장음표시 사용
41쪽
quia nihil illis deest ad rationem scientiae,nec ratione objector uin, neci ratione modi sciendi: habent enim entia intelligibilia pr' objectis , re habent suas demonstrationes,de quarum veritate
Tota disputatio est de Logica & Mathematicis disciplinis. Apud Peripateticos quidem
Mathematicas disciplinas esse vere scientias non est dubium propter rationem objecti quod abstrahit a materia, ac proinde est objectum scientiae; & propter certitudinem demonstrationum. Tantum de Logica est controuersia i nam alii existimant esse veram scientiam, quoniam agnoscunt in ea veras demonstrationes; alij vero non est e scientiam , sed artem existimant. Quibus videtur fauere Aristoteles, cum Institutionibus suis Dialecticis organi nomen imposuerit. Apud Platonicos ver b certum est Mathematiacas disciplinas non esse scientias ac proinde non
habere locum inter Philosophiae partes. Plato illud expresse asserit septimo de Republiea, Arationem reddit . quia sappositionibus utuntur quibus ita adhaerent, ut istarum rationem reddere nequeant. Reliqoa. verὸ , inquit , quad dixim νerarum rerum, quoquomodo participes esse, Gemetria scilicet , eiusque comites cirea ipsam essentiam quodammodo somniare : sincere autem ab illis cernere impossibile est, tanti=er dum seu positionibus haerent, easque raras immobiles adeo seruant, ut illarum rationem reddere nequeant. Nam ubi principium quidem panisur , quod est D notum , finis amem s meyia ex ignoto tracta in ogici in eo ectunt ιν' collestam inde assertissium quonam
42쪽
Rica . . Plotinus eam vocat artem, lib. 3 cap. q. Eriri. x. ubi loquens de Metaphysica. Ium ue--um , inquit, quietem , Utpote , quatenus illuc peruenit, quietem assequitnr: haud ulterius circaptuν ima satagens, sed in unum redacta prοί'icit eam, logica nominatur , eirea propositi nes, bilogismose que occvatam , perinde ae si scribendi notitiam alteri
cuidam inti concedat 3 quorum quaedam necessaria crartem antecerintia censet: iudicat vero ipsa sicut o caetera , oe' alia quidem eorum utilia , alia supra sua putans , . ad facultatem appetentem haec Pertinentiis.
Alcinous verb, Apuleius & Eusebius Caesariensis eam inter partes Phisosophiae annumerant: dc
Apuleius quidem in opusculo de syllogismo categorico : Studium sistentiae, inquit, quod philosopbram vocamus, plerisque videtor tres s=ecies seu paries babere Naturalem , moralem , o de qua nunc age=e proposivi, Rationalem, qua eqntinetur ars disserendi.
Alcinous veto de doctrina Platonis statim initio, postquam statuit elle tres partes philosophiae Dialecticam nimirum, Physicam , & Moralem, nomine Dialecticae intelligit Logicam. Eusebius deniq; libro undecimo de praeparatione Euange-
. lica, cap. primo : Omnem,inquit,philosophiam Plato intres partes, physicam, Et bicam, tar Logicam partitus
est. Sed haec opinio patitur multas difficultates. Primo miror Apuleium locum dare Logicae inter partes philosophiae . cum ipse eam non este scientiam, sed attem existimet. Secundo sequitur ex opinione istorum Philosophorum cognitionem eatium immaterialium, & eam quae est de cnti-
43쪽
bus nuat etiali b his & physi eis ad eandem Teientiani pertinere. Nam cum ipsi agnoscant non elle, nisii tres partes phi Iosophiae , Dialecticani. Physicain, M Moralem; si pet Dialecticam intelligant Logicam oportet ut cognitio entium ab liractorum pertineat, vel ad Moralem. vel ad Physicam. Nam non possunt negare Philosophiam versari circa eiusmodi entia , cum sint maxime interligibilia. Debet ergo illarum cognitio pertinere ad aliquam philosophiae partem:
At non est dubium , earum rerum cognitionem non pertinere ad Moralem, cum non contineantur intra latitudinem obiecti , huius scientdiei Ergo relinquitur ut pertineat ad Physicam, & ita secundum illorum opinionem erit eadem .ientia, quae est de cutibus abstractis & quae est domaterialibus ; de haec est opinio Eusebii loecicitato : nam postquam dixit Platonem diuisisso philosophiam in Physicam , Ethicam & Logicam r PM eam, inquit, deinde in sensibilium doctri- in oe incorporalium Φeculationem suppartitur. Hoc autem quantum sit a ratione alienum patet : pri
md quia cum sint longe diuersa objecta, quae habent diuersas rationes formales, quibus sub in itellectum cadunt, necessarid ad diuersas scien- , tias pertinere debent . alioquin confunderetur Metaphyfica cum Physica , contra communem philosophorum opinionem cum Aristotele. Se cundb est expresse contra Platonem. Nam instituit diuersam tractationem de entibus Physicis a tractatione de entibus abstractis. De entibus P bysicis non dubium est quin tractauerit in Ti .
44쪽
cieri meo, dialogo de natura. De entibus vero ab . adi stariis tractat ex proseiso in Parmenide, ut notaera Proclus in praefatione commentariorum quae fe- is cit in Timaeum , & probat libro primo Thetao-ua gia platonicae duobus capitibus decimo & vn-ἡ - decimo, quος tota in huius veritatis probationei, consumpsit.
ii Quamuis autem Plato neque Logicam, neque. Mathematicas disciplinas admittat intet Philosephiae partes , tamen agnoscit elle instrumenta quibus necessatio indiget intellectus ad Philosophiam consequendam. De Mathematicis quidem disciplinis probatur. quia vim habent ani
mum elevandi i sensibilibus ad intelligibilia,
cum abstrahant 1 materia. Hoc explicat Plato septimo de Repub. statim ab initio. Supponit imprimis hominem ita esse a natura compara . tum , ut his sensibilibus objectis adhaereat indi geatque aliquo adminiculo, quo ab illis sensibia Iibua ad intelligibilia excitetur. Hoc verb exin plicat similitudine cuiusdam specus subterranei, cuius ingressus longissimus versus lumen in antrum totum pateat, in quo homines enutriti fuerint a pueritia ceruicem & crura ita deuineti . ve di immobiles permanere cogantur & ad anteriora solum prospicere , capita vexb vinculis adstricta circumagere nequeant ; illi certὸ non agnosCetent nisi umbras quae in specu apparent eorum . quae essent in eius ingressu, illisque vm-Bris inhaererent tamquam veris ipsis rebus, nisi quis corum vincula dissolueret , ut possent se Conta Cttere ad ingressiim antri 3c videre res in
45쪽
seipsis. Asserit ergo Plato, homines natura sua ita adhaerere his sensibilibus objectis, 'teorum animus nisi vinculis sensuunt absolutus sit, non possit se ad intelligibilia objecta conuertere. in quo a Peripateticis non dissentit: ipii enim
fatentur animum in corpore esse alligatum sensibilibus, quippe cum existiment intelligentem debere speculari phantasmata & objectum primo cognitum ab intellectu esIe ens materiale. Vt autem animus absoluatur a vinculis sensuum , & ab obiectis sensibilibus se ad intelligibilia conuertat , Mathematicas disciplinas multum conserre probat : Arithmeticam quidem , 'uia cum sensus attingit aliquod obiectum sensibile, & simul sensui suboritur contrarium, subito excitatur animus ad percipiendam cuiusque essentiam , quae est objcistum intelligibile: Atqui hoc accidit in numero, qui est: objectum
Arithmeticae : nam in numerando ae computando , simul atque sensus attigit unum , statim suboritur multitudo, quae est unitati contraria,& ex hoc excitatur animus ad perscrutandam unius. & multitudinis essentiam. De Geometria, Musica . & Astronomia ideo probat, quia illae disciplinae, quae versantur non circa generationem , sed circa essentiam eleuant animum adi deam boni dignoscendam & animum conuertunt illuc , , bi est essentiae beatissimum. Hoc autem conuenit his disciplinisci Geome ria eniis sudium , inquit Plato , eu;ι ad essentiam intelligendam quia eri coquitio eiu3 , quod semper est: agit
enim de planis cir solidis , . quarim essentia
46쪽
dem modo si bubet. Astronomiam ver b ait , ex arietate motuum coelestium , qui sub sensum
adunt, veras varietates & motus intueri: vocatutem veras et Quibus , inquit, ipsa , quae vere est vicit aι ω' tardi as , in vero numero velisque figiuis inibus . inuisem feruntur, ει' qua insunt ferunt: uae quidem omnia ratione s cogitatione eomρνehendi ossunt, risu vero nequaquam. Musicam ver b asse-it, versari quidem in motu harmonico ad auresertinente, verum non eos numeros sectari, quia concentibus ad aures pertinentibus insunt,ed inde transite ad inuestigandum , qui conso antes numeri fine, qui non dc quam ob causam trique sint tales. His rationibus probat Plato 1athematicas disciplinas esse philosophiae in-rumenta. De Logica verb peculiarem disputa-onem non instituit, ut probet esse instrvinenim philosophiae , quoniam satis constat apud mnes philosophos else instrumentum sciendi.
Iani certas regulas tradit, ne in disserendo error Ommittatur: certum est autem perdiscursum ac-
uiri scientiam, ac proinde non est dubium quin gica, quamuis non sit pars philosophiae,sit eius
Certum igitur est Philosophiam secundum trinam Platonis in tres partes distribui, Dia-cticam, Phy sicam & Moralem. Hac in parte 3nsentiunt omnes Platonici ; & praeter Alci uni de Apuleiori habemus testimonium Eusebii
aetati ensis, qui ad confirmandam suam opinio m sententiam Attici in medium adsere pro hae uisione : Plotinus etiam satis confirmat hanc di-
47쪽
8 p R AE p A T I O. uisionem eam de partibus Philosophiae loquenst
non facit mentionem, nisi de illis tribus partibus Enn. I. lib. 3. cap.6. Et certὸ non dubium est Metaphysicam, quae nomine Dialecticae intellicigitur, esse partem Philosophiae, cum agat de entibus abistractis & primis. iamuis autem Phy-sca tractet de entibus materialibus , quae non sunt vera entia, sed tantum umbrae , tamen ista entia habent aliquam essentiae rationem quae solo
intellectu & cogitatione percipiatur, ut probae Plotinus libro tertio de generibus emis, capite quarto di ubi aperte dicit entia materialia habere substantiae & essentiae rationem per analogiam ad entia abstracta, quia in eis est aliquid, quod est in seipso, & est subjectum aliorum. Deinde hare tractat de illis entibus per prima principia& veras causas, non per causas quasdam materiales, ut patet in Timaeo. Vbi in explicatione mundi istius corporei agit de mente, tanquam de causa Architectonica ; de bono , tanquam de causa finali ii de intelligibus entibus, tanquam de ideis & exemplaribus. Moralem verb Philosophiam certum est distinguia Physica & Met Physica, quia non spectat quid sit verum aut sal sum sicut illae scientiae, sed tantum quid ηecens& conueniens quid non: quia vero tractat de virtutibus & scelicitate , quae omnia ad 'ideam boni pertinent, metuo inter partes Philosophim
48쪽
7 cientia de Ente, ehue prima Philosophiae
pars: Dat aliis sua Principia: non est Theologia r non Logicae merito Dialectica an Llatur : quatuor habet partes.
Τbintelligatur natura , dg conditiones Dialecticae, statuendae sitne septem Propositiones. PRIMA P Rosos ITIO. Est aliqua scientia , quae tractat de me secundum se. Probatur, quia, ut de aliquo biecto possit esse scientia, sussicit ut sit unum. t habeat aliquas proprietates. quae de illo de-aonstrati possint: at Ens, secundum se consideatum, est unum, & habet suas proprietates, quae e illo demonstrati possunt. Quod sit unum. pa- et: nam , quidquid sit de univoeatione Entis. :on est dubium quin saltem sit ex genere eorum,
49쪽
Io Examen Dialecticae Plutonicacad unaim naturam dicuntur, hoc ve id susscie ad rationem objecti scientiae, ut constat de Medicina , quae habet pro objecto sanum, quod non est yniuocum, sed ad unum dicitur. Enti verbconuenire proprietates, quae de illo demonstrari possint constat. Nam de Ente praedicatur, quod tu totum vel pars, lactus vςl potentia, verum vel isalsum,& alia de quibus suo loco: Sequitur ergo dari scientiam de Ente secundum se. Haec propositio est secundum doctrinam Platonis , & Aristotelis. Et quidem hanc doctrinam luculenter explicat Aristololes, lib. .de Metaph.
cap. 2. his verbis: Quemadmodum fanorum omnium est scientia , ita G, de cateris est. Non enim sellim
e.ri , qua secundam unam naturam dicuntur , veruinetiam eorum, quae ad unam naturam dicuntuν, unius
es scientiae leculari r Patet itaque unim esse, o Entia prout entiae steeulari. Et infra sic concludit rQuod igitur uniis scientiae ' , Ens preMi ens es , crquae ei prout enti insunt , θeculari mainifestum est. Ex verbis Platonis & Plotini eadem propositio col. ligitur. Nam uterque dicit , Dialecticam esse scientiam , quae de unoquoque explicat quid sit: 'at certum est scientiam, quae de unoquoque explicat quid sit, esse scientiam de Ente: quia fieri
non potest ut scientia explicet de unoquoque quid sit, nis habeat obiectum, quod per se comtineat essentiam cuiusque rei, hoc ver δ est Ens Plato r. de Repub. cilio quis, inquit , se emfereaου disperendum absque si dura , ratione duntaxat ad ipsum quod est quidlibet, nititur: qui si non destiterit, antequam ipsum quod est Bonam intelligemia ipsa pedi
50쪽
Praefatio. - II heris , tum demit m ad finem intelligibilis i is haruent , ut ille alter ad visibilis sinem aseendit. At ille ui ex umbris ad ipsum solem se conuertit habeeerfectam notitiam quae sensu percipi potest: -rgo qui ad finem ipsius intelligibilis peruenit,rgari non potest quin habeat scientiam perse-
am. Plotinus vero Enn. I. lib.,c. q. Dicit esse abitum, qui aiione de unoquoq; 'tes ἡicere, quid sienu quadque, quo ab aliis di ferat: praeterea quomodor xbi sit q-odlibet ;o si est, quid es: Et de omnibus,
quam, non opinione , sed scientia tractans , ab errore
ui elaea sinsibile aecidit vacans intelligibili promus dbaret. Dicit ergo habitum illum , qui de uno-uoque tractat quid sit, esse scientiam non opi-ionem. At habitus ille, qui disserit de unoquoue quid sit, est de Ente secundum se, quia eius,bjectum comprehendit essentiam cuiusque rei. e omne intelligibile sub se continet; hoc autemst Ens. Ergo est aliqua scientia de Ente. SECvNDA PRO Pos ITIO. Scientia de inte, est prima, & praestantissima pars philoso- hiat. Plobatur quod sit prima pars, quia obje-hum illius est uniuersalissimum: nam quaecunque tib scientiam cadunt, continentur sub Enterimne enim intelligibile est ens: At scientia, quaest de obiecto, sub quo opne intelligibile & scutile continetur, est prima inter omnes scientias.
auod sit praestantissima pars probatur, quia sua1rincipia non accipit ab alia scientia , sed ab in-ellectu, quoniam sunt per se nota solo lumine laturali intellectus. Nam principia, vel per se tota sunt lumine naturalis intellectus, vel per