mentali. Aledium enim de extrema sunt eiusdem gelareris scabilis. i. pertinent ad eandem rationem sors malem considerationis alicuius scientiae. Ex quo pastra solutio ad argumenta, q*cedunt de eodem ene.
WQuaestio. D de his, quorum est demo statio, ia est
V L TE RIV S in hoc quarto capitulo eiusdem
tractatus considerandum restat qualiter demonstrastio non procedat ex eorruptibilibus:sed ex sempiternis. etCirca quod qucruntur duo. P Primo virum corruptibilium sit demonstratio, re diffinitio. p Se cundo. vim eorum,q sunt ut frequeter si demiatio. et equitur iPho. k in. D. S. Alani fessu est a sit. Ic Atticulus primus.
AD PRIAIV Al sic proceditur. Videtur et eorsruptibilis possit esse demonstratio. CNam corruptis hilia sunt,q ure possunt esse re non e sed ea, quoNest demonstratio, possunt esse Ac non esse, ut patet de rosa,homine tisibili S sic de aliis: ergo illa quorum est demonstratio sunt corruptibilia, sic corruptibilium potest esse demonstratio. et ed dicebat discipulus, o licet haec rosa particularis sit corruptibilis', notamen rosa in uniuersali considerata. C Considerana dum es m destudiis primis substantiis impossibile est quod aliarum remanere fim Psm in praedicamenatis: ergo his rosis particularibus destructis destruitur xosa ulti cSed dicebat idem et destructis omnibus particularibus rosis, destruitur rosa i communi m tu ad esse exissentiae non tamen intum ad esse essentiae. CConsiderandum est * corruptio respicit esse exissetiae: ita quod illud dicitur corruptibile. quod potest habere esse,& non esse. i. habere esse exissentis se nohabere: cumismaro concessiam est rosa in commus ni cottii piturque tum ad esse exissentie, semurus inspliciter corrumpitur, re per consequens de ea re si fitce monstratio, sequiturq1 corruptibilium sit demon fratio. 4r Praeterea, ipsius motus es diffinitio,vt naster. 3. Phy. re tamen constat Q motus est corrupti DNlis, ut patet de alteratione, oc corruptione: ergo occ.c Praeterea ipsum corruptibile est diffinibile. Nam
corruptibile est quod potest esse de non e ergo corruptibilium est diffinitio & demonstratio .cbed corra es Phylosophus in liteia: ibi,
Nanifestum est autem, si sint propositiones uniuersales , ex quibus est syllogisi S ne cesse est conclusionem esse perpetuam, dic.
cRespod eo dicendum Φ istud est . . capitulum liu
ius tertii tractatus, in quo Phs ossendens quorum est demonstratio,ponit tres conclusiones, quarum. 3.insequenti articulo declarabitur. TPrima est talis,cors ruptibilium non est demonstratio ne scientia. Qus
conclusio probatur tali ratione fis Phm. CNam de monstratio est illarum rerum,qus sunt st scire de omni, ut ex supra dictis patet: sed corruptibilium no sutvlo,nel de omni: cum non sint semper, quod requiratur ut supra declaratum est: ergo corruptibiliu non est demonstratio, di per consequens neque scietia, sed tantum sempiternorum . E Secunda conclusio est metiam corruptibilium non est diffinitio, quae probae tali ratione Phi. QNam corruptibilium non est domonstratio, ut patuit per praecedentem conclusione: ergo corruptibilium non est diffinitio. 7Patet consequentia, quia diffinitio vel est principium demostra.
tionis vel conclusio vel tota demonstratro positione
di Si/m ut dicitur hie in litera. 7 Pro cuius declara M.tadu ri. tione considerandum est sm. D. S. et contansit dita ultimi nationes diuersas eiusde rei dari ex diuerss cai, sum, rptis.Causae autem ad inuicem ordinem habet. Nam ex una sumitur ratio alterius. Ex forma. n. sumitur ratio materiae,talem. n. Oportet esse materiam,qualem
forma requirit,efficiens vero est ratio forins. Quia enim agens agit sibi simile, oportet * m modii agoras, sit modus formae, qui ex actione consequitur. Ex fine autem sumitur ratio efficientis. Nam omne ages , . agit propter finem, oportet ergo m diffiniti quae rmitur a fine, sit ratio,& causa proDatiua aliarum diffinitionum,quae sumuntur ex aliis causas. Ponamus ergo duas dis finitiones domus,quarum una sumata causa finali,qus sit talis, Domus es cooperimentum prohibens nos a pluuia re frigore ge aestu. Alia sumatur a causa materiali,qus si talis, Domus est operimetum con stitutum ex cemento,lapidibus, re lignis. Secunda diffinitio poterit de mos irati per primam hoe modo,omne cooperimentum prohibens nos a plui Luia Sc est constitutum ex cemento Sc. sed domus e cooperamentum prohibens nos oce. ergo domus est cooperimentum constitutum ex cemento, lignis,α
lapidibus: patet ergo m diffinitio, 'us sumitur a fine, est principium demonstrationis. Issa vero, quae sumitur a materia est concluso demonstrationis potest et coniungi una diffinitio cum alia, ut si una diffinitio hoc modo,Domus eli cooperimentum constitutum, ex cemento, lapidibus,relignis prohibens nos a plus uia,frigore,& aestu. Talis.m diffinitio continet toturuod est in demonstratione,videlicet mediuin, ec cousionem,& ideo talis diffinitio dicitur demonstra tio, postione differens: quia in hoc solum differt a demonstratione, τ no est ordinata in modo, re figura. Hsc omnia dicit. D. S. in praesenti lec.formiliter. ΚόcCons deradum ulterius fin eundem ibidem, v Aa demonstratio non est corruptibilium, sed sempiter Cui malo. no nem diffinitio Plato fuit coa ictus ponere ad eas:. posuit eum enim ista sensibilia snt corruptibilia, videbatur ... ei ς eorum non posset esse demonstratio, neque diffisnitio, A adeo dicebat Q necesse est ponere quasdam has separatas incorruptibiles,de quibus diffinitiones, re demonstrationes darentur, quas vocabat spe vrideas. TSed huic opinioni occurrit hic Phs dices, re demonstatio non est corruptibilium nas per accis M. rdens S mssa sensbilia sint corruptibilia in particus lari, in uti tamen quandam sempiternitatem nabent: cum ergo demonstratio detur de istis sensibilibus in non in particulari, sequitur * demostratio noest corruptibilium, nis per accidens, sempiternoruvero est per se. Hare ille ubi est formaliter . si Coni Notatus. derandum est ulterius sm Egidium m cum forma rescepta in intellectu qua itellectus intelligit, si abs ras. a conditionibus particularis, oportet Q Hatelles eius , de cognitio eius per se feratur non in rem particularem, sed in rem se abstracta cuius est quida datas rei,qus est obiectum intellectus, ut patet. 3. de Animat scut ergo visus est a se ipsus colori per a cidens vero ipsius lapidis, vel alicuius alterius corpostis,in quo color reperitur, scut intellectus es per se telligere,oc de demonstratione, cum de montatio faciat Lite. WConsiderandum est ulterius fm eundem Nola 4.ς, quia nihil ab intellectu intelli, nisi ut est actu, α ut habet An alogia ad formam, unde omnes partes diuinitio nas
60쪽
A ditati itioni, dicuntur latinae,*diu igitur in processus per formam,tandiu procedit diffinitio. Qui ndo vero no est processus ulterius Sui suus per formam, sed per conditiones nisteriae: tunc vlterius diffinitio Mon procedit, quia a specie indiuidua non esi processus siue descensus per differentias forniciles: sed mates Males. In specie. n. specialissima iubet Plato quiesces re, igitur sensibilium corruptibilium per se diffinitio esse non potest. EAd primum igitur. 2. resposiim est in obiiciendo .c Ad. . dicendum ιν clia sunt cors ruptibilia in sngulatibus p alterum, uris vero in uri considerata sunt per se incorruptibilia, quantum ad. necessarias habitudines, quas habent ad suas passos res de princieia,Oc ut se de eis est demostratio re diti
finitio,& no pmo ino: uti no se icer Ad alia p3 solo. Sequituri Pho A in. D.f. ibi, Deinde, cum dicit,n eorum, quae sunt 5 e. 4r Articulus secundus. AD SECUNDUΜ sic proceditur. Videtur Putauis. quκ sunt Hisequo te non sit demostratio, nec scientia. 4mam demonstratio es sempiterno et sed qus sunt frequenter,& non semper,no sunt sema Seetidum. piterna, nam sempiternum dicitur esse illud qd se in
per est,ipituro c. si Praeterea, corruptibilium no est demonii ratio ut dictum est: sed ouae non sunt senarim, sum. sunt corruptibilia cum aliquando habeant non rite, post esse, igitur A c. e Praeterea,eorum, quae sunt rarro, non es demonstratio, ne B scictiar ergo pari Ione eo 5 no sema sunt. sed frequenter, no eu demiatio, neq; diffinitio .csed contra est Pns in litera, dicens.
Eorum autem, qus saepe fiunt, demonstratio/nes sunt, di scientiae: ut lunae desectus, dic.
Respondeo dicendum et . . conclusio hurus capi Conelusio. tuli,quae est responsua ad quastum est talis TE Rr, Probatio. quae sipe fiunt est demonstratio. Qi iam conclusione probat Pss dicens. Nam de ecivosi lunae ct solis est C demonstrati λει scientia, quae ut frequenter, oc non semper accidunt: ergo eorum,quae saepe fiunt, est des Notandum monstratio. PSed considerandum es φ eclypsis tui primum. Mati similia, quae n5 semper fiunt, possunt duplici Quae non ter considerari .RVno modo in particulari,ct tunc lemn liani non sunt semper,de isto modo de ipsis non es demo dupliciter statio,neq; scientia per se. TAlio modo in uri vides c . piat. licetinium ad rationes ures terminorum, Δ aseo moea,quae non semper sunt. s. qitum ad esse exi sentiae, semper sunt id tum ad esse essenti vel lium ad habitudinem terminorum: unde eorum,qus non sempersunt, in*tum semper sunt,est demonstrati . re scien Notan. i. tia non in*tu semper non sunt, ut innuit hic Pss.cConsiderandum ea ulterius fm Egidium m in domo iis ratione, qua demon stratur haec conclusio, vis delicet luna eclypsatur, sevi in qualibet alia demonssratione, triareo uiruntur, videlicet subiectum. Ultima, 5 passio. s. eclypsis. Oc medium. s. interposita o ter inter solem re lunam quae es causa eclypsis lunae. Manifes tam est autem Q in vii considerata sunt semper, cum uti sint ubi ,α semper. Non enim demonstatur e lypsis de hac particulari luna primo: sed deiuna in communi. Μani se sum est etia etsi eclypsis,' tan ii passi orba de luna, confideret aptitudinalia
ter, ut supra declaratu est, semper ese Luna enim semper apta nata es eclypsarulitet non semper actu ed νpiatur: sicut homo semper est ris bilis, licet non sempa ictu radeat. Similiter medium quadam sempiternitatem participari quia posita interpositione textae inter
solam ec lun semper dic necessatio ponitur eclypsis.
Ex quo patet m omnia,quae sunt in demonstratione
eorum, quae non sunt semper, litum ad esse existenstis, semper tamen sunt, si in uri co siderentur, oc ut se sunt Aesic sempiterna ct incorruptibilia, patet solustio arguments.cConsderandum est ulterius fili. D. s. in prς senti lec. τ inter ea, quae non semper sunt, est differentia. TQuaedam. n. non semper sunt fm tepus, sunt tamen semper per comparationem ad caussam, quia nunqi deficit quin posita causa, ponatur effectus. seut de eclypsi tuns dictum es. RQuaedam
vero sunt, quae non sunt semper, etiam per comparastionem ad causam quia causae impediri possunt, n5 enim semper ex semine hominis generatur homo habens duas manus: sed quando p fit defeetias, vel pro pter impedimentum virtutis causae agentis,uel materiae. In vitiis ergo sic sunt ordinandς demonstratio, nes, ut ex uniuersalibus propositionibus inseram uniuersalis concluso,remouendo illa, in quibus postest esse desecius, vel ex parte te oris tantum, vel et ex parte cavst. Haec ille. 4monDderandum es vitestius fm Paulum venetum contra Egidium, et sue eclypsis dicat actum, siue aptitudinem semper illa νIositio,luna eclypsatur, est demonstabili 1, Atum ad abitudinem ex nis, quae sunt semperi quia sicut causa dicit relationem ad effectum ita econuerso . Sicut enim non interponitur terra quin sit eclypsis, ita n5 est eclypsis an interponatur terra: unde de luna pol demonstrari e lypss siue dicat actum, siue aptat udis nem per hunc modum. Quandocun in terra interposnitur inter solem dc lunam,luna eclypsatur. Sed qns uni sol est in capite vel in cauda draconis, terra i nsterponitur inter solem ec lunam: ergo quandocunm sol es in capite vel in cauda draconis luna eclypsiccsed haec sententia videtur esse contra ea, quς supertius Phylosophus adduxit. Probauit. n. supra m des mons ratio est eorum,qus sunt per se, re ς coclusio demonstationis est per se: sed qucido Myrsari dicit actum, is a proposito non est per stiluna eclypsatur, cum praedicatum possit subiecto abesse praeter eius corruptionem, unde magis adhaerendum est opinioni Egidii in hae parte, G sententiae huius opinionis. Q Ad primum igit re ad alia patet solutio ex dictis. C Quxsio. 22. de principiis demons rationum oc
CENERALITER nunc cons derate resatquas liter demonstratio non procedit ex principias commnibus: sed propriis. ECirca quod quaerunt ut duo. Turimo virum demonstratio procedat ex principiis comunibus.7Secundo viruin correlativa, qui Phylosophus infert in hoc capitulo ex principali conclusione. sunt sufficienter athgnata. CSequitur in Phylosopho, re in . D. s. Quoniani autem manifestum es. P CArticulus primus. AD PRIMVN se proceditur. Videtur-des morimatio procedat ex comunibus. CNam sicut se habet causa uniuersalis ad effectum particularem ita se habent principia clam tima ad coclusionem dem 5 serabilem, sed causa uniuersalis concurrit ad prodibetionem cuiuslibet effectus particularis: ergo princi pia comunia demonserationis concurrunt ad sciens Dam conclusonis, repet consequens ingrediuntur demons rationem. CPraeterea, illa qus sunt Imediatiora eones usoni demonstat ,magis ingrediuntur de monti rationem G qui non sunt ei ita Imedicta: sed prine pia comunia sunt Iinediata ora coetuso
ni S principia propria,quia Fin auctore libri de Causis,causa uniuersalis immediatius agit in essectum,