장음표시 사용
101쪽
tum, eo quod ad stri r gendum aduersarium magna vim habet;
Aut est aliquid, aut est nibid' Si aliquid , aut obstanIIa aut asciuem. cte. ut sic via claudatur aduer sario ad sugiedam algumentationem.
4 Quarta est ea, in qua ex pluribus propositionibus subsequenter allatis , infertur tandem optata conclusio;&diuitur hoc argumentum Sorites . seu, Aceruale ἔ quia multas propositiones coaceruat; ut si probare velim , hominem esse iubstantiam, hanc argumentationem adducam; Homo eu animal, animal est
VIuem , vivens est eorpus, eorpus ειε substantia,
mo est substantia Αduerte autem, hoc arguen
argumentatio ad hominem . Illud autem dicit un argumentum ad hominem,quod ex concessis, aut negatis alicuius conclusio.
nibus sumimus ad inas easdem, vel alias eiusdem Doctoris conclusiones aro edari-compellatur asserere, aut falsum dixisse, aut sibi non stetisse reoq;maxime utimur ad sedadam proterula,&ad nimia disputantis obstinationem conuincendam. Simili argumento usus fiala Christus D
minus , contra Iudaeos, νptUm Diaboli virtute Daemoma expellere accusantes, ideo iplaruvolens vesania extinguεre Uixit. Impos ile est,Damon iam , c
Ergo virtute Draholi non et eis
Circa hoc autem argumentuillnd obseruandum occurrit, cualterius dicto innitatur ut ex definitione patet eo uti integrium esse,etiali alioqui falsu est, quia veritas illius non est absoluta,de iuxta regulas ordinarias,sed relati II,&adamussim particulare ex datis videlicet, aut negaris ab aliquo, eo ferme modo, i uo Iurs stae, teste a ueo semel admisitim, caeteroqui etia iuxta iura comunia meptu , fieri validu per legε particularem; eo scilitet, quod a Reo admissus est , asseuerant rpotest enim & is vocari testis,&probatio ad hominem; ideo eo solo casu validus est. 6 Sexta est ea , quae si est Propositionibus Moualibus, de quibus supra; & vocatur Syώμgismus Moa alii. Sciendum est autem , essi quaedam alia argumenta, quae
ab usu veri bapientis reiiciericumne, quippe quae verita redita magis laedant, quam destiHahe. Quorum Primum, ij sucu sis , quod Aristoteles v6cat Arabis mentum titurosum, S apud D.
102쪽
I Faratori inorne Meepit quia scilicet procedit ex praemissis salsis ; quae tamen , cum in appa is rentia videantur verae, litem inter argumentantes, di contentionem generant: verbi gratia. s Omne, quod mouetur, transiι
J i . per aliquod spatium. 1 PIaneta mouentur. p Ergo transeunt per spatiam Secundum sit illud , in quo petitur principium, probando
Idem per idem ἰ ut, ad probandum domne animal habere ani- . niam, sic aliquis diceret. Omne animatum habet animam Omne animaleri animatum . Ergo omne animatum habet ani
Vel notius per ignotius I vis ad probandum Deum esse, sic
Omne quod Diuit,babει esse; Meus ciuit, Ergo habet esse. et Tertium sit illud, quod
ueritatem conclusionis deducere contendie ex .ijs praemissis, quae nullo modo sunt illius ea sa ; ut somnis sapiens Diuis; AIiquis homo est sapiens, Ergo aliquis homo peccaι.eqnclusio vera est , sed tamen non eruitur ex praemissis. Denique illud sciendum est, aliquando conclusionem deduci immediate, di euidenter ἱ vis dicas.
immediata conclusionem inset re potes euidentem,sic, Ergo eri ris bilis. Aliquando vero mediate, di obscure ; ut si probare velim, Beatitudinem non posse viribus naturae obtineri, sic possem di
Non poto A Beatitudo obtinerisne gratia. Sed gratis en donum Dei; Ergo non pote II obtinersne d
haec conclusio vera eis, sed non immediate infert id,quod per ea probare intendit, nisi subiun. gatur sSed donum Dei non potest habe
Ergo beatitudo non potest obtineri Oiribus natura . Quare facto priori argumen. to , ulterius ad aliud progrediendum est hoc: modor sed donum Dei, cte. utendo.iIiis verbis , tunc subsumo; Sed donum Dei,
De demonstratione optima & vltima specie
i Cap. XI . VLtimo loco nobilissima it.
la argumetationis specie, qua demostratione vocat,declaraadi reliquimus: de qua Arist. tuari L
103쪽
in lib. Poster. uberrimum, no-hilissimumque Tractatum habuit . Ibi enim varia Primo Demonstrationum genera proponit Deinde earum naturam explicat Tertio denique conditiones ad veram Demonstrationem requisitas adducit.. os quoque tria haec paucis de more prosequemur.
dictam esse a demo Irando , quasi demonstrans , & ob ocu los mentis sic clare veritatem, obiaciens , ut statim intellectus eam intuendo , absque alia ratione amplectatur Quod quia bifariε contingere potest, duplex constituitur demonstrationis genus Aliud , Ood dici tur a priori ,' Sc 'est potissima dςmonstratio, quando scilicet effectus demonstratur per c ju-sam; & Iet appellari De. monstratio propter quid . Ut
si dicas . Omne rationale eLi r HIC Omnis homo en rationalis:
EVo omnis homo eis risibi- iis . erit demonstratio a priori; rationalitas enim assignatur causa propter quam homo sit risi bilis.
Aliud quod dicitur il posteriori, siue ab eflectu, quando scilicet vice versa demonstratur causa per effectum, S solet
nalis . lerit demonstratio a posteriori .& ab eflectu ; lper estectu
enim risibilitatis demonstratur, hominem esse rationalem.
1 Quo ad secundum, Arinsie definit demonstrationem
DemonL ratio Uriuogismussa. eiens seirer idest demonstratio est Syllogismus talis naturae, Ut scientificam intellectui ingerae
cognitionem. Vnde demonstra tio merito a Dialecticis coge re dicitur intellectum, Sita omnem ambiguitatem ab eo ropellere, de in veritate monstra'
mis, veris necessarys , immediatis , inde monstrabilibus, Oeauses renelusonis. in qua definitione tangitur id, quod ter alio loco explicandum promisi- .mus. Nam conditiones, quas
persecta postulat demonstratio, 'posterior pars assignatς definitationis complectitur, cum diciatur : Ex primis, veris, necessarios, Sc. quanquam id magne corollarium quoddam ad prae dictam priorem definitionem consequens, quam aliam definitionem e sio , verba illa Aristo. F 3 telis .
104쪽
muniter tradi selat. 2 Prima est, ex puris particularibus nihil recte concludivisormae; licet possit coneludi vi materiς: idest, nihil concluditur ratione illius formς Syllogisticae, sed concluditur ratione tantum unionis subiecti cun praedicato . Verbi gratia Aliquod animaI ori vivens Aliquis homo eri animuErgo aliquis homo es vives
Hoc argumentum concludit quidem bene ratione materiq , in quantum propter nece Liariam connexionem praedicaticum subiecto in utraque Propositione deducitur vera conclusio : non concludit tamen ratione sormae, hoc est,ratione dispo. sitionis propositionum; quonia praemissae non sunt causa vera conclusionis; cuius signum est,
quod multi syllogismi huiusmoridi salse concludunt ut ille, Aliquasubnantia eL lapis Aliquis homo essubstantia
Ergo aliquis bomo est lapis. 3 Secunda est, ex puris negati uis nihil concludi. Verbi gratia. NuIlus bomo est planta Nullum irrationale es homo Ergo nouum irrationale es plantas Ambae propositiones, seu pre . missε sunt verg; conclusio tamen falsa. Tertia est:conclusio debet se.
qui debiliorem partem: ut si ali-
qua propositionum est particularis, vel negatiua; conclusio quoque erit particularis, aut
bi gratia. Omne animaI es inuens AIiquis homo est animaIErgo aliquis bomo es vivens.
NaIIum animaI es lapis Aliquod vivens es animia imaeo aliquod ciuem non e lapis. Quarta est, medius terminus nunquam debet poni in coine lusione; seinper tamen in utra isque propositione modo supra assignat . Prster has regulas, quae sunt omnibus figuris communes, habet unaquaeque suas particulares; &c.
Quo ad primam figuram: Ex maiori particulari nil concludi.tur, sicut neque ex minori negativa in modis persectis. Fe
Atiquod visens es corpus Nutrum inanimatum es vi
Ergo aliquod nanimatum non σι corpus
Vtraq. propositio vera est, &tamen conclusio salsa ἱ ut patet. Quo ad secudam: Ex puris as- firmativis nihil recte concludi tur, sicut nec ex maiori particulari . verbi gratia. Omne animia esι vivens Omnis
105쪽
Aliquod inuens en animia Omnis homo an animal Ergo aliquod viati ori homo. Quo ad tertiam denique: Ex minori negatiua nihil fit; verbi gratia. Omne animal ori sub Hamia Anquod animaI non en ratio IeErgo aliqua Iubnantia nonori rasis iis .
Syllogistici discursus. Cap. n
Cum omnis veritas alicuinitatur fundamento; credendum non est, veritatem Syllogis iei huius discursus super nihil sundatam e sse, eo vel maximE quod omnis lasentifica veritas ab argumentatione Di
co discursu ortum ducit, S originem. Duplici igitur fundamento totam Dialecticae arsumentationis veritatem inniti, Prisci tradiderunt Dialectici. Alterum est. Dictum ae omni Alterum est. Dictum do nullo a Dici de omni est,praedicatum ita conuenire subiecto, ut conueniat etiam omni sub illo subiecto contento, verbi gratia Hoe subiectum .mm continet sub se hae e Petrus PaululFranei us, dae.
Quicquid igitur praedicatur de Homine, praedicabitur etiam de Petre,de Paulo,de Franeiseo: illaques Si vera est haec praedicatio Homo esι obstaratia Verificabuntur di hae KFurtis est substamia Paulus est substanmia Francrseus res subitaritia Ratio est, quia ἰ omnia ilia sub illo subiecto, Homo,continentur ἔ S ideo si lubitantia vere praedicatur de Homine, verire etiam praedicabitur de Petro , de Paulo, de Franciseo, di d omnibus sub illo subiecto conistentis . Atque hinc deducta est
tiuiequid dicitur da omni, diis sistir O de omn/ contento subido
Et si totum argumentum conficere velimus, dIcemus sic. Omnis homo eu substantia Petrus, Paulus, O P r-eiseus ast homo, Ergo Petras, edi Paiam,ct Francium os ιώ, stantias mi vero de nullo opposito modo se habet ι quando scilicet predicatum ita aufertur a subiecto , ut auferatur etiam'ab
106쪽
deni subiecto. Verbi gratia . Hoc subiectum Animia continet subselige
negative de Animati, praedica-hitur etiam eodem modoi de Leonride Botie,fic de Luper Itaq..i veraest haec praedicatio, Animia non est accidens; erificabuntur di me
Leo non est accidens, Aos non est accidem, Lupus non est accidens.s Ratio est; quia omnia illa includuntur sub illo subie Elo Animiai & ideo si aeeidens non potest praedicari de Anima-.n ; vero praedicari non poterie
nec de Leone, nec de Boue, nec Lupo, nec tandem de omni contento sub illo . Atque hinc deducta est h regula ἔν α-quia vagatur de omni, gatur O de omni contento suo,
Et Ii totum argumentum conficere velimus, dicemus sic, . Nuuum Zara I eis aecidens Lεo, Bos , Lupus es animae: Ergo Leo, Bos, Lupus non
tota vis argumentatioris, misyllogistici discursus innititur. Aduerte te, quando Maximus,
aliquid aifirmari, vel negari de . .
aliquo,eo quia sub aliquo subiecto contineatur ἔ non deber cotineri sub illo,sicut cotinetur pars integralis sub toto integra. Ii, sed debere contineri tanquam inferius sub superiori , oc tanquam particulare sub uniuersali, ad hoc, v t de eo aliquid vere a firmari , vel negari possit. A dunt aliqui , ta bene, pro integro fundamento duo alia dicta huiusmodi. De quocunquδ pradicatur ιυσιus , ct supersus: Et ae quocunque negatur ins mus , & svemus; quorum sensus ex dictis hoc Capite perso ipatet. Vide Serapnicum in s. s. Ean.
d. II. aret. 2. quaest. I. ad ψ..
De secunda specie Dialectuci discursus, nempe de
xnthymema 1, 64 dicitur i lud, in quo ex una tantum pro positione colligitur conclusio ἀita ut ex duabus tantum propositionibus constet. Quocirca potest merito appellari syllogis mus breuiatus, oc est maxime in usu apud Doctores . riΛduerte antem primos Enis. thymema,licet duas tantum habeat propositiones , virtuali ter tamen, ει Implicite conti-ntae aliam Ierciam, ut pater in Phoc
107쪽
hoc exemplo. Si enim dicatur. Aritis en bertiseuspEνν ειὸ perueros . necessario continebit hanc ma iore propositionem implicita, Omnis haereticus en peruersus , x Aduerte secundo, tria reperiri in unoquoque Enthymemate. Primum est illa propositio, ex qua deducitur alia ει dicitur communiter Antecedes.Secundum est coclufio, quae colligitur, di appellatur Conseques.Tertium eit ipsa consecutio, di illatio deducta; & vocatur Conlequentia;vt la patebit. 3 Aduerte tertio, A ntecedens quidem posse vel concedi, vel negari, vel distingui, secundum quod illius Veritas, aut falsitas requirit et Consequens Uero nunquam negari, sed po. tius Consequentiam ἱ nunquam enim dicitur nego Consequens, sed Consequentiam , id est hoc sequi ex illo, quia ex Antecedenti non recte colligatur Consequens. V. g. Homo eri doctus. Ergo vivit, Neganda erit consequentia, non autem consequens r Non enim ex eo, quod aliquis sit doctus , formaliter sequitur , quod vivat, cum S indocti vitam habeant . Poterit tamen bene consequens distingui, si non sit concedendum , V. gChristus est inflnitus: Ergo esι ub/Τues
Antecedens est certum C sequentia etiam negari non pu eest ι bene enim sequitur ex in finitate alicuius, esse ubiquo, quod ad veritatem consequen tiae sic necessario requiritur, ut
sussiciat. Distinguendum ergo est consequens sic ; Christus est ubique ea ratione, qua est infinitus , scilicet. quatenus est
Deus I non autem ea ration squa est finitus, videlicet, ut est
De tertia specie Disectici discursus, nempe Indu
citur Inductu ; S est, quando ad probandum aliquam propositionem uniuersalem plura singularia adducimus, ut id , quod verum, vel falsum in pluribus singularibus reperimus sidem de omnibus in uniuersali
concsudamus; verb. gr. ad probandum,omnem haereticum esese membrum Diaboli, sic conficio argumentum.
. Tum uniuertiliter dei om-rnibus sic concludo , 'M: L ,
108쪽
a Aduertendum est autem Primo, ad aliquam uniuersalem propositionem probandam ex Inductione non esse omnia singularia , vel lingula necessario adducenda; sed sufficere, si ex eo , quod in maiori parte, velut plurimum reperimus in ipsis singularibus, uniuersaliter concludamus ἰ quia ut vult Philosophus 2 quod videtur ut plurimum, & in maiori parte , est naturale , & per se competit
rebus.. 3 Aduertendum Secundo , Inductionem posse fieri tam do Indiuiduis respectu Speciei , quam de Speciebus respectu
Generis , Vt --Petrus, di Paulus, ct ca teri bomines sunt animal. Tum concluditur sic, Ergo omnis species hominis , veli omnis homo est animia. Vel - Homo, Lao, sinus, O . reliqua animalia sentiunt. Tum insertur sic, Ergo omne genus animalium , vel,omne animaι sentis 4 Aduertendum Tertio,p rum referre, si fiat Inductio vel copulatiue, ut vocant; vel copulate. Copulative dicitur, qua-do unicuique singulari apponiatur praedicatum.& copula. Copulate vero, quando enumeratis omnibus , vel pluribus indiuiduis, semel tantum in fine additur praedicatum; Vt Petrus ut animes, O Patitas e H animac&Iacobus
.Lὸ animal I . . Vel -- Petrus, Paulus, Iacobus est animal. Ergo omnis bomo est Mimia.
diicursus, nempe de Exemplo. Cap. IX.
citur Exemplum, Sest, quando ex eo x quod alicui particulari accidisse vide. mus, concludimus, id euent λrum omni alii, qui eiusdem -- stigia sectetur; ut Arιus, quia vestem Christi dii cerauitanteriora e dis.
Quo genere argumentatio nis maxime uti consuetum est in rebus moralibus, & practicis ad ad hoc, ut aliquem ab aliquo. malo retrahamus, vel ad aliquod bonum inducamus: nam exempla magis mouent, quam
109쪽
Ergo vise versa, seu seres irae L , . mutata proportiones flexis haber maseria nat ratiam ad naturali rata artificialiam ad artiseria. se dic. Cap. X. Atque in hoc argumentati ' . . ms genere maxime respiciendia . est proportio , ut inde sequatur P Raeter quatuor enumeratas veritas conclusionis deducendς. discurius , seu argumento- quae si non adsit, neganda est. Sirum species , quarum usus inta vero respectu alicuius sit pilae Scholis praecipuus est, S usita, portio . S respectu alteriustior;possumus sic alias adiunge- non;distinguenda est, ne ex ignores quarum i ii, - - - i tantia proportionis in errorem
Prima ςst,quam vocantia pro dilabamur. Quoniam vero du portione; quando videlicet ex plex est Pportio: unius ad unsi, proportione, di similitudino, di duorum ad duo, in utrisq;p
quam aliqua habent ad inuicem, terit argumerum recte coponi. id quod de uno a firmatur, idem a becunda est, quam D altero prop'rcionaliter e- Bonaventura Α. sent. dist. I 8 nuysiatur modusque hanc ar art. r. quaest par. 2. & alii gumentationem construendi ta voeant, Per impossibilo;quando MCst.... i scilicet argumentatio intendi. Sicuts hab/ι mat ria arti tur, di dirigitur ad aliquod im-ciatium ad arι μιalia ; iιa possibile, & absurdum deducen- ..ci se habet maserra naturalsu dum: quo genere argumentatio ad naturalia , nis utimur contra e S, qui ra- . S a materia arii HaIlum in tioni ostensiuae acquiescere no ordinν.ad arιscialia e H in Iunt. Vt si probare velis, verbi pura potenιia: gratia,haereticum non posse plais .ii Erga 4 pro nia e materiata, cere Deo, sic faciam , natia uam in ordine ad Sihoe esset verum,sequeretur, en a naturatia eris imp - ἰ Deum se mendaeam, x , . ra Potentia, . , Sed hoe eLi absuratim, ct -- Potest ausem argumentum a M possibile:
vice versa conuerti, sic. i , Eeto impossibile en Muud QSicurse habνt materia arisi. Ie verum .' A - elatium artiseialia ta Quod si ex uno aliud vere seonattiralium ad naturalia. i quatur, id nempe , quod sequi
110쪽
enuncinpue, conredenda est4lla sequela, sicut in argumento iam Iudicato. Si vero inde non se- qtratur id, quod sequi pronunciaturineganda est; ut in hoc, Si uomo eii animai, έ equitur,iρ- um currum i iron enim ex eo, quod homost animal , sequitur, ipsum cum Tere et unum enim, i oest cursus non sequitur ad aliud, idest ani.
. Ex hoc colligi potest, in quo
sescrepet hoc argumentatio his genus ab iis , quo supra posita lunt. Nam illa , quae Ca Puibus praecedentibus attuli mus, per ostensionem probant immediate , ει ostendunt id, quod probare intendunt: ideo
que dicuntur argumenta ostenis sua . Haec vero non immediate , 6c euidenter probant conclusionem intentam . sed prius ducunt ad aliquod incon-
. ueniens . ut exinde ad negatam veritatem concedendam
perducant. Id quod innue voluit Diuus Bonaventura indicata quaestione ad tertium
3 Tertia est eorum, quae communi vocabulo appellantur Argumenta hypothetica , seu . conditionata , eo quod in eis, assuamur aliqua ex his tri bus conditionibus , Si, ει,
argumentum dicitur conditionale,quia concludit ex suppositione facta: ut,
damnabit ;Sed D.us est iustus, Ergo impium camnabit; Ad huius argumenti veritam rem sitfficit, ut conclusio sequatur ex iacta sup positione,& con ditione ; licet fortasse suppositio esset falsa: ut in hoc, Si lapis est anImal.
Seu lapis est animal 'Ergo Iapis visu
e argumentum verε Concludit ex facta suppositione; at sepapolitio falsa est; lapis enim non
Quando media vocula, Et , adhibetur, argumentum dicitur copulatiuum; ut Non puras aliquis Γινια emo, ct Mammona Sis auarus seruu Mamona Ergo auarui non potest sero uiri Deo. Quando tandem assumitur ultima dictio, Aut, argumentum dicitur disiunctivum; Ut, Aut Deus est i stus ἔ aut Bar tuin damnabitur; Sod mureu iustus; Eeto baretios danabitis. Hoc argumenti genus appellari solet argumentum cornum