장음표시 사용
111쪽
tum, eo quod ad stri ngendum aduersarium magna vim habet; ut si quis sie instet, Aut esι aliquid, aut est ribit; Si aliquid aut substanria, aut eidem, cte. ut sic via claudatur aduer sario - ad fugiedam argumentati nem. 4 Quarta est ea, in qua ex pluribus propositinnibus subsequenter allatis , intertur tandem Optata conclusio;&dicitur hoc argumentum Soritas, seu, Aceruate; quia multas Pr p sitiones coaceruat; ut ii probare velim , hominem esse substaniatiam, hanc argumentationem adducam λHomo est animal, animaI est vivens, vivens est corpus, tarpus αι substantia, Ergo a primo ad visimu, Hσ-mo est substantia Aduerte autem, hoc arguendi modo uti non licere in negativis;Regula, Ex purIs negaιιuιι
argumentatio ad hominem . Illud autem dicitur argumentum ad hominem,quod ex concessis, aut negatis alicuius conclusio. nibus sumtinus ad illas easdem, vel alias eiusdem Doctoris coninci usiones armetari compellatur asserere, aut salsum dixisse, aut sibi non stetisse:eoq;maxime utimur ad sedadam protervia,&ad nimia disputantis obstinatio. nem so uincendam. Simili ar-
minus , contra Iudaeos ' ipsum Diaboli virtute Daemoma expellere accusantes, ideo ip oru volens vesania extingvεrc dixit.
Ergo visettite Drahori non ei eis Daemon 9. Circa hoc autem argumentuillnd obseruandum occurrit, Cualterius dicto innitatur ut ex definitione patet eo uti integrum esse,etiali alioqui falsu est . quia veritas illius non est absoluta, ct iuxta regulas ordinarias,sed rellitrua,&ada multim particulare ex datis videlicet,aut negaris ab aliquo;eo sermo modo, i uo Iuris stae, teste a ueo semel admissum, caeteroqui etia iuxta iura comu nia ineptu , fieri validu per leo particularem; eo scilicet, quod Reo admissus est , asseuerante potest enim di is vocari testis,&probatio ad hominem; ideo eo solo casu validus est. ε Sexta est ea , quae Hi est Propositionibus Moualibus, de quibus supra; & vocatur Syύμgismus Moa alii. Sciendum est autem , essea quaedam alla argumenta, quae ab usu veri bapientis rei eriti quippe quae veritatem magis laedant, quasn ciest tHahe. Quorum Primum disii ouit , quod Aristoteles vocas Arguis mentum litigrosum, S apud D. Bonavent. Serin 1. su p. Genes. F a Para
112쪽
; Farasensiarnonne Reepit;quia Homo est rationatas. ' .it scilicet procedit ex praemissis sal immediate conclusionem inser sis, quae tamen, cum in appa is re potes euidentem,sic , ' . 'rentia videantur verae, litem inis Ergo eri ris bilis. ter argumentantes , & conten- Aliquando vero mediate, tionem generant: verbi gratia. di obscure ; visi probare velim, Omne, quod mouetur, transs Beatitudinem non posse viribus per aliquod spatium. naturae obtineri, sic possem di
, Ergo transeuns per spatiam Non potan Beatittido obtineri Caci. Ane gratia. Secundum sit illud, in quo Sed gratia eis donum Dei ;petitur principium, probando Ergo non pote H obtineri sine d
idem per idem ut, ad proban- - Dex. O .sium damnς animal habere ani- haec conclusio vera est, sed non mam , ac aliquis diceret. immediate infert id,quod per ea Omne animatum habet animam probare intend it, nisi subiun. na animal est animatum . gatur, Ergo omne animatum babes ani Sed donum Dei non potest abe
Vel notius per ignotius I ut Ergo beatitudo non potest obii si ad probandum Deum esse , sic neri Oiribus natura. diceret. Quare facto priori argumen Omne quod vivit,babeι esse; is, ulterius ad aliud progredienmeus vivit, dum est hoc: modor sed donum Ergo habet esse. Dei, cte. utendo ullis verbis, et Tertium sit illud, quod tunc subsumo; Sed donum Dei,
ueritatem conclusionis deduce- .re contendit ex .ijs praemissis, quae nullo modo sunt illius ca
Z; ut somnis sapiens sivis; Aliquis homo est sapiens ;Ergo aliquis homo peccas.cqnclusio vera est. sed tamen .
De demonstratione optuma & vltima specie discursus is
non eruitur ex praemissis. Denique illud sciendum est, π πLtimoloco nobilissim l aliquando conclusionem dedu- V in argumetarioais specie,
113쪽
in lib. Poster. uberrimum, no hilissimumque Tractatum habuit . Ibi enim varia Primo Demonstrationum genera proponit. Deinde earum naturam explicat Tertio denique Conditiones ad veram Demonstrationem requisitas adducit. Nos quoque tria haec paucis de more prosequemur.
dictam esse a demonDrando , quasi demonstrans , & ob oculos mentis sic clare veritatem, obijciens, ut striim intellectus eam intuendo, absque vitai raiatione amplectaturi: Quod quia bifarie contingere potest , duo. Plex constituitur demonstratio
nis genus'. Aliud , Obd dici tur a priori, S 'est'potissima , dςmonstratio, quando scilicet effectus demonstratur per tuissam; & solae appellari De. monstratio propter quid . Ut
si dicas . Omne rationale eLi risibile Omnis homo en rationalis: Ergo omnis homo e I risibi- Iis erit demonstratio a priori; rationalitas enim assignatur causa propter quam homo sit risi bilis.
Aliud quod dicitur a posteriori, siue ab eflectu , quando scilicet vice versa demonstratur causa per essectum, S solet
erit demonstratio a posteriori.& ab eflectu ; Uer effectu aenim risibilitatis demonstraturi
x uno ad secundum, Arinsie definIe demonstratione DemonDratio e Myuom usfa .eiens sciret idest demonstratiω est Syllogistruis talis naturin, Ut scienti fieam intellectui ingerateognitionem. Vnde demonstraritio merito a Dialecticis uomure dicitur intellectum, di ita is
omnem ambiguitatem ab eo ropellere, id in veritate monstra et
nedum sensire'nequeat, Defianitur aliter his verbis;
diaris , inde mo rabilibau, ratiHIs renelusionis. in qua definitione tang1tur id, quod rere, tio loco explicandum promisi- trius. Nam conditiones, quas persecta postulat demonstratio, posterior pars assignatς definistionis complectitur, cum dicuturi Ex primis, veris, nece sta-rijs, Sc. quanquam id magnε corollarium quoddam ad prae dictam priorem definitionem consequens,quam aIiam definitionem em , verba illa Aristo F s telis .
114쪽
telis, Si igituν en seire. ι. noa sitio esse prima, & indemonstr obscure demon strent. , bilis, quia in Scientia debet da Quo ad tertium igitur, om- ri status, ta quies interictus,nes Demonstrationis conditio- non datur autem status , aut nes recte assignatas esse putabi- quies msi in primo, di Inde monuius, si antedictae definitionis strabili . Debet deinde ess varies singillatim, breuiterqueis causa immediata conclusionis.
lucidauerimus. Mia Scientia ξst cognita ' i
Porro Propositio Vera illa , ver causam , & Per causam est,in qua praedicatum vere com immediatam. Unde qui anu petit Ibiecto, ut xx dictis supra mit causam mediatam , S. rein e veritate propositionum satis motam in Demonstration .s erque paret .: non tactε demonstrat, quia en. Uic sueta vero est, quando sectus pendet immςd xt id
per se, necessario, non autem causa Pr Ma, S . er accidens. , ani contingenter per eam ProbarI MDς I,
riunt; cuippe quod plures repe- quando quid sit causa immediarriuntur Syllogismi ex veris , ac ta alicui effectus , proponItur
necessariis proposivionibus con ab Arsisti. i xis conueh enut
i 3 i iam n nec Demon- gula ex praecepti* D Tan homine ditna itur, deducta, quae est huiusmodi
i ni Demonstrationis quiddita. Primo assumpndarumς omniastem complectuntur: idcirco ad- praediςata . quae demon iungitur tertia conditio,ut scili, straqdς conuenirς Iungitur V de siti uia singillatim PCr in Prima, ---DG ct i , tellectum remouenda , ut ex rimon Ir u. Equidem pro- inde coniiciatur , quodna n o mo pinna , immedi ta, ta sin il Rd, a quo tanquam a cau- lndemonstrabilis ea est,ad quam sa immediata oritur effectus,ntastrandam non est reperitata Illud autem em, o cuius in- allud medium superius , licet latione non amplius rare prae. Dossit per aliquod inserius Pro- dicatum conuenit subiecto. Cli se quod idem est, propo- Verbi gratia. Ad inue mendμm, sitio prima, immediata, occ. ea quaenam sit causa immςdiata st aue a priori non potest: im- risiibilitatis in homine ; addu-Dlica limesse primum, ocim- cenda sunt primo Omnia prae-yta; --.& habere aliquid dicata, quae conueniunt homi-
auterius Debet autem Propo- m; puta sie intim e
115쪽
corpus , esse animal, esse ratio. Demonstrationis; tanturenim te , &c. Deinde fingula ab- eta omne id, quod est causa pia strahenda sunt per intellectum , m 'immediata rei demonstran
sic ἔ Abstrahatur primo subia df,siue sit definitio rubiecti. siue
stantia , reliquis tamen rem a. praedicati. nentibus I tunc videndum est, Quaeres,si propositio primata an homini adhuc conueniat est etiam immediata, indemon. risibilitas; quod si adhuc con- strabilis, &c. eur Aristot. in Tra. AH M. uenit, signum est, substantiam, denda Definitione tanta erbo praecise ut sic non esse caulam ν rum diuersitate, & multipliei immediatam risibilitatis . Ab- tate usus fuerit ι cum ex D. Boostrahatur igitur & secundum, nauent. Definitio debeae esseta 1. . di tertium , di sic deinceps, breuis, nullumque verbuit Amri donec inueniatur id, quo ab- tinere superfluum ilato, non amplius conuenit Respondet Ruuius i. Postera homini esse risibile , & illud cap. 2. quaest. I. nullum vereant proculdubio erit causa risibi- esse superfluum , quia singula litatis in homine. Si ctimis diuersam rationem eluinina. ab eo auferas quodcunque prae- rei significant. Sed haec rerudicatum , excepta rationali ponsio non valet ; quia similio tale, adhuc risibilitas eidem a ter posset diei de quacurem conuenit; si autem abstrahas definitione, in qua omnia sed esse rationale, utique & esso nera, di differentiae eriam re . risibile abstrahas necesse est, motae collocandir; Verbi gradnec amplius risibilitas conue- tia haec , Homo est substantia nil homini. Vnde insertur , corporea , animara , Sc Cerarationale esse causam imme- tum enim est, sinu a haecpra Sdiatam risbilitatis in homi- dicata importare diueriam inman . tionem in homine; S tame Et aduerte, si propositiones huiuiscidi definitiis vitiosa erunt causa immediata conclu- est . ut patet est traditis su- sonis, futuras etiam primas, ta perius de reguIis Definiit indemonstrabiles; ita etiam si nis et . . A erunt primae , & indemonstra- Responde emo IIter , biles , habituras ea omnia , nempe Aristotclem usum essea quae ad potissimam Demonstra- tanta vembrum ' rineta ltionem construendam requi- quia ' in prassata 'defiestiones
runtur. intendebat explica e distin u
116쪽
bantur; & id sacere proficuum erat, quo exactius natura
perfecti discursus perciperetur. Vnde ad regulas verae definitionis eam reducendo dicero sufficiet ; Demonstratio αι SyI-
. 6 Quaeres iterum, quid per Causas intelligat Arist. Utrum
Causas reales , ex quibus reali - a ter pendet effectus, an etia aquascunque rationes priores R... Respondet Ruuius ubi su . . Pra, Per causas intelligi tum ' ' causas reales , tum quascunqRς rationes priores ; ita ut ad veram demonstrationem sufficiatrocedere ex rationibus priori us , quo pacto probantur, &demonstrantur de Deo aliqua per rationes priores , ut quod sit aeternus , quia immutabilis, cum tamen immutabilitas non possit esse causa aeternitatis. Sic demon stratur de Ente , quod' sit bonum , quia verum, &c. &est communis Iesultarum expO sitio a Haec doctrina non placet; nam vere ad demonstrationem exigitur , ut sit causa vera. Sed aduerte ex S. Bon; in
3. dist. 38. art. I. quaest. L. duplicem esse causam ἔ alteram producentem, alteram inseren
rem, quae, etsi non essiciat Physice effectum ἔ inseri tamen i mia taediate. Nam vere, quia Deus
est purus actus,est impamiliat
vera enim ratio, dc immediata, , cur Deus est impassibilis , est , quia purus actus est. Quaeres rursum , Num
da lit utraque propositio necessaria , &c. An sussiciat, si altera tantum, ea scilicet, quae Protermino habet medium λRespondeo,Zabarellam asserere , sufficiens esse, si alte. Zabam
ra tantum. Vnde lpotest conis strui vera demonstratio ex mi nori non necessaria: ratio po
test esse, quia scientia ex sola causa immediata pendet; ut ex Aristotele colligitur: est enim scientia cognitio rei per causam. Demonstratio ergo faciens scire ex sola immediata effectus causa per se pendet. Alij nilo
minus absolute volunt, utranque propositionem esse necessariam , & immediatam . Ego cum distinctione respondenducenseo Questioni: Aut. n. loquimur de demonstratione ad amussim Aristotelicam: & tunc
assero, demonstrationem debeia re constare utraque propositio, ne, necessaria, di immediata ἰvnde ipse in plurali usus est
primjs , & causis conclusionis: at abstrahendo ab amussi Aristotelica, diloquendo de demon 'stratione , ut est syllogismus faciens scire, reor non esse ne cessarium, ut demo stratio utraque propositione immediata constet
117쪽
E . Quo vero haec nostra con lis, aut essiciens, &egtera: ideo elusio firmitis in suo robore sub eam in demon stratione latum sistat, scire decet, duobus mo. modo assumere sufficit , atque dis posse intelligi demonstratio adeo poterit ea demonstratiori nem debere constare ex causis ne, in qua una tantum est pro- conclusionis: Primo Logice, positio immediata, di necessa gesti uxta regulas Dialecti- ria, vere aliquid demonstrari. cas, quo sanὸ pacto non est con 8 in res iterum, Utrum ria ditio solius demonstrationis , omnis causa inferendi possit esve sit causa necessaria conclu- se medium congruum potissisionis, immo commune id est mae demonstrationi. Ratio du- Lais, omni syllogismo etiam ex falsis bitandi est, quia S. Bon. ubi su- constr ucto ; ut ex syllogismi de pra, videtur asserere,non solum finitione superius ex Aristotele causam, verum etiam effectum allata lucet, ubi dicitur ἔ Ex nomine causae inserendi venirer
qxibusdam positis aliud qu/d ex quod, S ipsa ratio suadet,q uip necessisnsequi; vides, quomo- pe causa inferendi uti ex ipso
do Aristoteles praemissas causas nominis etymone, ac etiam ex necessarias conclusionis asserat. Seraphici Doctoris sintentia No potest ergo eo modo accipi clare conijcitur 2 est, a qua va nomen causς, ω necessaris in . Iet illatio ; atqui non minus va, demon stratione assumptum . let illatio a causa ad effectum, Itaque alio modo causa dicitur quam ab effectu ad causam; eris Physic , ad cuius esse sequitur m non omnis causa inferendi aliud, siue verE influat produ- est medium aptum ad potissi cendo, ut est causa essendi; siue mam demonstrationem confiis non influat producendo, ut est ciendam. Resp. Non omne cauis causa inserendi per modum cau. sa inserendi ut argumenta pri-sael. Ideo Aristoteles,licet in de- fata demonstrant est e medium monstrationis definitione usus aptu potissimς demostrationisὲ sit causis in plurali; nilominus sed causam inserendi per m in definitione scientiae,quae ha- dum causae. Voco autem cau betur per demostrationem,uius iam inferendi per modu cause, est nomine c ausa in singula- a qua valet illatio tanquam arit Scientia, inquiens,eis regni- priori ad posterius non contrarno rei per causam,cte an dem O- ut etiam colligitur ex Arist. In an stratione itaque lassicit adhibe- Postpraed. cap.de Priori in fine. re causam Physicam, quae quia s Quaeres praeterea,Vtrum una est unius effectus , S unius omnia quatuor genera causa. Passionis; puta, una est sor-- rumpossint esse medium id
118쪽
neum potissimae demonstrationi: suppono ex tradendis in Physiologia, quatuor genera
causarum elis, essicientem, mate. rialem , sormalem, ec finalem sde quibus cumulate ibidem . Suppono itidem ex digestis eodem loco, omnem sere effectum ad sui constitutionem predicta
quatuor genera causarum Postulare; quanquam earum quaedam, ut efficiens , & finis ad eia sectus productionem duntaxat rideoque causε extrinsecς appel.
Iantur; materia vero, di forma
formaliter ad rei constituti nem desideratur; ideoque intrin. secae nuncupantur, quibus supinpositis. Respondeo omnem,ac singuis iam praedictarum causarum pota se assumi pro medio idoneo ad demonstrationem propter quid conficiendam, ita conspicuὰ do Mistor. cet Arist. 2. Poster. II. & Omnes Dialectici ad idem Capitulum: ta probatur; quia Aristo
Ies, tradens definitionem ScIen tiae,indisterenter asseruit esse coognitionem rei per caulam; e re .gione vero addidit, demonstra tionem esse byllogismum facientem scire; ex quibus tandem, demonstrationem deber constare ex veris, necessarijs, di .. immediatis causis conclusionis,
deduxit . Nec de hoc potest vel
modica inter Doctores este diis stordia .
io Tota dissicultas est num quaelibet demonstratio per quacunque causam effincta possit,&debeat inter demonstrationes potissimas reputari: aliqui enim solam demonstrationem a causasormali demonstrationem potis. simam habendam esse affirmant; quod causa formalis, di definitio subiecti sit medium potissimae demonstrationis, non causa materialis, efficiens, aut finalis. Ad praecauendum vero absura dum diltinguentium demonstrationem potiitimam a demonia stratione propter quid, utuntur diitinctione; nempEdemonstra.
re varioS gradus persectionis a quorum supremum cum solata demonstratio u causa formali obtineat, sola debet censeri potissima ; reliquae vero popter quid , non autem potissimae. Caeteium satius esse iudico, si
asseratur, non solam demonstrationem a caula formali, versm etiam ab efficiente, di materiali poste, oc debere inter potissima demonstrationes collocari, quia
solum pastiones fluentes intrinsece a causa formali, ve ua etiam quaedam manantes a causa materiali de subiectis demonstrantur , quae aliter, quam per causam materiali m demonstrari nequeunt . Acci dit, reperiri
quosdam effectus , qui a solis
causis efficientibus pendent,atque aveo per solas causas effincientes
119쪽
non nego tamen, quoties essemctus, idi: passio potest probari
Per causam formalem, efficientem, S materialem, demonstra istionem a causa formali, caeteris paribus , eo casu haud esse prae stantissimam, & potissima in scomparatione facta omnium demonstrationum ad inuicem . quia causa sormalis collata cum efficienti, di materiali est nobia Itor . & immediatior: at considerando singulas demonstrati nes absolute, unaquaeque in suo
gradu potissima appellari potest. De causa autem finali res non est adeo certa quia dubium
est inter Philosophos, an sit causat vere,& vniuoce cum alijs. nec ne . quo etiam concesso , adhuc non videtur ita potissime per eam demonstrari cum depe-
dentia effectus ab ea sit potius moralis, quam physica; ut multi
arbitrantur . Nihilominus videtur nobis verosimilius etiam
demonstrationem a causa finali censendam esse potissimam, si
praecise in se consideretur; sin vero cum alijs conferatur, utique fatendum est,illis esse ignobiliorem , S imperfectiorem obrationes factas. at Quaeres adhuc, Utrum demonstratio a causa formali, efficienti &c. sit eadem speci , an diuersa. Respondeo, demonstrationes posse inuicem Comparari multifidam. Pruno in
eodem genere eausae, puta duas demonitrationes a causa sormali, vel duas a causa efficienti, &caetera. Secundo in diuerso geonere, in ordine tamen ad con clusionem eandem, seu effectum; puta demonstrationem a causa efficienti, & formali, quatenus
effectum demonstrandum. Teratio denique , in diuerso genere,& in ordine ad diuersos effectus ; puta si per causam serma.
lem probem, hominem esse rasibilem, S materiaIem eundem , vel alium esse corruptibilem hi 2 Dico ergo primo, si co- parentur demonstrationes ad
inuicem in eodem genere ἱ puta duae demonstrationes a causasormali, probabile esse admodum non distingui specie Ietiam si effectus differant specie: ratio est. quia essentia demonstrati nis est, ut sit syllogismus ex causis;atqui causi formales.' ad lunt me diu demonstrationis formaliter,non differunt, licet alioquientitatiue discrepent. Ergo, Dico secundo, probabIle similiter esse, & multo et Iam
probabilius,demonstrationes adiuerso genere causae esse specie diuersas; licet effectus dei monstratus sit idem,puta si demonstrem de homine, quod sit beatitatis diuinς capax per causa formale ,& finalem, ratio PO testellis, quia duae demonstra otiones in diuerso genere caud
120쪽
plus discrepare ridentur, quam talis potissimum apraret in de- duq in eodem : atqui supra di se monstratione a cauta; quia esse serentiam numericam non est ctus negativi nulla datur mula alia minor. quam specifica; ει- per se. go: quod si differant specie duet Resp. nihilominus assirma-
demonstrationes terminantes tiulcum Arist. hoc l. I.cap. 2I.
ad eundem effectum, multo sa- ubi etiam ait, affirmativam esse ne magis terminantes ad di- negativa potiorem, sicut capiuersos; ut patet. Dixi autem te praecedenti prytulerat uniuersemper probabiliter, quod avi lalam particulari ἡ ω sequenti
modum probabile existat, omis ostensium deducenti ad impos-nem differentiam, quq reperi- sibile . Ex quibus clare comjci tur inter demonstrationes pro- tur, dari gradus persectionis in pter quid, esse solum extrinse- ipsis demonstrationibus a cauiscam, & accidentalem, sicut so sa, & propter quid . Nec obie-lum accidentarie differunt syllo ctio facta premit , merninis
sismus , di Enthymema , &c. quippe decet, nomine causae1να ata ut discursus non sit proprie nire nedum cautam essendi meis genus ad syllogismum , Enthy rum etiam causam inserendi, dumema Sc. nec syllogismus , di inserat ad modum causis Imme. Enthymema species rigoroso diate , . Resp. itaque,effect discursus: Ergo neque demon negati ut dari causam negatu astratio erit genus ad demonstra quae licet effectum non proa tionem a causa formali, efficien eat, tamen per modum. causaeti, dic. eo vel maxime quod immediate infert, ut verbi gr. Aristianas tantum assignauit Nuniam irrationais e HV biae; species demonstrationis, nem Omna brutum est irratisnati et pe a causa, di effectu ; ergo de Ergo nultam brutum est risburi monstrat O a causa est species Hetc est demonstratio negatura , atoma , quae.non distinguitur in in qua medium est irrationale ...
alias species. Idipsum affero ea . quod est causa immediata , cur dem probabilitate de demonstra bruta non sint risibilia, sicut rationibus quia; solq emo demon- tionale est causa proxima,& im strationes propter quid μ quia, mediata, quod homo sit risibias inuicem conferantur, specie, dis . Ratio est, quia) posita proprie discriminare probabilis- causa inseri oppositum effectis. ime asserendum est. i Hinc rursum colligitur, nom I 3 Quaeres rursum. Vtrum ne causae in definitione scien . detur demonstratio a causa, vel di demonstrationis pofitae non effectu negativo t ratio ἱdissicul- venire solas causas essendi, quae