장음표시 사용
161쪽
que placet, non omnia oportet satali necessitate teneri,quo. . niam haec corporis principia nullam possunt uirn habere itiea, quae corporis sunt expertia, cuius odi sunt animi nostri. His quidem cum corporibus in hac uita coniunctis properiso asserri potest, sed nequaquam necessit siEa est ratio, quia animorum ad varia propenso ex causis naturalibus. potest exoliti, extirpari autem , funditus tolli, ita ut qui ad al, quod viiij, uel uirtutis genuo sue Iit propensus ab hoc uia tu iis, uel uiti genere proruis auocetur,non est postum in caut sis naturalibus, sed in uoluntate, studio, diiciplina. Ruisuscam corporis incitamentis animus reluctetur, atque instos
igniculos, ut ait Possidonius, restinguat, nemini dubium erit illum esse liberum & a cuiusuis dominatiqρς solutum. Plotinus lib. umina stellae aliqvid agant scribit naturam nobis deindille, ut passionibus dominari possimus. Etenim praeter, id quod ob ipsam naturam corporis Lis malis sumus circuniaeti, Deus uirtutem largitus est liberam a seruitute. Et lib. de Fato asserit animam a corpore separatam sivi ipsius dominam
esse, atque liberam,& extra sati potesatem , quod fatum, ut seri multorum philosophorum opinio, est quaedam necessitaS ex caussarum corporearum cospiration ς rebus illata, corpori autem insusam minime quidem habere in omnibus dominandi autoritatem, sed propria ex uoluntate posse multae fiacere, atque in pluribus dominari,s probe sit instituta, in paucioribus, si dedita sit uiiijs: Nam duo possunt in fato spectari, principium, quod est Anima mundi, deici , quod ipsum complet, in actumque traducit, cauilae nimirum corporeae et C diri igitur Animae mudi,& aiae ratione utentis par fere sit co ditio, tantum abest, ut haec sati uinculis sit deuincta, ut quinimmo illius sit principium,& possit ab illius legibus seipsam,
S proprium animal vendicare: Sub illius tamen erit autoritate, si propriae maiestatis immemor animi prauitatibus indulgeat, corporique deseruiat, quod tua n tura fato subijcitur. Plato alleuerat in Timaeo,&lib. io . de R. ep. Deum ni tuis noua corpora ingredientibus leges satales praescripsi ite,
162쪽
Hlpse Hira culpam e ei steret, ac ne ex harum ign ratione eontra peccatum homines excusationem qiuererendi, & addit uirtutem, rationemq te liberam esse. Rursus idem anima esse liberam, a timi namque eorum, quibus perturbatur affectuum, sponteq; lira huc & illuc agitari, atque suae uoluntatiaeeepill seriequbd vitiis succurribat, & ei sdem dominetur. lib. r. de legibus ita manifeste ostendit. Hὶc quoque o Hospes cum quis se sium uincit, prima haec uictariarum , atque optima en horis . cum autem quis a seipso superatur , hoc uer) Usium ea pessim tim, atque rurpi fimum. Haec enim ita contingunt, tanquam coutra nos i os bellum aliquod nobis insit. Et paulo post. Scimus hoc autem, huiusimodi affectus tanquam insitos nobis nemos, quosdam , fini culos trahere nos antrorsum; et rosums reuocare.sicut , ipsi contraris sibi sunt, ita nos trahere in contrarias functiones, ubi tam discreta iit sedes viiij, ac uirtutis . Dictat enim ratio unum esse tractauomcm eiusmodi principatum, quem si quis ita conse m-tur,ut ab eo nunquam deficiat,pland persentiet modicas omnino esse Mires ictionum, quae in contrarias partes sese trabere conentur, hunc uero ductim. ac principatum rationis esse asserimus. His Plato declarat homines nulla cogi necessitate, ut uitia amplectεtur, & affectionibus perturbentur, sed esse animae cum se ipsa tiarnen, inesse que illi vict rix facultatem, si mo id ad virtutem 'coiistituat inclinare. Hominem itaque ducit cupidi-χai ad sei psam , exaduerso idem trahitur ab iracundia, ipse autem sui iuris est, liberamque Parendit, Se repugnandi trahet potestate , qudd illius sunt partes, ut aurigam se praebeat, agatque affectus , non ut agatur iple. trahaturque ab affectibus. Eandem sententiam Plato comprobauit sib. io. te legibus his uerbis . Casgas autem qualitatis cuia iam pendere Deus dimisita noctiis siquiorum uoluntatibus, qua enim praeditus cupiditate fuerit,quali erile animo affectus,eo fere semper modo, talis s,vuspusiue non rivim plerunque steri consueuit. Maior Hi igitur anima, O potentior, quam sit uirtus , o uitium, quandoquidE re sua ipsius uoluviale ualida consuetudine immutatur. Etenim cudiuina uirtuti conmiscetur, egregiὰ transeu tu egregiam illam uirim V a tem
163쪽
tem, sanctis cuiusdam loci fit particeps , tota nimirum transIata in lucum alιum potiorem; cam Mea ὀ contraa ia uirtuti elegerit, ad c5traraas quoque sedis uitam suam traducit, atque conflicuit. His Plato nos monet penes animς potestatem elle meliorum rerum, peiorumque optionem, hancque assicere nos,ut uel buc, uel illuc inclinemus, atque uirtutem adamemus ,&uitia peri quamur. In eandem sententiam Maximus Tyrius serio. 21 .
Deus, inquit, animum terrori corpori tanquam aurigam imposuit currui, cuius oe habenarum sustinendarum, incitandi uim esserhabiturus: Huic enim auriga simul aurigandi artem, vires i Dadiis Qt, simul etiam liberam abutenda artis voluntatem dedis,quipomquam instenderit currum, habenas acceperit, siquidem felix beatus , animus sit, memoriam j, habeat se iussu Dei sublatum esse incurrum,ualide' aurigationem regere debere, nimirum babenas moderatur, regiti currum, o equorum temeritarem contundit. μι
equi diuersum appetunt cursum, temeres buc, atque illae raptura currum; hic ad petulantiam, ingluuiem, ac contumeliambisse adi meritatem, atque ferociam; alius uer) tarditatem, mollitiem, seruitutem, atque humilitatem sectatur. Cui modi seditionibus currus distractus aurigam conturbat, ct si unius equorum uis potens ui cat, fertur currus pro libitine equi victoris. Quo fit, ut uictrice imterdu petulantia,una currus, ct auriga rapiatur ad contumelias uicia impuritares,ari,alias nefarias,minime φ Unceras uotapta n interdum uerὸ dominante iracundia in multas , uarias , calamit res uterque feratur in praceps. Ex his perspicuum est nostram volutatem esse liberam,& dominam,atq; fato minime trahuquod cum Chrysippus maximus sati amplexator intelligeret multa tenuiter, de argutὸ disseruit,ut explicaret quonam pacto omnia fato fiant & sit aliquid in nobis, horumque sensus huiusmodi est: Quanquam ratione quadam principali omnia cogantur, & fato sint connexa, mentium tamen nostra.
rum ingenia perinde fato iunt obnoxia, ut ipsorum est proprietas. Enimuero si a natura salubriter, utiliterque suerint conformata,& bonarum discip. inarum munita praesidijs,omnem illam vim, quae de sato carinsecus ingruit, absque ulla
164쪽
De prouidentia liber unus. I s T
rffensione transmittunt. Sin vero sunt inscrta ,-rudia, nullisque bonai una artium adminiculis fulta, etsi paruo, uel nullo fatalis incommodi conflictu urgeantur, sua tamen ut, dc Doluntario impetu in assidua delicta,&etiores praecipitatur; idque ipsum ut ea ratione fiat, in caussa est necessaria rerum consequentia, quae fatum uocatur .:Est enim quasi fatale, αccnsequens , ut mala ingenia peccatis, & erroribus non uacent. istud uel hoc uno exemplo potest confirmari,si lapide globosum per spatia terrae prona, & dirupta iacias, caulsam quidem, re initium prςcipitantiae ei dederis, mox tamen ille praeceps uoluetiar, non quia tu id iam facis, sed quoniam sic figurae ipsius volubilitas est constituta. Eodem modo ratio, ordo,& necessitas fati genera ipsa,& principia caussarum mouet, impetus uelo consiliorum, mentiumq; hostrarum actionesque ipsas uoluntas cuiusque propria, & animorum inge. nia moderantur. Quanaobrem a Pythagoreis sicdicitur;Nosces homines spontaneas haurire calamitates; qu: si detrimeta lingulis a seipsis fiant . ila suo impetu delinquant. & in in commoda sua ruant ex sua electione,& intentione . Ex his
patere potest de Chrysippi quoque opinione quM ho
mines delinquanti uel uirtutem amplectentur non in salo . sed in ipsorum po filum esse uoluntate ἔ Qii appropterct ipse Chrysippus negabat oportere audiri homines nocentes, qui in culpa ,& maleficio de- praehensi sugiunt ad fati necessitatem , tanquam in aliquod fani asylum, di quae pessime secerunt, ea non suae temeritati, sed fato tribueda
165쪽
Cognitio diuina quam is certa sit, ct immutasilis
rebus tamen minime asseri necessitatem.
AEteriam huc se ingerit dissicultas;cum Dij suturas
omnes nostrae uoluntatis motus ex initio habeat perspectos, antequam fiant , atque Deorum coognitio certa sit,& immutabilis, uidetur, quddDeorum notitia nostrae uoluntati afferat necessitatem , quandoquidem illud essici necessario oportet, quod firma,& stabili Deorum notitia fuit compraehensum , caeteroquin sit istud impediri posse asseveres, diuinam scientiam esse aut falsam, aut mutationis capacem cogeris confiteri, quod est turpissimum. Ad haec, inquit Chalcidius in explanatione in Timaeu, dicendum efy, quia Deus siciat quidem omnia, scd unumquodq se pro natura Hainorum sciat necestati quidem subiugatum, ut D restati .bnoxium, anceps uerὸ, ut quὸd ea sit natura praditum, eui consium uiam pandat. Neque enim ita sicit ambigui naturam Deus, vi quod incertum, o necesserate constrictum: sic enim fallatur, di nesciet; βed ita ut pro natura sua uere dubium sciat. Quid
ergo dicimus 3 Deum scire omnia, scientiam , eius x stemita e so lidari r Porrδ quae sciuntur, partim diuina esto, tu ortalia, partim occidua , ct ad temres : Immortalium reyum μυItan. iam fixam , ct flabilem fures; mortuitum mutabilem dubiam , alias , aliter sobabentem ob natura inconuantiam . Ergo etram scientia Dei de diuinis quid mi quorum si certa o necesitate perpetua munita felicitas, certa ct necessaria scientia est, tam propter ipsius scientiae certam compraebensoncm, quam pro eorum . qua sciuntur, substantia. At verὸ incertorum necessaria quidem βιω- tia, quὸd incerta sint, o in euentu ambiguo posita. Nec enim possunt aliter esse, quam est natura eorum, ipsa tamen in utramque partem possibilia sunt potius, quam nec piratibus subiugata. Non ergoesiam dubia ex initio rigide d spinia, atque decreta sunt,nisi forte idipsum, quod incerta es, ct ea ancipiti euen u pendere debeant.
166쪽
De PQui densa liber unus I 1 9
eκare quὸd anima quoque bonums natura talis sit, ut laeterdum ad virtutem se anticet, interdum ad malitiam praeponderet, perinde ut corpus modo so0itati, modis aegritudini proximum fixum plan8en, o decretum ex origine. Quis porrδ malus seu futurus aut bonus, neque dccretum, neque imperatum. Propter eas leges, magistetis, deliberationes. exbortationes, reuocatibncs, institutiones,nutrimentorum certa obfera alio, 'a's, uisuperatio, quis his similan tur ; quia rine uiuendi optio penis nos e t. Haec, S alia Chalci- .mus, ex quibus intelligi potest, lubd etsi diuina cognitio sit ine celsaria, naturam tamen singulis discribatam haudquaqua destruit, sed utique seruat. Nec sequitur, ut quod a Dijs est cognitum, fiat necetIario, quoniam si ut Dei aliquem esse quodpiam ficturum prospiciunt, ita eum uel uoluntarie, ac iliberri uel alio quouis modo facturum praeuiden P. Neque
quoniam id Dii norunt, ob eam caullis me uena et ne cellari sed quoniam contingentem habet naturam, atque ancipitia finem talem omnino, uel talem obtinebit. Quapropter diuina scientia lima est aut falsa, aut commutat alis,quia e nr, quaecunque a Dijs cognita sunt sutura, illa tamen sertiata natura, quae rebi is quibusque siue ne cellarijs, sue contingentibus est indita. Nam si ei it, quod Deus praevidit, utique libere sectam,quod libere nae s .icturum ille prauidit. Itaque Cirinia, quae fortuna, casu, natura, & uoluntate fiunt, una cum caustis, a qua bus proueniun i,& modis, quibus conficiuntur, substant prouidentiae,& a Dijs plane cognoscuntur,ea tamen lege, ut nec propriae actiones tollantur, nec peculiares naturae destruantur. Et licet Deus unico, atque simplicissῖmo intuitu omnia cognoscat, non tamen omnia eadem natu a uoluit esse donata, eodemq; modo essectus omnes de sui satis .ss prodire, sed rato, si equenter,& semper; nec omnia. finxit pari pacto administrari. telum quamuis sutura contingentia cadant in Deorum cognitionem, attamen haec certa es di necellaria, quoniam cognitionum disserentiae non soluin ex natura rerum, ql ae ad cognoscendum proponuntur, sunt
accipiendae, ted uel etiam multo magis Iamblicho alleuerante
167쪽
rate ex natura eognoscentium possunt deduci,adeo qnM ndititia existat illius conditionis, cuius est uis ipsa cognoscens. ceu quod per essentiam aeternum est,atque cliuinum,aeterne, eatque diuine cuncta comprehendat, & quod humanum est omnia humane percipiat. Et profecto quicquid cognitione accipitur, non secundum sui vim, sed poti)s pro uirtutis cod. gnoscentis facultate comprehendi perbelle filii a Boethio lib. . de cons. phil. declaratum, nam una,& eadem corporis rotunditas aliter uisui, aliter tactui proponitur cognoscenda, ille eminus totam simul accipit rotunditatem, hic partestantstm apprehendit, & nisi contingat magnitudinem , suo nequit sungi munere. Figura praeterea non uno, & eodem modo uenit sub sensum, imaginationem, & intelligentiam, fi quidem sensus iudicat figuram in subiecta materia constitutam; hanc uis imaginandi percipit materia absolutam. Intellectus uerbuniuerse perpendit nulla materiae labe conta. minatam. Itaque clim omne, quod est in Dijs, reperiatur in ipsis modo quodam singulari,& naturae diuinae congruente, imanifestum est eorum cognitionem non esse pro ratione rei eaducaeis& labilis, sed secundum rationem propriae ipsorum naturae praestantissimae,& inauditae nobis prorsus inexplor tam . Quare tametsi res, quae Deorum intelligentia percipiauntur, partibiles sint, mutabiles, contingentes, aut indefinistae, illa tamen est impartibilis, immutabilis, necessaria, aut definita, Deique res intelligunt diuisibiles indivisibiliter; quae in tempore sunt, sine tempore; non necessarias necessarie , mutabiles immutabiliter; & longe omnia melius, quam ordo ipsorum,& ratio postulet. Nec profecto dicendum est
pariter cum rerum fluxu concurrere Deorum intelligentiam quoniam uti nos docuit Timaeus,& Parmenides scriptum reliquit, nihil est apud Deos, quod sit praeteritum, uel sutauu, quodque hoc uerbo erit, uel suit significetur,sed omnia sunt apud ipsos praesentia,&in uno aevo instante collocata, ipsiq; omnia indeclinabili, immutabilique cognitione compraehedunt, tametsi multa ex his habeant naturam mutabilem, de
168쪽
De Providentia liber unus. a C
leontingentem. Neque hoc ab num uideatur alicui,quandoquidem nosqtroque res, quae offeruntur ad intelligendu, modo praestantias, quam propriae ipsartam naturi conueniat, Inodo deterius, quandoque veth pariter intelligimus: Nam quado nostrain intelligentiam occupamus in his rebus, quae sunt singulares, dc multis malationibus obnoxiae, liasque intelligimus sub ratione uniuersa dc sempiterna,patet cogniti nem re, q uete cognoscitur, eisse praestantiorem , quoniam id ,
uod est singulare, & mutabile, sine conditionibus indiuiuantibus, L sine ulla mutatione a nobis cognitione accipi
tuta Cam vero nostrae mentis naturam contemplamur, ne
cessario intelligentia, Se res,quae cadit in intelligentiam, sibi prorsus consentiunt. Qubd si de Mentibus 1 materia solutis consideremus, cognitio ea re, quae cognoscitur, est longe , multumque deterior. Haec igitur c)m ira se habeant, quid est absoni, si Dij cognoscant contingentia, Se nobis incerta
potiore, quam ipsorum contingentium naturae competa modo Z Praeterea cam inulta nobis sint comperta, quae natu ris inferioribus sunt incognita, tetenim rationis expertia nequeunt uniuersalis notionem apprehendere, quam probe valent homines colligere per rationis discursum singularibus inter se collatis,& in eis notata similitudine,& dissimilitudineὶ nihil est cur debeamus admirari, si quae nos ambigua,dcfallaci cognitione apprehendimus, haec su peri clara,& firmae intelligentia accipiant .Rursus si non est abiurdum suturi cognitionem apud nos haberi ancipitem,& coniecturale, quid
169쪽
De Fato multorumatque ipsius Platonis vinisi 'explicatur. Cap. xxx
vovi AM de sato saepius est sacta mentio, de Eoα si pauca disseruero haudquaquam uidebor temere ad haec i psa de prouidentia disputans diuertis
--- se. Hi Saccedit, quod haec omnis contemplatio sic prouidentiae disquisitioni est conitincta, ut mihi naturam prouidentiae perscrutanti nullo pactost oculis conniventiabus piaetereunda. Fatum esse aliquid omnium hominum cosensus maximo est argumento: Omnes sere homines in hoe ccnspirarunt satum esse aliqiud, multaque filo fieri. Quare de Anaxagora multi sunt uenementer admirati, qui satum esse nomen uanum,&commentitium assimans hanc omnia consensu assertam . atque de sensam opinionem fuit calumniatus. id uer δ sit satum, alij aliter senserunt. Plerique u rerum ad ipsum uniuersi principium ascendentes ab ipso ta- quam a perenni sonte cuncta defluere prodiderunt,atque illud primam caussam dicentes oer omnia se diffundet e, & n5 sol iam mouere, uetum etiam ungula emcere sunt arbitrati itiaque hanc primam caussam fatum existimantes fatum uocitarunt caussam potentissimam, a qua non modδ quae natura constant, sed etiam nostiae cogitationes moueantur, non albrer quam in animali singulae partes agitentur, non quidem 1 stipiis, sed ab eo, quod in quolibet animali obtinet principatum .. Democritus, Leucippus,Thales, dc alijsatum posuerunt in principijs corporeis,quorum motu, ac mutuis impulsibus, & complicationibus singula dixerunt generari, atque ea conditione fieri, de se habere,qua haec principia ineunt societatem, atque efficiunt, & patiuntur; quin immo nostros impetus, assi ctionesque tales elle crediderunt, quales illa es ficuant. Astrologi corporum coelestium reuolutionem omin M. complectentem, motuque,& uarijs stellarum tam fixaruta
170쪽
De prouidentia liber unus. IGI
'u m nagarum habitibus, configurationibusque singula peragentem ntu in iudicarunt, & praeditionibus per coelesti Dctis steri singula inde fieri, dependere existimarunt. Opinio haec fluxit a Chaldaeis, & AEgyptijs,qui istum in astris costituerunt, indeque ad nos permanare sunt opinati; ex quibus nonnulli iatum precibus uel ad Deum , uel ad alia quaedam astra effusis permutari pollia autumarunt, quippe qui a bitrarentur esse quoidam cultus, qui sidera irata placando ipsa possint benevola,& propitia reddere.Seneca in quest. nat.
Dium existimauit elle rerum omnium, actionumque necessitatem, quam nulla uis rumpere potest. Eiusdem opinionissa it uniuersa Stoicorum familia,ad quorum sententiam cum
Chrysippus lib. . de prouidentia disputaret. Dium esse descripsit sempiternam,& indeclinabilem caussarum seriem,&rathenam uoluentem sese. implicantem per aeternos consequentiae ordines, ex quibus apta, connexaque est . per quaea, quae sunt, esse,&quae iacta ab illa ortum duxisse,&quae faciunda originem inde habitura. Huic Possidonius tertium a love locum tribuit, nam primam lovi, secundum Natur . dc tertium Fato concessit. Horum opinio cum prima de sito sententia, nobis explicata conuenit,qubd ab uno principio euctis in sese singula perraeciones seminales putat profici lci,
quod Strato maxime comprobaui tedis Ientit uero,quia totam efficientiam minime tribuit huic principio,verum praeterea multas caussas inducit efficientes, quae tamen eo modo suas effundunt efiicacitates, quo mouentur a primo, quaeque deinceps sese consequuntur, atque ita connectuntur,ut a prioribus posteriores nece tacio deducantur; & quicquid agun necellariis emciant; atque ideo ad omnem ubique euentum cunctae simul inter se complicatae,quamuis aliter alibi , conspirant. Mercurius in serna. ad Asclepium. Fatum, inquit,esseomplexio caussarum singulis temporaliter diIlribuens, quae sacra menta Deorum coelestium sunt praeordinata. Et haud multb post, fatum, ait, en recustat omnium, quae geruntur, semper sibi cat natis uexibus iunctaenaee aut meu aut essectrix rerum, aut Deus