장음표시 사용
71쪽
vero, fi praedieatum sit continis gens . Et aduertendum est, in Scholis, & in libris usum iam obtinuisse,ut omnis sere propositio pronuncietur indefinite, quia id est & sermoni accommodatius, Sintellectui promptius: ita enim si quis velit probare hominem esse substantiam, dicet, Homo eri anima , ergo ensu briantia. 4 Diuiditur ulterius Enunciatio in assirmatiuam, in qua aliquid de aliquo enunciatur, ut Chrimanus en membμum Chri negatiuam, in qua aliquid ab aliquo enunciatur.seu auseris tur, ut, infidelis non αι Chrinianus. Quod si praedicatum, quM aufertur a subiecto, sit
eius naturae conueniens ieitur
Enunciatio priuatiua, qualis est immediate allata: uin autem praedicatum , quod a subiecto
aufertur, eius naturae non conr
uenit, Muneiatio simpliciter negativa censebitur. Et in omni Enuneiatione respiciendii semper est ad verbum principale, quod est causa affirmationis,uςl negationis. Vnde haec est affe-ma liua, Omnis, μι non credis Messae,en hareticus: haec autei n e gatiua, Omnissprritus, qua an
seri Christum non eri bonus. oritur autem triplex hqc diui sio Enunciationis ex triplici ipsius consideratione. Si enim consideretur quo ad substantia,
sic habetur prima diuisio, quiri
tion esse simplicem, aut copo sitam: Si vero ad quantitatem oritur secundat tertia denique,& vltima. quo ad qualitatem. 3 His addere possumus alias diuisiones Enunciationis, nempe ut alia sit substantialis,cu prεdicatu couenit essentia liter subiecto; alia accidentalis, cum pr dicatum conuenit accidentaliter ; alia necessaria, cum praedicatum conuenit subiecto necessario ; alia contingens.
alia impossibilis, quando praedicatum nullo modo potest con
uenire subiectu ; aliarventialia falsa , dequibus satis Capite
Unde oriatur veritas Propo-i si nonum. Cap.IL
Primo, veritatem propositioin esse veritatem complexa; quod innuere voluit D.Bon. cum dixit, Propositiones esse transiti uas. Supponendum secundo, tunc veram esse Propositione,
quando id , quod de subiecto praedicatur, vere illi competit; quemadmodum supra explicauimus. His suppositis. a Vel loquimur de propositionibus simplicibus, vel de compositis. Si de Simplicibus: dico,ex quintuplici capite oriri
72쪽
Veritatem ,' quorum aliqua re censet Seraph. in 3. dist. 3. art. I. quςst. i. Primo ex participatione naturarum, quas participant Subiectum,& Praedicatum; ideo enim vera ast hec propositio,Homo e I animal, quia homo participat naturam animalis. yecundo ex unione duarum naturarum in uno supposito; exinde vera est haec, Homo eLI Deus, Deus eri bomo, qa natura humana, & Diuina in una persona niuntur. Tertio ex inhqrentia
unius fornas accidentalis in uno subiecto;ve Paries ect albus, vera est,ua albedo inhaeret parieti: vel duara sormaru itidem accidentalium in subiecto eodem, ut Calidum es frigidum, vera est, quia calor , S stigiis eidem insunt. Quarto ex processione, seu emanatione unius formae ab alia, ut Soι est agens, vel Soleri tacens, vera est, quia a Sole lux, ct actio procedit. Quinto ex possessione rei cuiuspiam,vi Li-her es Socratis, vera est, quia Socrates possidet librum.
3 si vero loquamur de Propositionibus compositis, veritas Oritur ex conditione,seu suppositione in vi positione assuptavi, Si Deus iunius est, haruleus damnabitur: veritas istius pen det ex iustitia Dei, qui, si iustus est,non potest non quenquam pro suis meritis aut damnare, aut glorificare.
4 Et cum iam de Propositionibus hypotheticis aliquid in
dicendo tetigerimus, breuiter earum naturam, S diuersitatem absoluamus . Natura Propositionis hypotheticae duo requirit. Primo, ut plura prinei paliter praedicentur. Secundo, ut praedicentur aliqua conexione;
quod si secunda conditio desit, non una propositio hypothetica, sed plures simplices reputantur; vel potius una composita. 3 Quo ad diuersitatem bifariam contingit fieri propositionem hypotheticam. Primo, Conditionatiter; cum scilicet in ea adhibetur terminus conditionalis,Si: vi,Si Detis est insus,
impius peribit, vel Si Deus es tu Liusf quitur, imum iurii omnia
iudieare. S ecundo, distan tiue, quando scilicet in ea ponitur terminus disiunctivus, UeI, ut Vel anima hominis est tmmortalis , vel Deus eLI iniurius. Oportet autem semper,ut alte ra pars sit vera ad hoc,ut vera
num. Cap. III. Oppositio, prout ad praesentem Tractatum spectat ut incipiam as a Definitione ) est
repugnantia duarum propositionum circa idem omnino subiectum,& pridicatum, quia Vera contrarietas necessario prge
73쪽
iarie identitatem in propositi m . . nibus, non tantum respectu su- Nulla visium est admittendabiecti,sed etiam praedicati. Con Aliquodvisia es a iureia. tingit autem tripliciter , unam propositione alteri contrariari. Est etiam contradictio in sola a Primo, Contrariet quan- inrmationen negarione eius do scilicet ambae propositiones dem; ut sunt uniuersales; una assirmati-ua,negativa altera;vt Deus est, . Deus non ea. Omnis haereticus en impius. Nullus harerieus est impius. s Hic aduerte circa eo trarias , S subcontrarias posse Nam illus idem, quod uniuex- esse repugnantiam in re, licet sal iter prima assirmat; secunda non sit in modo vi : S i Guniuersaliter negato 3 Secundo, opponuntur. uidam homo en amicus
Subcontram cum videlicet ambae propositiones sunt particu- Iares, altera assirmativa, altera
uidam homo est inimicus' Chrini.
Gidam homo eri iussitas, . uidam homo non ea iustas.
Tertio denique,Contradictorae; quando nimirum altera propositi si uniuersalis affriamati ,altera Partinularis negatiua;vt
Αdverte etiam contrarias In materia non necessaria, seu comtingenti, quando scilicet praedicatum non conuenit subiecto in primo, vel in secundo modo dicendi per se hanc nanquo ampliationem suscipit necessarium hoc loco; posse esse simul salsas; t
omnis miram est tauri omnis homo in iussu
Vtraqkς salsa est: Nunquam ta-Vel ex opposito,una uuiuersalis men in quacunque materia pocnegatiua,altera particularis aia se esse simul veras. firmativa. ut . D. . Ex opposito subcontrariae in
74쪽
sunt esse simul verg, nunquam prorsus signifieandum redactae autem simul salis.Et haec de op sint. Possunt ergo propositio positione propositionum. nes oppositae reduei ad qquiuas Et quamuis Subalterna ualentiam hoc modo aliquo modo apponantur, pro- Primo, si alteri contrariarumprie tamen non dicuntur oppo addatur haec dictio, min, Ipol ni nisi in subalternata oppon signum,omnu, Nullus, . .g. tur aliqua conditio exclusiua, tantum,vel alia huiusmodi. Sti- Omnis homo es iussus, hanerna autem illae censentur, Nullus homo in iustus. quando una propositio est sub altera, fieut est particulare sub ambo sunt contrariae; addatur uniuersali;vt ergo secundae propositioni thate . 1 vocula,Non, postsignum. Nut Omnis homo ea animal. ιMI M . . . et . . . lSub qua ponitur haec alia Nullus non homo euiasas. ν liquis homo in animal. . - . . . t idem sigmficabat,ac '. Quae possunt esse simul verae, & Omnis homo es iustus. Isimul fallar & una vera, alte- ι l . . Ira falsa; ut ' se eodem modo intelligendum est
Omnis homo es iustus. . . in subcontrarijs.
u . t a Secundo , duo contradirFalsa est, & dieitur subalternat, ctoriq fiunt aequi lentes , si al-
vera autem est particularis, tera earum adda ur eadem vo-i ' cula, Non, ante signum; v.g,
liquis homo es iussus. Quae subalternata appellaturi omnis homo es instus, liquis homo non ea iussus. De aequipollentia Proposi- fiat sie. tionum. Cap.IV. Non omnis homo ea tanus. AEquipollentiam propoliis di idem significabit, actionum, arte Dialeaica siquis homo non es ianus. inuentam,nihil aliud eo existimamuS; quam quod duε propo Denique duae subalterns adsitiones oppositae, ex additione squivalentiam reducuntur, si aliqua iacta uni,altera manente alteri earum ante,& post fignu, prorsus immutabili, ad idem addatur illa eade dictio,Non: ν e
75쪽
modus,& via ita eonuertendi propositiones, ut vera conseia quentia possit 'na in alteram commutari; quae commutatio, siue conuersio dupliciter fieri Potest Primo, si conuertatur omni nopropositio , scilicet, quod erat praedicatum, fiat subiectu; S e contra, eade seruata quan titate r quae conuersio appellain
Omnis homo es animal. liquis homo est animal.
fiat sic No omnis no homo es animal. di iam erunt aequi ualentes. 3 Ad has regulas cogno . scedas solet hic versus adhiberi, Pse contrarie, post eontra, in xς quae conuertio apppse, pongia, aliis. idest sonuersio simpliciter.
Negatio in Contradictoriis prςdicato in subiectum , vel cpraeponitur signo; in Contrarijs contra, mutatur etiam quanti-Veropoltponitur, in Subalternis tas propositionum; itaui, qu tandem praeponitur, & postpo- erat uniuersalis, in conuersione nitur,ut ex dictis patet. Hae sui fiat particularis r &haec dicitur regulς aequipollentiam propo- conuersio per accidens. sitionum demonstrantes; qua- Ad quorum intellectionem rum tamen usus aut nunquam, modorum ponitur illud carmen
aut raro in Scholis adhibetur; o . -
quia vanum est uti proposita 'βmpsi fer a eouerum Dibus aequipollentibus , quae P μεα sunt obscuriores ; ubi existunt in quo notandae lunt vocties aliae in se ipsis clariores, ct faci- cuiuscunque syllabae duarum liores. . illarum vocum,Fm,qui est pro primo modo ἰ oc Eua, quae est De conuertione Propotitio- pro secundo modorita Tta Φαnum. Cap.V. natur pro uniuersali nagatiua; A, pro uniuersali assirmativa, NE quicquam utili ratis ar- denique pro particulari a ma ei Dialecticae desiderari tiua. Reducamus igitur rem ad possit, adinuentus est quoque exemplum.
Primo modo conuertuntur uniuersalis negativa, & particularis
76쪽
comereatur simpliciterisse Aliquis iustis eis homo Seeundo modo conuertuntur uniuersalis negativa, & uniuersalis assimatiua,sic
multas homo est lapis E Vniuersalis negatiua conuertatur sic t Aliquis lapis non est semo
Omnis homo en animia VA Vniversalis assi attuat convertatur sic aliquod animal en homo.
3 Quod si aliquando con- quia praeterquam quod captu
tingae, uniuersalem assirmativa dissicilis est,& propterea men- recte conuerti simplici conuer tem obruit, parum etiam , aut sione,hoc est per accidens,quia nihil est usui , ct ratiocinationi scilicet praedicatum est propriu accommodata. illius subiecti, di subiectu illius ε Aduerte autem, harum praedicati ι ut patet in hac pro- regularum usum discursui opti positione. me inseruire. Potest nanquo per datas regulas recta, di vera Omnis homo in rationalis, consequentia deduci veritas Ergo omne rationale en homo Vnius conuersae ex veritate prio ris, quae appellatur conuer conuersio quidem est bona, sed tens sic. s ut dixi per accidens;quoniam rationale est proprium homi Conuertesii - Nullus Amonis, sicut homo rationalis est: - , es Lesidipsum dico de particulari an Conuersa -- Ergo nauus Leo firmativa, quae aliquando rectὶ es homo. .. conuertitur per accidens. Cnnuertens - Omne animal Nec mireris, si non ponimus en cluens particularem negatiuam, quae Conuersa -- Ergo aliquod Ciconlidetur in illo alio versu, tu on es animat. connotatur in illa vocali, o,
AH,O, pre rem μ μι conuer Quae omnes sunt bonae con- ιου. sequentiae;& id genus aliae per sicut ab aliis fieri is miri . multae poterunt disputando fa-
77쪽
dendum, ne error contingat in conuersione, ve accipiatur pro pria uertentis conuersa, alio qui non curret argumentummo bene notauit S. Bon. in I.d.
De Propositionibus Modalibus. Cap.VI. Ut Deum
mentiri. est autem modus conditio quae dam modificans,&determinans
Enunciationem. ih Et aduertendum est, hos modos posse etiam adverbialiter, seu aliter usurpari; vi - νε aru Deus es iurius. Expeditis iis,quae ad natura Contingenur homo curru. Propositionis simpleis, & Homo post auarr. Categoricae, seu de inesse spe- Deus nonpotes peccari. ctant, facillimum erit Modaliu Quo ad Oppo Brommi duplex essentiam declarare AEtenim ma poteth op positio inueniri in gna ex parte harum cognitio Propositione Modali Alia circa exillarum notitia pendet. Quo. ipsam propositionem ciuia circa circa paucis expedire delibera- ipsos modos .Deptima iametriamus ea, quae prolixε de Propo- ctatum est, cum de Propositiositionibus Modalibus tradunt nibus Categoricis, seu simplici- Dialectici. Qua tuor autem cir- bus; ea enim , quae ibi diximus, ea Propositiones Modales pro- hic quoque valere putamus. ponemus. Primo Naturam, se- Oppositio autem, quae hoc ca eundo oppositionem, tertio pite explicanda proponitur, at Aequipollentiam, quarto verti tenditur penes modos iam alIa-tatis ortu aem. toialautium num oppon Quoad Nataram; Modalis Uur Conmingenti. Posi bile veroi Propositio est illa, in qua unus Opponatur Impossibili.
ex quatuor istis hetur,videlicet modis acti.
. hominem esset animai. Cotingens;ve COι enseri i
est identitas propositionis eo modo, quo superius de categoricis , - simplicibus exposuis
78쪽
uanda est regula superius allata; Deu, vera est ;quia possibile est
C p. . scilicet,quod addatur alicui mo Diuinam, S humanam natur an do negatio a i hoc, ut fiat mo- eidem uniri personae. talium aequipollentia, hoc uno Tertio , ex inhaerentia vel excepto , quod parum refert , si unius sormae accidentalis in negatio praepanatur,vel postpo uno subiecto,vel duarum in eo- . natur modo,V. dem subiecto;ve, PΦΛHIe an boNecessariam es,Deum esse. minem esse doctum ; S, doctum Contingens est, Deum esse. esse album,verq sunt,quia homi- hae sunt oppofitae; fiant aequi pol ni doctrina, & albedo simia i
lentes,sic haerere pote st. Necessarium es,Deum esse. Quarto, ex emanatione, seu Contivens non es , feta non es essicientia alicuius ab aliquo;ve, consιnsens, Deum esse. Posιbιle eL , solem illuminare. Ita in aliis duabus; vera est, quia lumen a Sole ma-Post iu es inominem saluari, nare potest. ti IImpossibile ombominam salsami. Quinto & vltimo ex posses. Sunt contrariae, fiant qquipol - sione rei cuiuspiam; ut,Contin- lentes. gens eis, Vnum esse Soeratis. , Impossibila non en, seu, non en I Hae sunt radices veritatis, - ι ossibile bomimm falsari. non sunt tamen sussicientes ad aequivalet alteri reddendam Propositionem mPosibiae eLMmminem saluari. dalem, nisi ita participentur, vel
cap.x. 4 Quoad radicem veritatis, uniantur; sicut per modum exorecensenda sunt, & memoria reis Plicantur: exinde non est vera
colenda, quae supra in simili du- haec propositio. Naressarium ea bitatione de Uropositionibus bominem esse iussum ; quia iustio
Categoricis comemorauimus; tia non inhqret homini necessi ex quintuplici scilicet capito rio, sed contingenter; ratio est, ortum habere harum veritatem quia Veritas propositionis mo propositionum. datis pendet ex conuenientia sic Primo,ex participatione aliis modificata. cuius naturae ab aliquo subie- De conuersione Modaliu nicto; quo pacto ista est vera, Mea hil momenti dicendum occur- cessarium eri , hominem esse ani- rit; cum earum conuersio sic se mal; quia homo necessario par- habeat,sicut di Categoricarum.
ticipat naturam animalis. Secundo ex unione dua rum naturarum in uno subiecto;
ut, possibile eis, bominem esse
79쪽
e ' Veritatem harum Propositionum cognOscendam.
Via non raro in Scholis, &in Libris harum accidit
tur , ut, si Mino eurrit, mero
ri ita necessario praedicatur de homine, ut, si non moueatur, proinde non sit homo, sed con uenit homini, eo quia currit; posito nanque, quod homo non currat, non mouebitur, di tamen vere, & essentialiter erit
homo. Quo fit', ut prior ne cessitas sit in compossibilis cum usus Proposition uno, contingentia , posterior vero
renda est , S declaranda; ne ex ignorantia, quς'sunt falsa vera,ci quae possibilia impossibilia,& quae contingentia necessaria esse existimemus: qua de re sanctus Bonau. in I. dist-6.quq st.. . compossibilis: contIngens enim non est , hominem ess animali quia necessario in se est animal et at benὰ conti gens est, hominem moueri , quia natura hominis non depenis det ex motu, neque necessario In primis ergo magnopere mouetur,nisidia currit, implicat obseruandum est, duplex lx D. enim currere,& non moueri.
ce flarium , oc duplicem neceui. tatem reperiri. 1lteram, quam vocant absolutam , ω conse 2 Aduertendum est deinde, ad hanc duplicem necessitatem discriminandam optimam regu. lam sumendam esse ex proposiquentis. Λlteram, quam condi- tione simplici hoc pacto . Uttionatam, S consequentiae, seu cognoscam, an alicuius Propo
ex hypote fi appellant. Illa est, sitionis necessitas sit absoluta , quq in se necessaria est , di inde- necne, sic faciam: Auferam zndens a quocunque alio re- primum praedicatum illius proa 'ectu ipsi extrinseco; ut quod positionis, relicto solo secun- homo m animal; ita enim neces- do: quod si, ablato primo prae sarium est homini esse animal, nulla ratione habita ad aliquid
aliud extrinsecum, ut vere , di realiter non se homo, nisi sit etiam animal. H qc autem est ne, cessitas dependens ab aliquo extrinseco respectu illius rei, de qua talis necessitas assima, dicato , adhuc secundum necessario conuenit subiecto ι tunc illa necessitas erit abso luta , S consequentis et Sin aute,ablato primo praedicato, is non amplius necessario conis uenit subiecto; necessitas illia
80쪽
eensenda erit: quod patetέ quia possibilia, ut erudite admodiim ablato illo, a quo dependebat, monet S. Bon. Quippe quando S. Romnon amplius est necessitas: si n. una forma, seu natura secum non auseratur v. g. primum pridica- potest sustinere aliam, quia im- tum propositionis ante dictae, plicant ad inuicem contradi- nempe,Si eurrit,a subiecto ho- ctionem ; tunc illae duae formae, mine,& secundum solum assuma seu naturae non possent uniri, tur,nempe, At co arso mouesur, nec potest de eis verificari sene vestigio parebit, an illa necessi sus copositus, sed tantum diui. tas fit absoluta, seu potius con ' sus; ex em pli gradix Possibile e B,
tingens. currentem quiescere,haec propo.
3 Cauendum est autem di-.sitio non eli vera in sensu com-ligenter in his propositionibus, posito,qula cursus, di quies sunt ne fiat transitus a sensu diuiso,duae formae implicantes, &in-
ad sensum compositum . alio- uoluentes contradictionem , &quin in magnos errores Deseo- consequenter inco D possibiles: dens deduceretur.Sensus autem Vera tamen est in sensu diuiso,
diuisus breuiter sic explicari po quia nullam inuoluit contradi-test; ut sit ille, qui simul di se- ctionem, quietem inhaerere su mel non unit duo extrema in biecto post implicatam formam, eodem subiecto . Ex opposito idest post cursum. Quando vero autem sensus compositus est, una forma, seu natura est alterii qui ambo extrema simul &ω- compossibilis, quia una non im- mel unit in eodem subiecto. Ut, plicat, nec inuoluit contradi-Posibile e L , aquam calidam esse ctionem alterius ; tunc illae duae frigia am. Sensus diuisus est, formae, seu duae naturς poterunt quando intelligimuS calorem,& in eo dcm subiecto uniri; S de frigus non uniri aquq simul ει eis verificari poterit non solum semel, sed successive post calo- sensus ciuisus , sed etiam com-tem frigus, S post frigus calore. positus; vi, Possbiis e Li, hominFdesus vero compositus est, qua- esse Deum,vera est haec proposido intelligimus,calorem, & fri tio in sensu coposito ; quia posegus simul & semel aquae uniri. sibile est, nullamque inuoluit
Ad cognoscendum vero, contradictionem, naturam Di quando uterque sensus .iam di- uinam, di humanam uniri simul uisus,quam compositus veri fi- ω semel in eadem persona, sicut cari queat, obseruada est utriuia de facto in admirabili Incarnaque extremi natura,& conditio; tionis mysterio euenisse,Diuina virum scilicst duo extrema sint testantur eloquia.
inuicem compossibilia, an inco- I Et haec de propositionibus