장음표시 사용
441쪽
Haec propositio est secundisin doctrinam Platonis, & primo quidem colligitur ex verbis. Platonis in Timaeo. Nam ibi asserit opifiέem mundi ad illius fabricationem respexisse ad exeinplaria intelligibilia : in quo satis denotae, intellectum & mentem esse causam mundi efficientem. Nam artifex est agens per intellectum , & ad intellectum pertinet exemplaria intelligibilia respicere. principio, inquit, ita mibi Huinguendum esse videtur quid sit quod semperes carens oeneratione, quid vero quod dignitur qηλdem , neque est unquain. Illud intellectu per rationisi duinem percipi potest , elim semper sit id m , hoe
' opinione per irrationalem sensium attingi, clim gigπηιβν interveat, neque vere unquam sit. Quidquid autem genitur, ex aliqua causa necessario gignitur, sive caula quidquam oriri impUribile est. Quando igitur 'fex ad operis alleuim eonstructionem ad id quod eodem modo se habet, emper a*icit, cr huiusm di quodam Ulia exemplo ideam vimque in opus educit, pulcbrum fieri tune opus amne necessarium es: quando
vero ad id quod factum est restieit minime pulchrum. Et post pauca : Rursus , inquit, considerandam es utrum mundii faber sit imitatus exemplar , sdne quad idem siemper oe simile es . an ia quod genitam fuerit.Atqui si palober est bie mnndus G opifex mun-δ bonus,sempiternum eerte exemplum maluit imitari. Plotinus Enn. s. lib. 8. cap. s. asserit sapientiam esse rerum causam essicientem. Certum
est aute, sapientiam ad intellectum & mentem pertinere. Quaecumque, inquit , vel arte , vel
442쪽
Caput sic dum. De Intellectu. os
πήtura junt , sapientia quaedam facit, ubique actionem sapientia ducit; sicubi xero sapientiam rufam
quis faeiat sint sane artes eiu modi. At artifex rursus in naturalem sapientiam νeMeatur , sicundum quam ars cr quodlibet opus agitur, sicundum quam, inquam , non amplius ex θ culationibus congretataxu, sed totam , unum quiddam , neque compositam ex multis in unum , sed ab uno potius in molia se νesoluentem. Si quis ἐσitur sapientiam banc primam esse ρabuerit, iam si biciet : elim enim non sit ex alio.
mrque etiam in alio. Sin autem rationem quidem in natura, butus vero principium naturam esse dixeririt , interrogabimus unde-nam natura habet νatio.
nem Quod si baberε dieatur ab alio, de alio rursus illa quaeremu/ ; ae si ex βψμ babeat, iam ibi eou- qui stemus : proinde si in mentem ipsam consuriant, . ibi rursus inaestitandum , nunquid mens genuerit f pientium t Quia si fateantur, unde-nam quaeremm
Sin autem ex ipsa conceperit, non patest id fecisse, nisi mens ipsa sapientia sit.
TERTIA Pilo post TIO. Prima mens non est agens necessitate naturae. Probatur, quia agens per intellectum determinatur adeflectum, & quantum ad naturam effectus, &quantum ad existentiam , diuersimode. Nani quantum ad naturam &speciem, effectus determinatur per ideam; quantum vero ad existentiam interminatur per voluntatem: id est, per ideam determinatur , ut si agit, talem vel talem effectum producat ; per voluntatem vel bdeterminatur. ut producat ves non producat.
443쪽
At ptima eausa efficiens non determinatur veproducat necessarid effectum suum et voluntas enim causae essicientis per intellectum non eam determinat necessarib ad effectum producendum , nisi effectus habeat necessariam connexionem cum fine, ita ut non possit esse finis sine effectu; omne enim agens agit propter Gnem. Finis autem , propter quem agit prima causa essiciens , est primum bonum, quod est omninδ .abstractum a quocumque effectu : est enim nullius rei indigens & sibi lassiciens, ve . diximus supra. Certum igitur est primam ruentem , quae est prima causa esciens, non esse
agens necessitate naturae. D. Thomas I. parta ' qu. 19. art. 3. eodem argumento probat Deum
non velle alia a se necessarib : Cirea, inquit, Diaἰna volita hκ eresideraηdum est quod aliquid Deum velle est necessariam absolute, non tamen hoc verum de omnibus quae vult. Voluntvi enim diis .ina neeessariam babitudinem babeι ad bonitatem boam, qua est proprium eius obiectum: vinde bonitatem fluam Der ex ueeessitate vult, sicut oe voluntasnfra ex neesitate vult beatitudinem e Rut m qualibet alia potentia neeessaria, babitadiuem babee ad prurium re principale objectum , ut visus ad e Δrem , quia de seni ratione est ut in illud tendae: alia autem Deus vult, sn quantuim ordinantur ad buam sanitatem , ut in finem. Ea autem qua μην ad νnem non ex Meuentate viismust , volentes νηem . nis sine
ιalia με quibus finis esse non passit , ficat volumus
lentes ea eruationem vita . . nas , --
444쪽
Caput secundum. De Intelle ID. go I
lentes transfretare. Non sic autem Volumus ex ne-
esitate ea sine quibiu sinu rge potest , sicut equum ad ambulanaum, quia finesbος ρεδnmus ire ; er eadem ratio est in aliis. Unde eum bonit/ω Dei sit perfecta, messe possit fine aliis, eo quὸd nibit ei perfectionuex aliis aceresieat, bequitur quὸd alia a be eum velle non fit necessarium absolute. Confirmatur haec
propositio ex principiis fidei. Nam primδ cr
dimus mundum hunc corporeum non esse factum ab aeterno, sed in ipso temporis principio. At hoe praesupponit mentem primam non age- . re ex necessitate naturae. Nam prima mens est causa efficiens mundi: probauimus enim pri- . ' mam mentem esse Deum, quem constat ex fide esse causam mundi essicientem. Atqui . certum est causam mundi non agere ex necessitate naturae. Nam causa aeterna, qualis est causa mundi, agens ex necessitate naturae. producit effectum ab aeterno, & non in principio temporis. Cum ergo mundus sit priductus in princupio temporis, certum est primam mentem non agere ex necessitate naturae. Secundb vero credimus multa miracula facta fuisse praeter o
dinem ipsius uniuersi a Deo , vi sunt miracula omnia, sed praeeipue quae facta sunt in praeciapuis partibus huius mundi, ut uniuersale diluuium, & cessatio motus ipsius solis per unum
diem integrum, & eeclipsis solis in lunae, pleni
Iunio. At agentia ex necessitate naturae non agunt, nisi uno modo, & non agunt aliquando contra praeseriptum ordinem. sequitur ergo
445쪽
4o6 - Dia A. Plat. Pars III. De Mente. quod prima mens, idest Deus, non sit agens
Haec propositio est secundum doctrinam Platonis. Nam multi colligunt ex verbis Platonis in Timaeo mundum hunc sensibilem fuisse productum ab opifice , non ab aeterno , sed in principio temporis : ex quo sequitur mentem quae est: mundi opifex, non agere ex necessitate naturae, sed libere & per voluntatem. Eusebius lib. is . de praeparatione Euangelica cap. adsert testimonium Delothentis historici reprehendentis Aristotelem, propter authori- . tatem Platonis. Cum , inquit , dicat Moses coepisse aliquando mundum O totius uniuersi se λο- rem, σ conditorem Deum eonstituat , atque Piato fimilia ruosi in phil ubia sua doceat, contrarium -νar vi hisce Aristoteles astruit, qui redarguitur a Delotbente historico, sic ad verbum .seribente r Priamum equidem de mundi generatione βeeulationem instituens, nec non magnam illam atque perutilem de prouidentia doctrinam omnes bomines quaerere debeνe existimans , ac denique consulta ratione colligens. quod nee factore nee euratore um sit illi quod esse numquam coepit ; ne prouidentia mundum priuaret, fistulit penitus illud , mundum unquam coepisse. Postulamus autem nune, ne impedimento nobis deinceps sit, eiusdem omnes illos farinae esse, quibuι pla cet. etiam secunduin Platonem numquam coepisse mundum. AEquum enim est veniam nobis dari, si quae Platoni visa sunt , credamus , de quibus videbere et aecus ipsi ad nos grflcos aperto Or distrio ore loqua - '
446쪽
ta es. Dem enim, inquit, asi inpio omni eo quod sui a lectum venisset, nec a motu quiesceret, sed ill
gitime G' sine ordine certo moueretur, ad ordinem ex
confusione reduxit, hoe multo malius illa esse existi nians. Vetum cum dubium sit apud Platonicos. an Plato existimauerit mundum'incepisse necne , non in eo vim facimus ut probemus Deum ex sententia Platonis esse agens liberum & non ex necessitate naturae. Ipsa verba Platonis in Timaeo in medium adducenda sunt, quae ipsius mentem mani sese declarant, cum ad minores Deos mundi opificem loquentem intro- . ducit. Postq-m orti sunt omnes , inquit, s qui e is volvuntur Dii nostris oculis . manifesti, O' quie/1tenais nobis ere=icui sunt quatenus ipsi volunt . eam ad res mandi genitor ita fatur: L ij deorum quarum ego opifex Vpater si , haec attendite. mae a me
facta sunt, me ita volente indilhlubilia sunt. Omne
s hidem quod vinct/m es, bolui potest; sed mali est,
quod pulchre compositum es seque babet bene , velle Hlseluere. asapropter quia generati estis , immorta-bs quidem en indissolubiles omnino non estis. 1, eeramen .issolvemini, nee martis fatum subibitis. Nam voluntas mea maius praestantiusque vabis est vincu-Mm ad vita eustodiam , quam nexuι illi , quibuι estis tune, elim gignebamini, colligati.
habet cognitione omnium etiam singularium. Probatur primb, quia unumquodque cognon Citur, inquantam species & ratio eius est in coSuoscente , yt patet in . sensu : color enim
447쪽
cognoscitur per visum, in quantum species seu forma coloris est in oculo; & sic intelligitue quod vulgd dicitur, unumquodque cognosci. in quantum cognitum est in cognoscente. Non enim hoc intelligitur, ita quδd necesse silco gnitum esse in cognoscente , secundum proprium esse, alioqui visus non posset cognosce re colorem, quia non potest 'recipi color in
ipso oeulo , sed lassicit, si species eius quod
cognoscitur sit in cognoscente. Atqui res omnes etiam singulares habent suam speciem in mente diuina, nam ideae sunt species omnium etiam singularium. Sequitur ergo ubd omnia etiam singularia cognoscuntur a prima mente. '. Secundo probatur, quia prima mens cognoscie omnia quae sunt in sua potentia activa: vitius enim quaelibet cognoscitur per cognitionem eorum in quae potest, quia effectus praeexistum in potentia activa causae. Cam eiso mens prima seipsam & suam propriam virtutem perfecte cognoscat , he quitur quM cognoscat omnia quae sunt in sua potentia. Atqui omnia etiam singulatia sunt in eius potentia, ut probauim supra et sequitur ergo quM omnia etiam singularia cognoscat. D. Dionysius illud
explicat cap. 7. de diu. nominibus. inquit, Omnia consinet, eunctis sapereminente scientia, beeansim amniam causam , omnium notionem
ab ipse inisis cognoscem, atque ad bubsamiam ducos. Et
448쪽
Caput secundum. De Intellectu. gos
Et boe arbitror id signare quod dicito , qui nauitoinvia antequam Non enim ex bu quae sunt , ea quidem distens, Diuina mens nouit, sed ex be G in Ie secundurn, causam omnium nationem o Mentiam atque substantiam anticipat, oe ame eomprehendit non singula ex cuin qne lecte ducens , sed secundum nicam causa complexionem omnia sciens oe' conti:
Haec propositio est Platonis, lib. Io. de legibus, ubi postquam ex proseub probauit Deos esse , csim aggreditur probationem quδd habeant curam rerum humanarum , supponit Deos omnia scire , nihilque eos effugere eorum quae aut sensu aut intellectu percipi possunt. Et colligitur manifeste ex verbos Platonis in Timaeo , ubi dicit opificem postquam mundum hunc sensibilem produxisset delectatum fuisse, cum illum animaduerteret moueri& viuere. Clim igitur, inquit, bae a st factum
hempiternorum Deornm pulchrum simulacrum mouerio' vivere, pater ille qui genuit, animaduerteret, δε- lectatus est σεre , er bae duc in utitia, vin suum multo magis primo illi exemplari simile reddere eui rauit. Quae verba plane declarant mentem cognoscere sigillatim omnia quae ad totius mundi constitutionem pertinent Deniaue colligitur ex 'rincipiis doctrinae Platonicae. Nam prim b. 'non potest Deus habere ideas omnium rerum, quin res omnes cognoscat: cognoscuntur enim
res persecte per suas ideas & exemplatia. secundo, Deus non potest per suum intellectum
449쪽
4io Dialea. Plat. Pars III. De Mente.
eile mundi arti sex . quin cognoscat ea quae in mundo continentur, artifex enim, cum agat per intellectum , non potest non cognoscere
vi NTA PROPOsITIo. Prima mens habet prouidentiam omnium rerum quae sunt.
Probatur, prouidentia consistit in eo quod res ordinentur ad suos fines per media proportionata & sussicientia : prouidentia enim respiciebonum cuiust bet rei . itavi lassicienter illi prouideat, & nihil illi desis quominus suam ultimam persectionem consequatur. Atqui tune sufficienter cuiuilibet rei prouidetur, si ordinetur ad finem per media prop.rtionata & lassicientia. Sequitur ergo quod proui dentia consistit id eo qubd quaelibet res ordinetur ad suum finem. Atqui prima mens ordinat omnes res ad suos fines per mediae proportionata: nam,cum quaelibet causa agat propter finem vel ordinat ipsa effectus suos, quemlibet ad suum finem, per media, vel est aliqua alia causa superior, a qua ordinentur. Λt non est alia causa superior prima causa. Cum ergo prima mens sit prima causa esstinens, sequitur quod ipsa ordinat omnes effectus suos. que libet ad suum. finenti, ac proinde quod habeat prouidentiam rerum. Et haec est ratio D. Thomae , ut probet Deum habere prouidutitiamemnium rerum, prima parte, qu. 22. art. 2. cum ιMnne urens in tan um bese extendit
vidissita efflaum in Dem , quantum se extendis
450쪽
Caput secundum. De istelum. 4 Ir
eausalitas primi aeentis. Causastas autem Dei quies primum agens bese extendit usque ad omnia entia,
non solum quantum ad princ, a θeciei, sed etiam
quantum ad indisidualia principia, non bolum ineoria ruptibilium, sia etiam γννuptibilium. Vnde noeesse est, omnia quaecumque babent quocumque mari esse,
ordinata esse a Deo in finem. Confirmatur, quia videmus omnes effectus naturales ordinari, numquemqs ad aliquem finem, & habere me dia sussieientia ad hoc. Sequitur ergo quod praeter causas naturales, sit aliqua c.usa, a qua ordinentur ad finem per illa media. Haec autem causa est prima quae dirigit causas naturales ad productionem suorum effectuum.
Haec propositio est Platonis, in Philebo, de deeimo de legibus. In Philebo quidem r Virum,
inquit, protarehe , dicendum est , uniuerbum hoe agi ab irrationabili quadam temerariaque cς θνtairamiestate ; an emtνa , quemadmodum maiores nostri senserunt, ordine quodam mentis σ sapientia mirribilis gubernori Nulla eomparatis es. Nam quod modo dicebas, ὸ Soerates , prophanum mihi viderari
Fateri autem . mente omnia bac exorna t. siententia
quaedam ροηθεctu mandi, solisque s luna, eater rumque isderam, or omnis denique coelestis eisean , digna est; nee eo νὴ quam de iis aliιer liqui aut sentis e ausim. In decimo vexb de legibus probat Deum habere euram rerum humanarum,& non solum eorum quae magni momenti in mundo sunt, sed etiam eorum quae parua esse videntur, habere prouidentiam: Ninura qua-