장음표시 사용
111쪽
sunt, ct inita ipso tantum suo esse agunt, qMcquid agunt: sic Oanima vita propria essentiali nutrit, auget generat, II b at, senta os reliqua exercet munera,quae ipse sunt tributa: Ipsa quoque imagin tio praepotens solo quodam sui actu varηs motibus flatim asticu compus. O diuersis inducit qualitates: Quinetiam, ut tradunt Theol gi, Da mones imaginationibus tuis abique alio inIlrumento vel actapasm mirabilia faciunt subit3, ct ut fera eorum voluntas, enicacissimos radios inde emittentes, ac saepe motibus imaginationis sua formas mirabiles ostendentes eis qui talia in licere valeant. Multo
magis opifex mundi ino esse is est ipso intelligere submentiam exhibet νniuersio. Mens enim diuina nullo inalget, scd in natura propria permanens omnia producit, mouet; ct cum sit incorporea, ct indiuidua mundum fabricat corporeum, plane diuiduum. Quid enim mirum siquidem ex minimo saepe femine vassum animal Llulat ex tot, tantus diuersis inter se membris coagmentatu . Haec Porphyritis,quibus ea pollunt adiungi, quae de Deo,& Intellectu in hanc sententiam differuntur lib. s. cap. 2 . de diuina secundum .Hgyptios philosophia: in Deum inquit autor, per tonsultationem agere non dici mus , alioqui eo prius aliquid esset. Quoniam meditando, atque deliberando ex aliquo prioreprofessicimum, Cum tamen Deo nihilpriussit sed hicprimus omniu, quemad- dum neque eadem quicquam pullarius. Porris cogitatio exprincipiis
ad conclusiones perficitur, principiat per sensum cognosci possunt. At Intellectus nibit eorum quaesentiripoliunt, perbensum cognostis: Quia ub intelligibilibus incipiens in eadem desinit. Ex qvibus manis him eIl hunc meditando atque deliberando ad ea non desiendcre, quae in sensum cadunt. Itaque mult3 minus primus rerum omnium opifex meditatisne,deliberationes indiget ad regenda animalia,aut eorum quicquam, quae munda tam supcriore, quim inferiore tant, nentur . Res autem consulto, cogitatos ita fieri dicuntur,quod cil momnia in sapientia Eutis primi procreata simi, eadems di tincta secundum rationcm propriam, o quae cum altera specie coicari nullo modo potas,non alius vllas lapiens quantumuis diligentiam ad deliberandum adhibeat,res alias illis similiter pariteret perfectas pollua υἰuere. Cogitatio vero ad ea, quae nondum sunt absoluenda adi
112쪽
inentum assert,cum quis prius conlultat,quam agere incipiat. stu is in illa eum,qui consultat,prius nosse oportet quid agendum sit: σsi quid ea ratione effectum fuerit, ei.quod antea cogitatione erat cia prehensum, dismile non a parebit. At cum aliquid ab alio enicitur,ei,quod per solam essentiam agit,non ess praecognoscendum Q le sit id,quod esciendum est Quoniam tale tantum escis,quale esse
decet: atque idcirco ad agendum alto adiuuante non indiget, nec an regressa cogitatione. Ex his patere potest Mentem neque argumentando, neqtie aliquibus instrumentis utendo mundum condidit te, neque praeterea ex quadam rationis discursione illi prouidete,& singula in ipso disponere sed sua prorsus natura, &ellentia, quo pacto dicimus Solem non considendo. sed sua vi, & natura illuminare id, ad quod potest ipsius lumen pertinere. Nominatur tamen aliquado rationale quoddam in Mente consilium , quoniam cuncta sic ab illa constituuntur, 3c sunt constituta,ac sapiens aliquis faceret consilio, di argumentatione .
suomodo his mundus a Mente adeo dissimilis
ex ipse Mente potuerit emanare. I
L licui illud moueat admirationem,quo
modδ ex Mente, in qua omnia sibi sunt amica simulque coniuncta, nihil sibi, aut alteri contra- rium: neque aliquid solitarium, vel a caeteris destitutum, potuerit hic mundus emanare, in quo alia alijs aduersantur a se mutuδ separata,& cdm res nullae sibi sufficiant, alijs bellum inferunt,ex quibus seruantur. Nam que inadmo modum in ratione semini inserta simul omnia, in eodemque sunt, nihilque cum alio pugnat,aut dissidet,aut impedit;& in animali, quod in lucem ab ipsa euocatur, alibi est pars alia , atque alia impeditur, hediturque ab alia, sic utique ex Mente
113쪽
simplici, 8e ratione ab ea in materiam defluente potuit viridi uersum pullulare , quanquam an eo alia sint amica inter atque salutaria,alia inimica,& pernuue ar& partim volentia, partim nolentia vicissim se dis perdant,iplaque pugna mutua sibi asserat generationem,& corruptionem. Nec Menti istud
vitio vertatur,quoniam hae rerum naturet inter se dissidentes in mundo sunt necessariae, quod mutua earum contentione quaecunque mortali conditione sunt generata, immortalitatem consequuntur. Deinde cuin quae in primo rerum opifice summa est concordia, suminaque plenitudo in naturis inserioribus multum degeneret,atq; ha quo magis a primo principio dimouentur, eo sorte deteriori asticiantur, patet hunc mundum ex his partibus necellarib coalescere, quae graues
inter se gerunt inimicitias, siquidem cum multum abin a suis premi opifieis persectione partes plurimas in se coercet,quq quod satis est non habentes cum alijs pugnant,ut quod deest, aliunde vendicent. Interi in vero aduersus tantam dillensionem prouidelia singulis ad seipia, & ad uniuersum magnum amorem inseruit, quo illa se inuicem arct: complectentia ad salutem totius mundi concordissime conspirant. Amplius Mens non potuit uniuersum condere quod sui esset aui simile penit lis,aut dissimile . Simile non poterat, quia quod efficitur,patitur; & quod patitur,aprς stantiore patitur. Dissimile non potuit, quoniam quicquid agit, ad sui similitudinem agit. Igitur factus est mundus aliquo modo similis,alio dissimilis. Et cum illa sit unica,vm uel sum est unum,& non unum, Cum omnia in se coerceat, mundus continet omnia, & non omnia- Cum immobili aeternitate contineatur, mundus est aeternus.& non aeternus. Etenim quia unus est nititur m iame ad immortalitatem,siquidem non habet socium,aut conistrarium, a quo destruatur; quia non unus, quodam modo fit compos mortalitatis: Ex contrarijs enim partibus, ac mutua corruptione inter se grassantibus est coagmentatus. Eius igitur aeternitas in successione consistit, unitas in cotinuatione. Qua vero aeternus, rebus Oibus ex Ornaturό quia non aeternus
114쪽
De Providemia liber unus. Io 7
non omnibus rebus si mi l eli expletus. Demum Mens archia tectix totum mundum,ut illius ferebat natura, secit pulchiu, sus icierem sibimet amicum, & partibus suis tum maioribus, tam minoribus aeque conuenientem. Qubd si aliquis monente Plotino lib. I.de prouidentia mentis aures ad hunc voluerit connertere, forsitan audiet ita loquentem . Me proculdubio
fecit Deus, atque ego inde factus sum per se Iius , ex tun9.s animali bus constitutus,mihi ipsi fusciens .mihi penitus satisfaciens nullius indirus auoniam omnia tu me sunt animalia , simul atque planta,
cunctorum natura generabilium. Dij quamplurimi. Daeminum populi bonorum, exercitus animorum, homines virtute si lices. Neque enim terra sola ornata quidem en plantis omnibus, ct omnigenis animantibus.neque tantum rique ad mare potestas anima se dissuis dit,aer autem totus, o aether, totum , c aelum anima, vitai caret.
rerum animae illis quoque sunt omnes bonae . vitam stellis suppeditantes, reuolutioni , caelesti ordinatis ae , simul f sempiternae, O
ad imitationem Mentis in circuitum agitata sapienter circa idem semper, nihil enim quaerit ea trinsectis. Praerea quaecunque in me suut, appetunt quidem omnia bonum singula verὸ pro facultate propria conssequuntur dependet enim totum ab illo coelu,tota quinetiam anima,amplius Di, qui in partibus meis regnant item animalia omnia, simul ct plantae. denique se quid etiam esse in me videtur inanimatum. Tum verὸ alia quiti m e flandi tantum participia νidentur, alia νοὸ uiuendi,alia sentiendi, alta iam rationem habent, alia totam denique vitam: non enim aequalia stasm in rebus non aequalibus requirere decet, neque ut digitus videat exigendum, sed oculo
id eu asgnandam, digito autem aliud quiddam desiderandum; id autem ere,ut sit digitus, proprium oscium peragat. Haec fingit
Plotinus mundum de se ipso gloriose praedicare. Caeterani cuncta, quae a mundo amplectuntur, Mentis imperio subij. ciuntur, illaque adeo recte, atque ordine singula disponit, ut si quis persectissime valeat ratione discurrere, vehementer obstii peat. Nec quisquam pemit betur, quiued in mundo non si eadem retum omnium coditio,& dispares formarum gradus conspiciantur, nam hoc illius persectioni, & pulchritu-
115쪽
dini plurimi m conducit,atque ob inmqtialitatem,& dissimilitudinem insitiabilem hic admirabilis rerum omni u decor spectatur,x maxime commendatur. Preterea,ut scriptum est lib. I . secretionis secundum AEgyptios philosophiae cap. 9.quoniam non erat rationi consentaneum, Ut quod procrea tum est,unum esset omnino, suoq; autori omni ex parte qquale, num esse oportuit ex pluribus compositum: Ex pluribus autem similibus componi non potuit, alioquin de his uno susticiente alterum fuisset ociolum: Itaque ex dissimilibus procreatum hoc oportuit singulis eorum seorsum existentimus secundum sorinas proprias. Qui igitur Mentem vitupe-21t,quid agat,& quo temeraria arrogantia eum deducat, non satis habet perspectum. Hoc errore plerique caecantur, quddeos crassis inscitiae tenebris circunfusos latet, qnae, qua lisquest pulcherrima mundi constitutio. Atque isti haud absimiles videntur illis, qui pictura , muscaeque ignari fidicines, de pictores accusant,quod non eundem sonum chordς omnes remittant , atque non unus tantum color in usum veniat, c um tamen pictores suas imagines varie excolentes congruos colores singulis locis distribuant; & fidicines chorda alium, quae summa est, alium, quae infima, lonum emittente, atque illa acute sonante, hac vocem grauem prosundente dulci, Miucunda harmonia aures nostras compleant. Quinetiam non
aliter faciunt,ac si quis propterea tragardiam vituperet, quod cuncti non sint heroes, qui in hac loqui inducuntur, sed aliquis in ipsa vel fimuliiij ordinis, vel agrorum colonus, Vel ineruditus,infimaeque notae homo loquatur: Atqui actio tragica pulchra non erit,si quis inde in serioris fortuns homines tollat, cum ipsius pulchritudo per hos quoque non parum
compleatur. In eodem errore versentur,qui aluitiarum,pax pertatisve gratia de Mente conqueruntur,eamque repraehendunt,qubdaequalia in his non contingat distributio. Hi prorsus ignorant, quia boni aequalitas in his rebus, quae sunt ad Hentitiae,S omnibus sortunae telis propositae, nequaquam C stexpetenda. Nec omnes in sublime tollii queunt, nec omnς spossunt
116쪽
possunt reges euadere, ac imperium inter alios exercere, quemadmodum nec omnes huiusce corporis partes eadem possunt habere dignitatem, idemque munus sustinere. Isti praeterea non considerant, quam sit sacrilega illius hominis temeritas,qui de consilijs diuinissimae Mentis audeat iudicare, quae non unius hominis, sed totius orbis; non ad instans tempus,sed ad omina pariter secula sibi proponit utilitatem. Quapropter leuiter, tranquilloque animo ferant se pauperes esse, illudque memoria teneant se non sibi solam natos esse, sed etiam rerum uniuersitati, immo ponas huic, quani sibi ;naturaque ita comparatum esse,ut quicqnid incommodi nobis accedit,id mundo maximas asserat commoditates, qui ortus nostri praecipuam sibi partem meritis: vendicat. Etenim
cam hominum natura sit mortalis, proptereaque multarum rerum indiga,videlicet agriculturae,architecturae, fabrilis,cς-terarumq; artium,quae ad cultum corporis necellarium pertinent , meritis ac decenter orbis totius optimus gubernator
fic homines disposuit,ut alijs paupertas, alijs diuitiae distributae sint,ut qui opibus abundant, materiam subministrent, qui
verbsunt Inopes, exercitatas artibus manus admoueant Et hercule si omnes homines in aequali dignitate essent constitati, humanum genus penitus aboleretur ; nemo namque pro alterius commodis curam, laboremque subiret, nemo aratris terram verteret, nemo sementem agris inspergeret, nemo messem faceret, nemo denique uuas legeret, vinumque exprimeret. Non est igitur, ut quis hanc rerum varietatem grRuiter serat,aut Menti totius uniuersitatis gubernatrici indignetur, quod non omnes homines in eisdem bonis, osticiisq; versentur. Sed haec relinquamus,& quot, quaeue munera in hoc prouidentiae oscio persoluendo Mens dicatur sustinere,breui consideremus
117쪽
Eus'uniuersitati dum prospicit, tria munera coa
gnoscitur sustinere; primo totam terrarum , de coelorum molem fabricauit,multos rerum ordi
nes constituit, & suis quaeq; gradibus disposuit:
altero res 1 se genitas in dispositione conteruat, qua fuerunt inter se colligatae, & ordinatae, quod si perturbentur, conse-stim illas in ordinem adducit, rursusque renouat dispositi nem; tertio cuncta mouet,&sua cuique dispensat, ut cuiusq; natura videtur postulare . Quamobrem cum in mundi constitutione alia quidem veluti tota siuit fabricata ,& alia tanquam partes; a nonnullis loci superiores occupentur, a quibusdam inferiores; multa quiescant, nec pauca moueantur:&rursus eorum,quae mouentur,pleraqRe ex seipsis,& sua sponte cieantur, alia ab alijs agitentur, Mens singula suis quaeque radibus conseruat, & pro cuiusque conditione sua muneraispensat, ita ut generalia totis, particularia partibus. praestabiliora superioribus,& minus praestantia inferioribus distribuantur. Nec quae stabilia, firmaque sunt, ad motum impelluntur ; aut quae ex se sua vi mouentur, quiescere coguntur, sed cuncti suae naturae conceduntur, &haec quoquo modo moueri,illa manere permittuntur. Verum hςc osticia non Q.
iii in a Mente praestantur,sed etiam a Deo patre persoluuntur,& a totius uniuersi Anima aliquo pacto attinguntur, quibus una cum Mente generalis Prouidentia coaptatur. Eadem OL ficia sprimum excipitur a sphaerarum, stellarumque animis, ct Daemonibus ipsis ministrantibus in uniuersitatem proficiscuntur, & longe, lateque sanduntur. Summus enim opifex ea lege
118쪽
r e prouidentia liber unus III
ea lege hos,& illas in naturae digestione constituit, ut pro Viribus omnia attingant, quae ad exactam mundi curationem possisn t pertinere. Nec vero quis piam existimet munus pro- Midentiae interrupte a Dib exerceri , atque hos ex interuallo istis caducis suam adhibere curationem, ut scilicet tunc mortalium curam suscipiant, cum ipsorum res in maximo distriamine versantur. in pristinam , aut etiam persectiorem conditionem omnia reuocaturi; Enimuero Dii,qui sita natura sunt
boni, continuata prouidentia necessario utuntur, quae propria est eCctio ipsorum bonitatis. Accedit, qubd quia continenter fluunt, & labuntur omnia, ne temporis puncto haec pol sent in ratione rerum permanere, si vel exiguo interuallo ipsis de ellet diuina prouidentia. Q apropter Synestis nullo pacto est laudandus, qui in orat. de prouidentia finxit prouidensiam, non veluti matrem, quae cum modo in lucem dederit infantem, in quibusq; incomodis depellendis est occupata,ne insans a se editus omni ope. & auxilio a natura destitatus in aliquod detrimentum incurrat, sed tanquam matrem,
Ne vires, de arma iam soboli suppeditaverit, quibusque utilio praecipiat,ut nocitura per se propulsando tuam ipse tueariir incolumitatem. Ex h. sconstare arbitror nos prouidentiam poste distini re actionem Deorum i& Demonum,qua res omnes lirii ulce mundi essiciuntur , conterirantur, &in fines s bi consentaneos proficiscuntur. Nunc Deorum nomine intelligi velim de prima rerum principia, δc coelorum, elementorumque animas , qaibus Academicorum est consuetudo Dei nomen attribuere . Hi res cunctas in proprios fines diti. gendo & rebus lingulis suas impartiunt, communicantque persectiones,& totius uniuersitatis commodis optimc prolpiciunt. Apilleius lib. de Plat. logm. finitul prouidentiam sententiam diuinam conservatricem prol peritatis eius, cuius caulla tale tui cipitur ossicium . Chalcidius in Timaei enarratione. Principiὸ inquit, cuncta quae sunt, O ipsum mundum contineri. rigim principaliter quidem a summo Deo, qui eΠ summum Lonum x ra omnem Iubstantiam, omncv. 4. naturam, Ginimal
119쪽
ne, intellectuli melior ,quem euncta expetanti eum Ipse sit pleni perfectionis nullius jocietatis indigus: de quo plura duι nunc exorbitare est i Deinde a prouisentia. qua est post illum summu
fecundae eminentiae, quam votiv Graei uocant. En auram intelligi bilis essentia aemula bonitatis proprer indefessam ad siummum Dia/conuersimnem: ERI ei ex illo bonitatis haustas, quo tam ipsa πη lux, quam catera, qua ipso autore hon flantur. Hane igitur Dei voluntatem, tam i sapientem tutelam rerum omnium prouidentia homines uocant, non ut plerique existimant ideo dictam, quia ma- currit in uidendo, atque intelligendo prouentus Dureos, sed quia proprium vi diuinae Mentis intellige=e, qui en pronius Mentis actus, o G Mens Dei aeterna. ra igitur Mens Dei de intelligendo aeternus actus: Sequitur hane prouidentiam fatum, lex diuina promulgata intelligentia sapienti modulamine ad rerum omnium gubernationem: O equirer huic ea, quae secunda Mens dicitur, id est Anima mundi. Hactenus Chalcidi usi Dixerunt alij prouidentiam Dei esse ipsius propriam Bonitatem, ut in institu
tum ordinem, in luuque nnem rem unamquamque dirigit,
atque ordinat . in qua dissinitione illud animaduertunt,quhd Bonitas est propria Dei substantia, ac proinde illi ingener
tum esse rebus cunctis prouidere, quando quidem, ut Proclus inquit lib. I.de Theolog. Plat;si prouidere non esIet Deo naturale, nec profecto ipsi natura boni inesset,nam quem ad modum uita uitae, & mens intellectricis illuminationis est conditrix, ac omne primo ens in quavis natura secundo entis vim habet generandi, sic bonum boni est erogativum. Quocirca cuna haec sit natui a Dei, sequitur, quω sicut nullo labore ignis calefacit,& homo ratione utitur, ita Deus nulla difficultate squod Epicurus intelligere non potuit terrarum magnitudini, marium amplitudini, caelorum immensitati, mundoque demum uniuerso prospieiat, & cuncta sine molestia aliqua, & pertubatione iugiter curet, atque administret.
Ad ijciunt, quia haec ipsa diuina Bonitas trifariam potest considerat i, nempe ut est in Deo,& abso tὸ: secundo quatenus Per eam res cunctae bonae lanu postrenio quatenus illius boneficio
120쪽
De Prouidentia liber unus II I
aeesiclo singulae res, quae bonae sunt,in fines suos,qui similitet boni sunt, destinantur. ac diriguntur ; sub hac tertia notio. ne diuinam Bonitatem nuncupari prouidentiam . Nec desunt, qui prouidentiam explicent summam in eo, qui mundi est opifex, & admin istrator, rerum omnium rationem. Zeno diuinam prouidentiam esse mundi natura artificem,con. sultrice, de prouida utilitatum, di opportunitatii olum existimauit. Chrysippus dixit prouidentiam ad id, quod est utile. unumquodque disponere. Quidam ex iis, quae de sato sunt
a Stoicis memoris consignata hanc dei criptionem concinnarunt, prouidentia est aeterna rerum uel Omnium, uel magnatum saltem in suos fines 1 Dj praeordinat io,quae per seriem,
di ordinem caussarum in eiulanili necessitate perscitur . Alii aliter finiunt prouidentiam, verum omnia persequi non est necessarium. QIoniam diuina prouidentia sese per omnia fundit, singula peccurrit, de ne minimum sui expers ali bi praetermittit, perspicuum est, cur Dil, & Daem, mes a Platonicis uarias mundi partes dicantur sortii i, nam cdna horum essentia.& potentia ubique in se vigens certas, constatutasque habeat huius ualuei si partes, quas maximὸ illustrat, hinc fit, ut illis Oij. dc Daemones credantur praeesse. Neque existimandum est illos propriae nobilitatis dispendium facere aut x Titici, qmbus admiscentur, affici contagione, quoniam ut lumen in se manens absque alicuius extranei permistione diauersa passim illuminat, ita Diis, Demonibusque usu uenire
aequum est sibi pe suaderer Non enim inie habent quidquaadmistum dispar sui, atque dissimilis, neque ex illis, quae gubernant. quid itiam accipiunt. Et quemadmodum Solis lumen quamuis aereat illuminet, nihilotamen minus idem totum continuum est ubique, neque in partes diiIecatur, neq;
ab aliquo clauditur, neque a fonte proprio seiungitur, haud dissimiliter cuiusque Dei lumen totum individuum toti mudo praesi .ler, tametsi cuidam sibi accommodato uim suam praecipuὸ impartiat. Scite igitur Proclus testatum reliquit incom. in Alcio. duo esse diuinet daemoniacaeque prouidentiae ι 2l P attributa