장음표시 사용
251쪽
sentialiter de ipsis praedicantur . . ta lAlia tertio sunt , quae de subie- .l niln :cto praedicatur,oc subiecto inhae- es sui ita arent,ut scientia quae tum praedi- a s li: p am ιL i 'oncatur de subiecto, idest de suis in ' 'i mi . dii vji Q
serioribus vide Philosophia,Ma Us no egulae ad praedicta thematica,te est in subiecto ,sci- . I, facilius capessenda, de ad
.hcet intanima. 2 ii l hanc primam partem absoluen-- s Vbi aduerte,subiectum pri . dam manent exponendae. Prima ni a vice sumi pro inseriori, cum est,quado.alterurn de altero prqdicitur,alia de subiecto praedica i dicatur, ut de subiecto, quaecuq; tur: sostremo vero, cum dicitur . diciatur de eo, quod praedicatur, in subiecto int,sumi inhaesive,ut .etia de subiecto dicentur : id est,arin ex verbis Philosophi liquido ap. . quando aliquid de aliquo praedi--paretiAlia denique sunt, quae catur essentialiter, omnia praedi-. neque de subiecto dicuntur,nec cata, quae conueniunt illi praedi- in subiecto iuniput, omnia in diis eat conuenient etiam iIli subie. nidua substantialia; individuum cto, de quo illud praedicatsi prec enim de sui ratione intrinseca i dicatura Clarior res fiet e siplis.. nec alij inhaeret,nec de alijspr .4Petrus es homo, homo prςdicat dicatur. Ad alterum igitur isto- essentialiter de Petro, ergo quicrum caput, quicquid in reru na. quid praedicabitur de homine estura reperitur,redigatur necessa sentialiter, praedicabitur de derium est. Nam quicquid est,aut Petro. Ex qua regula consequu- est substantia, aut accium et Si par istae illationes;Homo est esse substatia,aut uniuersalis,au an tialiter animal, de corpus, de viticularis Si uniuersalis,in primo, uens, ergo de Petrus. Quae re- diuisionis capite constituitu togula Naificatur etiam in acci particularis, in ultimo colloca- dentibus, quando accidens praetur'. Si accidens,aut resertur ad dicatur de accidenti, sicut su- subiectu in quo;&sic ad secundu perius de inferiori, ut Humili membria reducitur: aut refertur taSest Virtus, virtus est habitus, . ad subiectum in quinde ad subie- ta qualitas, ergo etiam humictu de quo; de sic in tectio mem- litas . x Altera regula est, Diuersorum generum , de non sub alternatim positoru .n diuersae
sunt specie ditarentiae I generumhro reponitur.
252쪽
rum vero subalternorum nihil Sc. sumptis differentiis late; prohibet , easdem esse diis. ren- nam stricte disserentiae Animalistias. Vbi aduertς aliud esso, sunt rationale , S irrationaleis . genera e ise subalterna; aliud , Differentiae vero Scientiae sunt, subalternatim posita. Nam ge' speculatiuum, practicum , dcc. nera subalterna sunt, quae supra, Quando vero genera sunt sub& infra se habent genus , ut in alterna. non prohibet eorun- praecedenti libro, cum de Gene- dem generum easdem esse differe , declarauimus ; at Genero a rentias . Dicit, non prohibet, subalternatim posita ea sum, idest, potest esse, non tamen M.qnorum unum est sub alio. Sen cessarium est,ut Corpus, & Ani sus igitur regulae hic est: quoties mal sunt genera subalterna, &reperiuntur genera, quorunias habent quasdam differentias e unum non ponitur sub alto,illo- sdem, alias vero non . Nam rum generum differentiae necen Corporisfidisserentiae sunt , ν sario sunt diuersae, verbi gratia ,-ttens, non vivens Animalis ve- . γAnimal,& .ycientia sunt duo ge- ro differentia est vivens,non au nera', quorum unum non poni. tem non vivens . quia nullum tur sub altero, ut patet ; propis est animal, quod non sit vivens. rea aliae sunt disserentiet Anima. Et haec de Antepraedicamentis. Iis, S aliae sunt disserentiae Scim Iam ad Praedicamenta, quae est tiae. Nam differentis Animalis secunda huius libri pars, acceis sunt volatile, gressibile, reptile, damus. v. lin n. Iul
253쪽
R De Subriantia. i omni aecidenti prior, nobilior, a m propriuatibus Subrian. ac praestantior. Quoniam Eui ri . ni tem Substant in multifariam 3 , De xuantitata. accipi potest , ut satis aperte oturionem quarundam colligitur ex plurimis Aristot. Arist. , i) dFicultatum circa xuanti- Iocis, praesertim vero hic in ca- est' Heu i , . . pliede Substantia, &s. Met s De Relatione. i. . phys cap. 8. sic lib. I. summR M. Proprietura, ct deseritates a. cap. I. eapropter distingue
dum nobis est primo nomen Substantiae , di deinde ipsa definienda .anbstantia igitur Primo pro essentia rei usurpatur; quo sensu Mistodi indicato loco I. Meta- phys. ait, se quad erat esseau . ius ratio,ct uinnitio vini euiusque, sub Hanι ia dicitur . Idest illud dicitur substan tia uniuscuis iusque rei, quod est ratio, definitio, & quidditas ipsius rei; qui P Rimum locum in hoc Se- sensus non latuit etiam TheoI cundo Tractatu sibi vendi- gos, qui crebro naturam Diuia ', letat Substantia, quippe quae est nam substantiam appellare conin
254쪽
sueuerunt: ut cum dicitur, Filius est de substantia Patris , PMi
una & eadem natura est, di substantia, idest essentia'. Sumi ut Secundo pro omni eo, quod natum est per se existere,& non ales teri lubiective inhaerere ; in qua significatione comprehenditur quicquie non est accidetis , sue sit completum , siue incompte tum , sue principium, siue principiatum; & ita 7. Metaph. materia, Se forma substantia dicitur. Tertio sumitur subRantia pro eo, quod non est in subiecto, sed dicitur de subiecto; sicque complectitur omnia genera, de spccies substantiae. Quarto sumitur pro eol, quod nec est in subiecto, nec dicitur de subiecto;&
sic tantum extenditur ad indiuidua substantiarum:& in his duo
cius ultimis modis praesertim attenditur Substantia in ordine, ad Praedicamentum,quod est se ries quedam generum , specie is rum, cic indiuiduorum. ι α Rursum Substantia, ut lu-
tur quandoque proprie,quandoque metaphorice. Proprie Substantia est, cui per se competit quidditatiua Substantiae ratio. Metaphorice vero dicitur illa , quq aliquo modo imitatur natis.
ram Substantiae ; quo sensu a D. .Pari. Paulo appellatur fides substantia,& aliquando a Sanctis Patribus Humilitas, quatenus scilicet
illa est fundamentum totius Virtutis , S haec fundamentum to intius spiri tualis edificij. Sulmantia praeterea aliaeli absoluta, astia respectiva seu,
ivt terminis utar Seraphicis S.
Bonavent. In I. sent. dist. 11.
quaest .vit. alia diritus per se,alia al aliud, Substantia absoluta est
illa, quae non est ordinata ad aliud, ut in creaturis, indiuiduu,
complet ut non potest e natura sua ad alius or3ma i Substantia vero relativa est, quae re
spicit aliud; sive' tanquam pars, Ut materia,quae eκ Arisb respicfeformam, S utraque coinrisitu; siue tanqua principia originis , ut in Diuinis, Personae, quarum quaelibet refertur ad aliam sicut ad principium. Et haec de significatione nominis Substantiq,vitariaque ac multigena ipsas a
4 Caeteriim ex multis traditis Substantiae significatis , illa praecipue ad Praedicamentum Substantiae spectant, quae sunt vel uniuersales, ves lingulareς,& 4ndiuiduae ; quarum primae, idest uniuersales ab AriB. in praeo
sentiarum, secunda; posteriores .
vero id est singulares, prima substantia appellantur. His de claratis, tradit Arist. definitionem primae substantiae his veris
255쪽
tia, en, qua neq; desubiecto diei. rur, neq; insubiecto e Ly. Vbi ad
uerte, Philosophu in definitione Substantiae hanc loquendi ratio. nem usurpare,quia sic magis innotescit primat natura substantiae, quae eo distinguitur ab acci. denti , quia non est in subiecto;quia vero de subiecto non dicitur, a secundis substantijs discrepat. Quid sit autem esse in sub tecto,& de subiecto dici, iam superius explicaui. Post primae definitionem substantiae supponit similiteri Aristo t. definitionem secundae his verbis,Secundasubctantiae dicuneur Jecies, in quibus inae, qua primipaliter obstantiae dieunis tur, infant, ha quidem, ct aliarumspecierum genera; idest substantiae secunde; sunt illae, sub quibus primae essentialiter continentur, S de quibus quidditatiue praedicanturr Quemadmo.
ac singulas eius partes, S partes sunt in toto cita superius continet inferiora, & inseriora in eis sunt. Non solum autem primae substantiae sunt in specie ultima, sed etiam in aliis generibus viaque ad summum, S primum Inclusiue . Ex quo sequitur, tam genera quam species secundas substantias appellari, magis tamen species, quia magis accedunt ad naturam primae sub stan
deduci, qua ratione in doctrina Aristotelis una substantia sit alia magis substantia, quia scilicet
minus alteri inest,& de alijs mi. mis praedicatur; nanq;indiuiduunulli inest,&de nullo pridicatur. species vero in indiuiduis est, &de ipsis praedicaturi Proximum vero genus in speciebus est,&iu indiuiduis , de quibus etia prae dicatur ;& sic gradatim ascendendo, quo ad superiora accedi mus. Quo fit,v t supremae magis a natura primae substantiae elonis
gentur , cuius natura est nulli inesse , di de nullo praedi in
completam, S incompletam latet distingui . Illa est subis stantia completa, quae nec est alterius' pars , nec princi pium', i sed in se persecta est, ει terminata.
Illa vero incompleta est, quae est principium, di pars alterius,
nec ad modu totius concipitur . Quod vero addunt aliqui,incompletam subflatiam esse eam, qui est via ad substantiam , t gene ratio, 4 veritate alienum est. Nam generatio Praecise in crea turis accidens est, no substantia
per tradita a nobis in libria dia Anima, di in Metaph. Nihiloia minus capiendo generationem pro productione substantiae, sic potest concedi esse substantiam ineompletam; sicut calefactio, si capiatur pro ipso calore in seri , P diciis
256쪽
dicitur calor inemplatus ;at- periectione non solum haliet, que ira'eonceditur secundum a sit, ει existat; sed etiam ut ope- P.Mis S. Bon. in 1. d. 4. p. I.ar. L.q. l. rari possit, sic se ad suum fine a ad ultimum, generatione reduci perducere et in qua persectionbad substantiam . Primo modo etiam accidentales potentii LO. sunt substantia tam indiuidua , prehenduntur ;cum sine eis sub quam species,& genera.Secudo stantia naturalis, & physica ne- vero modo, materia di forma, sis queat ad suas operationes ob euis serentiae quoq; quae ad modu to- das exire e Vnde , licet accidentius non concipiuntur. Dixi in tia naturalia sint extra essentiam
creaturis, quia in Diuinis gene- substantiae ut sic, tamen quo- ratio est substantia, di est com- quomodo ad essentialem subpleta, quia idem prorsus est , ac stantie naturalis persectionem Persona genita . spectant, si non in ratione sub et Porro illud hie est aduer- stantiae simpliciter, saltem in ra. tendum secundas substantias, li- tione substantiε naturalis: quat cet ad numera earu,quq copletq doquidem, ut vult Philosophus, dicuntur,redegerimus; tamen, si exacta rei persectio duo requi- comparetur cum indiuiduis, in rit . Alteriim, quo ad esse; alte is completae magis, quam copletae rum , quo ad operari, ut & luis rationem induere. Enimuero, ut principijs Iubstatialibus costet. n-. diligenter notauit S.Bon. S cum quibus sit . dc habeat naturales eo reliqui cum Philosophi, tum proprietates, quibus possit ope Theologi , singulare addit supra rari, & suum finem consequi. uniuersale ultimum complemen s Adde, ad substantiale subiatum, sicut suppositum supra na- stantiae physicae persectionem returam. Hinc est, ut vidimus su- quiri quantitatem . quippe cum perius,i Aristotelem secunda ma substantia physica sit essentiali Lbstantiam hoc aliquid .signifi- ter corpus,fieri non potest, ut cacare, videri dixisse; cum tamenis reat quantitate. Quocirca ini
re vera non significet, quia caret possibile esse puto, quod inquit vltima actualitate, & complem Suare Z,substantiam scilicet phy tione . sicam abstrahere a partibus in- a Possumus ad haec aliud suba tegrantibus; quia impossibile
- stantia membrum assignare, ita est, substantiam pliysicam noα. ut alia sit incompleta, alia cople esse corpus, atqui non potest e Lia,de quibus hactenus, alia denu se eorpus physicum, liquantita-uue persecta. Persectam autem te careat, ει partibus integra dico illam, quae includit omnem tibus, ut in Metaph. latius a no-
sibi possibilem perlactione aqua bis demonstrabitur.
257쪽
tiae ..t-Cap. ILVm omnis proprietas ad. a naturam consequatur,co- isquens est,/vt natura Substaniatis explicata, ipsius proprietates inuestigemus is quas quidem ad senarium numeru pertingere φ ... ex Arist, verbis in pissenti libet inserre, quarum singulas breui ter, ac dilucide pro posse expi
Prima Proprietas. Ommini Hamsia com ne eri in obiecto
ara , Bue prima sit, siue secuniada , alij tanquam subiecto inritis ret . Nam licEt primae substanistiae in secundis in sint, non eis tamen tanquam subrecto inhaerent, sed tanquam partes subie ictivae, di inseriores in silo toto
uniuersali, di superiori ; di propterea de subiectra non praedicantur. Aduerte ad maiorem
huius veritaria cognitionem, aliquid in subiecto esse,post e triis riam intelligi, uti exquisite in I.
sent. dist. a 3. quqst. 3.obseruauitoriis. Janctus Bonaventu .Primo vi deliere cum in alio fit solum inhaerendo;quod ita proprium est natum accidentis,ut nullatenus substatim crimen re possit.
stinguendo i& id maxime conpetit differentiae subsantiali , quae ita suo subiecto ineli, ut ipsum ab omni alio distinctum constituat. Tertio denio;inhaerendo si. mul, ct complendo; di hoc proprium est formae,quq perficit materiam . Commune est igitur euilibet substantiae non esse I
subiecto primo modo; quia nulla substantia, siue sit prima, siue secunda i in alio inest tantum
Inhaerendo; non incongrunm tamen est alteri substantiae inhqrere perficiendo,& distinguedo,ut secundis δε relativis substant ijs maxime vero proprium est prumae substantiae nulli inesse si uoinhaerendo, siue distinguendo, si
ue perficiendo . AG uerte etiam,
licet ab Arist. inter proprietates substantiae collocetur, quoci alteri non inhaereat, non ita tamen accipiendum esse, ac si sit solum proprietas. immo est subis stantiae essentiale, sicut supra in simili de accidenti monitum fuit s, Secunda Proprietas. Subnantia eLi,qua umuoci pradica.tur praedicatione recta; quae pro prietas competit tantum Iecudqsubstantiae, di disterentiae: Prima nanque, ut iam saepe dici lima
est, de nullo subiecto praedicatur P at secundae subflantiae, &omnes substantiales disterentiae univoce de prima predicantur; ve de Petro, recta di essentiali praedicatione,prqdicatur homo, P α Prae-
258쪽
praedicatur & tationale usq; adium mum genus , S supremami disterentiam . i i ta
3 Tertia Proprietas. Omnis sub Hantia videtur hoe aiiquid significare. Porro dice do, videtu , no dicit absolute significare, sare vera secuda substantia hoc aliquid non significat. Sicut enim
q. I. Obseruat, Me aliquid, duas necessario importat habitudines. Aliam ad tempus, ut scilicet si tactu ,& nunc . Aliam ad locum, nempe ut sit hic;quia ergo
eum dico, Petrus, dico aliquid existens actu hic, S nunc , vere hoc aliquid significati Cum vero dico, Homo,Animal,quae pro principali significato important naturam praescindentem ab esse, di non esse , S consequenter abesse hic,& nunc, ideo vere non significant hoc aliquid: nihilominus tamen videntur significare; quia crim sint nomina concreta, non tantum naturam, sed etiam
id, quod naturam habet, in suo conceptu includunt;& ita respectu naturς simpliciter hoc aliquid non significant, ratione autem habentis naturam aliis
quid indeterminatum significanti idcirco non hoc aliquid significant, quia hoc dicit determinationem,uidentur tamen signi
ficare . l4 Quarta Proprietas. Sub-L antia vibiI eis eontrarιum. In cuius declaratione quatuo quε ad veram formalem, S directam
contrarietatem, de qua hic est sermo, necessario requiruntur . diligenter obseruanda sunt. Primum est, ut sint duae sormae positiuae . Secundum, Vc se mutuo expellant. Tertium, ut sint sub eodem genere . Quartum, ut adinvicem i nmediate agant; quas ex Arist. desumptas recentet D. Aria. Bon. 2. sent. dist. 36. quaest. a. S. B-S 3. ex quλbus pex se maniferiste apparet , substantiae nihil esse contrarium, cum substantiae , , non agant immediate.ad inuicem, nec se imutuo expellant.
Quod si dicatur, ignem, S aquacile duo antia positiva sub eo .dem senere constituta , quae ad inuicem agunt , & se mutuo expellunt ἔ facile respondetur , ignem , & aquam posta dupliciter considerari. Primo, ut iunt ab omni accidenti secluissa. Secundo, prout accidenti. bus substant. Primo modo non sunt contraria ab Secundo vero contrariantur,no quidem ratio
ne sui, sed aceidentium inhqremtium: Unde aliqui addunt,ct be ne , sormas illas necessario esse iaccidentales. i ms Quinta Proprietas . Subaniantia non Cidetur fusiprre magis O minus . Multa essent . circa hanc substantiae proprie
talem proponenda a est eni non modica controuersia inter Doctores cum in hac veritate defendenda, tum in ratione assignanda.
259쪽
gnanda. Verum quia in Logicis a quq stionibus, qua fieri potest ,
abstinendum est , exactam huiusce veritatis discussionem ad ampliorem,& aptiorem commoditate deportanda putamus. Sufficiat pro nunc, Substantia non su. scipere magis S minus, suscipi e do magis S minus logice, non physice: sic enim hunc locu Aristotelis interpretatur S. Bon. 1.sent. dist. 3. dub. a. lit. id est,
substantiam praedicari aequaliter de qualibet substantia , siue fit uniuersalis, siue particularis; ut Petrus eis substantia, Homo eri subriantia; siquidem hoc praedi-
Substantia, non magis respicit Petrum, quam Hominem. Addunt alij, Substantiam non sua scipere magis di minus ἔ quatenus substatia dicitur is nando, quod est essentiale substantiae At vero capiendo Substantiam, prout dicit aliquid alijs substans, posse suscipere magis S minus ; potest satis congrue ex ipsius verbis Arist.deduci,qui superius docuit, substantiam primam esse magis substantia secuda. Verum haec quoq; habent difficultatem: Certum quippe est, proprium esse indiuidui per se subsistere , &copositi; at vero partes, Sc principia no nisi in copositis insunt. Praeterquam quod primae substatiae non dependent a secundis in subsiste do;secudae vero de pedet. 6 Ultima Proprietas . Ma
xime 'proprium e I Subritantia recipere eontraria , ta smui ct sem Aqua ναυ e: Enim uel Osimul S semel eadem pars aquq calida est, ct frigida, licet non in summo; & idem homo successiue modo est iustus , modo iniustus; nec mirum est,quippe cum
substantia non dependeat intrin. secε ab accidenti, potest cadere
variatio circa accidens, manente substantia in sua natura incorrupta . Et haec proprietas, quam recolit a. sent. dist. l. ar. vlt. q.
I. S. Bon. nulli alij a substantia
propositionem successive recipere contraria , ut , Petrus en iu-Lius; tunc vera est,quado Petrus
habet iustitiami falsa vero si Petrus cadat a iustitia.
Respondetur, non esse ean dem rationem de veritate pro
positionis, ac de subnatia . Nam propositio recipit contraria 'squia de pedet a re extrinseca, qua mutata, ipsam quoq; mutari necesse est: Substantia vero recipit contraria in se, quia ipsa in se
mutatur,recipiendo modo albe dinem, modo nigredinem; quod non contingit in propositione , , quae mutatur non ratione sui, sed ratione extrinseci obiecti, ut diis ctum est. di de nuo obiicias, quantita. tem in se suscipere contraria . Respondetur, hoc habere non
ratione sui, sed ratione subiecti, in quo ipsa est.
260쪽
Amssam . Vanquam Aristot. initium capitis de Quantitate adiuisione iplius in continuam, di discretam sumit; nobis tamen a nomine potius , ex ipsi uiset Philosophi praeceptis, incipiendum,ac quotifarie Qualitatis nomen accipiatur, aperiendum est. Quantitas itaque, D.2. . ut habetur apud Diuum Bona- uenturam in I. distinct. II. N I p. art. t. quaest. I. in corp. & in 3. distinet. I . art. I. quaest. R. &alibi frequenter, & communiter apud omnes duobus modis accipitur.Primo, proprie pro qualitate corporea,& molis. Securi. do. trantum priue, 6c metaphori-eε, prout in spiritualibus re peri. tur , 6c quantitas virtutis nominatur. LicEt autem hoc posteriori sensu attendatur praecipuε penes potentiam agendi;Ut cum Deus magna virtute, ac infinitavi pollere asseritur: tamen Peinnes alias etiam persectiones po. test considerarit unde in spiri-D. N. tualibus, auctore Diuo Augustino apud Diuum Bonaventuram magnum perinde est, ac bonum, di maius, ae meliust Cum au . tem haec quantitas sit transcendentalis, & ad Praedicamentum non attineat Quantitas , ea relicta , ad propriam declarandamia posthac incumbemus . 2 Definitur autem Suantitas sis tua , aqua res dicuntur quanta . Cuius definitionis sen. ius non est expositionis indigus; significat enim aperte uuatitatem esse accidens, a quo resipst habent, ut extensae sint,ac in Partes quantitativas diuis biles.
Post traditam Quantitatis definitionem , pergit Aristot. ad multigena illius membra propo ne da, ac prima diuisionis sectio.
ne geminam eam constituit, ut alia continua, alia vero discr eta appelletur.3 Continuam eam vocat. quae communi termino copulatur ; ide illa est quanti tas Comtinua, cuius partes coniunguntur ad inuicem per aliquid,quod cum non sit pars, est tamen te minus partis antecedentis, cisubsequentis, quia una pars nectitur alis per illum terminum squi terminus utique indivisibilis est,nee est Quantitas, sed aliquid Quantitatis, puta copulatiuum partium Quantitatis.Huius autem continuae quantitatis duo sunt generat aliud perma nentis,aliud successiuae. yuccensiua illa est, quae eo ipso, quod est, in quodam fluxu consistit; ita nanque habet esse, ut nihil illius persistat, sed successiuE una pars alis suecedat,& dum posterior aduenit, prior depereari cu iusmodi sunt tempus, motus, Nsi qua alia id genus sunt. Pe main