장음표시 사용
131쪽
T SI pecuniae nerui, & vires sunt rerum agendarum : robur tamen imperij, non est in pecunijs , quibus sapiens gloriosius ducit non egere, quam abundare: sed in rerum intelligentia versatur, & doctrinae sagacita . lG. Ncq; id solum, quia animi egere, muserrima est egestas, sed etiam quia intelligenti earum rerum. uas vulgo suspiciunt, non dissicilis est copiata. Nam arti,&octrinae omnia parent, quae in bonis, homines censent esse optima. Cum igitur principium, & fundamentum doctrianae sit ingenium, doctrina virtutis .virtus bene institutae Reip. nulla laus est imperij, quae non videtur ex sapientissimorum virorum ingenio proficisci. Quantum autem quis virtuti, quantum doctrinae, quantum publicae utilitati tribuit: tanti ut ab aliorum infinitate, qui in Antiquissima, & praeclarissima BOSSIORUM familia floruerunt, recedam)certe
summi, Amplissimi Magistratus Praesidis Si MONISi Bosiij
angenium omnibus scientiarum dotibus locupletatum faciat op tet. Sensit urbs Mediolanum, duobus potissimul' temporibus, quanta vis, in eo sit sapientiae. Vno,cum in summa ca
ritate annonae, fames, qua mortales necabantur, eius unius
studio est depulsa, quam uniuersi simul ciues poterant augere, non poterant leuare: altero, in ipsa etiam pestilentiae comtagione , quam semper, in ipsa periculi flamma, tanta pietate, tam singulari ossicio, totq; muneribus oppunauit, ut illam tandem urbi uniuersae exitialem, non oppugnasse, sed expugnasse videatur. victori tamen non minimum deinceps reis - mansit
132쪽
Mpophthumata de Inte dentia. 33
nsiit negotij. Nam com Agri propter pestilentiam valli,&deserti, nihil praeter famem, de sterilitatem ijs afferrent, qui superstites remansissent: ingruit statim tanta rerum in piam egestas, ut nihil Sol unquam viderit ea urbe neq; mil rius simul, neq; propter opem statim a SIMONE N , quasi de Coelo allatam, Beatius. Sed quid ego haec Θ is ille eli,
qui non adeo videtur sperare, vel spirare potius, quam spirando, dare rationes certas, & praecepta rerum agendarum & vitandarum, quae habet ordinem , &quasdam in agendo, e rare non patientes vias. Quocirca ille a Rege Regum P Hia LlPPO propter innumeras, singularesq; eius Virtutes, ad plurima publici muneris officia ascitus: virtutis plus dignitatibus semper attulit, quam illi dignitates attulerunt honoris. Magistratus demum ordinarij Praeses minime appetens, nedum petens, factus: in eo munere continenter clementiam sie ueritate: Se seueritatem clementia temperauit: iustitiam vero tanta perpetuo honestauit obseruantia, morumq; grauitate, ut non iurisprudentiae alumnus videatur esse, sed opifex, de
auctor iuris, & iustitiae . quorsum Nihil em Nerium administrantis intelligentia, nisi imperi j sanitas, conlatij lumen, populi robur, de rerum omnium assiuentia . Doctrina vero iliata diuina,&recundita Cardinalis P. ALDOBRANDIN I,
ea est cui omnia obtemperant, cum armatura sit rationis,quae
omnia vincit, atq; sibi subi jcita. Haec est quae, & iusta cognoscere, de vera loqui, Sc grandia operari docet, . Quae v ro de intelligentia fudit Apophlegmata eorum, index hic est. a dead Re pirare sine iurePigentia non post imperium. a af Od sinuosa sit ad doctrinam ita .r ae OI Imperium p.ir sit Imperantis doctrina.. α-amodo paretur ductrina.
133쪽
i Guod cum ingenio crefiat, o decrescat, eruditio. ε auod fabuti lumen fundunt, ad res omnes, ingenii. uod ad Imperandum maxime sit accommodatus,qui plussa M. a God Principis non minus augussa sit sapientum amiliaritas: qua apientibus principum ,gloriose , in νtitis. y αuod Principes in primis probentur, qui Musarum sunt alumni,' i o uod Principis gloria sapientia ect depascenda. 1 αuod Palgadis doctrina, Principum sit instructio, ces duiphia 1 2 aeuoclea intel gentia maxime probetur Principis, quae minime
ι 3 Quod mir intestigens ex aliorum erroribus addiscat, quid age dum sit. 1 Moda erfectam ruitam nemo perueniat, nisi octrinaesemita. 1 s αuod viri sit eruditi quid res, tempus; poHulet, odorari. 1 6 αuod vir doctus quae sunt diuina, sentit in humanis, ω quae
1ν uod nusia sit,apud sapientem moluptatis auctoritas. ν δ aeuod abys,alius sit doctrinae gustus. is Vuod periculosius sit Sellam aduersus sapientem,quam contra exercitum fortem. so God Ars procreatrix sit omnium scientiarum. a r Guod mirtutι literaria cedat res bestica. 'i οa a Vuod exitum in literis inuenire sit di scile. a 3 αuod arcti sima sit cum mirtute societas doctrinae. a uod res sit laboriosa doctrina. a s God Doctrinam qui habet, controuersiarum omnium babeat
ac AEuo solus sapiens sit diues.s 1 quod sapiens pater sit patriae. a 3 God Doctrina supremum honoris gradum sibi mendicet as God Nefas sit aduι sui viros doctos sauire.
134쪽
ligentia non possit imperium a. f. M , T Hominum decus est ingenium: ita ingenij I l lumen aequi & iniqui intelligentia, qua unu Pi i uersa reguntur. Nam sicuti Abies, quae arborum omnium est pulcherrima, ramis omnibus truncatis, vix relangues cit, solo autem cacumine rescisso, si tim moIitur: ita imperium, etsi patiens est: plurimorum in-co modorum ; Vna tamen reru intelligentia sublata, quia non est patiens ignorantiae, statim intereat oportet. interrogatus igitur ubi bene viveretur, ibi dixit,ubi no exulat scientia Non
enim qui spirat, sed qui vera, & falsa intelligit, vitam agit hominis . Itaq; Arist. solitus ea dicere, hoc interes inter doctos,& indoctos homines, quod interest inter vivos,& mortuos.
VI A ex domina virtus,ex virtute Delicitas manat humanae societatis, qui doctrinam deserunt in imperio, non solum videntur principium, &fundamentum comunis salutis deserere: sed etiaSed multae sunt in doctriae campo, errorum fi xiones,& diuerticula. consueuit igitur dicere,curiosos in lit ris facete intelligendo,ut nihil intelligant. quae enim adsunt negligunt, cluae remota sunt, & retrula perquirunt. Sic Thales ab Anicula es irrisus, qui cu Astra contemplaretur, in Scrobem,cui imminebat incidit: tum inquit illa, an qu ob oculos habes, n5 videns, quς procul absunt potes videreino minus a tis est interdu pauca quaeda dediscere:quam multa addiscerS
135쪽
Imperantis doctrina. III. Vt gnarus est veri, & salsi, eorum habet cogntitionem , quae sunt, fuerunt, & futura sunt: sed quia sons,& caput veritatis, poli Deum immortalem, est sapientia: solet sapientiam rerum omnium mensuram esse dicere , ex quo solus sapiens nouit imperium, in quo sunt omnia, reger . Quare,&Scipio Africanus Paediam Cyri,de manibus non ponebata: & Camis Ius Magnus studia bonorum artium summo exarsit Studio. uterq; imperium magna cumulauit felicitate, ille in armis: hic in literis. Nam Parrhisiense Gymnasium, & Papiense, accersitis, undiq; doctissimis viris instituita.
Doctrina. IV. V M Scholaris quidam disputantium refugeretcticulos, nec adduci posset, ut cum repugnantibus 1ssereret, facis addiscendo,inquit, dum re-. is disputare, Vt nihil addiscas. quae enim v ra est doctrina, digladiandi neruis paratur, & viribus. Ideoq; Minerua ab antiquitate fingebatur armata, quia doctrina nullis, nisi acriter disceptantibus fit praeda .
ω decre sat eruditio. V. invrNTELLIGENTI A res est ait, fundo,& snami carens, ex qua tantum hauritur, quanta cuiq; Vis . se eit ingenij. Gordianus igitur Imperator, maiora Impcru
136쪽
Imperij praesidia posuit in literis,qua in armis.illa enim imperant: haec imperata faciunt. Quare us', adeo literarum fuit studiosus, ut pluris fecerit libroru,quam auri,vel argenti Thesauros.habuit enim in Bibliotheca lexaginta duo millia librorii.
ad res omnes, ingenij. VI.IC V T l quae aperta sunt, atra nocte obscura tur omnia: ita splendore veritatis obscura illuminantur uniuersa. interroganti igitur cuidam qua luce, quae latet imperij felicitas, esset inue stiganda, veritatis resipondit. Lampas veritatis lucet etiam in fabulis omni sole clarius. illae enim tectis verbis grandia: hic aperta luce, leuissima quaeq; etiam illuminat. Nam ut strabo refert , & Graeci scriptores Omnes testantur, lampades Mus rum, sunt fabulae,quibus restinctis,obscuratur ingenij lumen. fuit enim Ars poetica, omnium disciplinarum antiquissima, Haec olim docuit quaecumq; ad veritatem, hominumq; m res pertinent. proinde vetres, solos poetas sapientes esse arbitrabantur. illi enim in erudiendo magis fidem faciebant fabulis: quam Philosophi argumentis.
si UOD AD IMPERANDUM MAExime sit accommodatus , qui plus sapit. VII.
ANTI literae apud Aggvptios, sunt habitae, Ut qui
rudis esset literarum,uir tantum inter mulieres: mulier vero inter viros haberetur. Quoniam igitur vi-Il scit, non mulieris imperare mortalibus . interroganti quid Princeps in almis sibi deberet comparare subsidio: rerum re-G spondit
137쪽
spondit intelligentiam. Nam Dux , & Imperator doctrinae expers, quasi cassus lumine,caecus caecos ducit. id Philippus Macedonum Rex cum odoraretur, Nato sibi filio Alexandro , ei felicitatem a magistro A rist. non a Patre rege auspic tus est,cuius extat Epistola haec. Philippus Arist. salutem. scito filium mihi genitum esse: qua de re ingentem Dijs habeo .gratiam: non adeo quia natus est, quam quod Aristotelis, a quo potest erudiri, natus est tempore. spero fore, ut edoctus abs te, dignus fiat regno paterno. Val ,
Augustassit sapientum familiaritas,quam sapiensibus Principum,gloriosa, s utilis. VIIL
VEMADMODUM homo, ratione caeteris praestat animantibus: ita vir doctus eruditione imperitis hominbuis antecellit. Quare solitus est dicere, Principi non minus gloriosum esse
eruditorum hominum commertium : quam Principum, erudito viro utile. Praeclare id loquitur etia praesens exempli testimonium. Archelaus n. Macedonu Rex, Euripidis fami Iiarita- , te vehementer oblectatus est. sed Poeta ab eo rediens, prae malevolorum inuidia, ab eius canibus est laceratus . cuius rei ille dolorem, non solum lugubri veste, sed etiam crine tonso: mutisq; propteria immane scelus,de medio sublatis,demsistrauit.
probentur, qui Musarum sisnt alumni. IX. VIA arbor no n sua, sed surculi fert poma, inqui
bat pluris esse principem bene educari, quam m girifice nasci. Vix enim perperam agunt Musarum amici:
138쪽
amici: vix non sapienter alumni. Quare M. Antonius inter Cisares singulari exarsit literarum studio.diligenter enim admodum singulas quasq; disciplinas perdidicit,& piaecipua Grammaticen : in qua praeceptores latinos habuit Trasium t Aprum : Palaemonem, & Proclum, cui tantum detulit, ut ad consulatum usq; prouexerit
EMADMODUM sine cibo, certus est viven-3M ct cis interitus: ita & ratio sine rerum intelligentia,& honor, sine ratione, suo quasi destitutus pabulo, statim interit. Quocirca consueuitvicere,principis gloriam sapie tia esse depascendam: duo ad eam, puero Principi addenda esse calcaria: unum inscitiae pudorem, alterum doctrimed cus: quorum in utroq, acres sunt aculei, &stimuli. Hi sunt meo quidem iudicio in principe Historiarum lectione, velu
ti quadam cole, exacuendi. ex ea enim virtutum omnium
exempla depromuntur. Non hebetes, fateor, & statuae,& ima Agines heroum, ad gloriam habent aculeos: at Historia habet acerrimos. Nam tanto praestat imaginibus,& statuis, quanto corpori praecellit animus.
Principum sit i ructio , σ discriplina. XI.
CISCITANTI quae ars, 3e doctrina esset Pri cipis: non quae ab Aristotele, aut Platone, sed quae a Pallade respondit est prosecta. ideo enim Pallas G i effing tur
139쪽
estingitur armata, Vt intelligamus sapienter magis, quam sorialiter esse pugnandum. Hac instructus C. Caesar: Scipio & Fa bius Maximus, nihil oppugnauit, quod non expugnavita. docte id in primo Odysseae Homerus. Nam quorsum quod Iupiter ubi ad 2Ethiopes diuertit, Phoebum inter epulas ad cytharam canere iubet,Gigantaeam victoriam Z quia, ut hoc patet argumenti testimonio, nullus neq; est, neq; esse debet principibus iucundior, quam Phaebi, & Musarum sensus. Nam eorum , & concentu , & consensu ad scelicitatem ducitur
xime probetur Principis, qua minime norit otiari. XII. E M E N & causa felicitatis, in imperio ars est, &scientia principis. Nam quemadmodum male imperanti infelix est obsequium: ita qui imperanti prudenter, obtemperant, felices redduntur, &beati. Sciseitanti igitur quae ars laudaretur in Principe: ea dixit, quam,qui possidet Sol nuquam videt dormientem.quo responso docuit rerum intelligentiam in Principe parum valere, nisi solers sit, & diligens. Sic Pyrrhus Epirotarum rex la
datur, qui etsi omnes suae aetatis Imperatores virtute, &gloria anteibat, ita tamen semper publico incubuit commodo, Ut per omnem aetatem ab otio semper abhorruerita.
140쪽
ε Ophthemata de Duggentia. IorcYOD UIR JNTELLIGENS EX
aliorum. erroribus addistat quid agen
CIsCITANTIBUS aliquando amicis,ubi maxime intelligentes redderentur homines, nullum respondit, viro prudenti locum vacare instructione. dedisciplina. fundamentum enim, & radices eruditionis, qui prudens est, habet altiores fere in stultis, quam in sapientibus. Nam, ut placet Xenophonti sicuti Oeconomicis; & amici prosunt,& inimici, eo quod illi honesta am intrhi turpia accusant: ita qui studiosus est, & vigilans, non solum ex bonorum exemplis, sed tiam aliorum erratis fieeruditior.
nemo perueniat, nisi doctrina semita. XIV.
v EMADMODUM transa tu verbum,'& significantius, & illustrius est proprio,
ita per allegoriam,quae omni iucunditate est referta, rerum figurae, venustius, quam tys, res spectantur. Quare, ut olim Isocrates, ita sapientissimus hic Antistes dicta, ac responsa sua,artis sale aspersit. consueuit igitur dicere eum deismum artem tenere vivendi, qui calleret Homerum . nec fatiso . Nam quorsum Homeri, & Ilias, & Odyssea 3 illa vitae, quae in actione : haec, quae in contemplatione consistit, habet figuram: quarum altera mundum coelestem: altera clementarem est complexa : quorum ex utroq; quae perfecia est, essior