장음표시 사용
81쪽
nibus tam de inesse , quam mO-dalibus dicta sufficient; si unum adhuc addatur verbum, usum scilicet in Scholis ia obtinuisse, ut cum modus praeponitur toti propositioni, accipiatur illa Propositio pro sensu composito ut, Poss bile est, eatidum esse frigitum: pro sensu vero diuiso, cum modus interponitur prae dicato,& subiecto ; ut Calidum
possibile est, esse fluidum ; akEt
revera idem significet propositio, siue prς ponatur, siue intersonatur modus. Et ideo, extra talecticos , non tam rigoros Esumendς sunt istae propositiones, nec tanta subtilitas obse uanda, quanta in ratiocinationibus, di syllogisticis discursibus obseruatur.
De Propositione per se nota, quid ea sit, & quomodo cum demonstrativa conueniat seu differat.Cap.VIIIctiees opusculo intexe alter
catione S , aliquando tamen non licet, perfunctorie saltem , non aliorum etiam pertingere opi niones.
De hac itaque re varia sunt inter Doctores dissidia, ut vide. re est apud Utinensem nostrum Tract. a. de Deo Vno, di rano, quaest. I. per totum . Nam alij arbitrantur, Propositionem per se notam dici tantum in ordine ad intellectum: quoniam, si rei ipsius ratio spectetur, no per. se Ota,aut cognita,sed potius co gnoscibilis dicenda erit. - 2 Alij vero, ut Gandau. in Sum. art. 32. q. 2. Propositionem per se notam dici credunt, non quod per se actu cognoscatur. solum quippe tunc esset per se nota, cu ab intellectu actu peraciperetur sed ideo per se notam Vocari; q uia per se apta est parere veritatem in intellectu quocunque terminos illius co cipiente.
i ,- . Alij vero distinguunt propo. P Ropositis,ac pro virili mea sitionem per se notam, ut alia absolutis ijs, quae de Propo sit per se nota secundum se, alia sitionibus ta simplicibus, quam quoad nos: de qua distinctione compositis, modalibus, S sine . plura, fauente Deo,3 . par. sumet modo necessaria adiudicaui;con mae Philosophicς Tract.de Euiissentaneum est, ut de illa propo- dentia expendemus. sitione, quam per se notam Sa - Clterum, salua omni melioripientes appellant, cuius notitia ratione, reor, non adeo proprie plurimum disputationi conduis ab his Omnibus, nec ad germa cit,aliquid compediose dicam num sensum propositionis per Licet autem non fit propositi se notae assignatam esse rationeamet,longas huic paruulo Diale istiusque improprietatis originem Ocrale
82쪽
nem ex parum apta vocis illius, Nota, intellectione derivatam
este, opinor. Nam, Notam, pro eodem capiunt, ac cognitam xvi verba ipsorum aperte testantur cum tamenta, Nota, hic
non sumatur pro cognita, sed pro euidenti , & manifesta - quantum ex s. Bonau. in Σ. ' dist. 3 p. ari I. quq st. a. deduci'tur ut sit sensus , per se notae ,
id est per se manifesta. Et haec
quo ad Propositionis nomen, di nominis etymon. 3 Age vero ad sensus aperi. tionem accedamus : Etenia omnes uno ore latentur, Propositionem per se notam eas sesse, quς, cognitis terminis ipsius, puta subiecto, S praedicato, parit sine alio medio verita. tem in intellectu, ita etiam Sov.mni raphicus in . l. dist. 8, par. I. ar. I. qu st. z. Ratio est , quia prε- dicatum clauditur in subiecto; verbi gratia,cognitis huius Pro positionisi Omne totum est mainiussu a parte, cognitis , inquam, terminis, quid sit totum, quid pars, quidue maius ; e vestigio intellectus illius connexioni acquiescit. Dicitur autem Propositio esse per se nota: quia non per aliud; nam esse notum per se,& per aliud est incompossibile . Sic igitur non est notae per aliud, quia non modo nOIL
cognoscitur per aliud , quod si e complexum, sicut est Propositio, & omnes concedunt; sed
neque per aliud,quod sit ineo m. 'plexum, ut non satis consone V memaliqui arbitrantur; non quia non ηδ IN exigatur cognitio, &praecogni tio simplex terminorum, sed quia illi termini non sunt aliud extrinsecum a Propoli tione, sed potius sunt ipsi intrinsecum . 'nde sicut qui cognoscit hominem, cognitis corpore,& anima ipsius,non dicitur cognoscere per aliud extrinsecum homini, sed potius per intrinsecum;itae qui cognoscit propositione sex terminis,non dicitur cognoscere per aliquid Propositioni extrinsecum, sed per terminos ipsi intrinsecos. Propositio ergo cum S. Bona u. ubi supra per S. Rem se nota, seu manifesta dicitur, quia talis est ex natuta sua, ut per se sine alia probatione , coiagnitis terminis, clare percipiatur. Unde inaniis statio salte in ex consequenti dicit respectum ad id, cui manifesta est. Duplex autem consueuit Propositio manifesta assignari
ex S. Bonau. in Z. dist. 39. art. s. Est I. quaest. ,2. cui concors est S.
Thomas. Alia, quae facillime s. TM. etiam ab indoctis percipitur; eo quia termini sint magis sensibiles ; cuiusmodi sunt, Totum eri
maIus sua parte, ta aliae id genus. Alia, quae non nisi studio, di exercitatione acquiritur ,' eo quia termini sint magis occulti; ut, Homo in animac &c. Hinc libet collig*re, quomodo i by GO le
83쪽
do disserat hae e a demonstratiua . Nam demon strativa soris maliter est illa, quae non habet superius , per quod probetur . Per se nota autem p test habere superius; ut patet in hac , Homo est animal tnam cognitis quid sit I amo, quidue AnimaI, statim intelle .ctus dat assensum , hominem e sis animal . Nihilominus, si negetur , potest demonstraria priori. In quo, meo iudicio, halIucinatus est Antonius Ru violibro primo Posterior. cap. seeundo quaestione secundet
propositio, Homo eu animal rnam illud praedicatum , Animal habet superius, & causam , per
quam probetur, quam tamen ex D. Thoma tanquam per se nO- tam admittit.
s Quaeres, an intellectus possit negare propositionem per se notamῖ vide Tolet. quq st. vltima Dialectici ad secundum. interim Respondeo 'ex Diuo Bona- uentura ubi iupra, dupliciter contingere loqui de intellectu rAut de eo, qui habet notitiam terminorum Propositionis per se notae r Aut de eo, qui non
habet. Rursum ex eodem snegare Propositionem per se notam est dupliciter : Aut cum assensu ipsius intellectas ne an. tis e Aut sine assensa. Siloqua mur de intellectu primo modo : plane contingit negare propositionem per se notam etiam cum assensu; Si de intellectus se eun do modo , nunquam contingit. intellectum negare propositionem cum assensu ; quia inuoluit contradictionem , intellectum habere notitiam terminorum , di negare sic, ut credat, propositionem illam non
esse veram . Facilius tamen aest, negare propositiones per se notas secundi generis, idest , quae non nisi exercitio intelliguntur ἔ vi, Homo est animal, suam primi generis omnibus, ac singulis notas; ut, Totum
haec negetur, aliquando non aliter probanda erit , quam explicando terminos: si vero illa ἔ probari poterit a priori ;verbi gratia si negetur haec, Homo e ι anima , sic poterit probari, Homo ei Ie bilis, erio es
6 Qubd si obiicias ; ea , quae sunt per se manifesta, iuxta
commune adagium, haud esse probare necesse. Respondeo, verum ess , quando is, cum quo disputatur, habet notitiam te mino .rum; tunc enuri sine alia probatione apud ipsum erit nota sic, ut ei non sit opus alia
ratione probare: sed plerunque E multi
84쪽
multi ignorant terminos pro is nes ferme cognoscant: ideo eo positionis per se notae , idcireo tra negantes huiusmodi propciis eam neganti Et istis est probanis sitiones non est argumentan da aut a priori si fieri potest dum; bene autem contra n aut explicando naturam ternato gantes alias alterius generis; e norum. Verum quia cui dictum quia sunt cognitu dissiciliores est I aliqua est propositio per se ratione terminoriari .
nota sic, ut eius terminos -- .
DE MULTIPLICI SPECIE DISCURSUS,
85쪽
ct ostimasseeu d, Logicus , de quo in praesenti
Rursus. MD . . t . est sermo , nihil aliud est, quamaru Defallaci=s , qua disrursum qusdam propositionum dispois vitiarum rediare possunt. sitio tali arte digesta , ut 6 num ex alio colligatur, verbi
Quid sit formaliter discursus. gratia.
- Haritieus eri impias . . ti Ergo eri inimietis Lbrim. VemadmodumNatura Ηge enim conclusio ex eo deis ex materia, di sorM ducitur, quod habet quandam unumquodq; ens nam connexionem cum propositioin turaIe in esse Perse ne antecedenti. Eho, ει λὶluto tonstituir, ix Et aduertendum est diligen.& Ars ad eius imitationem ζη ter, in omni discursu Dialcti- materia, & forma constrμit i co requiri semper duas propo-tificiata. Quapropter , cum de i sitiones , seu praemissas , quae propositi mus, ει aliis, quae sint veluti causa. & sons , a sunt veluti materia discursus, i quo emanat conclusio; vel hucusque sermonem habueri- implicite, ut in discursu iam mus, naturalis ordo requirit, ut allato , vel explicite I ut si diis. ea,quq ad formam discursus per. catur. tinent, eo dilucidius, S clarius .
Omnis haeretisus est impius. Ergo omnis baratios ei inimisus Christi, is, Exinde liquitur aliud di
exponamus, quo maior vis in forma, quam in materia consistit. Superest igitur, ut modum doceamus, regulasque proponamu quibus perrectus discursus conficitur. Sed ne ad posteriora inordinate procedamus , breuiter praemittenda . num maximὶ notandum vide.
est aliqualis discursus descri- licet, aliud esse id , quod deduptio. Potest ergo discursus in . citur ; & aliud id , ex quo de communi tali descriptione de- ducitur; sicut aliud est effectus, Clarari. , qui producitur ;& aliud causa, 1 Diuarius ect quadam a qua producitur; cuius deis. Oratio ira in se ordinata , ut per ctu hic non est verus discura
ipsam, edi ipsius vi unum ex a- sus .
86쪽
Omnis homo ea animal. Sed omne rationati es ani
.i Ergo omnis homo est animal.
Siquidem eadem est conclusio cum maiori propositione. Ulterius sciendum, conclusionem educendam esse ex vi praemissarum s . Vnde non valet.. Omnis baratissu est inimios C,ιsti. Omnis Iutharanus est harsis
Ergo omnis Miseramara perosurbas Ecclesiam. Haec enim conclufio non deducitur ex praemissis; cum nulla sit inter primitas, & Conclusonem connexio , aut conuentio . Et haec breuiter de discurissa n communi , quae clarius,&rusius infra declarabuntur.
De multiplici specie Diale.ctici discursus; & de ia. prima specie, nempe de Syllo-
Patet , ut complectatur omnem differendi modum Dialecticis regulis designatum; siue
sit perfectus , siuL imperfectus; probabilis , siue demonstratiuus ; a causa, siue ab effectu; a signo siue a coniectura
tationem , seu discursum ab Aristotele , di ab aliis inuenistumo et Qui quidem discursus ad has quatuor species , scilicet Syllogismum, Enthymema, Inductionem , ct Exemplum principaliter reducitur, de qui bus omnibus singiIlatim erit agendum.
, & de iis , quae ad ipsum per-.tinent; qui ab Aristotele defi- nitur his verbis . Syllogismus es oratio , rn qua quibusdam positis aliud quid ab θιs ex nece rara aecidiι, eo quod hae si idest, SylIogismus est oratio duabus propositionibus iconstans ita inuicem ordinatis, ut alia tertia, quae appellatur conclusio, necessario inde colligatur, Vis Nulta itum est ubique. Corpus Cibristi eusinitum. Ergo Gum Christi non esι ubique. a Duplex autem apud Dialecticos reperitur Syllo gismorum genus . Aliud e
Aliud eoru,qui sibi et ineuidentia nomen imperfecti asciscunt. Syllogismus perfectus est,
87쪽
quando ex prςmissis colligitur conclusio, quam ex eis colligi posse . intellectui Dialecticis
institutionibus praedito clarum est, & apertum; Vt Omns animal en vis uromnis homo en animal Ergo omnis homo e D Oun. Imper sectus autem est illo, qui non colligit euidentem conclusionem, sed requirit aliquam mutationem factam in terminis , ad hoc ut clara, & aperta deducatur conclusio; ut si dicatur in exemplo iam allato. Omno anima vivens Omnis homo es anima Ergo aliquod visens est
tio , & ex praemissis recte ordinatis deducta; non est tamen ita evidens intellectui, ut ex illis praemissis deducatur; cum potius alia deberet colligi, videlicet somnis homo est visens Fundatur autem huius imperfecti syllogismi veritas in
regula supra allata de modo conuertendi propositiones ἔvbi traditum est, uniuersalem inrmatiuam posse sine ulla erroris suspicione in particularem itidem affirmativam con uertit Unde si bona est haec. Omnis Bomo eLI vivens. bona erit etiam eius conuersa, scilicet sAliquod inuens es homo. Syllogismus iterum
tam persectus, quam imperfectus alius est Topicus, seu contingens ; alius Demonstrativus . Topicus ille est, qui ex probabilibus procedens probabilem colligit conclusi
Demonstrativus autem est, qui ex indemonstrabilibus inia demonstrabilem inseri conclaissionem; vis Omne rationale est risibila Omnis homo in rationalis Ergo omnis bemo eu rimbilis. νPossumus Miam adiunge tertium genus medio modo incedens; ut sit illud, quod ex necessariis quidem , non tamen primis, & indemonstrabilibus conclusionem necessariam in serat , & infallibilem; & dice tur syllogismus necessarius; ut
Omne animaI est corpus Omnis homo est anιma Ergo omnis homo est eo
mur. Primo artem Dialecti cam procedere scientifico , cum ex praemissis veniat in neo cessariam conclusionis cogni. tionem, quae est effectus . .
88쪽
Secund3 doeemur, duo necessario requiri ad persectum syllogismum conficiendum e primo nanque requiritur recta dispositio propositioniim ; ut scilicet onatur uniuersalis,quς esse de et uniuersalis; particularis vero, quae particularis ; negativa itide, quq regativa,&c. q dispositio propriovocabulo appellatur.ωrma, seu modus Syllogisticus: Secundo exigitur apta distribu-eio termini; ut scilicet ponatur terminus in maiori, di minori propositione eo modo , quo coii uenit,de quo capite sequentii quae distributio appellatur figura Syllogistica: ita ut quilibet Syllogismus ex materia, bc risma constituatur. Materia remota sunt termini propositio. num; proximis vero sunt ipsae propositiones : -rma denique sapia terminorum,di propositi num distributio.
Cap. III. CVm ex proxime dictis figu.
subiecti, & praedicati dispositio;
ita ut Ordine debito constituantur; Triplex inuenitur figura , secundum quo 1 tribus modis possunt termiti ad boam conis clusionem deducendam apia di sponi. Primo nanque medius terminus, qui est id, quod assumimus ad probandum, quod probare intendimus, potest poni prolubiecto in maiori propositione, di pro praedicato in minori;& tunc consurgit prima figura, verbi gratia ad probandum hanc conclusionem, Deum se Iises esse ab hominibus amania diam, assumo hoc medium, qMia. Π bonus; & sic conficio argu
Omnis rinus e B amandus. Dotis en bonus . Ergo Deus.ct amandus.
In quo Syllogismo bis ponitur medius terminus, in prima propositione pro subiecto, cum dico, omnis bonus; in secunda vero pro praedicato, cum dico, vis bonus. L Potest iterum medius ter minus distribui, ita ut S in maiori, de in minori proposition sit praedicatum; S tunc habetur secunda figura, ut si probare velim hane conclusionem conto impium Lutherum , Nullum Ietheeι Papiseam se Bareticum, a thibeo hoc medium, gnod v aelius eredat metiria; su, Nuntis hareticus credis Eeeti M. Omms Papiria inedis metisae. Ergo nudus Papiria eri hare.
89쪽
terminus in maiori, S in minori propositione ponitur pro pridicato; ut clare patet. 3 Potest etiam aliter distri bui medius terminus , & po ni vice versa , pro subiecto scilicet & in maiori , di in minori propositione; ex qua distributione oritur tertia figura . Verb. gr. ad probandum, atiis quod ammia esse vivens, ast umonoc medium, quod μισιι mvegetabiti; sic. Omne vegetabile eri vivens . Aliquod Oogetabiis eri animal. Ergo anquod animaι vivens. In quo Syllogismo tam ilia prima, quam in secunda propositione medius terminus constituitur pro subiecto. Quarta aute distributio,in qua videtur posse poni medius terminuST praedicato in maiori, & lsubiecto in minori,quia comuniter ab omnibus exploditur , a nobis quoque reiicitur, & improbatur .
De modis Figurarum ad rectum Syllogismum con
Cap. IV. Modus figurς solet ita
Dialecticis describi, ut sit recta proposιtionum disposi sis ιὰm qtiὸ ad ordinem, quam quo ad quanιiιatem: Ut scilicet di ordo seruetur in primitat , ponendo primo loeo , quae primo ponenda est, secundo, quae secundo et & quantitas in uniuersalitate , vel particularitate ν ν uniuersaliter, vel particulariter pronunciando , quo uniuersalis, vel particularis est.2 Aduertendum est autem primo , diuexsos modos cuilibet assignari figurae , ad quos necesse est , omne argumentationis genus ad Dialecticum spectana reduci ; adeo, vi nullus possit esse verus discursus, qui sub uno
horum Μodorum non compr-hendatur. Qui ,ut facilius meis moria teneantur, his quatuor versibus continentur, & expli
videlicet; Barbara , Cesarenι, Darin F ris, Baratipton Celantes, Dabitis raptimo,iri se
Modi secundae Figure sunt quais tuor, videlicet, Cesare, Camestres, Festino, Ea-
90쪽
Modi tertiae Pigurae sunt sex,
videlicet. Darapi i, FHapto Disamis,Da. usi, Boearso, Feruon. 3 Aduertendum secundo, inter hos modos, quatuor tan
tum primet figurς dici persectos,
quia inserunt conclutionem euidentem et reliquos vero omnes tam primae, quam secundae, ac tertie figurae dici imperi ct's, quia inferunt conclusionem in- euidentem. Possunt tamen etiaipsi dici perfecti lato modo,qua. tenus scilicet recte concludunt , licet non ita clare, & euidenter, sicut quatuor primi primae figurae . Non immoror autem in tra'
dendis regulis, quibus Syllogismos imperfectos ad perfectos reuocari posse nimis prolixe a Dialacticis edocetur; cum vanum sit, & incongruum, essicere βyllogismos imperfectos,ut de inde ad persectos redigantur aeo vel maxime , quod omnes
primo persectos fieri posse, ceristissimum est ; unde propterea Dialectici,missis imperfectis, se
totos in constructione persin rum exercere debent. 4 nduertendum tertio, ad ho. rum Eognitione Modorum tres tantum syllabas primas in uno-- quoque verbo, seu modo respiciendas esse; nam quae supersunt, accommodationi potius carminum, quam Dialecticae instructioni iaciunt ἀAduertendum qu Rrto, in unaquaque syllaba reperiri visnam ex his quatuor vocalibus ,
quae denotant quantitatem pro positionum; ita V
E, pro uniuersali negativa, I, pro particulari assirmativa, o, pro particulari negativa, Sicut autem quantitas, sic &ordo propositionum seruari debet ; ita ut, si in prima syllaba alicuius modi prima vocalis sit, A, vel E; prima propositio assumenda, fuerit uniuersalis et fi a tem sit, o, vel I, particularis ;& sie de reliquis, ut vide est in exemplis, quae pro cuiuiaque modi claritate hic subh-